B uwe , P. J.S.
A icle
'n Behoe ebepalingsme odologie i die on we p
an 'n bes uu sinlig ings elsel in 'n bed y sge ig e
na o singsonde neming
Sou h A ican Jou nal o Business Managemen
P o ided in Coope a ion wi h:
Uni e si y o S ellenbosch Business School (USB), Bell ille, Sou h A ica
Sugges ed Ci a ion: B uwe , P. J.S. (1993) : 'n Behoe ebepalingsme odologie i die on we p an
'n bes uu sinlig ings elsel in 'n bed y sge ig e na o singsonde neming, Sou h A ican Jou nal o
Business Managemen , ISSN 2078-5976, A ican Online Scien i ic In o ma ion Sys ems (AOSIS),
Cape Town, Vol. 24, Iss. 1, pp. 11-17,
h ps://doi.o g/10.4102/sajbm. 24i1.857
This Ve sion is a ailable a :
h ps://hdl.handle.ne /10419/218091
S anda d-Nu zungsbedingungen:
Die Dokumen e au EconS o dü en zu eigenen wissenscha lichen
Zwecken und zum P i a geb auch gespeiche und kopie we den.
Sie dü en die Dokumen e nich ü ö en liche ode komme zielle
Zwecke e iel äl igen, ö en lich auss ellen, ö en lich zugänglich
machen, e eiben ode ande wei ig nu zen.
So e n die Ve asse die Dokumen e un e Open-Con en -Lizenzen
(insbesonde e CC-Lizenzen) zu Ve ügung ges ell haben soll en,
gel en abweichend on diesen Nu zungsbedingungen die in de do
genann en Lizenz gewäh en Nu zungs ech e.
Te ms o use:
Documen s in EconS o may be sa ed and copied o you pe sonal
and schola ly pu poses.
You a e no o copy documen s o public o comme cial pu poses, o
exhibi he documen s publicly, o make hem publicly a ailable on he
in e ne , o o dis ibu e o o he wise use he documen s in public.
I he documen s ha e been made a ailable unde an Open Con en
Licence (especially C ea i e Commons Licences), you may exe cise
u he usage igh s as speci ied in he indica ed licence.
h ps://c ea i ecommons.o g/licenses/by/4.0/
S.A
J
.Bus.MgmL
1993,24(1)
11
'n
Behoe ebepalingsme odologie i die on we p an
'n
bes uu sinlig ing-
s elsel
in
'n
bed y sge ig e na o singsonde neming
P.J.S.
B uwe
Nag aadse
Skool i Bes uu swese, PU i CHO, Po che s oom 2520, Republiek
an
Suid-A ika
On ang Feb ,uu~ 1992, aan aa Jan,uuie 1993
A equi emen de e mina ion
me hodology
o
designing
a
managemen
In o ma ion
sys em
o
a p o essional
esea ch o ganiza ion. In o ma ion
as
a s a egic esou ce becomes inc easingly mo e impo an o p o essionally
managed o ganiza ions. The esea ch was done in
an
o ganiza ion whe e scien i ic managemen was seen as he main
objec i e
o
he o ganiza ion. As a esul , he managemen in o ma ion sys em had
o
be imp o ed and de eloped in
o de o accommoda e he di e en le els
o
managemen and
o
p o ide accu a e and imely decision-making assis ed
in o ma ion. A concep ual model was de eloped
o
assis he de elope s in imp o ing he MIS in o de
o
ensu e ha
he co ec in o ma ion would each he di e en le els
o
managemen ,
as
well
as
o
p o ide
in
he needs
o
ex e nal
in o ma ion use s. Fou le els
o
use s we e aken in o accoun acco ding
o
he py amidial s uc u e, as well
as
ex e nal and in e nal in o ma ion needs o he success ul implemen a ion
o
he MIS.
Inlig ing as
'n
s a egiese hulpb on wo d in
'n
oenemende ma e
al
hoe belang ike i ondememings wa p o essioneel
-oo eenkoms ig die we enskaplike bes uu sbeginsels -bes uu wo d.
In
die a ikel wo d
'n
ondememing wa
we enskaplike bes uu
as
hoo doelwi aan aa , onde soek. As ge olg
da111Van
moes die bes uu sinlig ings elsel so
e be e en on wikkel. wo d en einde die e skillende lakke an bes uu an akku a e en ydige beslui nemingsonde -
s eunende inlig ing
e
oo sien.
In
hie die na o singsp ojek
is
'n
konsep uele model on wikkel om die on wikkelaa s
an
'n
e be e de inlig ings elsel
e
oo sien soda die eg e inlig ing die e skillende lakke an bes uu sal be eik, en
ook om die eks eme inlig ingsgeb uike s se behoe es
e
be edig. Die model kyk na die inlig ingsbehoe es an die
ie e skillende lakke an geb uike s olgens die pi amiedes uk uu asook na eks eme inlig ingsbehoe es en
in eme ak o e wa in
ag
geneem moe wo d i die sukses olle implemen e ing
dalllVan.
lnleldlng
As
ge olg an onlangse egnologiese on wikkeling an die
elek oniese ekenaa wese, be ekenaa s oeganklik gewo d
i onde nemings an bykans alle
g oo es
en ipes. Die oo -
gang an duu en lomp hoo aam ekenaa s
na
goedkoop en
oepaslike mik o ekenaa s be i baie o ganisasies so skie-
lik gekom da bulle nie die g ondliggende on we p- en be-
plannings oo be eiding beboo lik gedoen be nie.
