B uwe , P. J.S.
A icle
Fak o e wa die we k e ig ing an ekenaa gebasee de
inlig ings elsels beïn loed
Sou h A ican Jou nal o Business Managemen
P o ided in Coope a ion wi h:
Uni e si y o S ellenbosch Business School (USB), Bell ille, Sou h A ica
Sugges ed Ci a ion: B uwe , P. J.S. (1983) : Fak o e wa die we k e ig ing an ekenaa gebasee de
inlig ings elsels beïn loed, Sou h A ican Jou nal o Business Managemen , ISSN 2078-5976, A ican
Online Scien i ic In o ma ion Sys ems (AOSIS), Cape Town, Vol. 14, Iss. 1, pp. 6-10,
h ps://doi.o g/10.4102/sajbm. 14i1.1136
This Ve sion is a ailable a :
h ps://hdl.handle.ne /10419/217819
S anda d-Nu zungsbedingungen:
Die Dokumen e au EconS o dü en zu eigenen wissenscha lichen
Zwecken und zum P i a geb auch gespeiche und kopie we den.
Sie dü en die Dokumen e nich ü ö en liche ode komme zielle
Zwecke e iel äl igen, ö en lich auss ellen, ö en lich zugänglich
machen, e eiben ode ande wei ig nu zen.
So e n die Ve asse die Dokumen e un e Open-Con en -Lizenzen
(insbesonde e CC-Lizenzen) zu Ve ügung ges ell haben soll en,
gel en abweichend on diesen Nu zungsbedingungen die in de do
genann en Lizenz gewäh en Nu zungs ech e.
Te ms o use:
Documen s in EconS o may be sa ed and copied o you pe sonal
and schola ly pu poses.
You a e no o copy documen s o public o comme cial pu poses, o
exhibi he documen s publicly, o make hem publicly a ailable on he
in e ne , o o dis ibu e o o he wise use he documen s in public.
I he documen s ha e been made a ailable unde an Open Con en
Licence (especially C ea i e Commons Licences), you may exe cise
u he usage igh s as speci ied in he indica ed licence.
h ps://c ea i ecommons.o g/licenses/by/4.0/
Fak o e
wa
die
we k e ig ing
an
ekenaa gebasee de
inlig ings elsels
bein loed
D .
P
.J.S.
B uwe
Oepa emen Rekenaa we enskap
en
Nag aadse Skool i Bes uu swese,
PU
i CHO
Fac o s
which
ln l.-,ce
compu e -baMd
ln onna ion
sys ems.
The design and implemen a ion
o
compu e -based in o ma ion
sys ems ha e o a long ime (and in some o ganiza ions a e
s ill being) accep ed as p ima ily echnical ac i i ies. As a
esul
o
his a i ude abOu echnology, he ac
ha
p ac ical-
ly all compu e -based sys ems exis wi hin he con ex
o
an
o ganiza ion has been la gely igno ed. F om he li e a u e
i
haS eme ged ha many compu e -based in o ma ion sys ems
ha e ailed, no necessa ily as a esul
o
poo echnical quali·
y, bu because ce ain o he impo an aspec s, which de e -
mine he success o he ailu e
o
a compu e -based sys em
ha e been le ou
o
accoun . As a esul
o
a esea ch p o-
jec , i
will
be shown
in
his pape which ac o s a e he
mos
impo an in hei con ibu ion
o
he success
o
compu e ·
based sys ems.
S.
Ai .
J.
Bus. Mgm .
1983,
14:
6-10
Die on we p en bed y an ekenaa gebasee de inlig ings elsels
is baie lank
(en
in sommige o ganisasies andag nog) aan aa
as p im6 egniese ak iwi ei e. As ge olg an hie die houding
oo egnologie is die ei
da
ei lik alle ekenaa gebasee de in·
lig ings elsels in die kon eks an 'n o ganisasie bes aan,
geheel
en
al geigno ee . Ui
die
li e a uu blyk
di
da
alle
ekenaa gebasee de inlig ings elsels misluk he en nie
noodwendig
as ge olg an swak egniese kwali ei nie, maa
omda daa ande belang ike ak o e, wa
die
sukses
o
misluk-
king
an
'n ge ekena isee de s elsel bepaal, bui e ekening
gelaa is.
