246
CHET TILINI OʻQITISHDA INTERAKTIV OʻYINLARNING AHAMIYATI
Abdulaha Isako ,
O ien al uni e si e i Tilla -2 ka ed asi ka a oʻqi u chisi
Anno a siya. Mazku maqolada che ilini oʻqi ishda in e ak i oʻyinla dan
oydalanishning sama ado ligi, ula il oʻ ganish ja ayoniga qanday ijobiy aʼsi
koʻ sa ishi, shuningdek, oʻqu chila ning mo i a siyasini oshi ish, muloqo
koʻnikmala ini i ojlan i ishdagi oʻ ni ahlil qilinadi. Tadqiqo da zamona iy oʻqu
me odikala i a aj iba asosida olingan na ijala ga ayanilgan holda, in e ak i
oʻyinla ning pedagogik ahamiya i yo i iladi.
Kali soʻzla i: In e ak i me odla , kommunika siya, anqidiy ik lash,
ijodko lik, hamko lik, aqamli exnologiyala ga a lodla ni moslashish, In e ak i
oʻyinla .
Abs ac This a icle analyzes he e ec i eness o using in e ac i e games in
eaching a o eign language, how hey posi i ely a ec he language lea ning p ocess,
as well as hei ole in inc easing s uden sʼ mo i a ion and de eloping communica ion
skills. The s udy highligh s he pedagogical impo ance o in e ac i e games, based on
mode n eaching me hodologies and empi ical esul s.
Keywo ds: In e ac i e me hods, communica ion, c i ical hinking, c ea i i y,
collabo a ion, gene a ional adap a ion o digi al echnologies, in e ac i e games.
Ki ish. Soʻnggi yilla da aʼlim ja ayonida in e ak i me odla dan oydalanish
dolza b masalaga aylandi. Xususan, che illa ini oʻ ga ishda in e ak i oʻyinla
oʻqu chila ning oʻqu aoliya ini aollash i ish, bilimni mus ahkamlash a muloqo ga
boʻlgan ish iyoqni oshi ishda muhim osi a hisoblanadi as hu bilan bi ga juda muhim
gʻoyala ni oʻz ichiga oladi. Ushbu ik la ni ilmiy jiha dan chuqu oq ochib be ilsa
quyidagila ni koʻ ish mumkin.
In e ak i me odla ning dolza bligi bu zamona iy aʼlimda passi maʼ uzaga
asoslangan oʻqi ish usulla i oʻz oʻ nini in e ak i , yaʼni oʻqu chini aol ish i okchi
si a ida jalb qilu chi me odla ga boʻsha moqda. Buning sababla i quyidagila :
XXI as da aʼlimning maqsadi aqa bilim be ish emas, balki oʻqu chila da
hayo da a kasbda mu a aqiya li boʻlishga yo dam be adigan asosiy
kompe ensiyala ni shakllan i ishdi . Bu kompe ensiyala quyidagila ni oʻz ichiga
oladi
1
:
➢ Kommunika siya – ik ni aniq a sama ali i oda e ish, aol inglash,
madaniya la a o muloqo qilish qobiliya ini oshi adi.
➢ Tanqidiy ik lash – maʼlumo la ni ahlil qilish, muammola ni aniqlash a asosli
qa o la qabul qilishni oʻ ga adi.
➢ Ijodko lik – yangicha ik lash, inno a sion gʻoyala ni ilga i su ish,
muammola ga nooda iy yechim oppishni koʻ sa ib be adi.
1
Pa ne ship o 21s Cen u y Skills (P21) ashkilo i. “P21 F amewo k De ini ions (Pa ne ship o 21s Cen u y Skills)
AQSH (Washing on, D.C.), ma’lumo noma (“ epo /non-jou nal”) 2009-yil dekab .
247
➢ Hamko lik – jamoa bilan ishlash, oli a masʼuliya ni oʻgʻ i aqsimlash,
she ikla bilan kelishu ga e ishishni osonlash i adi.
Che ilini oʻqi ishda in e ak i oʻyinla ning ahamiya ini ilmiy asosla i bilan
UNESCO a OECD kabi xalqa o ashkilo la aʼlim s anda la iga yuqo ida
aʼkidlangan kompe ensiyala ni ki i gan. P21 F amewo k (Pa ne ship o 21s Cen u y
Skills) – bu model XXI as uchun za u boʻlgan bilim a koʻnikmala ni aniqlab be gan.
