Claassen, P.; Backe , W.
A icle
Onde nemings asionalisasie: Ve nuwe o e nie ige an
u we ke sko ps
Sou h A ican Jou nal o Business Managemen
P o ided in Coope a ion wi h:
Uni e si y o S ellenbosch Business School (USB), Bell ille, Sou h A ica
Sugges ed Ci a ion: Claassen, P.; Backe , W. (1989) : Onde nemings asionalisasie: Ve nuwe o
e nie ige an u we ke sko ps, Sou h A ican Jou nal o Business Managemen , ISSN 2078-5976,
A ican Online Scien i ic In o ma ion Sys ems (AOSIS), Cape Town, Vol. 20, Iss. 3, pp. 134-143,
h ps://doi.o g/10.4102/sajbm. 20i3.953
This Ve sion is a ailable a :
h ps://hdl.handle.ne /10419/218029
S anda d-Nu zungsbedingungen:
Die Dokumen e au EconS o dü en zu eigenen wissenscha lichen
Zwecken und zum P i a geb auch gespeiche und kopie we den.
Sie dü en die Dokumen e nich ü ö en liche ode komme zielle
Zwecke e iel äl igen, ö en lich auss ellen, ö en lich zugänglich
machen, e eiben ode ande wei ig nu zen.
So e n die Ve asse die Dokumen e un e Open-Con en -Lizenzen
(insbesonde e CC-Lizenzen) zu Ve ügung ges ell haben soll en,
gel en abweichend on diesen Nu zungsbedingungen die in de do
genann en Lizenz gewäh en Nu zungs ech e.
Te ms o use:
Documen s in EconS o may be sa ed and copied o you pe sonal
and schola ly pu poses.
You a e no o copy documen s o public o comme cial pu poses, o
exhibi he documen s publicly, o make hem publicly a ailable on he
in e ne , o o dis ibu e o o he wise use he documen s in public.
I he documen s ha e been made a ailable unde an Open Con en
Licence (especially C ea i e Commons Licences), you may exe cise
u he usage igh s as speci ied in he indica ed licence.
h ps://c ea i ecommons.o g/licenses/by/4.0/
134 S.-A .Tydsk .Bed y sl.1989,20(3)
Onde nemings asionalisasie: Ve nuwe
o
e nie ige an u we ke sko ps
P.
Claassen
Posbus 1091, Johannesbu g, 2000 Republiek an Suid-A ika
W.
Backe *
Depa emen Bed y sielkunde, Randse A ikaanse Uni e si ei , Posbus 524, Johannesbu g, 2000 Republiek an Suid-A ika
Aan aa 20 Maa 1989
The a ionaliza ion o companies: Renewe o des oye o he wo k- o ce.
The
a ionaliza ion
o
companies
in
he Wes e n wo ld has become almos an in eg a ed pa o mode n managemen s a egies.
The
downsizing synd ome has p o en o be he a ou i e choice o many. Change, so many s udies ha e p o en,
enhances esis ance among employees. Change as expe ienced du ing he downsizing p ocess, whe e
e enchmen o ms an inhe en pa o he s a egy c ea es i s own ange
o
ea s and expec a ions amongs
employees. This s udy analyses he expe iences
o
employees du ing he phases
o
des uc i e change.
The
hypo hesis he s udy es ed was ha signi ican ly mo e employees
will
a e he expe ience as ex emely nega i e
and ha he main issue a s ake
is
job secu i y. I was ound ha al hough a signi ican p opo ion
o
he
employees hough ha d a ic change was neccessa y, hey we e bi e ly unhappy wi h he way managemen
in oduced he change. I was also ound ha a he cen e
o
unhappiness, h ea s o
job
secu i y caused he
mos damage. Fu he mo e, i was p o en ha du ing change, a well-planned, p e-p og ammed exe cise, wi h a
de ini e beginning and end ime c ea es signi ican ly lesse s ess and ea amongs employees han du ing a
uns uc u ed almos open ended p ocess.
Die asionalise ing an onde nemings
in
die Wes e se we eld he ampe 'n gei'n eg ee de dee! an
mode ne
bes uu s a egie gewo d. Die e sk alingsind oom, so blyk di ,
is
die gewilds c kcusc
ondc
bes uu .Di
is
deu
baie s udies bewys, da e ande ing ecn o andc o m an wee s and onde wc kneme s kweek. Ve andc ing,
soos di deu lee wo d ydens c sk aling en waa pe soneel e minde ing inhe en aan die p oses is, skep
sy
eie
uniekc eeks cse en e wag ings onde we kneme s. Hie dic s udie analisee die onde indinge an
we kncme s ydens ases an des uk iewc c andc ing. Die hipo ese wa ge oe s is,
is
da
bcduidend
mee
wc kneme s die p oses as ui c s ncga ie sal e aa en da die g oo s e ak o wa nega iwi ci bci'n loed
we kscku i ci bcd ciging sal wees. Daa
is
bc ind da alhoewel 'n beduidende aan al an die we kncme s
aangedui hc da e ande ing
in
hul o ganisasies noodsaaklik was, was hulle c sel dc yd bi e ongelukkig
oo
die wysc waa op e ande ing
in
die o ganisasie ocgcpas
is.
Daa
is
ook be ind da die hoo oo saak i
ongelukkigheid we kseku i ei bed eiging was. Ve olgens
is
daa s a is ics beduidcnde bewys
da
gocdbcplande, goedges uk u ee de e andc ingspogings me 'n duidelike begin en 'n einde baie minde s ess
en ongelukkigheid e oo saak as pogings wa onbeplan,
ad
hoc
en ampe ydloos an
aa d
is.
lnleiding
'We ained ha d, bu i seemed ha e e y ime
we
we e
beginning o o m up in o eams
we
would be
eo ganised. I
was
o lea n la e
in
li e ha
we
end o
mee any new si ua ion
by
eo ganising, and a wonde ul
me hod i can be o c ea ing he illusion o p og ess,
while p oducing con usion, ine iciency and
demo alisa ion' -Caius Pe onius AD69.