As
ge olg
an
die geb ek aan beplanning
is
e kee de beslui e geneem
oo die aankoop an p og amma uu en oe us ing, opleiding
an
pe soneel, en die on we p an inlig ings elsels om
in
oekoms ige inlig ingsbeboe es e oo sien. Hie die p o-
bleme wo d mee in ensie belee by
'n
dienso ganisasie,
soos die o ganisasie waa die onde soek ui ge oe is, en
waa na o sing oo en die on wikkeling an die saadbed y
an deu slaggewende belang i die landboubed y
in
Suid-
A ika
is.
Die doel an bie die onde soek
is
dus om die inlig ings-
behoe es an be okkenes in e n sowel as eks e n e bepaal,
en
op g ond an die geiden i isee de behoe es
'n
konsep-
uele model i die on we p an
'n
e be e de bes uu sinlig-
ings elsel oo e s e . Die model sa geb uik kan wo d
in
die s a egiese beplanning an die onde neming se bes uu s-
inlig ings elsel, wa na die beboo like implemen e ing daa -
an,
inlig ingsbeboe es die bes e sa kan be edig oo die
ko
sowel as die ang e myn.
Onde soekgebled
en
na o slngsme odlek
Die ondememing waa binne die onde soek ui ge oe is,
is
'n sen ale koOpe asie wa in die saadbed y spesialisee en
ia
die p ime e
k<>Ope asies
die p oduk e an sy bed y sge-
ig e saadna o sing bema lc. Hie die onde neming
is
i die
doel an die onde soek gekies omda die ou eu e oud
is
me die onde neming
en
'n byd ae gelewe he
in
die on -
wikkeling an sy buidige bes uu sinlig ings elsel. Die onde -
neming
is
ook ipe end en opsig e an die p obleme wa on-
de ind wo d om doelge ig en we enskaplik
e
beplan i
die oekoms ige on wikkeling an
'n
doel e ende bes uu s-
inlig ings elsel.
'n
V aelys
is
in e n aan alle egniese, adminis a iewe en
akkundige pe soneellede, asook aan die y lede an
die
opbes uu , gesi kulee . Alie bes uu s lakke an die onde -
neming se inlig ingsbeboe es
is
dus olledig
onde soek
en
die buidige bes uu sinlig ings elsel
is
ook olledig beoo -
deel.
Eks em is aelys e aan al die di ek eu e, asook aan ge-
selek ee de ui oe ende bes uu slede an p ime e
kOOpe a-
sies, gesi lculee . Die seleksie
is
gedoen op g ond an pe -
sone wa binne we ks e band
'n
di ek e e band me die
sen ale
kOOpe asie
be . Die BSP-beplanningsmodel an
IBM
(IBM Business Sys em Planning: 22)
is
ge olg by
die
ops el an die aelys e.
F ekwensiebepalings en opsig e an die esponden e se
e ug oe ing
is
deu gaans gedoen.
In
die gedeel e oo die
beoo deling an die buidige bes uu sinlig ings elsel,
is
eg essie-on ledings gedoen om die ak o e e iden i isee
wa die belang iks e byd ae o die sukses an die s elsel
Iewe . Analises an die espons an
onde skeiba e
sub-
g oepe
is
gedoen waa nodig.
V aelys
en
esponden epopulasle
Ten einde die da a
e
e samel om die in eme inlig ings-
beboe es
e
bepaal,
is
'n
om a ende aelys aan alle pe so-
neellede an die onde neming ges uu . Die aelys bes aan
ui ie onde a delings. A deling A is gemoeid me ae oo
esponden e se pe soonlike besonde hede en oo siening
is
gemaak i sub-analises.
A
deling B handel oo algemene
12
inlig ing en opsig e an eks eme omgewings ak o e, doel-
wiuc
an die ondememing, in eme o ganisasie, beplanning-
s elsel, p esaasieme ing
en
behee , ope asionele inlig ing
en
inlig ings elsel oeganklikheid. Die egniese da a
en
opsig e
an
die
e langde s elsel wo d in A deling C e samel as-
ook
'n
e alue ing an die huidige s elsel. A deling D handel
oo
olumes wa an die inlig ings elsel e lang wo d.
Die
esponspenenaasie in hie die onde soek was
87
(N =
171) wa
'n
baie goeie e eenwoo diging an die eiken-
g oep
is. Topbes uu bes aan ui
y
amp ena e, akkundiges
maak
25%
an die esponden e ui , egnici
52%
en
admini-
Sb"a iewe
pe soneel 17%. Die mees e esponden e is in
die
20-30
jaa
oude domsg oep
(36%)
ge olg deu die 31-40
jaa
g oep
(29.5%).
Twee denies an
die
esponden e is dus
jonge as 40 jaa .
lnllg lngsbehoe es
an
die ln eme
o ngewlng
Algemene
inlig ing
In hie die gedeel e an die aelys
is
esponden e ge a
om
hulle ui
e
sp eek
oo
die aspek e an
'n
inlig ings elsel wa
ge ig is
op
die we kneme
se
in e aksie me die in eme
en
eks eme omgewing. Die koppeling me die omgewing is be-
sk y
as
daa die aspek e wa
'n
e ek
op
die be eiking an
die ges elde doelwi e in sy/haa
pos
he .