In
hie die a ikel wo d daa
op
g ond an
die
esul a e an 'n
na o singsp ojek
1 wa ui ge oe is, aange oon
wa e
ak o e
die
g oo s e byd ae o die sukses an ekenaa gebasee de in-
lig ings elsels lewe .
S.-A . Tydsk . BBd y sl.
1983,
14:
6-10
D . P.J.S. Bnn e
l>epa emcn Rcl cnaa we enskap en Nag aadse S ool i Ba uu swese, PU i
CHO,
PO!che s oom 2520,
Republiek
an Suid-A ik.a
Aan aa : Ok obe
1982
lnleiding
Oo
die a gelope dekade
is
'n
g oo aan al ekenaa s elsels
i
'n
b ee spek um an oepassings deu p i aa
sowel
as
openba e o ganisasies in geb uik geneem. So
'n
e ande-
ing waa daa an die kon ensionele hands elselme odes
oo geskakel
is
na
ge ekena isee de s elsels hou nie
sleg.s
g oo
inansiele implikasies i
'n
onde neming in nie, maa
be
ook
o ganisa o iese e ande inge
o
ge olg. Di
is
die
bes uu an die o ganisasie wa moe beslui :
(a)
o
'n
ekenaa geb uik gaan wo d en hoe di
aange-
wend
gaan
wo d;
(b) wa e o ganisa o iese e ande inge nodig wo d
wan-
nee
daa
ge ekena isee wo d, en
(c) di
is
ook
die bes uu wa moe oesien da
hie die
e ande inge
we
gemaak wo d.
Vele p obleme kan eg e
ook
e wag wo d me die
koms
an
'n
ekenaa en die ekena ise ing an hands elsels
in
'n
o ganisasie -so eel so da alle ge ekena isee de
s elsels
andag
o
mislukking gedoem is.
Die doe) an die na o sing kan ko liks in ie hoo pun e
saamge a wo d, naamlik:
(i)
om
die geb uik an ge ekena isee de inlig ings elsels
en die welslae daa an soos di deu die geb uike
waa geneem wo d, e onde soek;
(ii)
om
as e s e wa e ak o e die g oo s e byd ae
lewe
o
die sukses an ge ekena isee de s elsels;
(iii)
om
deu middel an op imalise ingsme odes as
e
s el
wa e ak o e die belang iks e
is
om
e e ande
soda
die welslae op imaal e hoog kan wo d, en
(i )
om
modelle e o mulee waa deu di i die bes uu
an
'n
o ganisasie moon lik sou wees
om
kapi aal
so
aan
e wend
da
die ge ekena isee de s elsels op imale
we k e ig ing )ewe .
In pa ag aa een wo d die hipo e iese na o singsmo-
del1·P·134
ko liks besp eek. Daa na wo d die k i e ium
i
sukses wa in hie die p ojek geb uik
is,
in pa ag aa
wee
e -
duidelik. In pa ag aa d ie wo d die me ode wa
ge olg
is
me
die insameling an die da a besp eek en in pa ag aa
ie
die
linee e e bande wa onde soek
is.
'n
Voo beeld
an
die
esul a e wo d in pa ag aa y gegee, ge olg deu
'n
ko
besp eking an die kanoniese ko elasie oe s in pa ag aa
ses.
Die esul a e wo d in pa ag aa sewe besp eek en
in
pa a-
g awe ag en nege wo d die bepe k e linee e eg essieme ode
en die kos emodel ko liks besp eek.
s.
A .
J.
Bus. Mgm . 1983, 14(1)
GCBRUIKCRS
K
J
dOkw ne C_..