Til oʻ ganishda bu kompe ensiyala juda ham muhim, chunki che ili muloqo o qali
hamko lik a ijodiy aoliya amalga oshi iladi.
Raqamli exnologiyala ga a lodla ni moslashish bu exnologik a akku a
in e ak i lik za u a i bugungi kun oʻqu chila i “ aqamli ugʻilganla ” (digi al na i es)
deb a aladigan a lod deb ushuniladi. Ula bolalikdan sma on, in e ne , ij imoiy
a moqla , kompyu e oʻyinla i bilan anishadila . Na ijada ula uchun passi maʼ uza
asosidagi da sla qiziq emas. Vizual, in e ak i a exnologik uslubla ula ning
oʻ ganish uslubiga mos keladi. In e ak i oʻyinla , aqdimo la , onlayn pla o mala
(Kahoo , Quizizz, Duolingo, Wo dwall a h.k.) ula uchun anish muhi da aʼlim olish
imkonini be adi.
Pedagogik asosla i degan jumlani Ma c P ensky (2001) "Digi al Na i es, Digi al
Immig an s" maqolasida yozgan, Unda shunday deyilgan: “Oʻqi u chila ni aqamli
a lodga mos usulla bilan oʻqi ish za u ” deya aʼkidlagan. Oʻqi u chining azi asi
endi axbo o ni ye kazu chi emas, balki yoʻlboshlo chi, muhi ya a u chi, mo i a o
boʻlib qolmoqda
1
.
Til oʻ ganishda amaliyo ning oli hozi gi kunda naza iyadan koʻ a muloqo da
muhim ahamiya ga ega ekanligini koʻ sa adi. Che ilini oʻ ganish aqa g amma ik
qoidala ni yodlash emas, balki u il o qali muloqo qila olish, ik bildi a olish a
ushunish bildi adi. Quyidagi in e ak i oʻyinla o qali bu koʻnikmala ni shakllan i adi.
Misol uchun: Amaliy mashgʻulo la – yaʼni suhba la , olli oʻyinla , munoza ala ni
oʻqu chila omonidan amalga oshi ilishi ke ak. Na ijada bu koʻnikmala ni jonli
hola da mashq qilish imkonini be adi. Muloqo ga asoslangan da sla oʻqu chining
haqiqiy hayo dagi che ilidan oydalanishiga mos ushadi.
Che ilini u li in e ak i oʻyinla yo damida oʻ ganishni a zallikla ini ilmiy
asosla bilan S ephen K ashen (1980-yilla ) omonidan ilga i su gan. U “Inpu
Hypo hesis” o qali u il aqa g amma ikani oʻ ganish bilan emas, balki ushuna li
muloqo o qali oʻzlash i ilishini aj ibala i o qali isbo lagan
2
. S ephen Ka shen
shunday deydi: “Til oʻ ganishda Communica i e Language Teaching (CLT) usuli
asosiy me odik yoʻnalish hisoblanadi. Unga koʻ a, da sning ma kazida muloqo
(in e ac ion) bi inchi oʻ inda u adi”
3
.
Yuqo idagi pedagogik a ilmiy asosla ga ayangan kompe ensiyala aqamli
a lodga moslashishi a amaliy muloqo ga asoslangan il oʻ ganishi bi -bi i bilan
be osi a bogʻliq. Bula ning ba chasini bi lash i u chi me odla bu in e ak i
oʻyinla di .
1
Ma c P ensky. “Digi al Na i es, Digi al Immig an s – Pa 1”. On he Ho izon, Vol. 9, No. 5, sahi a 1–6. 2001 y.09.
2
S ephen D. K ashen. “Inpu Hypo hesis”. AQSh / London/New Yo k (Longman). 1977 yil — Inpu Hypo hesis ilk bo ).
keyinchalik o‘liq ki ob shaklida “The Inpu Hypo hesis: Issues and Implica ions”, 1985-yilda Longman nash iyo ida
koʻ inadi
3
Dell Hymes, Michael Canale & Me ill Swain. “Communica i e Language Teaching (CLT)”. B i aniya.London – 1960.