Onde nemings asionalisasie he 'n modegie gewo d.
Onde nemings wa skynbaa die pyne an
one ek iwi ei oel,
o
in
'n
sel geskep e milieu an
onde gang lee , loods g aag hie die egniek om hul
onde nemings
op
die e nuwingspad e plaas. Pe onius
hie bo noem di die illusie an oo ui gang. Wa
is
hie die p oses by name an onde nemings asionalisasie
en hoe belee we kneme s hie die d as iese ing yping
an bes uu ? Die sk ywe s he
oo
'n bes ek an d ie jaa
'n
diepgaande s udie oo die mannek agbes uu skompo-
nen an onde nemings asionalisasie geloods, en die
esul a e hie an wo d hie onde besp eek.
Ondememings asionalisasie: 'n De inisie
Onde nemings asionalisasie
is
daa die p oses waa deu
'n
ondememing poog om i enige kombinasie an edes
sy
hulpb onne en/o p osesse so e he s uk u ee , da
die doelwi wa oo sp ui ui die edes i die s ap,
geop imalisee wo d. Die doelwi kan e sk aling o
e g o ing an ak iwi ei e wees, maa he as einddoel 'n
esul aa wa die pe sepsie laa da die p oses sukses olle
e nuwing meegeb ing he . Di
is
'n
in e ensie an
e ande ing me e nuwing
o
oo lewing as einddoel.
Die asionalisasiep oses kan an gedeel elike
o
o ale
aa d wees. Tydens laasgenoemde p oses bes aan die
geneigdheid
by
bes uu om alle p osesse en sis eme e
e nuwe. 'n Rasionalisasiekoo s, wa
'n
begees e de
d y k ag i e nuwing as oedingsb on he ,
is
dan
ipe end an bes uu de s se ged ag. Rasionalisasie
is
ui e s kompleks
in
o ale o maa .
Di
sp eek alle
bed y sp osesse gelyk ydig aan i die
mannek agbes uu de kan di
'n
klimaks in
be oepse a ing wees. Hie die a ikel okus p ime op
die we kneme se a ings ydens so
'n
p oses.
P obleems elling
Geen om a ende s udie
oo
die e a ings an
we kneme s ydens onde nemings asionalisasie kon
deu die sk ywe s opgespoo wo d nie. Rasionalisasie
he 'n modegie gewo d en og, soos e moed deu die
sk ywe s, wo d bi e min aandag geskenk aan die
e wag inge en ese an we kneme s ydens die p oses.
Ene syds omda bes uu nie die ui koms an
we kneme s as
'n
p ime e oo weging nodig ag nie en
S.A .J.Bus.Mgm .1989,20(3)
ande syds
omda
hulle nie wee hoe we kneme s gaan
o
kan
eagee
nie
en
dus nie in hul de ailbeplanning
daa oo
oo siening
maak
nie. Die s udie
is
onde neem
om die
eo ie
an asionalisasie anui 'n
mannek agbes uu spe spek ie
e o mulee
en
in
aanslui ing
daa by
is me ings in die p ak yk
onde neem
om as e s el
hoe
we kneme s
die p osesse an
des uk iewe
e ande ing
deu lee .
Na o singsme odiek
Ten
einde
as e s el
hoe
we kneme s
asionalisasie
belee en opsig e an hul e edenheid en
on e edenheid
me
die p oses
is
'n aelys aan 350
oesighoue s
en
middelbes uu de s in e skeie
onde nemings
gegee i ol ooiing.
Die
aelys he
uim e
gehad
i
'n
blo e 'Ja'
o
'Nee'
an woo d, asook 'n
uim e i e duideliking waa om die esponden
e ede
o
on e ede
ges em is. Die aelys he die
olgende
aspek e
gedek:
-
o
we kneme s
bes uu
se ge oel dee!
oo
nodigheid
i asionalisasie;
-
bes uu
se
han e ing
an die saak aldus hulle
pe sepsie;
-
p oduk iwi ei
ydens
die p oses;
-
kommunikasie
ydens
die p oses;
-
o ganisasies uk u e ing;
-
aan aa baa heid
en
opsig e an die ydsduu an die
p oses;
-pe soonlike e a ings en opsig e an onseke heid,
konsul asie
en
meelewing, gesinsonge ie , ens.;
-
pe soneel e minde ing
en
die impak daa an;
-gesondheidsge olge;
- akunielidmaa skapoo weging;
-
a beidsomse ;
en
-
algemene
ind ukke.
Die sk ywe s se be indinge is
da
asionalisasie
deu
'n
s a is ies
beduidcndc
pe sen asie we kneme s as ui e s
auma ies
belce
wo d.
Mee
as 70% an die
esponden c
was, alhoewel hulle me bes uu
saamges em he
oo
die nodigheid an asionalisasie,
oo
'n wye eeks an dimcnsies
on e ede
me di wa hulle
deu lee
he .
'n
Rada model
wa die ma e an
on e edenheid
eenoo
e edenheid en opsig e an
die
onde genoemde
ak o e
ui beeld,
is
ui die esul a e
saamges el.
Rada model oo 22 dimensies en opsig e
an
pe soneel se e a ings
an
die p oses
Die model
wo d
anui die nega iewe
en
posi iewe
e band
aangebied,
me
ande
woo de elke as se waa de
e eenwoo dig die kumula iewe nega iewe
o
posi iewe
esponse wa e k y is i die
be okke
aag
o
g oepe ings an
ae,
waa
an oepassing. Die as-
waa de is
deu gaans
100
en
is
ui ged uk as
'n
pe sen asie
(%).
Die sy e in
hakies
e eenwoo dig die
nomme
o
besk ywing an
die
as
olgens die indeks.