'n
Sewepun skaal is geb uik me 1 = i ele an , 3 =
moon lik b uikbaa , 5 = belang ik en 7 = k i ies belang ik.
Volgens B uwe
(1982:
148)
he na o sing in die e lede
ge&oon
da
die sewepun skaal ui e s geskik is
om
houding-
en
pe sepsieopnames onde esponden e waa e
neem.
Die beoo delingskaal wo d g a ies soos olg wee gegee:
I ele an Moon lik Belang ik K i ies
b uikbaa belang ik
I 2 3 4 5 6 7
Resuna e:
Eks e ne
o ngewlngs ak o e
Vi die doeleindes an opsomming wo d die espons
'be-
lang ik' o 'k i ies belang ik'
(5-7
op
die skaal) dikwels
saam as
die
espons in die 'boons e ka ego ie' aangedui.
Diesel de same oeging wo d soms i die espons 'i ele-
an ' o 'moon lik b uikbaa ' gemaak. Di wo d as die
'onde s e ka ego ie' aangedui.
In Tabel I wo d die esul a e an
die
eks eme omge-
win~ ak o e
wa
g~ aluee
is, aange oon. Die pe sen a-
Tabel 1
Eks e ne
omgewings ak o e
Responden ·
pe sen asie
Falao
in boons e ka ego ie
lnlig .ing
oo
die
bndbou1Ck o
IC
posisie
81
Tepologiese
on wikkdings 78
lnlig .ing
oo
die
enka en
en
enp eiden
76
lnlia ina an konku m e IC p oduk e
en
aksies
74
Gem:lde
inlia ina
oo
nuwe we e
en
egulasies an
owe heidsins ellings 69
Vem uiken endenlC en mak o ak o e
66
lnlig .ing oo mak o-/ekonomie1C
endense
59
A beidsake soos akbondoo eenkoms e 56
S.-A .T)'dsk .Bed y sL 993,14(1)
1
siekolom in Tabe 2 dui die pe sen asie esponden e
aan
wa
hie die bepaalde inlig ing
as
'belang ik'
co
'k i ies
1,e.
lang ik' beskou.
Doelwl e
an
die
onde nemlng
Die s a egiese beplanningson wikkeling
wa
sede
1985
in
die onde neming deu ge oe is, he
die
klem
sle k
op
die
oo hoo se
doelwiue
an
die
ondememing
laa al.
In
Tabel
2 wo d
die
espons
op
die
ae
wa
ges el is oo die
doel-
wiue
an
die
ondememing.
in eme
o ganisasie,
beplan-
nings elsel
an
die
ondememing,
p es asieme ing
en
behee ,
ope asionele inlig ing
en
inlig ings elsel oeganklikheid
aan-
ge oon.
Tegnlese
e els es
en
e alue lng
In Tabel 3 wo d
die
ekwensies en opsig e an die
egniese
e eis es an
die
beswu sinlig ings elsel aange oon.
Soos e wag kan wo d, e skil esponden e
se
spesi ieke
behoe es en opsig e an
die
e langde s elsel
edelik
d ama ics. Die olgende e eis es is eg e belang ik i
die
mee de heid an esponden e: innige e we kingspoed,
be-
hoe e
aan
spoedeisende e ug oe en seku i ei an
inlig-
ing. Hie die d ie aspek e
moe
en mins e
deu
die inlig ing-
s elsel oo sien wo d.
E alue lng
an
die
huldlge
s elsel
Tabel 4 be a
die
e alue ing an
die
huidige
bes um·
inlig ings elsels an
die
eks eme
esponden e. Die
pe sen-
asie dui
wee
'n
espons in
die
boons e ka ego ie
aan
('goed' o
'baie
goed').
Konsep uele
mOdel
l
•n
sukses olle
bes Uu sln-
llg lngs elsel
In hie die pa ag aa
wo d
die
eo e iese model on wikkel
label
2 Respons op in eme inlig ingsaspek e
Aspek
Doelwi e an esponden se
eie
a deling
Eie loopbaanbeplanning
en
on wikkelingsplan
Hoo doelwiue
en
s a egic
Ondememing se missie
en
mandaa
P odukdoelwiue
Me ie es elsd en
pos
an esponden
lnlig ing oo p odukp es asie, ma kaandeel
en
p odukon -
wikkeling
Inlig ing oo die beplanningsp oses en kalende
Besigheidsplanne, hoo p ojek e, hulpb o me,
skedule
en
beg olings
P es asieme ing
lnlig ing
oo
inansiele s a is iek
lnlig ing oo o ganisasiekaan
Geog a iese e sp eiding an die
ondememing
lnlig ing oo ekenaa opleidings asili ei e
Ve goeding·
en
me ie es elsel
K i iese p es asie·a eas an skakelpe sone
Inlig ing
oo
g ooues soos aan al we lcnemen
Responspe smwie
in
boons e
ka ego ie
99
9S.S
91
90
89
89
85
78
77
76
7S
74
73
73
72
68
68
S.A
J .Bus.Mgm .1993,24(
1)
Tabel
3 F ekwensies en opsig e an egniese e eis-
es
Qnde we p
Seku i ei an inlig ing
Vinnige e we kingspoed
Behoe e
aan
spoedeisende
e og oe
G oo mee ja ige on ledings
Eie oe us ing aankoop
Sen ale ekenaa a deling
Beskikbaa heid an g oo s oo oim e
Nie-s andaa d p og am na uu
nie
Baie gede aillee de inlig ing
ln e ak iewe asili ei e
Ve deling an algemene e slae
Volledige oegang o e minaal
Woo d e we kings asili ei e
Gespesialisee de g a iese oo s ellings
ln e kan oo kommunikasie
Daaglikse e ug oe
Ve sp eide ne we k
Mannek ags a i
s iek
Ad eslys e
Ui slui lik spesiali ei s oepassings
Toegang
o
in e nasionale da abasisse
Pe soonlike on wikkelingswe k
Sky iep ojek o oo be eiding
Koppeling
me
eks eme
ins ellings
Responden e in
boons e ka ego ie
Penen
Aan al
an
o1aal opbes uu
85
5
74
4
71
5
68
3
63
4
63
1
61
3
49
2
49
1
47
3
46
3
43
3
41
38
3
32
2
28
4
23
2
22
5
21
2
21
21
17
0
16
2
7 0
waa olgens
'n
e be e de inlig ings elsel i die ondeme-
ming on we p
lean
wo d. Die esul a e an die oo a gaande
wo d opgesom in
'n
eo e iese model, me spesi ieke e wy-
sing na die inlig ingsbehoe es an die ie bes uu s lakke
soos besk y in die pi amidale o ganisasies uk uu . Die e a-
lue ing an die s elsel wa ans in geb uik is, wo d e de
on leed deu middel an s apsgewyse eg essieme odes.