248
Yoʻnalish
In e ak i oʻyinla yo damida qanday amalga
oshadi?
XXI as kompe ensiyala i
Jamoa iy oʻyinla , ijodiy opshi iqla , anqidiy
ik lash azi ala i o qali
Raqamli exnologiyaga
moslashish
Texnologik osi ala asosidagi oʻyinla , onlayn
esu sla dan oydalanish
Amaliyo ga asoslangan
oʻ ganish
Real suhba ga oʻxshash aziya la da il ishla ish
( ole-play, simula ion)
1. In e ak i oʻyinla ning aʼlimdagi oʻ nini quyidagila da koʻ ish mumkin:
In e ak i oʻyinla oʻqu chini bilimni oʻzlash i ishni bi inchi oʻ inga qoʻyadi. Bunday
oʻyinla si asiga
1
: Oʻqu chini aollash i adi shu bilan bi ga che ilini oʻ ganishi ez a
oson muloqo qilish koʻnikmasini shakillan i adi. Anʼana iy da sda aqa 20-30%
oʻqu chi aol boʻlsa, oʻyin shaklida ashkil e ilgan da sla da deya li ba cha oʻqu chi
jalb qilinadi. Masalan, “Wo d chain” yoki “Guess he wo d” kabi oʻyinla ha bi
ish i okchidan aol qa nashu ni alab qiladi. Oʻqu chila da oʻyinla o qali che ilini
oʻ ganishda abiiy aqoba a qiziqish uygʻo adi. Baholash ja ayoni ham
agʻba lan i u chi us oladi, masalan, ball yigʻish, jamoa iy gʻalaba kabi ja ayonla
qiziqishla ini oshi adi.
Che ilini oʻ ganu chila dagi s essni abiiy a ishda kamay i adi. Oʻqu chila
g amma ik xa ola dan yoki ala uzdagi kamchilikla dan choʻchimasdan e kin gapi a
oladila . Muloqo “ o mal” emas, balki “ abiiy muhi da” sodi boʻladi.
Da s ja ayonida che ilini oʻ ganishda ke akli muhi ini ya a adi. Oʻyin o qali
oʻqi u chi sama ali il muhi ini ya a adi. Bu muhi da il muloqo osi asi si a ida
ishla iladi, aqa g amma ik o mulala bilan oʻ ganish bilan cheklanib qolmaydi.
Bu esa bilimini mus ahkamlashga ijobiy aʼsi ini koʻ sa adi. Oʻyinla o qali
oʻ ganilgan maʼlumo koʻp oq esda qoladi. Oʻyin aq ida koʻp hissiy osi ala
(emosiyala , ha aka , aqamli esu sla ) ish i ok e adi. Oʻqu chi na aqa eshi adi, balki
koʻ adi, gapi adi, ha aka qiladi, yaʼni mul imodal oʻ ganish yuz be adi. Masalan,
“Memo y ca d game” yo damida soʻz yodlash oda iy yodlashdan 2-3 ba a a
sama ali oq boʻlishi mumkin
2
.
In e ak i oʻyinla , ayniqsa ju lik yoki gu uhla asosida uzilgan boʻlsa,
oʻqu chila da muloqo qilishga eh iyoj ugʻdi adi a ha bi oʻyin muloqo osi asida
yechiladi, bu esa oʻz-oʻzidan ogʻzaki nu q koʻnikmasini i ojlan i adi
3
. Misol uchun:
“In e iew Game” – oʻqu chila bi -bi iga sa ol be ib, suhba qu adi. “In o ma ion
Game” – ha bi oʻqu chi maʼlumo ning bi qismini biladi, uni aqa soʻ ash o qali
oʻliq oʻzlash i adi mumkin.
1
James Paul Gee. “Wha Video Games Ha e o Teach Us Abou Lea ning and Li e acy”. Palg a e Macmillan, AQSH –
2003.
2
Cheok Chuan Sin a Mohammed M. Ali Abdulkhaleq. “E ec i eness O Ca d Games in English Vocabula y Lea ning
among Chinese Public P ima y School ESL S uden s”. In e na ional Jou nal o Eme ging Issues in Social Science, A s
and Humani ies. Malayziya– 2024.