Die
dimensies
hie in
ui gebeeld
is soos olg:
1.
die
nodigheid
i asionalisasie al dan nie;
2.
is
die
pe soneel
gekonsul ee ;
135
3.
is
die me odiek wa oegepas is,
goed;
4. was
bes uu
se
han e ing
goed;
5. wo d lojali ei en
e oue
behou;
6. was kommunikasie
me
pe soneel
goed;
7. was beplanning
goed;
8. was kommunikasie geloo waa dig;
9. was ge ug e olop;
10. was o ganisasies uk u e ing
goed;
11. was die yds e loop
aan aa baa ;
12. he p oduk iwi ei an we ke s gcdaal;
13. was
bes uu
sensi ie i p oduk iwi ei ;
14. was
we kneme s
baie
onseke ;
15. sal we ke s inansieel skade ly;
16.
was we kneme s
bang
i we k e lies;
17. glo
we kneme s
mense gaan a gedank wo d;
18. he pe soneel e minde ing
'n
nega iewe
o
posi iewe
beeld gelaa ;
19. he we kneme s
bedanking
oo weeg;
20. he
we kneme s
di
oo weeg
om
by
'n
akunie
aan
e
slui ;
21. was we kneme s onbillik
behandel;
22.
is
we kneme s se gesondheid bei"n loed.
Die 'Ja'
en
'Nee'
an woo de
is
s a is ies
ge oe s
i
beduidende e skille ussen die posi ie •e
en
nega iewe
e a ings
deu
die
esponden e.
Die
Chi-kwad aa oe s
soos besk y
deu
Malik & Mullen (1975: 299)
is
geb uik.
Die olgende esul aa
he
ge ealisee :
25
an woo de
he
s a is ics
beduidend
gedisk iminee by X20_
95
me
K = 1
en abelwaa de = 3,8416.
Slegs in ie ge alle is
onbeduidende
e skille
NEGATIEWE
VERBAND
,
...
...
(17)
....
POSITIEWE
VERBAND
1111
..
(17)
..
.. ..
1131
-
,11,
1121
m,
"'
100
a,
,oo
••
.. ..
1131
*
11 J
1121
...
.
...
(7)
....
•
-
(7)
..
•
..
Flguw
1 Rada p o iel:
On e edenheid
eenoo
e edenhcid
136
aange eken. Die ig ing an e skil was hoo saaklik
nega ie me slegs ie ae wa na die posi iewe kan
disk iminee . Die ie posi iewe an woo de
is
en opsig-
e an oo weging an akunielidmaa skap, gesondheids-
ge olge, onbillikheid en die nodigheid i asionalisasie
al dan nie, aange eken. S a is ies gesp oke kan
daa
dus
aan aa wo d da we kneme s asionalisasie oo wegend
nega ie belee .
Kemge olg ekkings
ui
die ee s e ase
an
die
s udie
Di blyk aso die simp ome wa asionalisasie
oo ui loop deu we kneme s waa geneem wo d.
Waa skynlik
is
hulle waa nemings oo loeisels an die
klimaa wa op daa die s adium in die o ganisasie hee s.
We kneme s e olk eg e die simp ome ande s as
bes uu en heg hul eie unieke edes aan die
noodsaaklikheid i die s ap. Die sk ywe s se
waa neming
is
da daa wee ui eenlopende we elde an
gedag es on s aan -'n bes uu spe spek ie en
'n
we kneme pe spek ie . Reeds oo die aankondiging
an asionalisasie
is
daa dus inhe en e kon lik
in
die
p oses opgeslui . Bes uu kan moon lik ande s appe
doen as di wa ge edelik deu we kneme s e wag
wo d.
We kneme s dis ansiee hulle an die p oses omda
hulle die ge oel belee da hulle belange sekonde
is
in
die nuwe bes el. Hulle wo d nie insp aak gegun nie en
e aa dus nie eienaa skap nie. Ve olgens on s aan die
ind uk
by
hulle da die o ganisasie 'n ig ing o see al
kos di ook die loopbane an menige we kneme s.
Die sk ywe s se be inding ondom kommunikasiebe-
hoe es
by
we kneme s ydens en ne oo asionalisasie
is
da p ime e kommunikasiebehoe es sen ee ondom
die ui koms an die indi idu
in
die nuwe bes el. Die
we kneme
wil
wee waa
hy
s aan. 'n Algehele
sekonde e belang
oo
hoe die onde neming gaan ui sien
na asionalisasie
is
aanwesig. In eendeel, die sk ywe s se
a leiding
is
da onseke heid
oo
die indi idu se eie bes el
'n
baie s e k il e
is
wa
sy
e moe om aandag e skenk
aan nuwe eise an die 'nuu gemaak e' o ganisasie, heel-
emal aan as. Hy o
sy
hoo nie die boodskap oo da
we kseke heid e seke
is
nie. Ge ug e sp eiding
oo hee s die kommunikasie e ein en die in o mele
kommunikasiekanaal wo d 'n baie k ag ige medium wa
sel s die o mele kommunikasiepoging oo hee s.
'n
Hal mas kommunikasiepoging deu bes uu wo d eeds
oeg heel emal e swelg
deu
ge ug e. Die ge ug e, so
blyk di , okus p ime ondom we k e lies, pe soneel-
e minde ingsp aa jies en pe soneelon w ig ing. Weens
die baie e ande ing in planne om on oo siene
oms andighede, ind we kneme s kommunikasie
ongeloo waa dig. Bes uu hou, aldus hulle, nie
by
hulle
belo es nie. Ve ouensb euk
is
dus die kwessie.
P oduk iwi ei , aldus die pe sepsie an die oo g o e
mee de heid we kneme s, daal baie ske p ydens
asionalisasie. Di wo d oegesk y aan hulle ees i
we k e lies, on w ig ing weens massa he on plooiings
en
ele ande asionalisasieaksies.
Daa
is
'n
beduidende
S.-A . Tydsk .Bed y sl.1989,20(3)
endens wa daa op dui da p oduk iwi ei wee g oo liks
he s el sod a we kseku i ei he s el is.
