Educa ional Resea ch in Uni e sal Sciences
ISSN: 2181-3515 VOLUME 4 | ISSUE 15 | 2025
h ps:// .me/E us_uz Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal No embe ,
2025
21
DOI: h ps://10.5281/zenodo.17779648
SURXONDARYO VILOYATI UMUMIY O‘RTA TA’LIM MAKTABLARI
MATEMATIKA KURSIDA “UCHBURCHAKLAR” MAVZUSINI O‘QITISH
METODIKASI (5-SINFLAR MISOLIDA)
Munisa Olimjon qizi Samado a
Te DPI magis an i
E-mail: munisa.samado a.02@mail. u
ANNOTATSIYA
Ushbu maqolada Su xanda yo iloya i umumiy o‘ a a’lim mak abla i
“Finlandiya a’lim exnologiyasi” asosida shakllan i ilgan ma ema ika ku si
da slikla idagi “Uchbu chakla ” ma zusini o‘qi ishda yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan
ilmiy muammola a amaliy yechimla o‘g‘ isida so‘z yu i ilgan. Ushbu maqolada
kel i ilgan amaliy yu uqla ni iloya dagi “Qizil hudud” mak abla ida qo‘llash mumkin.
Kali so‘zla : uchbu chak, uchbu chak bo‘lish sha i, uchbu chak u la i, asosi a
balandligi, xossala , amaliy usulla , o‘qi ish me odla i.
ABSTRACT
This a icle discusses he scien i ic p oblems and p ac ical solu ions ha may a ise
in eaching he opic "T iangles" in ma hema ics ex books de eloped on he basis o
"Finnish educa ional echnology" in seconda y schools o Su khanda ya egion. The
p ac ical achie emen s p esen ed in his a icle can be applied in he "Red Zone"
schools o he egion.
Keywo ds: iangle, condi ion o being a iangle, ypes o iangles, base and
heigh , p ope ies, p ac ical me hods, eaching me hods.
АННОТАЦИЯ
В данной статье рассматриваются научные проблемы ипрактические
решения, которые могут возникнуть при преподавании темы«Треугольники» в
учебниках математики, разработанных на основе «финской образовательной
технологии» в средних школах Сурхандарьинской области. Практические
наработки, представленные в данной статье, могут быть применены в школах
«красной зоны» региона.
Educa ional Resea ch in Uni e sal Sciences
ISSN: 2181-3515 VOLUME 4 | ISSUE 15 | 2025
h ps:// .me/E us_uz Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal No embe ,
2025
22
Ключевые слова: треугольник, условие треугольника, виды
треугольников, основание и высота, свойства, практические методы, методика
обучения.
Ba chamizga ma’lumki, Su xonda yo iloya i buyuk allomala , mu a akki
olimla kindik qoni o‘kilgan maskan, qadim si iliza siya beshigi. Bu zaminda a’lim
sohasida ko‘zga ko‘ inadigan kamchilikla ham ma judligi hech bi imizga si emas.
O‘zbekis on Respublikasi P eziden i Sh.M.Mi ziyoye ning Si da yo iloya iga amaliy
ash i i chog‘ida Ju nalis ika sohasi akilla i bilan bo‘lgan muloqo ja ayonida umumiy
o‘ a a’lim mak abining boshlang‘ich sin da slikla ini “Finlandiya a’lim
exnologiyala i” ga moslash i ilgan hola da ayyo lash haqida a’kidlab o‘ ishla i
mamla amizdagi a’lim sohasini isloh qilishning yana bi muhim bosqich oldida
u ganligidan dalola be adi [2, 37-be ]. Umumiy o‘ a a’lim mak ab Ma ema ika ku si
ikki a ka a yo‘nalish
Algeb a a Geome iya anla iga aj a ilib o‘qi iladi. Hozi gi kunda umum a’lim
mak abla ida Geome iya bo‘limini o‘qi ishda bi qancha ilmiy a
psixologikpedagogik muammola ga mak ab o‘qi u chila i duch kelmoqda. Bula dan
bi i o‘qu chi yoshla ni anga qiziq i ish, yosh oi asidan kelib chiqqan holda
ma zula ni o‘qi ishdi . Geome iya anining masalala i yechimla ining qa iyb 50 %
chizmada yashi ilgan bo‘ladi. Ammo, shu chizmala ni o‘g‘ i ahlil qilish a yechim
usulla ini qidi ish ham da masalani yechish o‘qu chi yoshla da bi qancha
muammola ni kel i ib chiqa moqda. Bu muammola ni hal qilish uchun a alo
Zamona iy yondashu la a inno a sion g‘oyala asosida shakllan i ilayo gan umumiy
o‘ a a’lim da slikla ining 5-sin Ma ema ika da slik ki obida “Uchbu chakla ”
ma zusini o‘qi ish o‘sib kelayo gan yosh a lodda geome ic bilimla ni o‘zlash i ishda
a geome iya ani haqidagi boshlang‘ich ushunchala ni shakllan i ishda muhim
ahamiya kasb e adi. Uchbu chak a o‘ bu chakla ma zusini ushun i ish ja ayonida
a alo geome iya ani nimani o‘ ganishi, uning azi ala i haqida qisqacha 2 daqiqalik
ushun i ish ja aynla i ashkil e ilishi maqsadga mu o iq bo‘ladi.
Geome iya – yunoncha so‘zdn olingan bo‘lib, “Geo”- “ye ”, “Me io” –
“chizaman, o‘lchash” degan ma’noni angla adi [1, 8-be ].