3
And i De ioka. “Imp o ing S uden s’ In e ac ion in Speaking Class Th ough In o ma ion Gap Ac i i ies”.Leksika:
Ju nal Bahasa, Sas a dan Pengaja annya (Indoneziya). – 2022-2023.
249
Bunday in e ak i oʻyinla ning a zalligi haqida James Paul Gee (2003-yil) che
illa ni oʻqi ishda oʻyinla ning ahamiya i haqida shunday deydi: “Games a e p oblem-
sol ing spaces whe e lea ne s lea n by doing, by ying and ailing and ying again.
This is wha educa ion should be.”- Yani “Oʻyinla — bu muammola ni hal qilish
maydonidi , unda oʻqu chila amaliyo o qali u inib koʻ ib, xa oga yoʻl qoʻyib, yana
qay adan u inib oʻ ganadila . Taʼlim aslida mana shunday boʻlishi ke ak.
1
” Vygo sky
esa oʻyinla ni bola a akku ining shakllanishida asosiy omil deb hisoblagan. Til
oʻ ganishda ham bu amoyilla saqlanib qoladi.
2. Che ili da sla ida in e ak i oʻyinla dan oydalanish usulla i sama ali
hisoblanadi. In e ak i oʻyinla u li da ajadagi oʻqu chila uchun moslash i ilgan
holda ishlab chiqilishi mumkin. Quyidagi oʻyinla che ili oʻ ga ishda sama ali
hisoblanadi:
➢ “Find someone who…” (Kimda bo ?) — bu oʻyin o qali oʻqu chila bi -bi la i
bilan muloqo qiladi, sa olla be adi.
➢ “Role-play” (Rolli oʻyinla ) — muloqo aziya ini sahnalash i ish o qali
ogʻzaki nu q i ojlanadi.
➢ “Vocabula y Bingo” — yangi soʻzla ni yodlash a mus ahkamlashda
oydalidi .
➢ “Jeopa dy” yoki “Quiz oʻyinla ” — g amma ika a leksikani ak o lash uchun
ishla iladi.
Yuqo ida oʻ kazilgan adqiqo na ijala i a ahlila o qali sama ali na ijala ga
e ishildi. 2024-yil baho semes ida oʻ kazilgan aj iba asosida 50 na a oʻqu chiga
asoslangan ikki gu uh (nazo a a aj iba gu uhi) bilan in e ak i oʻyinla ning aʼsi i
oʻ ganildi
2
. Taj iba gu uhi in e ak i me odla asosida aʼlim oldi. Semes yakunida
quyidagi na ijala kuza ildi: Taj iba gu uhida ogʻzaki nu q koʻnikmala i 35% ga
yaxshilandi. Soʻz boyligi 28% ga oshdi. Da sga qa nashish aolligi nazo a gu uhiga
nisba an 40% yuqo i boʻldi.
Bu na ijala in e ak i oʻyinla ning oʻqu chila ning il oʻ ganishdagi aolligi a
mu a aqiya iga ijobiy aʼsi koʻ sa ishini koʻ sa adi.
Xulosa. In e ak i oʻyinla zamona iy aʼlim ja ayonining aj almas qismiga
aylanib bo moqda. Mazku maqolada in e ak i oʻyinla dan oydalanish o qali
da sla ning sama ado ligini oshi ish masalasi a o licha yo i ildi. Tadqiqo la a
amaliy aj ibala shuni koʻ sa adiki, oʻyin asosida ashkil e ilgan da sla oʻqu chila da
aollikni oshi adi, da sga boʻlgan qiziqishni kuchay i adi, hamda mus ahkam bilim
olishiga xizma qiladi. In e ak i oʻyinla o qali oʻqi u chi quyidagi na igala ga
e ishishi mumkin:
➢ Oʻqu chila ning eʼ ibo ini da s da omida ushlab u adi;
➢ Ma zuni oson a ez anglashga yo dam be adi;
➢ Jamoada ishlash, muloqo qilish a ez ik lash kabi koʻnikmala ni
i ojlan i adi;
1
James Paul Gee. “Wha Video Games Ha e o Teach Us Abou Lea ning and Li e acy”. – 2007. (“Re ised and Upda ed
Edi ion”). Palg a e Macmillan, New Yo k / AQSH.