Hoe
!ange
die
ase ussen die asionalisasie-a kondiging en
die
'he aans elling' an die indi idu, hoe lae daal
sy
p oduk iwi ei . Hayes & Nu man (1981) bewee da
onde sulke oms andighede
o
75% an die we kneme
se psigiese ene gie aangewend wo d om onseke heid
e
be eg. Hy kanalisee dus
sy
e moe
ee de
na oo lewing
as na p oduksie ydens ases an we k e lies ees.
Rasionalisasie
is
by ui s ek
'n
paging wa sulke
oms andighede kweek.
Die mee de heid we kneme s
is
oo uig da hulle
lojali ei jeens, en hulle e oue in die onde neming
geweldig daal ydens asionalisasie. Die sk ywe s
se
opinies
is
da di e oo saak wo d
deu
die geweldige
ma e an loopbaan e o ming wa indi idue moe
deu lee . Hulle hele spek um an be oeps e wag ings,
wa
by
sommige
oo
lojale diens ydpe ke an win ig
en
mee ja e opgebou is, wo d ewe skielik heel emal
e ande . Hulle e wag ings ealisee (al
is
di slegs hulle
eie waa nemings) nie
mee
nie, hulle bou illusies oo
we k e lies en beskou bes uu , wa die oo saak i die
dilemma
is
waa in die o ganisasie e kee ,
as
on eg e dig om sulke nuwe eise e s el.
Daa
is
e al
baie e wysing na die ei da bes uu sko y kom e wyl
die 'onskuldige' we ke die p ys be aal.
Die alle oo hee sende ede i on e edenheid, aldus
die opinie an die sk ywe s,
is
die hele kwessie
an
we kseku i ei sbed eiging. Die ees wo d ge oed deu
pe soneel e minde ings ( di
is
ampe
ona skeidbaa dee)
an des uk iewe asionalisasie, he sy di nodig o
onnodig is), en oo d ewe beklem oning an p es asie
e wyl die olle an pe soneel nog heel emal onduidelik
is. Die sk ywe s he in 58% an die ge alle opge eken
da we kneme s )ange as 12 maande gewag he i hulle
be es iging an hulle he aans ellings
en
duidelikheid oo
hulle nuwe pas e. Te wyl hulle gewag he op
olduidelikheid
is
hulle sel i 'n pe iode an o ag
maande 'ge e o isee ' me 'we k
ha de
o
loop'
d eigemen e. 'n Mens kan nie ha d we k as jy bed eig
oe) nie, nog minde as jy wee jy gaan de ini ie 'n
ol e ande ing deu lee , nog minde as jy
'n
s e k
e moede he jy gaan jou we k e loo
en
glad nie as jy
nie wee wa
jou
nuwe pos behels nie! In hie die s udie
he 68% an die esponden e aangedui
da
hulle
bedanking baie s e k oo weeg he ; die mees e kon di
eg e nie en ui oe b ing nie
omda
die swak ekonomie
hulle nie kon akkommodee nie,
o
omda
hulle 'n
lewenslange belegging
in
diensja e
be ,
o
omda
hulle 'n
gespesialisee de be oep olg wa nie bui e hul
onde nemings maklik beskikbaa is nie.
Di blyk i die sk ywe s aso die ees i we k e lies
en die s imulasie an ge ug e daa oo , baie we kneme s
o i asionele gedag egange dwing. Hulle Iewe in 'n
sel geskep e illusie
da
hulle
ook
hulle we k sal e loo ,
maa hoop e sel de yd di
gebeu
nie. Hulle
is
dus
ig ingloos omda hulle nie wee
o
hulle nuwe we k
moe soek nie
en
o
hulle bes uu me hul loopbane moe
e ou nie.
S.A .J .Bus.Mgm .1989,20(3)
GESTRUKTUREERDE
RASIONALISASIE
1111
100
(17)
100
ONGESTRUKTUREERDE
(22)
100
C11
100
(2)
100
100 100
(13)
100
(11)
(12)
RASIONALISASIE
':
"'
100 (2)
100
(1111
100
(17}
100
(161
100
100 100
(13)
100
(11)
(12)
Ill
100
(7)
100
Ill
100
17)
100
18)
100
Figuu 2 Rada p o icl: Ncga iwi ci e aa ydens gcs uk u-
ee de en onges uk u ee de asionalisasies
Suksesse an e skillende bes uu sbenade ings
Deu die esponse an esponden e e e gelyk ussen
ondememings waa asionalisasie
in
s eng ges uk u-
ee de o maa plaas ind eenoo ondememings waa
asionalisasie
op
'n
mee
losse basis han ee wo d en die
p oses
ampe
ydloos is, he die sk ywe s be ind da
on e edenheid ydens albei pogings hoog y ie , maa
da die on e edenheid
by
we kneme s waa pogings
onges uk u ee d
is
baie mee in ens belee wo d.
Onde s aande ada model beeld hie die be indinge baie
duidelik ui . Diesel de ak o e soos i die ee s e model
is
e sp ake. Le
op
die baie duidelike ko elasie ussen
die oo koms an die p o iele me die een p o iel wa
heelwa
g o e
in uim e is.
P o iel an 'n on e ede asionalisasiemeelewe
Vanui bogenoemde he die sk ywe s be ind da die
p o iel an
'n
on e ede asionalisasiemeelewe soos
olg
geske s kan wo d.
-
Sy
we kseku i ei wo d bed eig. Di gebeu
hoo saaklik weens die Jang e myn an a handeling
an die p oses, sonde pe soonlike inlig ing beskik-
baa
en
weens die indukse ing an pe soneel e min-
de ingsp og amme. Hy
is
dus onseke an homsel en
'n oekoms ige we k. Smi h (1982: 33) noem hie die
ees i e ande ing waa in we k e lies p ominen
is
' he g ea immobilise '.
