'n Behoeftebepalingsmetodologie vir die ontwerp van 'n bestuursinligtingstelsel in 'n bedryfsgerigte navorsingsonderneming

B uwe , P. J.S. A icle 'n Behoe ebepalingsme odologie i die on we p an 'n bes uu sinlig ings elsel in 'n bed y sge ig e na o singsonde neming Sou h A ican Jou nal o Business Managemen P o ided in Coope a ion wi h: Uni e si y o S ellenbosch Business School (USB), Bell ille, Sou h A ica Sugges ed Ci a ion: B uwe , P. J.S. (1993) : 'n Behoe ebepalingsme odologie i die on we p an 'n bes uu sinlig ings elsel in 'n bed y sge ig e na o singsonde neming, Sou h A ican Jou nal o Business Managemen , ISSN 2078-5976, A ican Online Scien i ic In o ma ion Sys ems (AOSIS), Cape Town, Vol. 24, Iss. 1, pp. 11-17, h ps://doi.o g/10.4102/sajbm. 24i1.857 This Ve sion is a ailable a : h ps://hdl.handle.ne /10419/218091 S anda d-Nu zungsbedingungen: Die Dokumen e au EconS o dü en zu eigenen wissenscha lichen Zwecken und zum P i a geb auch gespeiche und kopie we den. Sie dü en die Dokumen e nich ü ö en liche ode komme zielle Zwecke e iel äl igen, ö en lich auss ellen, ö en lich zugänglich machen, e eiben ode ande wei ig nu zen. So e n die Ve asse die Dokumen e un e Open-Con en -Lizenzen (insbesonde e CC-Lizenzen) zu Ve ügung ges ell haben soll en, gel en abweichend on diesen Nu zungsbedingungen die in de do genann en Lizenz gewäh en Nu zungs ech e. Te ms o use: Documen s in EconS o may be sa ed and copied o you pe sonal and schola ly pu poses. You a e no o copy documen s o public o comme cial pu poses, o exhibi he documen s publicly, o make hem publicly a ailable on he in e ne , o o dis ibu e o o he wise use he documen s in public. I he documen s ha e been made a ailable unde an Open Con en Licence (especially C ea i e Commons Licences), you may exe cise u he usage igh s as speci ied in he indica ed licence. h ps://c ea i ecommons.o g/licenses/by/4.0/ S.A J .Bus.MgmL 1993,24(1) 11 'n Behoe ebepalingsme odologie i die on we p an 'n bes uu sinlig ing- s elsel in 'n bed y sge ig e na o singsonde neming P.J.S. B uwe Nag aadse Skool i Bes uu swese, PU i CHO, Po che s oom 2520, Republiek an Suid-A ika On ang Feb ,uu~ 1992, aan aa Jan,uuie 1993 A equi emen de e mina ion me hodology o designing a managemen In o ma ion sys em o a p o essional esea ch o ganiza ion. In o ma ion as a s a egic esou ce becomes inc easingly mo e impo an o p o essionally managed o ganiza ions. The esea ch was done in an o ganiza ion whe e scien i ic managemen was seen as he main objec i e o he o ganiza ion. As a esul , he managemen in o ma ion sys em had o be imp o ed and de eloped in o de o accommoda e he di e en le els o managemen and o p o ide accu a e and imely decision-making assis ed in o ma ion. A concep ual model was de eloped o assis he de elope s in imp o ing he MIS in o de o ensu e ha he co ec in o ma ion would each he di e en le els o managemen , as well as o p o ide in he needs o ex e nal in o ma ion use s. Fou le els o use s we e aken in o accoun acco ding o he py amidial s uc u e, as well as ex e nal and in e nal in o ma ion needs o he success ul implemen a ion o he MIS. Inlig ing as 'n s a egiese hulpb on wo d in 'n oenemende ma e al hoe belang ike i ondememings wa p o essioneel -oo eenkoms ig die we enskaplike bes uu sbeginsels -bes uu wo d. In die a ikel wo d 'n ondememing wa we enskaplike bes uu as hoo doelwi aan aa , onde soek. As ge olg da111Van moes die bes uu sinlig ings elsel so e be e en on wikkel. wo d en einde die e skillende lakke an bes uu an akku a e en ydige beslui nemingsonde - s eunende inlig ing e oo sien. In hie die na o singsp ojek is 'n konsep uele model on wikkel om die on wikkelaa s an 'n e be e de inlig ings elsel e oo sien soda die eg e inlig ing die e skillende lakke an bes uu sal be eik, en ook om die eks eme inlig ingsgeb uike s se behoe es e be edig. Die model kyk na die inlig ingsbehoe es an die ie e skillende lakke an geb uike s olgens die pi amiedes uk uu asook na eks eme inlig ingsbehoe es en in eme ak o e wa in ag geneem moe wo d i die sukses olle