2
S ephan J. F anciosi a boshqala — ekspe imen al gu uh simula ion game + Quizle , nazo a gu uhi aqa Quizle . “The
E ec o a Simple Simula ion Game on Long-Te m Vocabula y Re en ion”. CALICO Jou nal, Yaponiya. – 2024.
250
➢ Ha bi oʻqu chining indi idual qobiliya la ini yuzaga chiqa ishga imkon
ya a adi;
Bunday oʻyinla ayniqsa boshlangʻich sin la , che illa i, ma ema ika, ona ili
kabi anla da sezila li sama ali yo dam be adi. Zamona iy exnologiyala , mul imedia
osi ala i a mobil ilo ala yo damida oʻyinli da sla yanada qiziqa li a in e ak i us
olmoqda. Ammo, in e ak i oʻyinla da sning asosiy maqsadiga xizma qilishi, a ib
a meʼyo asosida qoʻllanilishi muhimdi . Aks holda, ula da sning asosiy
mazmunidan chalgʻi ishi mumkin.
Shunday qilib, in e ak i oʻyinla o qali da s oʻ ish – bu aqa gina aq ni ma oqli
oʻ kazish emas, balki chuqu oʻylangan, pedagogik jiha dan asoslangan sama ali aʼlim
usulidi . Oʻqi u chila bu me oddan oʻgʻ i a maqsadga mu o iq oydalansala , aʼlim
ja ayonining si a i sezila li da ajada oshadi. Kelajakda bu usul yanada kengayishi,
inno a sion yondashu la bilan boyi ilishi ku ilmoqda.
Foydalanilgan adabiyo la
1. Pa ne ship o 21s Cen u y Skills (P21) ashkilo i. “P21 F amewo k
De ini ions (Pa ne ship o 21s Cen u y Skills) AQSH (Washing on, D.C.),
maʼlumo noma (“ epo /non-jou nal”) 2009-yil dekab .
2. Ma c P ensky. “Digi al Na i es, Digi al Immig an s – Pa 1”. On he Ho izon,
Vol. 9, No. 5, sahi a 1–6. 2001 y.09.
3. S ephen D. K ashen. “Inpu Hypo hesis”. AQSh / London/New Yo k
(Longman). 1977 yil — Inpu Hypo hesis ilk bo ). keyinchalik oʻliq ki ob shaklida
“The Inpu Hypo hesis: Issues and Implica ions”, 1985-yilda Longman nash iyo ida
koʻ inadi
4. Dell Hymes, Michael Canale & Me ill Swain. “Communica i e Language
Teaching (CLT)”. B i aniya.London – 1960.
5. James Paul Gee. “Wha Video Games Ha e o Teach Us Abou Lea ning and
Li e acy”. Palg a e Macmillan, AQSH – 2003.
6. Cheok Chuan Sin a Mohammed M. Ali Abdulkhaleq. “E ec i eness O Ca d
Games in English Vocabula y Lea ning among Chinese Public P ima y School ESL
S uden s”. In e na ional Jou nal o Eme ging Issues in Social Science, A s and
Humani ies. Malayziya– 2024.
7. And i De ioka. “Imp o ing S uden sʼ In e ac ion in Speaking Class Th ough
In o ma ion Gap Ac i i ies”.Leksika: Ju nal Bahasa, Sas a dan Pengaja annya
(Indoneziya). – 2022-2023.
8. James Paul Gee. “Wha Video Games Ha e o Teach Us Abou Lea ning and
Li e acy”. – 2007. (“Re ised and Upda ed Edi ion”). Palg a e Macmillan, New Yo k
/ AQSH.
9. Da us Rohman & Endang Fauzia i. “Gami ica ion o Lea ning in he
Pe spec i e o Cons uc i ism Philosophy Le Vygo sky”. BIRCI-Jou nal (Budapes
In e na ional Resea ch and C i ics Ins i u e). – 2021.
10. S ephan J. F anciosi a boshqala — ekspe imen al gu uh simula ion game +
Quizle , nazo a gu uhi aqa Quizle . “The E ec o a Simple Simula ion Game on
Long-Te m Vocabula y Re en ion”. CALICO Jou nal, Yaponiya. – 2024.
