290
BOSHLANGʻICH SINF OʻQISH DARSLARIDA INTERFAOL TAʼLIMNING
AHAMIYATI
Mu odo a Dilshoda,
O ien al uni e si e i magis an i
Anno a siya. Bugungi kunda ba cha sohala qa o i aʼlim sohasida ham jadal
isloho la , yangilanishla amalga oshi ilmoqda. Oʻqu xonala i zamona iy a zda
jihozlanmoqda, axbo o komunika siya osi ala i bilan aʼminlanmoqda. Anʼana iy
oʻqi ish usulla i oʻ nini zamona iy a in e aol me odla egallamoqda. Bu ayniqsa,
boshlangʻich sin da sla ida in e aol aʼlimning jo iy qilinishi o qali oʻqu chila ning
da sla ga boʻlgan qiziqishi oshib, ula ning mus aqil ik lash, muammoli aziya la da
oʻgʻ i yoʻl opish, jamoa iy ishlash koʻnikmala ining shakllanishida muhim
ahamiya ga ega boʻlmoqda. Ushbu maqolada boshlangʻich sin oʻqish da sla ida
in e aol aʼlimning ahamiya i, in e aol aʼlim usulla i a uning na ijala i haqida
kel i ib oʻ amiz.
Kali soʻzla : In e aol aʼlim, me od, koʻnikma, mul imedia, in eg a siya, osi a,
usul, aʼlim.
Abs ac . Today, along wi h many o he ields, apid e o ms and inno a ions a e
also aking place in he ield o educa ion. Class ooms a e being equipped in a mode n
way and p o ided wi h in o ma ion and communica ion echnologies. T adi ional
eaching me hods a e being eplaced by mode n and in e ac i e app oaches. This is
especially impo an in p ima y school lessons, whe e he in oduc ion o in e ac i e
lea ning inc eases s uden sʼ in e es in lessons and plays a signi ican ole in de eloping
hei independen hinking, p oblem-sol ing skills, and abili y o wo k in eams. This
a icle discusses he impo ance o in e ac i e lea ning in p ima y school eading
lessons, he me hods used, and he ou comes achie ed.
Keywo ds: In e ac i e lea ning, me hod, skill, mul imedia, in eg a ion, ool,
echnique, educa ion.
“In e aol” a amasi lo incha “in e ak ” soʻz bi ikmasidan olingan boʻlib, “in e ”
oʻza o, bi galikda a “ak ” – aoliya maʼnola ini angla adi. In e aol aʼlim usulla ini
jahon olimla idan Je ome B une , Le S. Vygo skiy oʻz asa la ida ilmiy asoslab be gan.
Jumladan B une “Talimda oʻqu chila ni aol ish i ok e i ilishini a ula ni mus aqil
izlanu chi yaʼni “kash iyo chi” boʻlishi ke akligini aʼkidlaydi
1
. In e aol me odla
aʼlim mazmuni oʻqi u chi ahba ligida oʻqu chila ning bi -bi la i bilan bi galikdagi
aoliya i na ijasida oʻzlash i ilishini koʻzda u adi. Bu me odla oʻqu chila ning
aolligi, e kin ik lashi, mus aqil izlanishi, oʻzlash i iladigan maʼlumo la ga ijodiy
yondashishiga ayanadi
2
. In e aol da sla gu uhli ishla , olli oʻyinla , sa ol-ja obla ,
munoza ala , klas e la , loyiha iy ishla ga o qali amalga oshi iladi. Ushbu in e aol
me odla da “e ishilgan didak ik na ijadan koʻ a, unga kelish yoʻli, oʻqu chila ning bu
1
h ps://www.sc ibd.com/documen /704914364/B une -J-S-1966-Towa d-a-Theo y-o -Ins uc ion-Vol-59-Ha a d-
Uni e si y-P ess
2
h ps://zenodo.o g/ eco ds/7825534
291
kechimdagi izlanishla i, ashabbus koʻ sa ishla i muhim” sanaladi. In e aol usul
a biq e ilganda, aʼlim ja ayoni oʻqi ishdan emas, balki bi galikda oʻqishdan ibo a
boʻladi. Shu sababli ham muallim da s be u chidan oʻqu chila ning adqiqo chilik
aoliya ini ashkil e u chi, mu o iqlash i u chi a maslaha chiga aylanadi
1
deb
aʼkidllagan Yoʻldoshe oʻz asa ida.
Boshlangʻich sin oʻqu chila i oʻqu aoliya iga endi ki ib kelayo ganligi uchun
ula dunyoni koʻp oq hissiy a as i iy id ok e adigan yosh oi asidi . Ula uchun oddiy
bi yangilik - “ ulkan moʻjiza” ga engdi . Shuning uchun ha bi da s ula uchun
qiziqa li, jonli, aol ish i ok e ishga cho lo chi boʻlishi sama alidi . Tadqiqo la dan
maʼlumki boshlangʻich sin oʻqu chila i gu uhda ishlaganda, ik almashishganda,
oʻyin o qali bilim olganda da s sama ali oq boʻladi a bunga in e aol usulla o qali
e ishish mumkin. Shu sababli oʻqish da sla ida in e aol me odla dan oydalanish ham
zamona iy yondashu , ham psixologik eh iyojga ja ob be u chi za u a hamdi . Bi
nech a me odla ni koʻ ib oʻ sak: Masalan, “Ma a id”
2
hikoyasini oʻ ganda
oʻqu chila ga “ Siz nima qilgan boʻla dingiz?” degan sa ol bilan mu ojaa qilish
mumkin. Bu usulni “Aga men boʻlganimda…” deb nomlaymiz. Bu bilan oʻqu chila
na aqa sin da oʻza o ik almashadila , balki chi oyli nu q a sin da oʻza o hu ma
azila la ining shakllanishiga ham e ishish mumkin.
