435
OZIQ-OVQAT MAHSULOTLARINI ISHLAB CHIQARISHNING IJTIMOIY-
IQTISODIY MOHIYATI
Abdulxamido a Nodi a Abdu ashi o na
O ien al uni e si e i “Biznes a boshqa u ” ka ed asi oʻqi u chisi,
mus aqil izlanu chi
ORCID: 0009-0002-7535-3057
Anno a siya. Yangi Oʻzbekis onda oziq-o qa mahsulo la ini ishlab chiqa ish
globallashu a u baniza siya sha oi ida iq isodiy a aqqiyo a ij imoiy
ba qa o likning asosiy omilidi . Ushbu soha aholining oziq-o qa xa sizligini
aʼminlash, yashash da ajasini oshi ish a bandlikni qoʻllab-qu a lashda muhim ol
oʻynaydi. Mazku ezis ilmiy manbala asosida yozilgan boʻlib, oziq-o qa izimining
jamiya a iq isodiyo ga aʼsi ini baholaydi. Na ijada, ba qa o i ojlanish uchun
a siyala be iladi. Oʻzbekis onda oziq-o qa mahsulo la ini ishlab chiqa ishning
ij imoiy a iq isodiy jiha la i hamda uning milliy a global miqyosdagi ahamiya i
yo i ilgan.
Kali soʻzla . Ij imoiy-iq isodiy mohiya , yalpi ichki mahsulo , logis ika, chakana
sa do, oziiq-o qa mahsulo la i, ishlab chiqa ish, ij imoiy-iq isodiy.
Abs ac : Food p oduc ion in he new Uzbekis an is a key ac o in economic
de elopmen and social s abili y in he con ex o globaliza ion and u baniza ion. This
sec o plays an impo an ole in ensu ing ood secu i y o he popula ion, inc easing
li ing s anda ds, and suppo ing employmen . This hesis is w i en on he basis o
scien i ic sou ces and assesses he impac o he ood sys em on socie y and he
economy. As a esul , ecommenda ions o sus ainable de elopmen a e gi en. The
social and economic aspec s o ood p oduc ion in Uzbekis an and i s signi icance a
he na ional and global le els a e highligh ed.
Keywo ds: Socio-economic na u e, g oss domes ic p oduc , logis ics, e ail, ood
p oduc s, p oduc ion, socio-economic.
Oziq-o qa mahsulo la ini ishlab chiqa ish qishloq xoʻjaligi, qay a ishlash
sanoa i, logis ika a chakana sa do a moqla ini oʻz ichiga olu chi mu akkab izim
hisoblanadi. U quyidagi asosiy iq isodiy unksiyala ni baja adi, yalpi ichki mahsulo
(YaIM) hissasida qishloq xoʻjaligi mahsulo la i ishlab chiqa ishda mamlaka
iq isodiyo ining muhim a moqla idan bi i boʻlib, koʻplab da la la da YaIMning
muhim qismini ashkil qiladi. “Oziq-o qa mahsulo la i ishlab chiqa ish hajmla ini
koʻpay i ish hamda oziq-o qa mahsulo la i ye ish i u chila ning koope a i la ini
ix iyo iy a ishda ashkil e ish a i ojlan i ishni agʻba lan i ish boʻyicha maqsadli
das u ni qabul qilish, oziq-o qa mahsulo la i qoʻshilgan qiyma ini koʻpay i ish a
yoʻqo ishla ni kamay i ish maqsadida qay a ishlash ko xonala i “koope a siya-klas e ”
436
usulidagi aloqala ni i ojlan i ish
1
.”kabi bi qa o opshi iqla ni ejalash i ish koʻzda
u ilgan.
Bugungi kunda iq isodiyo da bandlikni aminlashda oziq-o qa ishlab chiqa ish
a unga bogʻliq a moqla da millionlab ishchila mehna qilmoqda. Ayniqsa, qishloq
hududla ida bu soha aholining asosiy da omad manbai hisoblanadi.
Oziq-o qa mahsulo la ini ekspo qilish o qali da la la yuqo i alyu a
ushumiga ega boʻladi, bu esa milliy iq isodiyo ni mus ahkamlashga a mamlaka
ekspo salohiya ini oshi ishga xizma qiladi.
Oziq-o qa mahsulo la i inson hayo ining asosi boʻlib, ula ning ba qa o a si a li
aʼmino i quyidagi ij imoiy azi ala ni baja adi.