Ve skillende aspek e an die huidige inlig ings elsel
is
by
wyse an
die
1 o 7 skaal on leed. Die besk ywende model
wa onde soek wo d, is
da
die e skillende aspek e wa be-
oo deel is elkeen
'n
byd ae lewe o die ui eindelike sukses
o
mislukking an die inlig ings elsel. Die k i e ia i die
me ing an die sukses an
'n
inlig ings elsel
is
moeilik de-
iniee baa . In die ge al an hie die s udie wo d di gemee
aan die geb uike spe sepsie oo die be ediging wa die
s elsel e ska en opsig e an hulle inlig ingsbehoe es.
Aangesien
'n
hele aan al ak o e be okke
is
by die me-
ing, wo d an die besk ywende mee e ande like s a is iese
me odiek geb uik gemaak. Fak o analise wo d geb uik om
die e wan skappe ussen die e ande likes e p obee be-
sk y deu na ko elasiepa one in die da a e soek. Die
ee s e doelwi hie an is om die aan al ak o e e edusee
o die wa die mees e byd a o die o ale a iansie wa deu
die e ande likes e klaa wo d. Deu
in
die oekoms
op
die
belang iks e ak o e e konsen ee , sal die e be e de s elsel
waa skynlik g o e be ediging e ska . Die wee.de doelwi
13
Tabel 4 Pe sen asie
an
esponden e i eks e ne
aelys
Aspek
Be oubaa heid an p oe esul a e
Doel e endheid an saamd agids
Suk1e1 an cul i a komi ee e gade ings
Publisi ei
oo
plek en yd an
boe edae
Tele oniese inlig ing e ska ing
Boe edae
u inlig ingsdae
A sk i e an ko espondensie
Ad e ensie eld og
in
ydsk i e
Beskikbaa heid an eg e sleu elpenoon
Si kule ing an no ules
Missie, doelwi e en s a egie
Tegniese inlig ing in ydsk i e
Sk i elike be es iging an
oo eenkO ll e
K
weken
se inlig ings oe us ing
Han e ing an klag es
Ve kooppenoneel se inlig ings unksie
P oduksie-inlig ing se olledigheid
lnsp aak by beslui e akende inlig ing
Tydigheid an inlig ing
Gede aillee dheid an inlig ing
Finansiele posisie en oo ui ska ing
Beskikbaa heid an
enlae
Tydigheid an kennisgewing
oo
a wykings
Penausie
87
85
81
78
77
77
77
74
73
72
66
66
6S
64
63
57
57
57
55
51
49
48
46
is om die da a mee sin ol e in e p e ee deu onde soek
in
e s el na e wan e e ande likes om onde liggende s uk u-
e en e s eek e dimensies ussen e ande likes
op
e spoo .
Me behulp an mee oudige eg essie
lean
mens eg e
ook
die e wan skappe ussen
'n
a hanklike e ande like en
e skeie ona hanklike e ande likes onde soek. Hie oo
wo d disk iminan -analise geb uik om die e ek an ko e-
lasie ussen die ona hanklike e ande likes e e minde .
Daa deu kan bepaal wo d wa e e ande likes die a iansie
an in e g oep e skille
in
gemiddeldes die bes e e klaa .
Indien slegs
'n
paa e ande likes die mees e a iansie e -
klaa , e eenwoo dig hie die e ande likes die belang iks e
byd ae s o die sukses an die bes uu sinlig ings elsel.
Reg essleme odes
oegepas
op
die
ln e ne
e alue-
ng an die huldlge lnllg lngs elsel en die lden l-
lkasle an sleu elsukses ak o e
In a deling C2 an die in eme aelys is ses ien ae e a
waa in die esponden e se e alue ing an die huidige inlig-
ings elsel ge oe s wo d. Die 1 (swak) o 7 (baie
goed)
skaal
is i die e alue ing geb uik.