implemen e ing dalllVan. lnleldlng As ge olg an onlangse egnologiese on wikkeling an die elek oniese ekenaa wese, be ekenaa s oeganklik gewo d i onde nemings an bykans alle g oo es en ipes. Die oo - gang an duu en lomp hoo aam ekenaa s na goedkoop en oepaslike mik o ekenaa s be i baie o ganisasies so skie- lik gekom da bulle nie die g ondliggende on we p- en be- plannings oo be eiding beboo lik gedoen be nie. As ge olg an die geb ek aan beplanning is e kee de beslui e geneem oo die aankoop an p og amma uu en oe us ing, opleiding an pe soneel, en die on we p an inlig ings elsels om in oekoms ige inlig ingsbeboe es e oo sien. Hie die p o- bleme wo d mee in ensie belee by 'n dienso ganisasie, soos die o ganisasie waa die onde soek ui ge oe is, en waa na o sing oo en die on wikkeling an die saadbed y an deu slaggewende belang i die landboubed y in Suid- A ika is. Die doel an bie die onde soek is dus om die inlig ings- behoe es an be okkenes in e n sowel as eks e n e bepaal, en op g ond an die geiden i isee de behoe es 'n konsep- uele model i die on we p an 'n e be e de bes uu sinlig- ings elsel oo e s e . Die model sa geb uik kan wo d in die s a egiese beplanning an die onde neming se bes uu s- inlig ings elsel, wa na die beboo like implemen e ing daa - an, inlig ingsbeboe es die bes e sa kan be edig oo die ko sowel as die ang e myn. Onde soekgebled en na o slngsme odlek Die ondememing waa binne die onde soek ui ge oe is, is 'n sen ale koOpe asie wa in die saadbed y spesialisee en ia die p ime e k<>Ope asies die p oduk e an sy bed y sge- ig e saadna o sing bema lc. Hie die onde neming is i die doel an die onde soek gekies omda die ou eu e oud is me die onde neming en 'n byd ae gelewe he in die on - wikkeling an sy buidige bes uu sinlig ings elsel. Die onde - neming is ook ipe end en opsig e an die p obleme wa on- de ind wo d om doelge ig en we enskaplik e beplan i die oekoms ige on wikkeling an 'n doel e ende bes uu s- inlig ings elsel. 'n V aelys is in e n aan alle egniese, adminis a iewe en akkundige pe soneellede, asook aan die y lede an die opbes uu , gesi kulee . Alie bes uu s lakke an die onde - neming se inlig ingsbeboe es is dus olledig onde soek en die buidige bes uu sinlig ings elsel is ook olledig beoo - deel. Eks em is aelys e aan al die di ek eu e, asook aan ge- selek ee de ui oe ende bes uu slede an p ime e kOOpe a- sies, gesi lculee . Die seleksie is gedoen op g ond an pe - sone wa binne we ks e band 'n di ek e e band me die sen ale kOOpe asie be . Die BSP-beplanningsmodel an IBM (IBM Business Sys em Planning: 22) is ge olg by die ops el an die aelys e. F ekwensiebepalings en opsig e an die esponden e se e ug oe ing is deu gaans gedoen. In die gedeel e oo die beoo deling an die buidige bes uu sinlig ings elsel, is eg essie-on ledings gedoen om die ak o e e iden i isee wa die belang iks e byd ae o die sukses an die s elsel Iewe . Analises an die espons an onde skeiba e sub- g oepe is gedoen waa nodig. V aelys en esponden epopulasle Ten einde die da a e e samel om die in eme inlig ings- beboe es e bepaal, is 'n om a ende aelys aan alle pe so- neellede an die onde neming ges uu . Die aelys bes aan ui ie onde a delings. A deling A is gemoeid me ae oo esponden e se pe soonlike besonde hede en oo siening is gemaak i sub-analises. A deling B handel oo algemene 12 inlig ing en opsig e an eks eme omgewings ak o e, doel- wiuc an die ondememing, in eme o ganisasie, beplanning- s elsel, p esaasieme ing en behee , ope asionele inlig ing en inlig ings elsel oeganklikheid. Die egniese da a en opsig e an die e langde s elsel wo d in A deling C e samel as- ook 'n e alue ing an die huidige s elsel. A deling D handel oo olumes wa an die inlig ings elsel e lang wo d. Die esponspenenaasie in hie die onde soek was 87 (N = 171) wa 'n baie goeie e eenwoo diging an die eiken- g oep is. Topbes uu bes aan ui y amp ena e, akkundiges maak 25% an die esponden e ui , egnici 52% en admini- Sb"a iewe pe soneel 17%. Die mees e esponden e is in die 20-30 jaa oude domsg oep (36%) ge olg deu die 31-40 jaa g oep (29.5%). Twee denies an die esponden e is dus jonge as 40 jaa . lnllg lngsbehoe es an die ln eme o ngewlng Algemene inlig ing In hie die gedeel e an die aelys is esponden e ge a om hulle ui e sp eek oo die aspek e an 'n inlig ings elsel wa ge ig is op die we kneme se in e aksie me die in eme en eks eme omgewing. Die koppeling me die omgewing is be- sk y as daa die aspek e wa 'n e ek op die be eiking an die ges elde doelwi e in sy/haa pos he . 