300
Vol. 5, No. 11 pa 2 – Special Issue (EJSSPC)
ISSN: 2181-2888
MINWHPS
In e na ional Scien i ic-P ac ice Con e ence on
“Mode n In e p e a ion o Na ional and Wo ld
His o y: P oblems and Solu ions”
Denau, No embe 17, 2025
in-academy.uz/index.php/ejsspc
BIRLASHGAN MILLATLAR TASHKILOTI TIZIMIDA O'ZBEKISTON:
ERISHILGAN MUVAFFAQIYATLAR VA KELAJAKDAGI VAZIFALAR
Abdu azzoqo a Robiya
Deno adbi ko lik a boshqa u akul e i
( a ix a mamlaka la yo’nalishi) 3-ku s alabasi
Ka [email protected]
Niyozo a Se a a
Deno adbi ko lik a boshqa u akul e i
( a ix a mamlaka la yo’nalishi) 3-ku s alabasi
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17736072
Anno a siya: Ushbu maqola O'zbekis on Respublikasining Bi lashgan Milla la Tashkilo i
izimidagi aoliya ining asosiy yo'nalishla i, e ishilgan mu a aqiya la a kelajakdagi us u o
azi ala ini kompleks ahlil qilishga bag'ishlangan. Maqolada O'zbekis onning BMTga a'zo
bo'lishining a ixiy ahamiya i, xalqa o maydonda olg'a su ilgan ashabbusla , shuningdek, Ba qa o
Ri ojlanish Maqsadla i doi asida amalga oshi ilayo gan isloho la yo i ilgan. Ma kaziy Osiyoda
inchlik a ba qa o likni a'minlash, A al dengizi muammosini hal e ish, inson huquqla i sohasidagi
yu uqla , iq isodiy hamko likning dolza b masalala i alohida o' ganilgan. Tadqiqo na ijala i
O'zbekis onning BMT izimidagi kelajakdagi aoliya ining is iqbolli yo'nalishla ini belgilashga
yo'nal i ilgan.
Kali So’zla : O'zbekis on diploma iyasi, Ba qa o i ojlanish maqsadla i, Ma kaziy Osiyo
min aqa iy hamko ligi, A al dengizi muammosi, xalqa o ashkilo la , Tinchlik a xa sizlik, Inson
huquqla i, BMT loyihala i, Xalqa o hamko lik, BMT Nizomi, BMT Bosh Assambleyasi, Ba qa o
i ojlanish hamko lik doi asi, BMT ix isoslash i ilgan agen likla i, Raqamlash i ish a
inno a siyala , Yashil iq isodiyo , Madaniy me os, Xalqa o huquq.
Bi lashgan Milla la Tashkilo i (BMT) 1945-yil 24-ok yab sanasida asman ashkil e ilgan.
Ushbu sana BMT Nizomi (asosiy hujja i) BMTga a'zo bo'lgan a doimiy a'zoligini saqlab qolgan
besh a da la —Xi oy, F ansiya, So e I i oqi (hozi gi Rossiya), Buyuk B i aniya a AQSh hamda
boshqa ko'plab da la la omonidan a i ika siya qilinganligi munosaba i bilan an olingan.
Tashkilo ning nomzod si a idagi ug'ilishi Ikkinchi Jahon U ushi da ida, 1942-yil 1-
yan a da bo'lib o' di. O'shanda u ushda i i oqchi bo'lgan 26 da la "Bi lashgan Milla la
Dekla a siyasi"ni imzolab, o'z kuchla ini bi lash i ishga a'da be ishdi. "Bi lashgan Milla la "
a amasi o'sha pay dagi AQSh p eziden i F anklin Ruz el omonidan akli qilingan.
Tashkilo ning aniq shakllanishi a Nizomining ishlab chiqilishi 1945-yil 25-ap eldan 26-
iyungacha AQShning San-F ansisko shah ida bo'lib o' gan kon e ensiyada amalga oshi ildi. Ushbu
adbi da dunyoning 50 da la i ish i ok e di a BMT Nizomini yakunlab, imzoladila .