----"---
.,.
om•••
H,
a:,
..
okk•nheld
opleldlng
G,
pe •oonllke
akco •
pe aoonUka
akCONI
2
II
c,
kw•ll••lc
e
A,
aullaaa
A
8
2
"•*"""•-
onde aceunlng
z
~-yl
4
ho11dlng
caanoo
~=• •.!•unlna
~·-•_••_"_••~••_•"_'"-"--'
~.:::"
- lak
e C
--W
Cagnl•••
kwallCal ;
12
V.
koppal lak
BCSTUUR
houdlng
&eanoo
ad
pa aon-1
Figuu
I Hipo e iese na o singsmodel
Hipo e lese
na o singsmodel
11
Deu
'n
besk ywende model an e ande likes1·P·129 (Figuu
1)
e geb uik,
is
daa
me behulp an BMDP-p og amma-
uu 2 ko elasie- en eg essieme odes geb uik
om
onde soek
in
e s el
na
linee e e bande ussen seke e e ande likes in
die
model
(pa ag aa
4). Die sleu el e ande likes in die
model, wa ui
'n
geb uike s- en bes uu de skomponen be-
s aan,
is
sukses an ge ekena isee de s elsels. Me k
op
da
in
die model en die besp eking e de die simbole K,,
C,,
ens. geb uik
is
i
'n
ko e sk y wyse i die e ande likes
soos besk y in die oo eens emmende blokkie in die diag am.
'n
Onde sk i 1
saam
me die e ande like simbool dui
op
e ande likes wa be ekking he
op
gewone geb uike s, e -
wyl
die onde sk i 2 dui
op
e ande likes wa op die bes uu
an die o ganisasie be ekking he .
K i e ia
i
sukses
Die
olgende d ie k i e ia
kan
geb uik wo d
om
die sukses
an ge ekena isee de s elsels mee e mee :
(i)
kos e oo deel;
(ii) ma e an geb uik;
(iii) geb uike s e edenheid
(i)
is
'n
baie doel e ende k i e ium,
maa
moeilik
om
e
geb uik, aangesien
daa
ook
onmee ba e
en/o
on asba e
oo dele ui ekena ise ing e k y kan wo d.
(ii) kan slegs geb uik
wo d
wannee die geb uik an die
s elsels ywilliglik is.
In hie die na o singsp ojek I
is
geb uike s e edenheid as
maa s a i die sukses an s elsels geb uik.
lnsameling
an
da a
In Figuu 1 wo d die e bande ussen die e skillende
e ande likes me ge ig e lyns ukke aangedui wa genom-
me
is
oo eenkoms ig die hipo eses wa ge oe s
is
en in die
olgende
pa ag aa
gegee wo d.
Om
hie die e bande e
7
onde soek
is
da a
in
'n
baie g oo o ganisasie ingesamel. In
die o ganisasie
is
daa sowa
140
ge ekena isee de s elsels
wa deu nagenoeg 1200 kle klike
o
lae- lak geb uike s en
deu
114
bes uu de s geb uik wo d. (Die o ganisasie e kies
om anoniem e bly.)
V aelys e
is
on we p i die kle klike geb uike s sowel as
i die bes uu de s en
'n
s eekp oe an 200 gewone
geb uike s en die oile populasie bes uu de s
is
in die onde -
soek be ek. Die oo g o e mee de heid ae 1·P·282 moes
op
'n
7-pun skaal bean woo d wo d. Die doe! an hie die ae
was om die e ande likes in die model (Figuu
1)
e
kwan i isee .
Ve bande
wa
onde soek
is
Deu an ko elasies, ak o on leding, kanoniese ko elasie
en s apsgewyse linee e eg essie geb uik e
maak
1·P· 157 kon
aange oon wo d da die olgende linee e e bande bes aan:
1.
geb uike houding eenoo ekena ise ing en die sukses
an ge ekena isee de s elsels;
2. die egniese kwali ei an
'n
ge ekena isee de s elsel en
die sukses an die s elsel;
3.
bes uu sonde s euning
en
die
sukses
an
'n
ge ekena isee de s elsel;
4. pe soonlike ak o e aan die kan an die geb uike en
die sukses an
'n
ge ekena isee de s elsel;
5. geb uike sbe okkenheid in die on we p, on wikkeling,
implemen e ing
en
bed y an
'n
ge ekena isee de s elsel
en die houding an die geb uike eenoo en die sukses
an
'n
ge ekena isee de s elsel;
6. die egniese kwali ei an
'n
ge ekena isee de s elsel en
die houding an die geb uike eenoo ekena ise ing;
7. bes uu sonde s euning en die houding an die geb uike
eenoo ekena ise ing;
8. dokumen asie en geb uike sopleiding en die egniese
kwali ei en sukses an ge ekena isee de s elsels;
11.
die houding an bes uu eenoo ekenaa pe soneel en
die sukses an
'n
ge ekena isee de s elsel;
12.
die mens/s elsel koppel lak en die egniese kwali ei an
'n
ge ekena isee de s elsel, en
13.
die beskikbaa heid an hulpb onne en die sukses an
ge ekena isee de s elsels.