137
-Hy
is
oningelig o nog e ge hal ingelig,
oo
p ime sy
eie posisie en e aa dus kommunikasie as swak. Di
gebeu as ge olg an e skeie ak o e soos:
-geb ek aan de ailbeplanning akende mannek ag
- oesighoue s wa slegs opwaa s kommunikee
weens eie onseke heid
-ge ug e
Weens
sy
hal ingelig e oms andighede isualisee
hy
i homsel 'n ui koms; weens die bed eiging
hie bo
is
di hoo saaklik 'n isie an we k e lies.
-Hy e aa geb ek aan eienaa skap, omda
hy
weens
ondememingsg oo e en
sy
s a us, geen insp aak
gegun
is
in
die p oses nie. Ui e aa d he elkeen sy eie
emuwingsgedag es. Wannee di nie klop me wa
bes uu in asee nie en die bed eiging begin ho n
aan as, eagee
hy
nega ie .
-Hy
is
belangeloos, laag gemo i ee en e aa die
wano de an he s uk u e ing as 'n ing eep
op
sy
e moe om e p odusee . Die lae p oduk iwi ei wo d
oegedig aan n geb ek aan olduidelikheid,
e b okkeling an g oepskohesie, spanning
oo
'n
nuwe we k, pe soneel e minde ing
en
ele mee .
Sy
psigiese ene gie
is
gekanalisee na oo lewing
ee de
as
p oduksie.
-Hy belee lae e oue
in
bes uu en
sy
lojali ei daal
omda
sy
e wag ings an oee e ande , nuwe eise
ges el wo d sonde e seke ing an we k
en
pe soneel e minde ing homsel
o
sy
makke s
ondom ho n bed eig. Di wo d e e ge
deu
ge ug e sp eiding, swak kommunikasie en die ang
e myn an onseke heid, omda die p oses kompleks
is
en moeilik implemen ee .
-Hy e aa die beplanning en he s uk u e ingsp oses
as swak, suiwe omda daa nie i
sy
de ailbelange
oo siening gemaak
is
nie.
-
Sy
ego wo d a ge akel weens die ongelyke in ase ing
an die p oses, me ande woo de
sy
makke s kan
oee as
hy
be es iging k y an aans ellings. Di laa
'n ge oel an minde waa digheid.
-Hy kan glo da
hy
'n onde gemiddelde p es ee de
is
en
sy
kanse op indiensneming as swak ag. Di is nie
noodwendig so nie.
Indien slegs die ee s e pun en opsig e an
we kseku i ei geldig
is
en ge asili ee wo d
deu
swak
a waa se kommunikasie, dan
is
die sk ywe s oo uig
da
on e edenheid
oo
al die ande ak o e heen
e aa
sal
wo d.
Vanui die ee s e ase an die s udie kom die sk ywe s
dan o die ge olg ekking da asionalisasie, al
is
di i
'n e myn, 'n e odee de
is
an lojali ei , e oue
en
pe spek ie
in
die we k en da hie die ge oel hoo saaklik
e oo saak wo d omda die we kneme asionalisasie
belee as 'n poging om
sy
we kslewe e emie ig.
Ui e aa d weens die absolu e e bin enis an enige mens
me
sy
be oepsloopbaan sal asionalisasie as
'n
e eu aksie
op
sy
lewens eg belee wo d. Ve a! waa
pe soneel e minde ing inhe en aan die p oses is.
Laasgenoemde
is
ampe
'n
ou oma iese oo loeisel
an die emuwingsaksie. We kneme s e aa
ook
e al
die nega iwi ei
omda
hulle oel bes uu he die

138
ondememing
na wano de gelei,
maa
nou
be aal die
'onskuldige'
we kneme
die p ys.
We kseku i ei sbed eiging
Bogenoemde
waa nemings
is
pnme
a gelei ui
oopeinde ae.
Ten
einde die sk ywe s se moon like
subjek iwi ei
om
'n
we klike
ko ek e
a leiding e
maak,
ui e skakel,
is
'n e de e aelys on wikkel wa
we kseku i ei spesi iek ydens asionalisasie mee . Die
aelys
is
anui d ie on e benade :
1.
He zbe g
se k i iese insiden me ode
is
geb uik
om
e
bepaal
wa e
ak o in die onde nemings asionalisa-
siemeelewe se hie a gie an mo i ee de s
en
higiene ak o e die g oo s e ma e an e edenheid en
on e edenheid
e oo saak he .
2.
Wa e
posisie we kseku i ei beklee in
e me
an
13
e skillende ak o e wa ui die eo ie en opsig e an
die mens
en
sy
e bin enis me
sy
we k ge1den i isee
is.
3. 'n Wye eeks ae en opsig e an die indi idu se
behoe e
aan
we kseku i ei en die ma e an
bed eiging wa
deu lee
is. Die oe s
is
wee
eens
in
onde nemings gedoen waa ges uk u ee de en
onges uk u ee de
me odiek ge olg is.
'n
Baie
in e essan e esul aa he hie ui oo ge loei.
Ten
opsig e an die k i iese insiden e
is
be ind
da
al
die onde nemings waa s eekp oewe ge ek
is
aan
higieneskok lei. Di
is
'n
oes and waa
een
o
mee
higiene ak o e
p ominen
ui plek in die no male p o iel
1s
en
waa sommige mo i ee de s
ook
as ak o e
oo kom
wa die indi idu o
on e edenheid
s em.
'n
Absolu e
komme wekkende
neiging en opsig e an
S.-A .Tydsk .Bed y sl.1989,20(3)
on e edenheid
me
we kseku i ei
kom
oo . So eel as
32%
esponden e
was
on e ede
me
we kseku i ei
in
die
ges uk u ee de
p oses (ses
maande
na
a handeling)
en 63% he diesel de neiging in die
onges uk u ee de
p oses ge oon.
Di
is
bcduidend
hoe
as die 3 -
4%
wa
no maalweg
deu
He zbe g
in sy
s udies
ge ind
is.