BMTga asos solinishining asosiy sababi Ikkinchi Jahon U ushining dahsha li
ay onaga chilikla i a ojiala idan keyin kelajakda xalqa o inchlik a xa sizlikni saqlash, milla la
o' asida do's ona munosaba la ni i ojlan i ish, iq isodiy, ij imoiy, madaniy a gumani a
muammola ni hal qilishda hamko lik qilish a inson huquqla i a asosiy e kinlikla hu ma ini
ag'ba lan i ish uchun ba qa o xalqa o ashkilo ya a ish za u a i edi. Uning o'g' idan- o'g' i
p edesso i bo'lgan a sama asiz deb opilgan Milla la Ligasining mu a aqiya sizligi ham yangi a
sama ali ashkilo ning shakllanishiga u ki bo'ldi.
Bi lashgan Milla la Tashkilo i izimida O'zbekis onning aol ish i oki 1992-yildan boshlanib,
bugungi kunga qada muhim mu a aqiya la ga e ishdi. O'zbekis on BMTning asosiy o ganla i a
ix isoslash i ilgan ashkilo la ida aol ish i ok e ib kelmoqda.
301
Vol. 5, No. 11 pa 2 – Special Issue (EJSSPC)
ISSN: 2181-2888
MINWHPS
In e na ional Scien i ic-P ac ice Con e ence on
“Mode n In e p e a ion o Na ional and Wo ld
His o y: P oblems and Solu ions”
Denau, No embe 17, 2025
in-academy.uz/index.php/ejsspc
O'zbekis on BMTning Tinchlikpa a lik Faoliya i bo'yicha Komissiyasiga a'zo bo'lgan bi inchi
Ma kaziy Osiyo da la idi . Bu O'zbekis onning xalqa o inchlik a xa sizlik masalala idagi
ma qeini mus ahkamlagan. 2018-2020 yilla da BMT Inson Huquqla i Kengashiga a'zo bo'lish
O'zbekis onning inson huquqla i sohasidagi yu uqla ini xalqa o miqyosda an olinishini a'minladi.
Ba qa o i ojlanish sohasida O'zbekis on BMTning 2030-yilgacha Ba qa o Ri ojlanish
Sohasidagi Maqsadla ini amalga oshi ish bo'yicha izchil siyosa olib bo moqda. Ayniqsa, "Hech
qanday och qolmaslik", "Sog'lom u mush a zi a a o onlik", "Izlashla a inno a siyala " kabi
maqsadla ni amalga oshi ishda sezila li yu uqla ga e ishildi.
O'zbekis on BMTning O ol dengizi muammosini hal qilishdagi sa'y-ha aka la ida aol ish i ok
e adi. BMT Bosh Assambleyasining O ol hududiga aloqada bo'lgan maxsus sessiyala i a
ezolyu siyala i O'zbekis on ashabbusi bilan qabul qilindi. Bu muammoning xalqa o miqyosda an
olinishiga a yechim opishga yo dam be di.
Madaniy hamko lik sohasida O'zbekis onning Boshqash, Sama qand, Xi a kazi a ixiy
shaha la i UNESCOning Bu unjahon me osi o'yxa iga ki i ilgan. BMTning Madaniy ashkilo i -
UNESCO bilan hamko likda o'zbek madaniy me osini saqlash a i ojlan i ish bo'yicha ko'plab
loyihala amalga oshi ilmoqda.
Kelajakdagi azi ala qa o iga BMT Tashkilo ining Ba qa o Ri ojlanish bo'yicha 2030-
yilgacha Maqsadla iga e ishishda aol oq ish i ok e ish, Iqlim o'zga ishi bo'yicha Pa ij kelishu ining
amalga oshi ilishi, aqamli iq isodiyo a sun'iy in ellek sohasida yangi hamko lik yo'nalishla ini
ishlab chiqish ki adi.
O'zbekis on BMTning kelajakdagi isloho la ida ham aol ish i ok e ishi ku ilmoqda. Bu
ashkilo ning sama ado ligini oshi ish, qa o qabul qilish ja ayonla iga eng huquqli ish i ok e ish a
min aqa iy muammola ni hal qilishda BMTning olini kuchay i ishni o'z ichiga oladi.
BMT a O'zbekis on o' asidagi hamko lik na aqa ikki omonlama, balki min aqa iy a global
ahamiya ga ega. O'zbekis on BMT izimida o'zining mus aqil a aol siyosa ini olib bo ishda da om
e moqda.