V aag C25 is gekies as die a hanklike e ande like. Die
aag lui soos olg: 'Huidige ekenaa asili ei e is ol-
doende om aan u inlig ingsbehoe es e oldoen'. Die ande
15
ae
is
as ona hanklike e ande likes geb uik in
'n
s aps-
gewyse eg essie-on leding. Die p og amma uu wa geb uik
is i die on leding is die BMDP2R p og am (Dixon, 1983:
251).
14
Aesu a e
In
Tabe
5
wo d
die
s a is iese ondeding
saamge a .
Tydens
die
s apsgewyse
eg essie
is
sewe
s appe
ol ooi
oo da
die
ole ansie
i
e de e
s appe
on oldoende
was.
Die
e an-
de likes
wa
die
mees e
byged a
he
om
die
a iansie
e
e -
klaa .
was
C26, C28, C32, C33, C29,
C38
en
C35.
Hie die
e ande likes
is
SOOS
olg
ondeed
(kyk
na
Tabel
6).
Die
e ande likes
in
Tabe
6 e klaa onge ee 40%
an
die
o a e
a iansie.
Tabel
5
Resul a e
an
eg essie-on leding
op
in e ne
e alue ing
Slalldaa d
Va iasie-
Venm-
dedike
Beslc ywing
Gemidclelde
a wyking
koe isii!n
C2S
Fasili eilC
is
oldoende
2.6477
1.3480
0.51
C26
Tydigheid
an
inlig ing
3.()1)75
1.5329
o.so
en
Bepo ingsbehee
2.7273
1.5882
0.58
C28
Venlae
is
beslcikbu
2.9545
1.4771
o.s
C29
Ve langde
delail
3.3636
1.3911
0.41
C30
Aanlal
Ollle
3.7841
1.6149
0.43
C31
Insp aak
by
besluilC
3.0113
1.4582
0.48
C32
Topbes uu
be okke
4.1136
1.4498
0.35
C33
Kos e-e ek iwilCi
3.2613
1.4263
0.44
C34
Penoonlike si uasie
3.5682
1.9815
0.56
C35
Missie
en
doelwi c
4.4091
1.7593
0.40
C36
Inlig ing enka ing 3.500
1.4856
0.43
c ,
Finansiile
posisie
3.8409
1.5077
0.39
C38
PenoneelCJmsendb ie
4.2386
l.5756 0.37
C39
A lk i le
an
b iewe
4.1250
1.8371
0.45
C40
Tegniese
inlig ing
3.5113
1.6883
0.48
Tabel 6
Sleu el e ande likes
se
-waa des
S anda d
ou
Ve ande like
Koe isien
an
koc! isien
-waa de•
C26
0.516
0.0961
S.37
C28
-0.266 0.1132 -2.35
C29
0.206 0.1139 I.Bl
C32
0.123 0.0884
1.39
C33
0.126
0.0941
1.34
C3S
-0.080 0.0740 -1.08
C38
0.101
0.0803
1.26
•
Die
·wu de
wo d
ed y
elem
die
ko lisien
elem
die
s andaa d ou
111
die
koe isii!n
IC
deel.
Ve ande likes
me die hoop e
-waa des
he
die
g oa l e
byd ae
gelewe
om
die
a iansie
IC
e l laa .
Besp eklng
Ui
die
e alue ing
an
die
huidige
bes uu sinlig ings elsel
is
die
olgende
ak o e,
in
olgo de
an
belang ikheid,
geiden-
~ isee
wa
as.
s .eu elsukses ak o e
i
die
bes uu sinlig-
lings elsel
an
die
m eme
omgewing
gesien
moo
wo d.
1.
Inlig ing
moe
be yds
e k y
wo d
om
beslui nemings-
aksies
e
onde s eun.
2.
Topbes uu moe en
oile
be okke
wees
by
die
de i-
ni~ ing
an
die
s elsel.
S.-A .
Tydsk .Becby sI.1993,24(1)
3.
Die bes uu sinlig ings elsel moe kos e-e ek ie
bed y
wo d.
4.
Ve slae moe beskikbaa wees wannee di
i
beslui -
neming benodig
wo d.
5.
Die s elsel moe die e langde gede aillee de
inlig ing
oo sien sonde da onnodige da a ingeslui
wo d.
6. Die e sp eiding
an
die pe soneelomsendb ie
moe
oo gesi wo d
en
einde die pe soneel op
die
hoog e
e
hou
an
pe soneel- en maa skappynuus,
opd ag e/p ose-
du es, beleid
en
e saaklike maa skappybeslui e.
7.
Alie pe soneel moe deu lopend op die
hoog e
gehou
wo d
me die ondememing en die a deling se
missie,
hoo doelwiue en sua egiee.
Ve de e
sleu elsukses ak o e
.lean
moon lik
geiden i lsee
wo d
om
die a iansie
in
'n
nog
g o e
ma e
e
e klaa .
Reg essleme odes
oegepas
op
die
eks e ne
e alu·
e lng
an
die
huldlge
bes uu slnllg lngs elsel
en
die
lden l lse lng
an
sleu elsukses ak o e
In
a
de
ling
B2
an
die eks e ne
aelys
wo d
24
ae
ge a
om
die
esponden e
se
e alue ing
an
die
huidige
inlig ing-
s elsel
e
oe s. Die 1 (swak) o 7 (baie
goed)
skaal
is
ge-
b uik
i die e alue ing.