Ten
einde
absolu e
objek iwi ei
e e k y
oo
die
in e p e asie an die k i iese
insiden e,
is die an woo de
ona hanklik
deu
die sk ywe s gee aluee . 'n
In e beoo delaa soo eenkoms
is
daa na
ui gewe k
olgens die
me ode
an Sco &
We heime
(1962:
195-
196)
om
e
bepaal
in
wa e
ma e
die
esul a e
s a is ies
beduidend
diesel de geklassi isee is.
Die
esul aa
wo d
in Tabe 1 ui eengesi .
Die
in e beoo delaa soo eenkoms
en
opsig e an
ak o 1 (e kenning)
is
b . soos olg
be eken:
CLAASSEN
Oo een- Nie oo -
s emmend cens cmmcnd
B Oo cen-
11
s
16
A s cmmend
C
K Nie oo ecn- 6
186
192
E s cmmend
R
17
191
208
Pe = { (17 +
161208
}2 +
{ 2 }
{ (191 +
192y208
}2
{ 2 7 }
0,00062 + 0,8475
= 0,853
Po
=
11
+ 186
Tabel 1 Kodi ise~ingsma iks en opsig e an 13 He zbe g ak o e. Te edenheids-
en on e edenhe1ds esponse gekombinee
P.CLAASSEN
il)
-0
il)
B
..:.:
.c
bl)
A
il)
:0
C
bl)
-0
C
...
e
bl)
C 0
-0
K C
·c:
0
·o
"'
....
il)
il)
E
~
-
·a
·i;;
il)
~
~
~
·o
E C e
-0
"'
Oil
E .&:, 0
"'
.2 -
·o
...
·c:
"'
"'
·c:
il)
"'
0 ·i;;
,a
..:,,:
..:.:
i
::I
..II:
il)
0 ;,,
,a
il)
...
;,,..
...
...
-::I
R
... ... ...
il)
"ii
i::
il)
Q..
il)
il)
...
,a
..:.:
Ill Q., 0
cc
Cl) >
:E
~
~
il)
-
il)
Q., Cl) Cl)
E kenning
11
0 0 1 0 0 0 0 0 0 2
16
P es asie 1
19
0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0
20
G oei 0 0 4 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 6
Be o de ing 1 0 0 3 0 0 0 0 0 0 0 0 0 4
Sala is 0 0 0 0 3 0 0 0 0 0 0 0 0 3
Toesig 1 0 0 0 0
35
0 2 0 0 0 0 39
Ve an woo delik 0 0 0 0 0 5 1 0 0 0 0 2 9
Mpy
beleid 0 2 0 2 0 1 0
22
0 0 1 0 0
28
We ksoms andighede 0 2 1 0 0 0 0 1 0 0 2 9
We k sel 2 0 3 0 0 4 3 0 3 8 2 0 0
25
Pe s. lewe 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0
S a us 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0
Seku i ei 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1
48
49
17
22
11
6 3
41
8
25
4
10
3 2
55
208
S.A .J.Bus.Mgm .1989,20(3)
Tabel 2 lndeks an oo eenkoms ussen beoo delaa s
Fak o
E kenning
P es asie
G oei
Be o de ing
Sala is
Toesig
Ve an woo delikheid
Maa skappybeleid
We ksoms andighede
We k sel
Pe soonlike lewe
S a us
Seku i ei
Po=
11
+ 186
208
= 0,947
Po-Pe
1 - Pe
= 947 -853
0,64
0.89
0,69
0,60
1,0
0,86
0,60
0,80
0,40
0,40
Nie be eken
Nie be e ken
0,87
1 - 853
= 0,639 Sco & We heime (1962: 195-196)
Die indeks an oo eenkoms (Tabel 2) be hie ui
oo ge loei.
ONTEVREDE TEVREDE
50% HIGl~NEFAKTORE MOTIVEERDERS 50%
WEAK SELF
PAESTASIE
ERKENNING
VERANTWOORD.
. -GAOEI
. -BEVORDERING
.
...
SEKURITEIT
TOESIG EN YEAH.
MPY-BELEID
WERKSOMSTAND.
SALARIS .
~
STATUS
Figuu
3 He zbe gp o iel en
opsig e
an
k i iese
insiden e
139
Die boons e g ens an hie die indeks =
1.
'n
Indeks
an O implisee geen oo eenkoms ussen die
beoo delaa s nie me ande woo de die esul aa kan aan
kans oegesk y wo d. Die ma e an oo eenkoms kan as
be edigend beskou wo d omda ag ui die el
be ekende ak o e hoe
o
gelyk aan 0,6 is.
Beduidende in e p e asie e skille
is
slegs ussen wee
ak o e naamlik we k sel en we ksoms andighede
e k y.
Die esul aa i die o ale populasie
is
skema ies in
Figuu 3 oo ges el.
Wa die ak o ango de be e , be we kseku i ei
in
albei ge alle die hoogs e p ominensie e k y. Vee ig
pe sen an die esponden e be we kseku i ei ee s e
geplaas
in
hul ango de. Die ak o wa die weede bes e
ge aa be was e an woo delikheid me 15%. 'n
Ve de e 25% esponden e be we kseku i ei as weede
en de de belang iks e
in
hul behoe ehie a gie geplaas.
We kseku i ei , aldus die opinies an die sk ywe s, he
ydens asionalisasie 'n baie hoe aansien en na mening
wo d di e oo saak deu die hoe ma e an
we k e lies ees wa oo die ydpe k an asionalisasie
op hulle a ge o see wo d. Die e skynsel is so eel mee
be ekenis ol omda die me ing en opsig e an
we kseku i ei geneem
is
ses maande nada die
ges uk u ee de asionalisasies a gehandel was. Die
onges uk u ee de p osesse was s eeds aan die gang.