1. Oziq-o qa xa sizligini aʼminlashda aholining oʻlaqonli a sogʻlom
o qa lanishini aʼminlash o qali sogʻliqni saqlash, bolala oʻsishi, ishchi kuchining
sama ado ligi kabi omilla ijobiy aʼsi ga ega boʻladi.
2. Aholining ishsizligini kamay i ishda mahalliy oziq-o qa ishlab
chiqa u chila ni qoʻllab-qu a lash o qali pas da omadli qa lamla uchun ish oʻ inla i
ya a iladi a ij imoiy engsizlikni kamay i adi.
3. Qishloq xoʻjaligini mode niza siya qilish, in a uzilmani i ojlan i ish o qali
qishloq joyla ida hayo si a ini yaxshilashga xizma qiladi.
Oziq-o qa ishlab chiqa ish Oʻzbekis onning sanoa sek o i a kibida sezila li
oʻ in u adi. 2024-yilning yan a -sen yab da ida iq isodiy oʻsishning sanoa dagi
umumiy ulushi 14,1% ni ashkil e gan, izik hajm indeksi esa 104,6% ni ashkil qilgan.
2017-2022-yilla da oziq-o qa mahsulo la ining ishlab chiqa ilishida dinamik
oʻsishga e ishilgan jumladan un, shaka , su , kolbasa, maka on hamda ma ga in kabi
mahsulo la da ijobiy oʻzga ishla kuza ilgan. Ushbu da da ma ga in ishlab chiqa ish
34% ga, un maxsulo la i ishlab chiqa ish 32% ga oshgan
2
.
Me a a sabza o ye ish i ish, qay a ishlash sohasida zamona iylash i ish a
ekspo salohiya i hajmi oshmoqda jumladan, oʻsimlik moyi, oma pas asi, mayiz a
qu i ilgan me ala ishlab chiqa ishda Oʻzbekis onning xalqa o salohiya i o ib
bo moqda.
Ushbu sohada bozo in a uzilmasi jadal i ojlanmoqda. Ichki bozo la da me a –
sabza o ni qay a ishlash, yogʻ-moy, goʻsh -su a boshqa sanoa a moqla ini ishlab
chiqa u chi 200 ga yaqin ko xona aoliya yu i moqda.
Oziq-o qa sanoa i a moqla ida ko xonala soni, ishlab chiqa ish hajmi a
ekspo koʻ sa kichla i sezila li da ajada oʻsdi. Na ijada, axolining bandligi 122% ga,
ko xonala soni 224% ga, ekspo i esa 336% ga oshgan. Aholining oziq-o qa
aʼmino ida 2019-yilda oziq-o qa ekspo i 2 ba a a ga oshdi. Yillik ishlab chiqa ishda
10 mln onnadan o iq sabza o , 17 mln. onnadan o iq boshqa mahsulo la ishlab
chiqa ilishiga e ishildi.
Aholi jon boshiga xa aja la boʻyicha sabza o la ishlab chiqa ish
300 kilog ammga, ka oshka maxsulo la i 75 kg, uzum 44 kg ishlab chiqa ilmoqda. Bu
is eʼmol maxsulo la i meʼyo la ining uch ba a a iga oʻgʻ i keladi
3
.
1
O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining 2024-yil 16- e aldagi PF-36-son Fa moni. O‘zbekis on Respublikasining
oziq-o qa xa sizligi a sog‘lom oziqlanishni a’minlashning 2030-yilgacha mo‘ljallangan s a egiyasi
2
h ps://S a .uz ma’lumo la i asosida uzilgan
3
h ps://mineconomy.uz
437
Shu bilan bi ga ushbu sohada bugungi kunda ay im muammola ham ma jud
boʻlib, bula quyidagila ni ashkil e adi:
- esu sla dan oydalanishdagi cheklo la bula sugʻo ish izimla ining
eski ganligi, ekologik buzilishning da om e ishi, iqlim oʻzga ishi a su anqisligi
salmoqli ahdidi bilan bogʻliqdi ;
-inno a siyala a xa aja la ni boshqa ish – aqamli exnologiyala , blokcheyn,
AI, obo lash i ishning jo iy e ilishi o qali sama ado likni koʻ a ish za u hisoblanadi
1
.