V aag
B2
is
gekies
as
die a banklike
e ande like.
Die
aag
Jui
soos
olg:
'Ve slae
is
beskikbaa
wannee
u
di
nodig
be i beslui neming'. Die ande
23
ae
is
as
ona -
hanklike e ande likes geb uik
in
'n s apsgewyse
eg essie-
on leding
me
die hulp
an
die BMPD2R-p og am (Dixon,
1983:
251).
Na
die ee s e eg essie-on leding
is
14
e ande likes
ge-
Iden i isee
wa
81.3%
an
die
a iansie
e klaa .
Aangesien
die
ge al e ande likes
nog
e
eel
was,
is
'n
alle-moon like-
deel e samelings-mee oudige-linie e- eg essie-on leding
op
die
14
e ande likes
me
die BMDP9R-p og am
ui ge-
oo
(Dixon,
1983:
264).
Die
ien
belang iks e e ande likes
is
hie olgens
ge-
iden i isee ,
wa
80.8%
an
die a iansie
e klaa .
Hie die
lien
e ande likes
wo d
as
die sleu elsukses ak o e
an
die
eks eme inlig ings elsel beskou.
Resul a e
Die
s a is iese ondeding
wo d
in
Tabe 7 saamge a
Besp eklng
Ui
die e alue ing
an
die huidige bes uu sinlig ings elsel
is
die
olgende
ak o e,
in
olgo de
an
belang ikheid,
geiden-
i isee
wa
as
sleu elsukses ak o e i die
bes uu sinlig-
ings elsel i die eks eme omgewing gesien moe
wo d.
1.
lnlig ing moe
be yds
e k y wo d
om
die
besluiane-
mingsaksie e onde s eun.
2.
Die
s elsel
moo
die e langde gede aillee de
inlig ing
oo sien
sonde
om
onnodige da a
e
e ska .
3.
Klag es
oo saadaangeleen hede moe doel e end
deu
die
Saada deling han ee
wo d,
me
die
onde s euning
an
die
ondememing.
4. Tegniese inlig ing oo saadaangeleen hede
in
ydsk i e
en
nuusblaaie
moe
onde die aandag
an
esponden e
geb ing
wo d.

S.A J.Bus.MgmL
1993,24(1)
15
Tabel 7
Resul a e
an
eg essie-on leding
op
eks e ne
e aluasie
Ve an-
de like Besk ywing
Bl
Tydigheid
an
inlig ing
83
Ve langde de ail
85
Missie
en
doelwiue
88
Tegniese inlig ing
B
10
Klag e-han e ing
814 Boe edae
as
inlig ingb on
815 Aanpassings
in
planne
816 P oduksie-inlig ing
818 Tele oniese skakeling
820
P oduksuksess o ies
Ge niddelde
S andu d- Va iasie-
a wyking koe isien
1.4625
0.33
1.4209 0.32
1.5606 0.34
1.4429 0.32
1.3959 0.29
1.4755 0.28
1.5886 0.39
1.3343
0.32
1.3479 0.25
1.2835 0.29
821 Da ums
en
plekke
an
boe edae
823 Ve lcoopspe soneel
by
ak
4.4789
4.4225
4.6338
4.5070
4.7746
5.2253
4.0704
4.1831
5.3098
4.4225
5.2253
4.4225
4.5774
1.8685 0.36
1.3697
0.31
824 Inlig ing aan kweke s
1.2724
0.28
Die weede eg essie-on leding
he
die
olgende e ande likes ui gewys
wa
die
mees e byged a he
om
die
a iansie
e
e claa ,
naamlik
Bl,
83, 85, 88, 810,
816, 818, 820, 821
en
822. Hie die e ande likes he
as
olg on leed.
S andaa d
ou
Ve ande like Koe isien an koe isien
-waa de
Bl
0.545
83
0.374
BS
-0.130
88
-0.216
810
0.289
816 0.200
818 -0.218
820
0.130
821 0.183
822
-0.161
5.
Responden e moe op die hoog e
wees
an
inlig ing oo
die da ums en plekke waa die onde neming se
boe e-
dae aangebied wo d.
6.
Tele oniese skakeling me die ondememing moe
ol-
doen aan die esponden e se behoe e
aan
innige inlig-
ing.
7.
P oduksie-inlig ing aan die koope asies moe oldoende
wees
om
e e seke da saad doel e end gekweek
wo d.
8.
Die ondememing se p oe esul a e
is
be oubaa
en
kan
i aanbe elings geb uik wo d.
9.
Die missie, doelwiue
en
s a egiee
an
die onde neming
en die Saada delings moe bekend
wees
aan die espon-
den e.
10.
P oduksuksess o ies moe die publisi ei on ang
wa
di
e dien
om
die ondememing se beeld
e
be o de .
Die
olgende d ie e eis es
an
die huidige bes uu sinlig-
ings elsel is sleu elsukses ak o e i beide die in e ne en
eks e ne omgewings:
1.
Inlig ing moe be yds e ska wo d.
2.
Die eg e de ail moe aangebied wo d
0.0850 6.34
0.0922 3.98
0.0655 -1.77
0.0676 -3.49
0.0787 3.54
0.0751
236
0.0732 -2.97
0.0733
1.52
0.0536 3.12
0.0853 -1.95
3.