Ten opsig e an die seku i ei sbehoe e an
seku i ei sbed eiging spesi iek.
is
sowa
32
ae aan
we kneme s ge a. Die we kneme moes 'n pun
op
'n
ie pun skaal en opsig e an
sy
ge oel
oo
die saak
oeken op elke aag. Die an woo de
is
by wyse an die
Ho elling T2- oe s e we k soos besk y
in
Mo ison
(1976: 128-141). Die egniek e gelyk
'n
ek o an
gemiddeldes me 'n ek o an gemiddeldes
oo
'n
hele
g oepe ing ae, ussen e skillende populasies. 'n P-
waa de an 0,05
o
kleine oon 'n beduidende e skil
in
e a ings ussen populasies. Die oe s be baie duidelik
ge oon da die behoe e na seku i ei baie g oo is, maa
da die populasies waa die s eekp oe ge ek
is
geen
e skil
in
seku i ei sbehoe e openbaa nie. 'n P-waa de
an 0,56 be ge ealisee . Wa die seku i ei sbed eiging
be e ,
is
'n
ui e s beduidende e skil be es ig me
'n
P-
waa de an 0,00001. Die be inding is da we kneme s in
onges uk u ee de si ua ies s a is ies gesp oke sowa 10
000 kee mee bed eig oel as we ke s waa
mee
ges uk u ee de pogings me spesi ieke ydsg ense
geloods wo d .
Die be indinge wo d skema ies
in
ada o maa
oo ges el
in
Figuu
4.
Die p o iele
is
ge ek suiwe
ana die kumula iewe ekwensies en opsig e an pun e
wa esponden e aan ae oegeken he . Le
op
die
duidelike e skil
in
bed eiging en die duidelike
oo eenkoms
in
behoe e. Di e s e k die s a is iese
be indinge.
Die olledige s a is iese esul aa i die Ho elling T2-
oe s
is
in
Tabe 3 ui eengesi .
Tabel 4
is
'n ipiese s a is iese esul aa en opsig e an
'n enkele aag b . 'Oink u da we kseku i ei i u as
indi idu 'n oo e eis e is, oo da u in s aa
is
o
op imale p oduk iwi ei ?'
140
S.-A .Tydsk .Bed y sl.1989,20(3)
SEKURITEITSBEHOEFTE
SEKURITEITSBEDREIGING
MPYA
VEKTOR
MPV
A
VIKTOR
VAN
HO!
.--- ---llOREIGING
VAN
LAE
.--- -.
__
IEHOEFTE
3.
TOTALE
POPULASIE
---
4
F'iguu
4 Rada p o iel: Ho elling 'F- esul a e
Tabel 3 Ho elling
7'l
oe s esul aa .o. . seku i ei s-
bed eiging
en
-behoe e
Seku i ei sbehoe e Seku i ei sbed eiging
Mahalanobis D2 = 0,2521 Mahalanobis D2 = 4,7050
Ho elling T2 = 6,0839 Ho elling
7'1-
= 113,5578
F-waa de
= 0,8313
F-waa de
= 5,5316
G ade an yheid =
7,183
G ade an yheid =
18,121
P-waa de
= 0,5631
P-waa de
= 0,00001
L.W. 'n P-waa de an kleine
o
gelyk aan 0,05 dui 'n beduidende
e skil aan ussen die populasies waa die s eekp oe ge ek
is
Al
die an woo de ui enkel ae
is
in
ek o e
geg oepee en hie die ek o e
is
me mekaa e gelyk
ussen maa skappye om e sien o die e skillende
populasies e skillende oekennings gemaak he . Die
populasies
is
ewekansig saamges el en wo d as
e eenwoo digend beskou.
Bo en behalwe die be indinge en opsig e an die
behoe e aan seku i ei en die bed eiging wa e aa
wo d kon die sk ywe s ook duidelik ass el da
we kneme s nie sosee e ande ing ees nie, maa
ee de die we kseku i ei sbed eigingskomponen
daa an.
'n
Baie s e k e moede bes aan dan ook da
..
MPYB
3
Tabel 4 S a is iese oe s esul aa en opsig e
an
'n
enkele aag
P-waa de
MpyA MpyB
T (ona hanklik) 0,
1118
Mediaan 3,0183 3,3226
T (geg oepee ) 0,1577 S d a wyk 1,0970 0,8713
F ( i a iansies)
SFM
0,1051 0,1565
Le ene 1,75 en 0,1877 N
109
31
Maks
4 4
Min
indien we kseku i ei be es ig kan wo d, e ande ing
gemaklike en mee ge edelik aan aa wo d. S eun
i
die onde neming se asioneel i e ande ing olg dan
bykans ou oma ies. Negen ig pe sen an die
esponden e he ook aangedui da hulle ha de
we k
ydens ases an seku i ei seke heid as onseke heid.
Daa bes aan aldus die opinie an die sk ywe s nie 'n
beg ip soos 'heal hy insecu i y' nie en bes uu de s
wa
we kseku i ei a akel
in
die hoop da mense ha de
sa
we k ou ee na mening an die sk ywe s.
Aanbe elings ui die s udie
Die sk ywe s
wil
hulle
in
die a ikel slegs bepe k o
aanbe elings en opsig e an die ol an die
S.A .J.Bus.Mgm .1989,20(3)
mannek agbes uu de ydens en na asionalisasie. Die
aanbe elings olg
op
die be indinge en opsig e an
we kneme s se e a ings en behoe es asook die
ak uali ei en om ang an die asionalisasiep oses wa
mannek agbes uu be e .
Aanbe elings .o. . die ol an mannek agbes uu -
de s ydens asionalisasie
Di
is
'n
k i ieke ol; die belang iks e an alma) en een
wa sel s bokan die ol an die bed y sekonomiese eise
an en i asionalisasie ui oon. To ing on e al. (1985:
10) se da 'pe sonnel specialis s o en eel ha i
is
di icul o demons a e hei depa men s i al
con ibu ion o he en e p ises e iciency and success. In
his, hey a e cons an ly ying o inc ease he powe and
au ho i y
o
he pe sonnel depa men wi hin he
o ganisa ion.' Die sk ywe s se, di
is
'n
e eis e da di
ydens asionalisasie gebeu . Di
is
essensieel. Die
sk ywe s be eel aan da mannek agp ak isyns die
olgende aspek e deeglik onde die knie k y en einde
hulle olle e kan ols aan wannee asionalisasie
eali ei wo d:
1.