Bi lashgan Milla la Tashkilo i (BMT) xalqa o inchlik, xa sizlik a hamko likni a'minlash
maqsadida 1945-yilda ashkil e ilgan global ashkilo di . Uning asosiy azi ala i quyidagila dan
ibo a :
Xalqa o inchlik a xa sizlikni saqlash Inson huquqla i a asosiy e kinlikla ni himoya qilish
Iq isodiy, ij imoiy a madaniy i ojlanishni ag'ba lan i ish
Xalqa o huquqni i ojlan i ish a qo'llash.
BMTga a'zo da la la quyidagi a zallikla ga ega bo'ladila :
Siyosiy a diploma ik man aa la : BMTga a'zolik da la la ga global siyosa da o oz be ish
huquqini be adi Xalqa o nu uz a an olinishni oshi adi Boshqa da la la bilan muloqo a
muzoka ala uchun pla o ma ya a adi
Iq isodiy a moliya iy man aa la : BMTning i ojlanish das u la i a loyihala idan oydalanish
imkoniya i Jahon banki a Xalqa o alyu a jamg'a masi kabi ix isoslash i ilgan ashkilo la dan
moliya iy yo dam Texnik a exnologik yo dam olish imkoniya i
Xa sizlik man aa la i: BMTning inchlikpa a lik missiyala i a sanksiyala izimidan
oydalanish Kollek i xa sizlikni a'minlash Min aqa iy nizola ni hal qilishda osi achilik
xizma la idan oydalanish
Ij imoiy a madaniy man aa la : Ta'lim, sog'liqni saqlash a madaniya sohasidagi BMT
das u la idan oydalanish UNESCO, UNICEF, WHO kabi ix isoslash i ilgan ashkilo la ning
esu sla idan oydalanish Xalqa o aj iba a bilim almashish
302
Vol. 5, No. 11 pa 2 – Special Issue (EJSSPC)
ISSN: 2181-2888
MINWHPS
In e na ional Scien i ic-P ac ice Con e ence on
“Mode n In e p e a ion o Na ional and Wo ld
His o y: P oblems and Solu ions”
Denau, No embe 17, 2025
in-academy.uz/index.php/ejsspc
Huquqiy man aa la : Xalqa o huquqni shakllan i ishda ish i ok e ish Xalqa o sud a
ibunala dan oydalanish Da la su e eni e ini himoya qilish BMTga a'zo da la la shuningdek,
quyidagi imkoniya la ga ega: Global muammola ni hal qilishda ish i ok e ish O'z min aqasining
man aa la ini himoya qilish Xalqa o me'yo la a s anda la ni belgilashda ish i ok e ish Inson
huquqla i a demok a ik qad iya la ni himoya qilish A o -muhi ni muho aza qilish a iqlim
o'zga ishiga qa shi ku ashish BMT izimi da la la ga na aqa man aa la , balki ma'lum
majbu iya la ni ham yuklaydi. A'zo da la la BMT Nizomini qabul qilishla i, xalqa o inchlik a
xa sizlikni saqlashga hissa qo'shishla i, inson huquqla i a asosiy e kinlikla ni hu ma qilishla i
sha .
Bi inchidan a eng muhimi, BMT xalqa o munosaba la ning asosiy pla o masi hisoblanadi.
Bu e da kichik yoki ka a, boy yoki kambag'al ba cha da la la eng huquqli hisoblanadi a ula ning
o ozla i eng e' ibo ga olinadi. Bu kichik da la la ga global siyosa da o'z o ozla ini eshi ish
imkoniya ini be adi.
Ikkinchidan, BMT xalqa o qonun a no mala ni belgilo chi asosiy ashkilo di . A'zo da la la
xalqa o qonunla ni shakllan i ishda be osi a ish i ok e ishla i mumkin, bu esa ula ning milliy
man aa la ini himoya qilish imkoniya ini be adi.
Uchinchidan, BMT xalqa o inchlik a xa sizlikni saqlashning asosiy mexanizmidi .
Tinchlikpa a lik ope a siyala i, diploma ik osi achilik a sanksiyala ko'pincha BMT manda i
asosida amalga oshi iladi. Bu da la la ga ashqi ahdidla ga qa shi kollek i himoya a'minlaydi.