Me k
op
da die nomme s an die hipo eses oo eens em
me die nomme s in Figuu
1.
Ve de
is
hipo ese 9 nie
s a is ies ge oe s nie omda e skeie o ganisasies in so
'n
ge al be ek sou moes wo d. Ook
is
hipo ese
10
nie ge oe s
nie, omda di opsigsel
'n
ui geb eide na o singsp ojek is.
Ve de he hipo ese
13
oo gesp ui ui die e we king an
die da a en
is
hie die hipo ese nie aan anklik in die
hipo e iese na o singsmodel opgeneem nie.
Die bes uu en die kle klike geb uike s
is
as wee g oepe
geb uike s behandel omda die geb uik an ge ekena isee de
s elsels
in
die wee g oepe adikaal an mekaa e skil. Ve -
skeie e ande likes
is
geb uik om
'n
hoo e ande like (soos
by oo beeld die egniese kwali ei an ge kena isee de
s elsels) in die model mee e mee .
Voo beeld
As oo beeld wo d die pa e ko elasiekoe isien e wa
geb uik
is
om
hipo ese I e onde soek en die kanoniese ko -
elasie i geb uike shouding
(A
1)
eenoo die sukses (S
1)
8 $.-A . Tydsk . Bcd y sl.
1983,
14(I)
Tabel1
Pea son ko elasiekoi isiAn e
A1,1 A1,2
A1,J
A1.4
Ai.,
Ai.,
A1.1
A1.1
Ai.•
A1.10
s
•.•
0,08
0,00
0,26+
+
0,13
O,CT7
0,13
0,22 0,08
0,20+
0,14+
S1.2
O,J2+
+
o,os
o,4s+
•
0,28+
+
0,10
O,JO+
+
0,14+ 0,24+
+ 0,30+ +
0,17+
S1,J
0,29+
+
0,11
o,1s+
0,22+
+
O,OS
0,23+
+
0,38+
+ o.1s+
0,29+
+
0,20+
+
S1,4
0,31
+ +
0,31
0,17+
0,41
+ +
0,20+
+
0,26+
+
0,41
+ +
0,12
O,JO+
+
0,01
Tabel
2 Kanoniese ko elasie abel
Kanoniese
ko elasie Eiewaa de
Xo.os;s.a.n
0,61
0,37+
+
+ - beduidend
by
SO/
peil an be ekenis
+ + - beduidend
by
I
'11
peil an be ekenis
O,ISS
Xo.01:s.a.n
0,18
an ge ekena isee de s elsels in Tabelle l
en
2 saamge a .
Die esul a e in bie die abelle is a koms ig an die da a
an
kle klike geb uike s. Tien houdings e ande likes A 1,1,
A1,2,
...
A1,10
is
geb uik en ie sukses e ande likes
S1,1,
S1,2,
S1,3 en
S1,4,
Die ee s e indeks an
'n
e ande like dui
op
bes uu
o
kle klik en die weede
op
e skillende kom-
ponen e an
'n
boo e ande like.
Omda die bipo eses wa ui die model ge olg be , eg e
be ekking be
op
linee e e bande ussen hoo e ande likes,
is
daa an kanoniese ko elasies geb uik gemaak
om
die
bipo eses o meel e oe s. Kanoniese ko elasies mee die
g aad an e wan skap ussen wee e samelings
an
e ande likes 3,p.m. Pa e ko elasies ussen die a sonde like
e ande likes is eg e
ook
be eken
en
on leed.
Toe s
l
die
ona hankllkheld
an
g oepe
e ande lkes
Laa die bipo ese wa ge oe s moe wo d, wees
da
daa geen
e band ussen wee g oepe e ande likes bes aan nie.
