293
MULTIMEDIA VOSITALARI ORQALI OʻQUVCHILARDA ILMIY VA
BADIIY MATN USTIDA ISHLASH KOʻNIKMALARINI SHAKLLANTIRISH
Fax i dino a Shoi a Boli qizi,
O ien al uni e si e i “Taʼlim a a biya naza iyasi a me odikasi
(Boshlangʻich aʼlim) yoʻnalishi magis an i
Anno a siya. Ushbu maqolada mul imedia osi ala idan oydalanish o qali
oʻqu chila da ilmiy a badiiy ma nla us ida ishlash koʻnikmala ini shakllan i ish
masalasi yo i iladi. Zamona iy aʼlim ja ayonida mul imedia exnologiyala i
oʻqu chila ni da sga jalb e ish, ula ning a akku ini kengay i ish a mus aqil ik lash
qobiliya ini i ojlan i ishda muhim oʻ in u adi.Tadqiqo da mul imedia osi ala ining
a zallikla i, aʼlim sama ado ligiga aʼsi i hamda boshlangʻich sin oʻqu chila ining
abiiy an a oʻqish da sla ida ula ni qoʻllash usulla i ahlil qilinadi.
Kali soʻzla : mul imedia osi ala i, ilmiy ma n, badiiy ma n, koʻnikma,ilo a,
ob az,modda,ijodiy ik lash,oʻqish sa odxonligi,onlayn esu s,audio,in e ak i me od.
Abs ac .This a icle examines he issue o de eloping s uden sʼ skills in wo king
wi h scien i ic and li e a y ex s h ough he use o mul imedia ools. In mode n
educa ion, mul imedia echnologies play an impo an ole in engaging s uden s in
lessons, b oadening hei hinking, and os e ing independen lea ning abili ies. The
s udy analyzes he ad an ages o mul imedia ools, hei impac on educa ional
e ec i eness, as well as me hods o applying hem in na u al science and eading
lessons o p ima y school s uden s.
Keywo ds: mul imedia ools, scien i ic ex , li e a y ex , skills, applica ion,
image, subs ance, c ea i e hinking, eading li e acy, online esou ces, audio,
in e ac i e me hod.
Bugungi globallashu da ida aʼlim sama ado ligini oshi ish bu un jamiya
oldidagi us u o azi ala dan bi idi . Bugun aʼlim izimida ilgʻo pedagogik
exnologiyala ni qoʻllash, xususan, mul imedia osi ala idan oydalanish oʻqi ish
sama ado ligini oshi ishda muhim omilga aylanib bo moqda. Mul imedia
exnologiyala i bu ma n, g a ika, asm, ideo, audio a u li xil anima siyala ni
bi lash i gan in eg allashgan axbo o izimi boʻlib,u aʼlim ja ayonini yanada
qiziqa li,sama ali a in e ak i qilishga yo dam be adi. Oʻzbekis on aʼlim izimida
mul imedia osi ala idan oydalanish ja ayoni 2000-yilla dan boshlab bosqichma-
bosqich jo iy e ila boshlandi. Aynan boshlangʻich sin la da ma nla us ida ishlashda
zamona iy exnologiy ala ni qoʻllash oʻqu chila ni jalb qilishning eng sama ali
usulla idan bi iga aylandi.
Axbo o -kommunika siya exnologiyala i (AKT) aʼlim ja ayoniga a biq
e ilgach, mul imedia osi ala idan oydalanish ancha o di. Media aʼlim osi ala i
oʻqu yu la i omonidan keng miqyosda qoʻllanilmoqda. Bu oʻqu usuli mu akkab
ushunchala ni anglashni yengillash i adi hamda oʻ ganu chila ga ula ni anʼana iy
oʻqi ish me odla iga nisba an qisqa oq aq ichida oʻzlash i ish imkonini be adi.
294
Mul imediali exnologiyala axbo o ni bi aq ning oʻzida bi nech a shaklda
ye kazib be ishga imkon ya a adi: ma n, as i , anima siya, ideoyozu a o ush
o qali. Mul imedianing eng asosiy xususiya i esa — in e ak i lik boʻlib, bu
oydalanu chining axbo o muhi idagi aoliya iga be osi a aʼsi koʻ sa a olish
qobiliya idi .