Die missie, doelwiue
en
s a egiee moe bekend
wees.
Die olgende aspek e
an
die gedeel e
an
die
aelys
wa
handel
oo algemene inlig ing oo die onde neming,
is
i esponden e die belang iks e:
1.
Inlig ing oo p odukp es asie, ma kaandeel
en
p oduk-
on wikkeling.
2.
Inlig ing oo die doelwi e
en
s a egiee
an
die
koOpe-
asie
se
saada deling.
3.
Inlig ing oo e b uike s endense
en
ma k ak o e
in
die
saadbed y .
4.
Inlig ing oo
nuwe
weue
en
egulasies wa die
saadbe-
d y
aak.
Besp eking
an
Figu e
1
en
2
In
Figuu 1
wo d
die eo e iese konsep uele
model
i 'n
be-
s uu sinlig ings elsel
soos
aangepas ui
Head
(1967:
23)
me
die
ie lakke
an
bes uu wee gegee.
In
hie die bepaalde
o ganisasie
wo d
die
middel-
en
he>e lakbes uu
deu
ak-
kundiges e eenwoo dig, die ope asionele bes uu deu
eg-
nici
en
die lae lakbes uu deu adminis a iewe
pe soneel.
In
die same a ende model i die implemen e ing
an
'n
16
S1 llegiese
beplanning
en
beleid
Tabie e
beplanning
S.-A .Tydm
.Bed y sL
1993.2.4(1)
OPERASIONELE
BESTUUR
Tegnici
T amabie e we king
LAE
VLAK
BFSTUUR
Adminisl alie
(Aangep• ui
R.
V.
Head.
1967:
23)
l&uu
I Teo e iese model i
'n
beslllu sinlig ingslelsel
sukses olle besWu sinlig ings elsel ind
ons
die ipe inlig-
ling wa
deu
hie die lakke
an
bes uu
as
k i ies belang ik
beskou
wo d,
esame
me die in eme, sowel
as
eks eme suk-
ses ak o e wa
in
ag geneem moe wo d. Die eks e ne inlig-
ingsbehoe les wa ook
in
ag
geneem moe wo d, wo d ook
en e
as
'n
hoo ak o
in
die model wee gegee.
Slo
Wannee
die
oepassing
an
we enskaplike bes uu s-
beginsels deu
enige
ondememing
as
we kwyse aan aa
wo d,
e oo saak so
'n
beslui dikwels da g oo aanpassings
in e n
in
die ondememing gemaak moe wo d.
In hie die anikel
is
die oepassing
an
'n
we enskaplike
onde soek
en
aanbe eling geb uik
om
die
bes uu sinlig ing-
slelsel
an
'n ondememing op 'n p og essiewe
on wilcke-
lingspad le plaas. Die aanbe elings
en
eo e iese
model i
hie die
ondememing moe
as
iglyn geb uik wo d
om
'n
e be e de bes uu sinlig ings1elsel i die onde neming le
on we p
en
le implemen ee . Hie deu sal e seke
wo d
da
die
behoe es
an
die
e b uike s an die s elsel maksimaal
be edig
sal
wo d,
een
an
die belang iks e e eis es i 'n
sukses olle inlig ingslelsel.
Voo e eisles i die
on we p-
en
implemen e ings ases is
eg e
da daa
gekoO dinee d
beplan wo d, e al en opsig e
an
die
be okkenheid
an
die
.opbes uu .
Ve de moe e -
seke
wo d
da die s elsel egnies, o ganisa o ies en eko-
nomies
lewens a baa bly.
Indien daa aan hie die e eis es en aanbe elings oldoen
wo d,
sal
die
aandeelhoue s
en
we kneme s
an
die onde -
neming
nog
in die oo sienba e
IOekoms
die oo dele
ge-
nie .
waa
die
belang ike
hulpb on -inlig ing -op die
mees
e ekaiewe
wyse
bes uu wo d.
Summa y
When scien i ic
managemen
p inciples
a e
acCCJ)led
by
an
o ganiza ion. die implica ions o en equi e majo in e nal
changes.
In his a icle scien i ic me hods
we e
used
o
de ennioe
he
mos c i ical ac o s o
oiximum
imp o emen o
he
MIS
o
he o gani:za ion. The ecommenda ions and dlecn-
ical model could be use ul ools o he imp o emen
and
implemen a ion
o
he
MIS.
In his way
he
needs
o
he
use s
o
in onna ion will
be
me i.e. one
o
he mos c ilical
equi emen s o a succes ul managemen in o ma ion
sys-
em.
A p e equisi e o he design
and
implemen a ion
phases
·
is
CO-O dina e
planning -spesi ically wi h eganl
o
he
commibnen
and
in ol emen
o
op managemenL
Fu he -
mo e,
i mus be ensu ed ha he sys em is echnically
soond
and
o gani:za ionally
and
economically iable.
I
hese
equi emen s
and
ecommenda ions
a e
ollowed
he sha eholde s as well
as
he employees will
enjoy
he
ad an ages ypical
o
an o gani:za ion whe e
he
mos
im-
po an
esou ce
i.e.
in o ma ion
is
managed
in
he
mos
e -
ec i e way.
Ve wyslngs
Ande son, R.G.
1980.
Case s udies ill sys emdesig,._
Plymoodi:
Macdonald & E ans.