To' inchidan, BMT inson huquqla i, demok a iya a asosiy e kinlikla ning asosiy
himoyachisidi . Bu ashkilo inson huquqla i buzilishla ini moni o ing qiladi a da la la ga o'z
uqa ola ining huquqla ini himoya qilishda yo dam be adi.
Beshinchidan, BMT global iq isodiy a ij imoiy i ojlanishning asosiy ashkilo chisidi .
Ri ojlanayo gan da la la BMT o qali moliya iy yo dam, exnik yo dam a exnologiyala ga ki ish
imkoniya iga ega bo'ladila .
Ol inchidan, BMT insonpa a lik yo damining asosiy ashkilo chisidi . Tabiiy o a la , qu olli
moja ola a boshqa a qulodda aziya la da BMT a uning agen likla i eng yi ik yo dam
ko' sa u chi ashkilo hisoblanadi.
Ye inchidan, BMT a o -muhi ni muho aza qilish a ba qa o i ojlanishning asosiy
ashkilo chisidi . Iqlim o'zga ishi, biologik xilma-xillikning yo'qolishi a boshqa ekologik
muammola global miqyosda BMT ahba ligida hal qilinadi.
Sakkizinchinidan, BMT madaniya , a'lim, sog'liqni saqlash a boshqa sohala da xalqa o
s anda la ni belgilo chi ashkilo di . UNESCO, WHO, UNICEF kabi ix isoslash i ilgan ashkilo la
o'z sohala ida global s anda la ni belgilaydila .
To'qqizinchinidan, BMTga a'zolik da la la ga xalqa o miqyosda an olinish a legi imlik
be adi. BMTga a'zo bo'lmagan da la xalqa o hamjamiya da o'liq huquqli a'zo si a ida qa almasligi
mumkin.
O'ninchidan, BMT da la la uchun xalqa o hamko lik a ishonch qu ishning eng sama ali
pla o masidi . Mun azam a ishda o' kaziladigan BMT Bosh Assambleyasi a boshqa yig'ilishla
da la la o' asida o'g' idan- o'g' i aloqala o' na ish imkoniya ini be adi.
Bu sababla u ayli BMTga a'zolik zamona iz da la ning ma judligi a xalqa o aoliya i uchun
mu laqo za u sha ga aylangan.
O'zbekis on 1992-yil 2-ma kuni Bi lashgan Milla la Tashkilo iga o'liq huquqli a'zo bo'ldi.
Bu qadam mamlaka ning xalqa o hamjamiya ga in eg a siyasining eng muhim boshlang'ich nuq asi
bo'lib, undan keyingi ba cha yu uqla ning asosini qo'ydi.
303
Vol. 5, No. 11 pa 2 – Special Issue (EJSSPC)
ISSN: 2181-2888
MINWHPS
In e na ional Scien i ic-P ac ice Con e ence on
“Mode n In e p e a ion o Na ional and Wo ld
His o y: P oblems and Solu ions”
Denau, No embe 17, 2025
in-academy.uz/index.php/ejsspc
Bu a'zolik O'zbekis onni olib keldigan mu a aqiya la ni bi necha yo'nalishda ko' ish mumkin.
Bi inchidan, bu xalqa o maydonda ishonch a ob o'. Mus aqilligining das labki
kunla idanoq O'zbekis on dunyoning eng nu uzli a keng qam o li ashkilo iga a'zo bo'lish o qali
o'zining su e en huquqla ini, hududiy yaxli ligini a do's ona ashqi siyosa ini bu un dunyoga e'lon
qildi. Bu unga global siyosa da o'z o' nini egallash, o'z man aa la ini himoya qilish a o'z
pozi siyala ini ye kazish uchun keng pla o ma ya a ib be di.
Ikkinchidan, bu iq isodiy a exnik hamko lik. BMT izimidagi u li ashkilo la —Jahon
Banki, Xalqa o Valyu a Jamg'a masi, Iq isodiyo a Ta aqqiyo Bo'yicha BMT Kengashi a
boshqala —bilan hamko lik o qali O'zbekis on iq isodiy isloho la ni amalga oshi ish, anspo ,
qishloq xo'jaligi, ene ge ika sohala ida zamona iy exnologiyala ni jo iy e ish, shuningdek,
mak oiq isodiy ba qa o likni a'minlashda keng imkoniya la ga ega bo'ldi. Ko'plab loyiha a das u la
mamlaka imizning iq isodiy salohiya ini oshi ishga xizma qildi.