Mul imedia osi ala idan bi i boʻlgan audio shakl ma ndagi qah amonla ning
suhba la i,musiqa,o ozli hikoyala oʻqu chila ning ma nni qabul qilishini yanada
yaxshilashga yo dam be adi.Video osi ala i yaʼni ma n asosidagi qisqa
mul ilmla ,sahna koʻ inishla i yoki ma n ma zusiga oid ilmla ma nning mohiya ini
yanada ochib be adi.Masalan,1-sin “Ali be” da sligidagi “Ol in a uz” e agining
ideo shakli oʻqu chila ga namoyish e ilganda ula na aqa eshi adi,balki s i la ni
koʻ adi,o oz a musiqani eshi adi,bu esa xo i ada mus ahkam oq saqlanadi.
Mul imedia osi ala idan bi i in e ak i aqdimo bu oddiy slayd emas balki
oʻqu chini aol jalb qila oladigan, ugmala , anima siyala , es la , sa ol-ja obla o qali
ishlaydigan da sni aqdim e ish shakli. Bu na aqa ma nni oʻqiydi, balki ugmani bosib
ja ob be adi, ma zu asosidagi es la ni ishlaydi. Masalan,1-sin “Tabiiy
an”da sligidagi “Hay ono olami”ma zusini oʻ ga ayo ganda in e ak i aqdimo
o qali asmdagi hay onla ning o ozini namoyish e ish o qali da sni a ma zuni yanada
qiziqa li a ushuna li qilish mumkin. Bundan ashqa i, onlayn esu sla yaʼni
maqolala , asm kolleksiya a gale eyala i, ma zuga oid qiziqa li maʼlumo la ma nni
oʻldi adi a chuqu oq oʻ ganishga koʻmaklashadi. Bugungi kunda bolala uchun
oydali boʻlgan onlayn esu sla juda koʻp. Ula ga Khan Academy Kids,Na ional
Geog aphic Kids,Duolingo Kids a boshqa esu sla ni misol qila olamiz.Khan
Academy Kids 2-8-yoshdagi bolala ga moʻljallangan bepul aʼlimiy ilo a boʻlib, u
oʻyin, ideo, mashq a in e ak i opshi iqla o qali bolala ning bilimini
mus ahkamlashga xizma qiladi. Masalan,1-sin ingliz ili da sligidagi “Wha colo is
i ?”ma zusini oʻ ib boʻlgandan soʻng, uyda o a-onala i yo damida ilo a o qali
mus ahkamlashi mumkin boʻladi,bu esa ma zuni yanada esda qola li boʻlishiga zamin
hozi laydi.
Xulosa qilib ay ganda, exnologik a aqqiyo aʼlim ja ayoniga yangicha
yondashu la a inno a sion yechimla ni olib ki di, bu esa mul imediali oʻqu
muhi ining shakllanishi a i ojlanishiga u ki boʻldi. Bugungi kunda ha bi
insonning mehna aoliya ida mul imedia osi ala idan oydalanishga eh iyoj kundan
kunga o ib bo moqda. Oʻqu ja ayonida mul imedia exnologiyala ini jo iy e ish
na aqa aʼlim si a i yaxshilanishiga, balki oʻqu chila ning bilimni oʻzlash i ish
da ajasi oshishiga ham ijobiy aʼsi koʻ sa adi.
Foydalanilgan adabiyo la
1. Ka imo a Sh.Til aʼlimida amalaiy mashqla . Oʻqu qoʻllanma. – Toshken :
2023. 136 B.
2. Taʼlimda axbo o exnologiyala i. Oʻqu qoʻllanma / R.X. Ayupo . Nizomiy
nomidagi Toshken da la pedagogika uni e si e i. – T.: TDPU, 2020 yil
3. Abdullae , S. S. Socio-poli ical ac o s o de elopmen o social ela ionships
in s uden s in he p ocess o pedagogical educa ion. In Eu o-Asia Con e ences (pp.168-
170). 2021.
295
4. Aska o ich, M. S. Fo ma ion o p o essional-pedagogical compe ences o
u u e eache s o chemis y. вестник науки и образования, (6-3 (109)), 28-31.2021
5. Aska o ich, M. S., Uljae na, U. O., & Inomjohno na, O. N. (2020). Applying
case s udy-me hod in eaching chemis y. Проблемы современной науки и
образования, (3 (148)), 62-64.
6. Begmu zaye ich, D. B. (2022). Boʻlajak boshlang ʼich sin oʻqi u chila ida
e leksi madaniya ni i ojlan i ishning me odologik asosla i. in eg a ion o science,
educa ion and p ac ice. scien i ic-me hodical jou nal, 3(6), 154-160.
7. Ka imo a, B. (2019). Possibili ies o o ma ion o na ional p ide wi h using
khadi hs in he i s -yea pupils o o phanages. Eu opean Jou nal o Resea ch and
Re lec ion in Educa ional Sciences Vol, 7(11).