Daa
kan nou an
'n
oe s 3·P·253 geb uik gemaak wo d waa die
g oo s e kanoniese eiewaa de
en
'n
k i ieke waa de geb uik
wo d om
op
'n
oo gesk ewe pell an be ekenis
e
oe s
o
die bipo ese geld. Indien die g oo s e kanoniese eiewaa de
me
C1
aangedui wo d en die k i ieke waa de me X ;s,m,n,,
dan wo d die bipo ese aan aa indien
C1
SX
a:;1,m,n,
waa
a:
s
p,q
m
n
N
= lak an be ekenis
=
min
{p,qJ
= aan al e ande likes in die wee e samelings
espek iewelik
= IP-qi
-1
2
=
N-p-q-2
2
= aan al da apun e
Die g oo s e eiewaa de
wo d
e k y deu an
die
BMP6M
2·P·727 p og ampakkie geb uik e maak en
Xa:;
1,
11
,.
wo d
ana
'n
abel a gelees3
·P·
379•
Besp eklng
an
die
esul a e
Ui Tabe 1 olg
da
daa
mee ko elasies is wa
op
'n
l
D o
peil an be ekenis beduidend is, as wa daa
is
wa ne
op
'n
50'/o
peil an be ekenis beduidend is. Fo meel
wo d
hipo ese 1
deu
die kanoniese ko elasie oe s (pa ag aa
6)
e we p. Diesel de p osedu e is ge olg me be ekking o
al
ien
ande
hipo eses
en
di
is gedoen i beide
die
bes uu de sg oep sowel as die kle klike g oep geb uike s
en
onde s euning
i al
el
bipo eses is
op
bie die wyse
e k y.
Deu
an ak o on leding4 geb uik e maak
is
die
ie
sukses e ande likes an die kle klike geb uike s o
•n
enlcele
ak o
gekombinee •BMDP4M,P·
656 en
deu
middel
Van
S aps-
gewyse line! e eg essie2•8
MDPlR,P-
455 is die ak o e wa
die
a iasie
an
bie die enkele sukses e ande likes die
bes e
e klaa , geselek ee . Die eg essiemodel wa ge ind
is,
was
wee eens in oo eens emming me die hipo eses wa
ges el
is.
Die bes uu de sda a
is
ook
geb uik
om
'n
linee e
eg c:Mie-
model
e
ind in e me waa an die sukses e klaa
kan
wo d. Aangesien die oile populasie bes uu de s in hie die
onde soek be ek is en
di
ui eindelik die bes uu
is
wa
een
o
ande aksie moe ondemeem wannee die ge ekena isee ·
de
s elsels nie doel e
end
unksionee nie, is hie die
model
belang ik i e de e on leding.
Ee s ens is
'n
ak o on leding
op
die wee e ande likes
wa geb uik is
om
die sukses an ge ekena isee de
s elsels
e
mee , ui ge oe ,
soda
sukses
deu
middel an
linee e
eg essie
as
'n
linee e
e band
an
'n
aan al
e ande likes
ui ged uk
kan
wo d.
Deu
an s apsgewyse linee e
eg essie
geb uik
e
maak,
is die 39 ona hanklike e ande likes
in
e me waa an S (sukses) e klaa kan wo d, ge edusee o
18
e ande likes. Hie die e ande likes be
720'/o
an
die
a iasie an S e klaa .
Deu
an die ui oe an
die
BMDP2R-p og am2·P·455 geb uik
e
maak
is die
aan al
e ande likes
in
die eg essie e gelyking ui ges ip eenoo
R2 (Figuu 2).
Ui hie die g a iek was
di
duidelik
da
'n
aan al
ona~-
hanklike e ande likes ela ie
min
o
R2 byd a. Om
die
geldigheid an hie die e moede
e
onde soek is
'n
mee -
oudige line! e eg essiep og am
(BMDP9R
2·P·
45
9)
w~
Mallows se
Cp
as k i e ium geb uik wo d, geb uik om
die
'bes e'
deel e sameling
an
ona hanklike e ande likes
e
selek ee in e me waa an S e klaa kan wo d;
690/o
an
die a iasie an S is
deu
12
e ande likes in die 'bes e'
deel e sameling e klaa . Hie die
12
e ande likes
is
sonde
om
enige p io i ei s olgo de
e
geb uik, die olgende:
s.