Mannek agbes uu de s moe kennis d a an en wee
op
wa e on e asionalisasie hulle be oep gaan
aak.
Daa
is
bykans nie een ak iwi ei an
mannek agbes uu wa nie aange aak wo d nie. Di
gaan nie al yd
oo
dinge eg doen nie, maa ook om
die eg e ding e doen ...
daa
moe isie gegene ee
wo d
oo
wa e eise ges el gaan wo d . . . 'i
will
become he link be ween d eam and ac ion' (Naisbu ,
1985:
40) . . . en on hou al die ak iwi ei e a
gelyk ydig aandag.
2.
Bese die we klike ge oel wa u we kneme s gaan
belee . Di
is
die o an die Mannek agbes uu de
om beslui e an ui oe ende bes uu so e ig da di
die minimum hoe eelheid we kseku i ei bed eiging
en gepaa dgaande p oduk iwi ei s e lies e oo saak.
Di kan alleenlik geskied as asionalisasie
se
in loed
op
die gewone we ksmens by ui nemendheid e s aan
en bese wo d. Smi h (1982: 33) se da ' he majo
challenge became inding ways o e ocus he ene gy
o he emaining s a owa ds achie emen
o
he
o ganisa ion's goals and objec i es.' Die sk ywe s
s eun di en oile.
3. K y die onde neming se mannek agbeleid sodanig
in
o de
da
-pe soneel e minde ing deeglik omsk ywe, onde -
handel en ge es ig
is;
- e goedingsbes uu so omsk y
is
da di ook die
sogenaamde pe soneel e minde ingsloon omsk y ;
-he on plooiings, e plasings en skommelinge
innig en akku aa han ee kan wo d;
-a beids eg deeglik deu ap
is;
en
-'n asionalisasiep osedu e moe me akunies
beding wo d.
4.
Mannek agp ak isyns moe die implikasies an alle
asionalise ings egnieke
op
die o ganisasie e s aan.
Di kan e hoed da egnicke gekies wo d wa oo 'n
paa
jaa
wee een die o ganisasie gaan boeme ang.
5.
Hou die e bin enis me akunies op 'n oop en
141
we klike e ouensbasis. Indien eenkan ing in die
s yd an asionalisasie ana die on sodanig wo d
da die p oses e aag wo d, wo d die auma i
we kneme en o ganisasie 'n onsmaaklike belewenis.
6.
Rasionalisasie moe spoedig, e ek ie en ei lik
eenmalig wees. Onges uk u ee de in e ensies wa
ampe ydloos aak
is
oneindig skadelik i die
onde neming. Mannek agp ak isyns moe hulle
hoo bes uu
Ian
gs
hie die weg kan op oed en lei.
7.
'n Nougese e e aluasie an die onde neming se
a beidsomse moe gedoen wo d en die e ensie an
die onde neming se op pe soneel moe ak ie bes uu
wo d. On hou da asionalisasie nie so een oudig
is
as
om ne die e ui e sny nie. Di
e odee
die
o ganisasie se mo eel en o see amp e 'n i asionele
bedankingspa oon.
8.
Die aanbe eling wa die sk ywe s as die belang iks e
ag,
is
da Mannek agbes uu de s nie moe oelaa
da
hulle o ganisasies se mannek agkomplemen bui e
e houding g oo wo d
in
bloei ydpe ke nie.
Mannek agbeplanning waa elke pos
oo
die
lang e myn ge eg e dig wo d
is
'n
absolu e
oo e eis e. Mannek agbes uu de s kan nie oelaa
da we kneme s slago e s an misleidende
oms andighede wo d nie. As daa slegs we k i
'n
bepaalde e myn is, moe die we ke i slegs so
'n
e myn gekon ak ee wo d; as die onde neming ho n
'n be oepslewe aanbied moe di
op
die basis wees
da
me alle be ekende isiko's
in
ag geneem, di 'n
olleng e be oepslewe moe wo d.
9. Pe soneelp ak is~,,,.
"T oe
die gedag e by akunies
laa on kiem da daai
1.i.
,de oo Ione en
mee
oo
we kseku i ei gep aa moe wo d. Miskien kan
daa
dan an 'n s e k on
oo
'n loons uk uu
onde handel wo d wa die o ganisasie
in
s aa s e
om
we k e skep en di le waa bo g. Me die minimum
lak an lone wa
al
hoe deu we gewing asgepen
wo d en akunies
se
e nie igende loons a egiee aak
we kskepping i Suid-A ikaanse bed ywe
'n
g o e
en g o e kopsee .
10. Moenie oelaa da u b uikba e s elsels e ande
wo d e wille an e ande ing om die
asionalisasiekoo s e ede e s e nie. Rasionalisasie
kan oo belaai en oo gekomplisee d aak
deu
e ~el
e gou e p obee egmaak. Mannek agbes ui.. de s
moe daa een waak.
11. Doen k ea iewe op olgbeplanning. Rasionalisasie-
egnieke soos desen alisasie en seke e he s uk u e-
ings egnieke waa ops uk u e e g oo e eis baie
bes uu po ensiaal. Indien hulle nie beskikbaa is nie,
gaan die o ganisasie
sy
p og am nie e ek ie deu oe
nie. Swan (1874: 4)
se
da ' he objec i e
o
succession
planning
is
o ensu e ha sui ably quali ied and
expe ienced people
will
be a ailable o ill acancies
as
hey a ise as a esul
o
eo ien a ion!'
12.
Kommunikee een oudig en e ek ie me u
we kneme s. Kiechell (1986: 86) se
da
'you ha e o
sha e lo s
o
in o ma ion wi h employees i you hope
o elici hei commi men ... commi men means high
p oduc i i y,
low
u no e and a be e change
o
a oiding co po a e
dea h.'