197
p.
An hony,
R.N.
1965.
PUU111u g
aJUi
conuol sys ems: a a,,,ewo l
o
ONJlysis.
Bos on: G adua e School
o
Business
Admini-
s a ion,
Ha ud
Business School. 265 p.
B uwe , PJ.S.
1982.
Ge euna isu de
bu 1U1Tsinlig il gs elsels:
sllksu ol
o
mislllkking? Po che s oom: Wes alia
Boekhan-
del.
224
p.
Da is, G.B.
1974.
MaN1gemo
in o ma1.i.o11
sys ems: co,acq ""'
oundali.ons,
s 11e iues
aJUi
de elopmen .
New
Y o l :
McG aw-Hill. 420 p.
Dixon, W
J.
1983.
BMDP
s aJis ical so wa e. Be keley:
Uni e si y
o
Cali o nia P ess. 733 p.
Du y,
N.M.
1983.
l , o mali.o11
sys em s augy
o l llUllli.ol :
soml!
key
iss,us. Johannesbu g: School
o
Business
Admini-
sl a ion, Uni e si y
o
Wi wa e s and (Resea ch
papa').
Du P eez,
N.P.
1985. Faselle
a,a
gdllleg ee de
bullUIT.
Polche -
s oom: Wes alia
Boekhandel.
230
p.
S.A J.Bus.Mgm l993,24(1)
In e ne
sukses ak o e
:
-
Tydigheid
-
Topb&s uu sbe okkenheid
-
Kos e-e ek iwi ei
-
Beskikbaa heid
an
e slae
-
Ve lan3de
de ail
-
Pe soonlike
omsendb ie
-
Missie,
hoo doelwi e,
s a egieU
Toobes uu
Vakkundiges
-
Missie
en mandaa -
Missie
en mandaa
-
Konku en e-inlig ing
-
Konku en e-inlig ing
-
Hoo doelwi e
en
s a egieU
-
Hoo doelwi e
en
s a egieU
-
P odukdoelwi e
-
P odukdoelwi e
-
FinansiUle
inlig ing
-
Doelwi e
i
a deling
-Taakspanne
se
esul a e
-
P odukinlig ing
-
P oduk inli2 in2
-Loopbaanbeplanning
~
I
Sukses olle
an
implemen e ing
I
BIS
./
''
I~
~
Tegnici
:
Adminis a ie
:
-
Missie
en
mandaa -
P odukdoelwi e
-
Doelwi e
i
depa emen
-
P odukinlig ing
-
Inlig ing
oo
me ie e
-
Me ie e-inlig ing
-
P odukdoelwi e
-
Loopbaaninlig ing
-
Loopbaaninlig ing
-
Depa emen sdoelwi e
Eks e ne
behoe es
Eks e ne
sukses ak o e
I
-
P odukinlig ing
--
Tydigheid
an
inlig ing
-
Doelwi e
en
-
Ve langde
de ail
s a egieU
-
Klag e-han e ing
-
Ve b uike s endense
-
Tegniese
inlig ing
en
ma k ak o e
-Da ums en
plekke
boe ~dae
-
Tele oniese
skakeling
-
P oduksie-inlig ing
-
Missie
en
doelwi e
-
P oe esul a e
-
P oduksuksess o ies
Flguu
2 Same a ende
model
i die implemen e ing an
'n
sukses olle bes uu sinlig ings elsel
i die ondememing
17
Go y,
G.A. & Sco Mo on,
M.S.
1981.
'A
amewo k
o
man-
agemen in o ma ion sys ems', Sloan
MQllllgemenl
Re iew,
Fall.
180
p.
Lucas,
H.C.
1981.
The
analysis, design, and
implenwllla ion
o
in o ma ion sys ems.
2nd
ed.
New
Yo k:
McG aw-Hill.
411
p.
Hanke,
J., Rei sch,
A.
& Dickson, J.P. 1984. S a is ical decision
models o managemen . Bos on: Allyn
and
Bacon. 549
p.
Head,
R.V.
1967. 'Managemen in o ma ion sys ems: a c i ical
app aisal', Da ama ion,
Vol.
11,
No.
2:
75-84.
Hussain,
D.
& Hussain, K.M.
1985.
ln o ma ionp ocessing
sys ems o managemenl. Homewood,
ill:
I win.
652
p.
iM.
1981.
Business sys ems planning: in o ma ion sys ems
planning guide. 3 d ed.
New
Yo k.
161
p.
K oebe ,
D.W.
& Wa son, H.J. 1984. Compu e -based in o m-
a ion sys ems: a managemen app oach.
New
Yo k:
Mac-
Millan. 634
p.
Pannell, B.K., Jackson. D.C. & Lucas, S.B. 1985.
Jn od11eing
mic ocompu e s
in
business.
Ken :
Hodde en S ough on.
320p.
P i cha d.
R.E.
& B adway, B.M.
1981.
A handbook. o
small
businessowne s: s a egic planning and colll ol
echniq11a
o
p o il.
Englewood Cli s, NJ.: P en ice-Hall. 422
p.
Sco Mo on, M
.S.
1983.
S a e
o
he
a
o
esea ch in
managemen
suppo sys ems. Bos on: Ha ud Business
School.
15
p.
(Resea ch pape : 75 h anni e sa y colloquium
se ies, Di ision o Resea ch).