Geome iya haqidagi boshlang‘ich ushunchla ni o‘ ga ish asnosida Sodda
geome ik shaklla ni o‘ ga ish lozim. Sodda geome ik shaklla bula :
1. Nuq a
2. To‘g‘ i chiziq – nuq ala o‘plami.
3. Tekislik - o‘g‘ i chiziqla o‘plami.
Educa ional Resea ch in Uni e sal Sciences
ISSN: 2181-3515 VOLUME 4 | ISSUE 15 | 2025
h ps:// .me/E us_uz Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal No embe ,
2025
23
4. Fazo - ekislikla o‘plami.
Yuqo idagi o‘ a sodda geome ik shakl geome iya bo‘limining ba cha qoida a
eo emala ini shakllan i ishimiz mumkin [1, 9-be ]. Sodda geome ic shaklla haqida
o‘qu chi yoshla da ushuncha hosil qilganimizdan so‘ng ma zuning asosiy qismi
uchbu chak a uning xossala iga o‘x alish lozim.
Ta’ i -1: Tekislikda olingan ix iyo iy 3 asi bi o‘g‘ i chiziqda yo maydigan 3 a
nuq ani ke ma-ke u ash i ishdan hosil bo‘lgan shakl uchbu chak deyiladi.
Xossa-1: Uchbu chak bo‘lish uchun ix iyo iy ikki omon yig‘indisi uchinchi
omondan ka a bo‘lishligi yoki ix iyo iy ikki omon ayi masi uchinchi omondan
kichik bo‘lishi ke ak.
Uchbu chakning u la i ( omonla iga ko‘ a):
1. Tu li omonli uchbu chak – omonla i qiyma i ha xil.
2. Teng yonli uchbu chak – ikki yon omoni qiyma i eng, asosining qiyma i
a qli.
3. Teng omonli - omonla i qiyma i bi xil.
Uchbu chakning u la i (bu chakla iga ko‘ a):
1. O‘ ki bu chakli uchbu chak – ba cha bu chakla i qiyma i o‘g‘ i bu chak
qiyma idan kichkina.
2. O‘ mas bu chakli uchbu chak – ix iyo iy bi bu chagining qiyma i o‘g‘ i
bu chak qiyma idan ka a.
3. To‘g‘ i bu chakli uchbu chak - bi bu chagining qiyma i o‘g‘ i bu chak
qiyma iga eng. Shu o‘ inda To‘g‘ i bu chakli uchbu chak uchun ilmiy izlanishla
na ijasida amaliyo ga adbiq e ilayo gan bi muxim xossa haqida qisqacha o‘x alib
o‘ sak.
Ba chamizga ma’lumki To‘g‘ i bu chakli uchbu chak uchun Pi ago eo emasi
bo . Ushbu eo emani qanoa lan i u chi sonla Pi ago sonla i deb a aladi.
Xossa – 2: Pi ago sonla ini bi xil songa ko‘pay i ish yoki bo‘lish mumkin.
Na ijada Pi ago eo emasi o‘ inli bo‘lib qola e adi.
Ushbu 2-xossaning isbo iga qa asak:
Ba chamiz bilamizki 3, 4 a 5 Pi ago sonla i hisoblanadi. Chunki bu sonla
Pi ago eo emasini qanoa lan i adi. Ushbu sonla ni be ilgan qoida bo‘yicha, bi xil
songa ko‘pay i sak na ijani ko‘ ib ushbu xossaning o‘g‘ i yoki no o‘g‘ i ekanligini
asoslab be amiz. 6, 8 a 10 Pi ago eo emasini qanoa lan i adi. 12, 16 a 20 sonla i
ham Pi ago eo emasini qanoa lan i adi. Bi necha ma a Pi ago sonla ini
ko‘pay i sak yangi Pi ago sonla i hosil bo‘ladi. Yuqo idagi ma’lumo la ni o‘ ga gach,
ha bi o‘qi u chi o‘zlash i ishda o qada qolayo gan o‘qu chiga o‘zlash i ish
Educa ional Resea ch in Uni e sal Sciences
ISSN: 2181-3515 VOLUME 4 | ISSUE 15 | 2025
h ps:// .me/E us_uz Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal No embe ,
2025
24
ko‘ sa gichi yaxshi bo‘lgan o‘qu chini bi ik i ish o qali aol muloqo a o‘za o
hamjiha lik amoyilla ini shakllan i adi. Bu o qali o‘qu chila o‘ asida o‘za o ishonch
paydo bo‘ladi. Hamda o‘zlash i ishi yaxshi bo‘lgan o‘qu chiga o‘qi u chi omonidan
be ilgan ag‘ba si a ida hamda o‘qi u chi o‘qu chida da s mashg‘ulo la i uchun
uhlanishni paydo qilgan bo‘ladi.
Xulosa si a ida ushbu me odla ni iloya imizdagi “Qizil hudud” oi asidagi
mak abla da qo‘llash mumkinligi alohida e’ i o e ishimiz lozimdi .
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI: (REFERENCES)
1. B.Xayda o , N.Tash emi o a, I.As o o “Geome iya 7-sin [Ma n]” da slik.
Toshken Respublika Ta’lim Ma kazi - 2022. 192 be .
2. Haqbe diye a Gul ux Tolibo na; Rus amo a Ruxshona Fa mon Qizi
“OʻZBEKISTON VA FINLANDIYA TA’LIM TIZIMI HAMDA
ULARNING FARQLARI” In e na ional Scien i ic and P ac ical Con e ens:
Educa ional Excellence o a Changing Wo ld: Regional Insigh s and
Global Pe spec i es. 35-40 be .