Uchinchidan, bu ij imoiy sohada yo dam. BMTning Bolala Jamg'a masi (UNICEF), Aholi
Jamg'a masi (UNFPA) a Sog'liqni Saqlash Tashkilo i (WHO) kabi ix isoslash i ilgan agen likla i
bilan hamko lik a'lim, sog'liqni saqlash, onala a bolala saloma ligi, oila saloma ligi kabi sohala da
qimma li aj iba, mu axassisla a moliya iy qo'llab-qu a lashni olib keldi. Bu milliy das u la ni
ishlab chiqish a ula ni amalga oshi ishda muhim ol o'ynadi.
To' inchidan, bu min aqa iy xa sizlik a ba qa o lik. O'zbekis on BMT sha o ligi a
pla o masidan oydalanib, o'zining min aqa iy ashabbusla ini, xususan, A g'onis on inchlik
ja ayoni, O ol dengizi muammosi, e o izm a eks emizmga qa shi ku ashish kabi global
muammola bo'yicha o'z pozi siyasini dunyo hamjamiya iga mu a aqiya li ye kazdi. "Ma kaziy
Osiyoda inchlik a a o onlik uchun hamko lik min aqa iy ma kazi" ashabbusi BMT omonidan
qo'llab-qu a landi a min aqa iy ahamiya ga ega bo'ldi.
Umuman olganda, BMTga a'zolik O'zbekis on uchun na aqa siyosiy, balki iq isodiy, ij imoiy
a madaniy jiha dan ham sezila li imkoniya la eshigini ochdi. Bu mamlaka imizning xalqa o
munosaba la dagi ish i okini chuqu lash i di, uning global aznini oshi di a mus aqil da la si a ida
i ojlanishiga kuchli u ki bo'ldi. Bu o'za o man aa li hamko likning yo qin namunasi hisoblanadi.
O'zbekis on BMT bilan hamko likni yanada chuqu lash i ish a yangi bosqichga ko' a ish
maqsadida bi qa o us u o azi ala ni belgilab olgan. Ushbu ejala mamlaka ning ichki i ojlanish
s a egiyasi a BMTning 2030-yilgacha bo'lgan Ba qa o Ri ojlanish Maqsadla i bilan uz iy bog'liq.
Bi inchidan, Ba qa o Ri ojlanish Maqsadla iga e ishish doi asida aniq a o'lchanadigan
na ijala ga qa a ilgan ishla olib bo ilmoqda. Bunga iq isodiy o'sishni ag'ba lan i ish, qashshoqlikni
qisqa i ish, si a i a'lim a sog'liqni saqlash xizma la ini hamma uchun qulay qilish ki adi. BMT
ashkilo la i bilan bi galikda "yashil iq isodiyo "ga o' ish, qay a iklanadigan ene giya manbala idan
oydalanish a ekologik ba qa o likni a'minlash bo'yicha amaliy loyihala ni amalga oshi ish
ejalash i ilgan.
Ikkinchidan, A al dengizi muammosini hal e ish bo'yicha hamko likni kuchay i ish. Bu
na aqa ekologik, balki ij imoiy-iq isodiy inqi ozdi . O'zbekis on BMT pla o masida ushbu
muammoni dunyo miqyosida ko' a ib, xalqa o hamjamiya ning e' ibo ini o ish a min aqada
yasho chi aholining a o onligini oshi ish, shuningdek, oha in a uzilmasini mode niza siya qilish
uchun exnik a moliya iy yo damni jalb qilishni da om e i moqda.
Uchinchidan, inno a sion i ojlanish a aqamlash i ish. BMTning egishli ashkilo la i,
masalan, BMTning Ta aqqiyo Das u i (UNDP) a Xalqa o Telekommunikasyon I i oqi (ITU) bilan
hamko likda aqamli iq isodiyo ni i ojlan i ish, "aqlli shaha la " konsepsiyasini jo iy e ish a
aholining aqam sa odxonligini oshi ish bo'yicha das u la ni amalga oshi ish ko'zda u ilgan.