A . J. Bus. Mgm . 1983, 14(1)
18
16
14
12
------------------------------
----
N
10
•1
·Z
·4
·6
·7
l&uu
2 G a iese oo s elling an aan al e ande likes
(N)
eenoo R2
Bes uu se houding eenoo ekena ise ing.
Die
onde s euning an bes uu en opsig e an ekena i-
se ingsp ojek e.
Die g aad an de ail in ui oe e slae ( e eel).
Die g aad an de ail in ui oe e slae ( e min).
Die akku aa heid an inlig ing.
Tyd wa bes uu be okke was in ekena ise ingsp o-
jek e.
Die diens e myn an die bes uu de s in die o ganisasie.
Die beskikbaa heid an hulpb onne.
Die egniese bekwaamheid an ekenaa pe soneel.
Die kwali ei an die bes uu de s se bes uu s e nu .
Opleiding wa
aan
die geb uike s e ska wo d en op-
sig e an die ge ekena isee de s elsels wa hulle geb uik.
Ma e waa oe geb uike s be ek is in ekena ise ings-
p ojek e.
Bepe k e
linei e eg essiemodelme ode
Deu
'n
bepe k e eg essiemodelme ode1
·P·
187 e geb uik
waa in
daa
an linee e p og amme ings egnieke geb uik
gemaak is, kon die aan al ona hanklike e ande likes in die
linee e eg essiemodel e de e minde wo d.
Die
esul aa an die oepassing an hie die egniek was
da daa y ak o e ui k is alisee he wa
'n
besonde g oo
in loed
op
die sukses an ge ekena isee de s elsels he . Hie -
die y
is
die olgende:
Die akku aa heid an die inlig ing wa deu die s elsels
e ska wo d.
Die beskikbaa heid an hulpb onne.
Die diens yd an
'n
bes uu de in die o ganisasie.
Die egniese kwali ei an ekenaa pe soneel.
Opleiding wa
aan
geb uike s an ge ekena isee de
s elsels e ska wo d.
Waa al die
ande
ak o e die sukses posi ie bein loed
he , was di baie duidelik
da
'n
lange diens e myn an
bes uu de s in die o ganisasie
'n
nega iewe in loed
op
die
sukses
an ge ekena isee de s elsels he (ande na o se s o.a.
Lucas5, he in die e lede diesel de be inding gehad). Hie -
die
e ande like kan
ook
as
'n
sogenaamde s aa e ande like
waa aan niks gedoen kan wo d, beskou wo d.
Aan
al die
9
ande e ande likes kan daa seke lik ie s aan gedoen wo d
deu die bes uu an
'n
o ganisasie.
'n
Kos emodel
Wannee die bes uu an
'n
o ganisasie
sy
ge ekena isee de
s elsels
wil
e be e
is
die kos e e bonde aan
al
el
e ande likes (die s aa e ande like ui gesonde ) an belang,
maa bogenoemde ie
is
die wa by oo keu aandag be-
hoo e genie .
'n
Bepe king
op
die e be e ing an die ge ekena isee de
s elsels
is
ui die aa d an die saak die hoe eelheid kapi aal
wa daa oo beskikbaa is.
'n
Ve de e p obleem
is
die ei
da die kos e e bonde aan die e hoging an die e skillende
e ande likes an mekaa sa e skil.
'n
Model1
·P·
230
is
on -
wikkel,
gep og ammee
en
me hipo e iese kos es ge oe s
waa in daa wee an linee e p og amme ing geb uik
gemaak
is
en waa daa
'n
op imale oplossing i die
bes eding an kapi aal aan die e skillende e ande likes
e k y kan wo d. (Onde op imale oplossing wo d e s aan
die maksimum e be e ing an die sukses an die ge ekena i-
see de s elsels onde hewig aan
'n
kos e bepe king.)
Same a ing
en
aanbe elings
Wannee ge ekena isee de inlig ings elsels
in
'n
o ganisasie
misluk, wo d daa dikwels aan aa da die p obleme bloo
egnies an aa d is. In hie die na o singsp ojek
is
daa
aange oon da daa ook ande belang ike ak o e bes aan
wa
'n
byd ae o die sukses
o
mislukking an
'n
ge ekena i-
see de s elsel lewe .