Da sla ni boshqa anla bilan in eg a siya qilish o qali ham yaxshi sama ala ga
e ishish mumkin. Masalan: “ Soʻzdan soʻz oping” oʻyinini koʻ ib oʻ sak, oʻyin sha i
esa ma zuga oid bi soʻz yozib qoʻyiladi, ha bi oʻqu chi be ilgan aq ichida,
aqa gina shu soʻzdagi ha la dan oydalangan holda, oʻzgacha maʼnoga ega boʻlgan
soʻzla ni opib yozish ke ak boʻladi. Eng koʻp soʻz opgan oʻqu chi esa gʻolib boʻladi.
Yoki “Men kimman?” oʻyiniga qa asak, oʻyin sha i: bi oʻqu chi oʻ ilgan ma zu
yuzasidan asa qah amonla idan bi ining si a la ini ay ib, ungga aʼ i be adi,
oʻqu chila esa bu qaysi qah amon ekanligini opishla i ke ak boʻladi. Masalan:
“Mik ob, i us a Saloma qiz haqida e ak”
3
da asa ida qoʻllash mumkin. Ozoda,
meh ibon….- Saloma qizga be ilgan aʼ i la boʻlsa, kasallik a qa u chi, azil…-
mik ob a i usla ga be ilgan a i di . Yoki ha bi bob yakunida ak o lash da sla iga
oid “Muzeyga sayoha ” me odini qoʻllash mumkin. Bunda oʻqi u chi mul imedia
osi ala idan ham oydalanishi mumkin yoki koʻ gazmali osi ala dan oydalanishi
mumkin. Masalan: oʻqu chila bilan muzeyga sayoha da omida ula bi qancha
p edme la ga duch kelishadi a bu p edme la qaysi ma zuga oid ekanligini opishla i
ke ak boʻladi. Masalan: qa as (Say oqi qushcha), chigʻanoq (Ma a id), pax a (Qa gʻa
a pax a)
4
.
“Ipak qu i” me odida esa, oʻyinning maqsadi: oʻqu chila ning ik lash
qobiliya ini oʻs i adi, gap uzish exnikasini i ojlan i adi, ma ema ikada oʻqu chining
ke ma-ke likni kamay i ish, o i ish kabi ushunchala ni aniqlay olishga oʻ ga adi.
Oʻyin asosida imlo qoidasini oʻ ganish, soʻzla ning joyini oʻgʻ i opib, gap hosil qilish
koʻnikmala ini shakllan i ish mumkin.
1
Йўлдошев Қ. Глобаллашаётган дунё ва ўқитишнинг интерфаол усуллари. // Халқ таълими. 2007. 6-
сон.
2
4-sin o’qish sa odxonligi, 1-qism da slik. Toshken 2023.
3
4-sin o’qish sa odxonligi. 4-qism. Toshken 2023.
4
4-sin o’qish sa odxonligi. 1-qism. Toshken 2023.
292
Boshlangʻich sin oʻqish da sla i oʻqu chila ning nu q maʼdaniya ini oshi ishga
hamda ik la ini aniq a a on i odalashla ida asos hisoblanadi. Bu esa boshqa anla ni
oʻzlash i ishda ham muhim hisoblanadi. Oʻqish da slikla ida kel i ilgan ma nla o qali
oʻqu chila da a anpa a lik, halollik, insoniylik si a la i singdi ib bo iladi. In e aol
me odla ni qoʻllanganda esa bola oʻzini be osi a shu muhi da his qiladi. Alba a
in e aol usulla ni anlashda aʼlimning maqsadi, oʻqu chila ning sonini a bilim
da ajasi, oʻqu muassasasining oʻqu -moddiy sha oi i, aʼlimning da omiyligi,
oʻqi u chining pedagogik maho a i a boshqala eʼ ibo ga olinadi.
Demak, in e aol me odla dan oydalanish o qali oʻqu chila ning angga boʻlgan
qiziqishini oshi ish, da s mashgʻulo la ining qiziqa li a jonli boʻlishiga e ishish,
mus aqil ik lash, man iqiy ahlil qilish, ogʻzaki a yozma nu qini i ojlan i ish shu
bilan bi ga jamoa bilan ishlash, oʻza o ik almashish kabi ijobiy na ijala ga e ishish
mumkin. Oʻqish da sla i oʻqu chila uchun ka a hayo ga yoʻl azi asini ham oʻ aydi.
Foydalanilgan adabiyo la :
1. h ps://www.sc ibd.com/documen /704914364/B une -J-S-1966-Towa d-a-
Theo y-o -Ins uc ion-Vol-59-Ha a d-Uni e si y-P ess
2. h ps://zenodo.o g/ eco ds/7825534
3. Йўлдошев Қ. Глобаллашаётган дунё ва ўқитишнинг интерфаол усуллари.
// Халқ таълими. 2007. 6-сон.
4. 4-sin oʻqish sa odxonligi, 1-qism da slik. Toshken 2023.
5. 4-sin oʻqish sa odxonligi. 4-qism. Toshken 2023.
6. www.ziyouz.com.
Aziz
yaxshi
juda
o’qidi
bugun