304
Vol. 5, No. 11 pa 2 – Special Issue (EJSSPC)
ISSN: 2181-2888
MINWHPS
In e na ional Scien i ic-P ac ice Con e ence on
“Mode n In e p e a ion o Na ional and Wo ld
His o y: P oblems and Solu ions”
Denau, No embe 17, 2025
in-academy.uz/index.php/ejsspc
To' inchidan, yoshla siyosa i a ula ning ish i okini kengay i ish. O'zbekis on BMTning
yoshla masalala i bo'yicha agen likla i bilan bi galikda yoshla ning bilim a ko'nikmala ini oshi ish,
ula ga a'lim a ish o' inla i ya a ish, shuningdek, ula ning qa o qabul qilish ja ayonla ida aol
ish i okini a'minlashga qa a ilgan izimli ishla ni olib bo ishni maqsad qilgan.
Beshinchidan, madaniya a u izm sohasida xalqa o hamko likni i ojlan i ish.
BMTning Madaniya Tashkilo i (UNESCO) bilan yaqin hamko likda O'zbekis onning noyob
madaniy me os obyek la ini qay a iklash, ula ni dunyo miqyosida a g'ib qilish a ba qa o u izmni
i ojlan i ish ejalash i ilgan. Bu na aqa mamlaka imijini yaxshilash, balki iq isodiyo ga be osi a
hissa qo'shish imkonini be adi.
Oxi oqiba , O'zbekis onning BMT izimidagi aolligini oshi ish. Mamlaka BMTning u li
o ganla i a ix isoslash i ilgan agen likla ida o'z akilla ini aol ish i ok e i ish, xalqa o no mala a
s anda la ni shakllan i ishda o'z a'si ini oshi ish, shuningdek, kelajakda BMTning ye akchi
o ganla iga nomzodla ni qo'yish kabi maqsadla ni ko'zlaydi. Bu O'zbekis onning global aznini
yanada oshi ishga xizma qiladi.
Adabiyo la , Re e ences, Литературы:
1. O‘zbekis on Respublikasining “Bi lashgan Milla la Tashkilo i Nizomini an olish
o‘g‘ isida”gi Qonuni. – T.: 1992.
2. O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining “Bi lashgan Milla la Tashkilo i Tizimi bilan
hamko likni chuqu lash i ish cho a- adbi la i o‘g‘ isida”gi Fa moni. – T.: 2021-yil 24-may, PF-
6236-son.
3. Bi lashgan Milla la Tashkilo i. O‘zbekis on a BMT: Ba qa o Ri ojlanish Hamko lik Doi asi
(UNSDCF) 2021-2025. – T.: 2020.
4. Bi lashgan Milla la Tashkilo i Nizomi. – San-F ansisko: 1945.
5. O‘zbekis on Respublikasi Tashqi Ishla Vazi ligi. O‘zbekis onning BMTdagi aoliya i: 30 yillik
yu uqla . – T.: 2022.
6. Uni ed Na ions De elopmen P og amme (UNDP). Coun y P og amme Documen o
Uzbekis an 2021-2025. – New Yo k: 2020.
7. O‘zbekis on Respublikasi P eziden i Sh.M.Mi ziyoye ning BMT Bosh Assambleyasining 72-
sessiyasidagi nu qi. – Nyu-Yo k: 2017-yil 19-sen yab .
8. O‘zbekis on Respublikasi P eziden i Sh.M.Mi ziyoye ning BMT Bosh Assambleyasining 75-
sessiyasidagi nu qi. – Nyu-Yo k: 2020-yil 23-sen yab .
9. “O‘zbekis on – 2030” S a egiyasi. – T.: 2023.
10. Bi lashgan Milla la Tashkilo i. Ba qa o Ri ojlanish Maqsadla i: Hisobo 2022. O‘zbekis on. –
T.: 2022.
11. O‘zbekis on Respublikasi Ma kaziy Banki. BMT izimidagi moliya iy ins i u la bilan
hamko lik hisobo i. – T.: 2023.
12. Uni ed Na ions in Uzbekis an. “A al Sea Region: Building Resilience h ough Inno a ion”
P og amme Documen . – T.: 2021.