Omda di die geb uike
is
wa ui eindelik me
'n
ge e-
kena isee de s elsel moe saamlee
is
di belang ik
om
die
sukses an so
'n
s elsel e e aluee anui die geb uike se
oogpun . Alie geb uike s kan ook nie oo diesel de kam
geskee wo d nie omda kle klike
o
ansaksie-geo ien ee de
geb uike s
op
'n
heel ande lak an
'n
ge ekena isee de
s elsel geb uik maak as by oo beeld bes uu de s in
'n
o ganisasie. Di
is
e de ook baie belang ik om die ede
i
'n
onsukses olle s elsel as e s el oo da egniese aspek e
soos oe us ing, p og amme, enso oo s sonde mee daa -
oo blamee wo d. Dan
is
di ook noodsaaklik om die ond-
se wa beskikbaa
is
i die e be e ing an die ge ekena i-
see de s elsels
op
die mees doel e ende wyse
aan
e wend.
In hie die p ojek
is
daa deu middel an ko elasieme o-
des ee s ens asges el da daa linee e e bande ussen seke e
ak o e en die sukses an ge ekena isee de s elsels bes aan.
Me behulp an s apsgewyse linee e eg essie
en
mee oudige
linee e eg essie
is
die
12
belang iks e ak o e geiden i isee .
Deu an
'n
bepe k e linee e eg essiemodel geb uik e maak,
kon sommige an hie die ak o e e de eliminee wo d
soda die y ak o e wa die g oo s e byd ae o die sukses
an ge ekena isee de s elsels lewe , gciden i isee kon wo d.
Di
is
na uu lik belang ik hoe ondse aangewend moe
wo d om die lak an sukses an die s elsels op imaal e
e hoog. Vi hie die doel
is
'n
kos emodel waa in die
kos ebepe king in ag geneem is, ge o mulee . Deu an bie -
die model geb uik e maak behoo die bes uu an
'n
o ganisasie in s aa e wees om
sy
ondse
op
die mees
doel e ende wyse aan e wend i die e be e ing an
sy
ge ekena isee de s elsels.

10
Summa y
The
cen al p oblem
in
his esea ch p ojec amoun s o he
ac
ha he
design
and implemen a ion
o
compu e -based
in o ma ion
sys ems
ha e o a long ime (and in some
o ganiza ions a e s ill
being)
accep ed as being p ima ily
echnical ac i i ies.
As
a esul
o
his a i ude abou
echnology, he
ac
ha p ac ically
all
compu e -based
sys ems
exis
wi hin he con ex
o
an o ganiza ion has been
la gely
igno ed.
The
aim
o
his
s udy
may
be
summed
up in he ou main
poin s
iz.:
(i)
o in es iga e he
use
o
compu e -based in o ma ion
sys ems
and hei
success
as pe cei ed by he use ;
(ii)
o de e mine
which
ac o s make he la ges con ibu-
ion
o
he
success
o
compu e ized sys ems;
(iii) o de e mine,
by
means
o
op imizing me hods which
ac o s a e he mos impo an o change,
so
ha he
pe o mance
o
he in o ma ion sys ems may be op-
imally imp o ed; and
(i )
o o mula e a model
which
would enable he
manage-
men
o
an
o ganiza ion o apply capi al
in
such a
way
ha he compu e ized sys ems may p o ide op imum
pe o mance.
By
using
a desc ip i e model
o
a iables, and wi h he
aid
o
BMDP
s a is ical p og ams, co ela ion and eg es-
sion
me hods
as
well
as ac o analysis
we e
used o
in-
es iga e linea ela ionships be ween ce ain a iables and
he
success
o compu e ized sys ems. In o de o de e mine
he ela ionships da a om
use s
o
compu e ized sys ems
in
a
e y
la ge
o ganiza ion
we e
collec ed. In his o ganiza-
ion he e
a e
abou
140
compu e iz.ed
sys ems
used
by
abou
1200
cle ical
s a and
114
manage s. Ques ionnai es we e
designed
o
he
cle ical
wo ke s
as
well
as o he manage s,
and a andom sample
o
200
cle ical use s and he ull
popula ion
o
manage s
we e
in ol ed in he in es iga ion.