Oziq-o qa mahsulo la ini ishlab chiqa ishda is iqbolli yoʻnalishla ham ma jud
boʻlib, ula quyidagila bilan i odalanidi:
-ekspo a bozo la ni kengay i ish – bu sohada si a s anda la ini oshi ish,
mahsulo la ni di e si ika siya qilish, ag o-klas e izimi jo iy e ish a da la omonidan
qoʻllab-qu a lash mexanizmla ini kuchay i ish o qali ekspo salohiya ini oshi ish
2
;
Ekologik ba qa o likni aʼminlash – bunda o ganik mahsulo la ishlab chiqa ish,
ekologik oza exnologiyala , chiqindila ni qay a ishlash o qali sanoa i ojlangan
yoʻnalishga aylan i ishdan ibo a
3
.
Bula ning ba chasi ushbu sohada inno a sion yondashu la , ekologik
ba qa o likka asoslangan ishlab chiqa ish a xalqa o hamko lik za u a ini yuzaga
kel i moqda. Oziq-o qa ishlab chiqa ishni aqamlash i ish, aqlli qishloq xoʻjaligi,
bio exnologiyala kabi sohala ni jadal i ojlan i ish is iqbolli yoʻnalishla hisoblanadi.
Xulosa qilib ay ish mumkinki, oziq-o qa mahsulo la ini ishlab chiqa ish na aqa
iq isodiy jiha dan mamlaka ba qa o ligini aʼminlaydi, balki ij imoiy jiha dan
aholining u mush da ajasini yanada yaxshilaydi. Oʻzbekis onda bu a moqning
salohiya i da la omonidan qoʻllab-qu a lash, sama ali in es i siyala a
inno a siyala ga ayanadi. Ri ojlangan da la la da sama ado lik yuqo i, ammo
engsizlikla ma jud, i ojlanayo ganla da esa xa sizlik a inno a siyala muhim.
Oʻzbekis onda da la siyosa i o qali ishlab chiqa ishni oshi ish ke ak. Kelgusida
aqamli ans o ma siya, a oma lash i ish a ekosanoa modella ini keng jo iy qilish
a ilmiy adqiqo la o qali ba qa o i ojlanishni aʼminlash a siya e iladi.
Foydalanilgan adabiyo la
1. Oʻzbekis on Respublikasi P eziden ining 2024-yil 16- e aldagi PF-36-son
Fa moni. Oʻzbekis on Respublikasining oziq-o qa xa sizligi a sogʻlom oziqlanishni
aʼminlashning 2030-yilgacha moʻljallangan s a egiyasi.
1. Oʻzbekis on Respublikasi S a is ika agen ligi, “2024-yillik s a is ika oʻplami”,
Toshken , 2025-yil. lex.uz›docs/6391176
3. h ps://mineconomy.uz
4. R.Shuku o “Oʻzbekis onda oziq-o qa sanoa i ko xonala ida ishlab chiqa ish
hola i ahlili” Yashil iq isodiyo a a aqqiyo (Oʻzbekis ondagi ilmiy ju nal) 2025-yil.
1
R.Shuku o “O‘zbekis onda oziq-o qa sanoa i ko xonala ida ishlab chiqa ish hola i ahlili” Yashil iq isodiyo a
a aqqiyo (O‘zbekis ondagi ilmiy ju nal) 2025-yil.
2
M.Yusupo , G.Ismoilo a. “Ag osanoa klas e la ini oziq-o qa xa sizligini a’minlashdagi ahamiya i a i ojlan i ish
mexanizmla i.” Eu asian jou nal o academic esea ch, 2(8), (2022).
3
I.Uma o “Oziq-o qa sanoa ida adbi ko lik sama ado ligini baholash uslubla i”/ “Iq isodiyo a inno a sion
exnologiyala ” ilmiy elek on ju nali. № 2, 2011
438
5. I.Uma o “Oziq-o qa sanoa ida adbi ko lik sama ado ligini baholash
uslubla i”/ “Iq isodiyo a inno a sion exnologiyala ” ilmiy elek on ju nali. № 2,
noyab , 2011-yil.
6. Sh.Rahimo “Оziq-o qa sanoa i ko xonala ida ishlab chiqa ish xa aja la ini
boshqa ishning iq isodiy ahamiya i”/ Ракамли иқтисодиёт, 2025-yil.
7. M.Yusupo , G.Ismoilo a. “Ag osanoa klas e la ini oziq-o qa xa sizligini
aʼminlashdagi ahamiya i a i ojlan i ish mexanizmla i.” Eu asian jou nal o
academic esea ch, 2(8), (2022-yil).