Mos
o
he ques ions in he ques ionnai e could
be
answe ed
on a 7-poin
scale.
In his p ojec use sa is ac ion
was
used
as
a measu emen o he
success
o
he a ious sys ems.
The manage ial da a
we e
used o de e mine a linea
eg ession
model
o
a iables
in e ms
o
which
success
could
be
explained. To
be
able o do his, he ollowing me hod
was
used:
by
using
ac o analysis, he a iables used o
de e mine he
success
o
he compu e ized sys ems we e
combined o o m a single ac o . Success could now
be
p edic ed
by
means
o
a linea ela ionship
o
a numbe
o
a iables. Wi h he aid
o
a s epwise linea eg ession com-
pu e p og am, he numbe
o
independen a iables
in
e ms
o
which
success
could be explained
we e
educed o
S.-A . Tydsk . Bcd y sl.
1983,
l4(l)
18
~a iables ( h~ numbe a he ou se had
been
39).
These
anables explamed
72'1/o
o
he a ia ion o
he
success
a iable. Howe e , because he e
was
a
need
o
as
simple
a model
as
possible o he
es
o
he s udy, a
mul iple
linea
eg ession p og am was used o selec he 'bes '
subse1
o
independen a iables
in
e ms
o
which
success
could
be
explained; 69%
o
he a ia ion
in
success
could
be
explained
by
12
a iables.
A es ic ed linea eg ession model
was
o mula ed
and
sol ed
wi h
he a ailable da a. Wi h his me hod
i
was
posm..
ble o iden i y he
i e
ac o s which ha e he
mos
signi i-
can in luence on he success
o
he compu e ized
sys ems.
These ac o s a e he ollowing:
Accu acy
o
he in o ma ion yielded
by
he
sys ems.
The a ailabili y
o
esou ces.
The e m
o
se ices
o
a manage
wi hin
he
o ganiza ion.
The echnical quali y
o
compu e pe sonnel.
T aining
o
use s
o
he compu e made
a ailable
by
compu e pe sonnel.
When he managemen
o
an o ganiza ion
know
he
easons
why
hei compu e ized sys ems ail, i
is
as
impo -
an o hem o know how o spend a ailable unds
in
he
mos e icien way o imp o e he
le el
o
he
success
o
he
sys ems. Fo his eason a cos model in
which
he
cos
es ic ion was conside ed, was o mula ed
as
well.
This
model
was
p og ammed and es ed wi h hypo he ical
cos s.
When sol ed, he solu ion p o ides an op imal
way
o
ap-
plying mone a y unds o imp o e he pe o mance o
he
compu e ized sys ems.
The p ocedu e ou lined abo e could
well
be
used
by
he
managemen
o
an o ganiza ion when he pe o mance
o
hei compu e ized sys ems a e poo . I
is
a sys ema ic
way
o
iden i ying he easons o he ailu e
as
well
as
a
well-
de ined me hod o use when decisions ha e o
be
made
o
imp o e he compu e ized sys ems.
Ve wyslngs
I. B uwe P.J.S.: Byd aes o modelon wikkeling en einde die
we k e ig ing an ge ekena isee de s elsels e e aluee .
Ongepublisee de p oe sk i ,
PU
i CHO, Po che s oom,
1982.
2.
Dixon W.J. & B own
M.B:
BMDP-77, Biochemical Compu e
P o-
g ams. p-se ies. Be keley, Los Angeles: Uni .
o
Cali o nia
P ess.
1977.
3.
Mo ison D.F.: Mul i a ia e S a is ical Me hods.
New
Yo k:
McG aw-Hill Book Company, 1976.
4.
F ane J.W. & Hill M.: Fac o analysis
as
a ool o da a
analysis,
Comm. S a is
.•
Theo y and Me hods. Vol.
AS,
No. 6, 1976.
5.
Lucas H.C. j : Why In o ma ion Sys ems
Fail.
New Yo k:
Colum-
bia Uni e si y P ess, 1975.