'n Sewepun skaal is geb uik me 1 = i ele an , 3 = moon lik b uikbaa , 5 = belang ik en 7 = k i ies belang ik. Volgens B uwe (1982: 148) he na o sing in die e lede ge&oon da die sewepun skaal ui e s geskik is om houding- en pe sepsieopnames onde esponden e waa e neem. Die beoo delingskaal wo d g a ies soos olg wee gegee: I ele an Moon lik Belang ik K i ies b uikbaa belang ik I 2 3 4 5 6 7 Resuna e: Eks e ne o ngewlngs ak o e Vi die doeleindes an opsomming wo d die espons 'be- lang ik' o 'k i ies belang ik' (5-7 op die skaal) dikwels saam as die espons in die 'boons e ka ego ie' aangedui. Diesel de same oeging wo d soms i die espons 'i ele- an ' o 'moon lik b uikbaa ' gemaak. Di wo d as die 'onde s e ka ego ie' aangedui. In Tabel I wo d die esul a e an die eks eme omge- win~ ak o e wa g~ aluee is, aange oon. Die pe sen a- Tabel 1 Eks e ne omgewings ak o e Responden · pe sen asie Falao in boons e ka ego ie lnlig .ing oo die bndbou1Ck o IC posisie 81 Tepologiese on wikkdings 78 lnlig .ing oo die enka en en enp eiden 76 lnlia ina an konku m e IC p oduk e en aksies 74 Gem:lde inlia ina oo nuwe we e en egulasies an owe heidsins ellings 69 Vem uiken endenlC en mak o ak o e 66 lnlig .ing oo mak o-/ekonomie1C endense 59 A beidsake soos akbondoo eenkoms e 56 S.-A .T)'dsk .Bed y sL 993,14(1) 1 siekolom in Tabe 2 dui die pe sen asie esponden e aan wa hie die bepaalde inlig ing as 'belang ik' co 'k i ies 1,e. lang ik' beskou. Doelwl e an die onde nemlng Die s a egiese beplanningson wikkeling wa sede 1985 in die onde neming deu ge oe is, he die klem sle k op die oo hoo se doelwiue an die ondememing laa al. In Tabel 2 wo d die espons op die ae wa ges el is oo die doel- wiue an die ondememing. in eme o ganisasie, beplan- nings elsel an die ondememing, p es asieme ing en behee , ope asionele inlig ing en inlig ings elsel oeganklikheid aan- ge oon. Tegnlese e els es en e alue lng In Tabel 3 wo d die ekwensies en opsig e an die egniese e eis es an die beswu sinlig ings elsel aange oon. Soos e wag kan wo d, e skil esponden e se spesi ieke behoe es en opsig e an die e langde s elsel edelik d ama ics. Die olgende e eis es is eg e belang ik i die mee de heid an esponden e: innige e we kingspoed, be- hoe e aan spoedeisende e ug oe en seku i ei an inlig- ing. Hie die d ie aspek e moe en mins e deu die inlig ing- s elsel oo sien wo d. E alue lng an die huldlge s elsel Tabel 4 be a die e alue ing an die huidige bes um· inlig ings elsels an die eks eme esponden e. Die pe sen- asie dui wee 'n espons in die boons e ka ego ie aan ('goed' o 'baie goed'). Konsep uele mOdel l •n sukses olle bes Uu sln- llg lngs elsel In hie die pa ag aa wo d die eo e iese model on wikkel label 2 Respons op in eme inlig ingsaspek e Aspek Doelwi e an esponden se eie a deling Eie loopbaanbeplanning en on wikkelingsplan Hoo doelwiue en s a egic Ondememing se missie en mandaa P odukdoelwiue Me ie es elsd en pos an esponden lnlig ing oo p odukp es asie, ma kaandeel en p odukon - wikkeling Inlig ing oo die beplanningsp oses en kalende Besigheidsplanne, hoo p ojek e, hulpb o me, skedule en beg olings P es asieme ing lnlig ing oo inansiele s a is iek lnlig ing oo o ganisasiekaan Geog a iese e sp eiding an die ondememing lnlig ing oo ekenaa opleidings asili ei e Ve goeding· en me ie es elsel K i iese p es asie·a eas an skakelpe sone Inlig ing oo g ooues soos aan al we lcnemen Responspe smwie in boons e ka ego ie 99 9S.S 91 90 89 89 85 78 77 76 7S 74 73 73 72 68 68 S.A J .Bus.Mgm .1993,24( 1) Tabel 3 F ekwensies en opsig e an egniese e eis- es Qnde we p Seku i ei an inlig ing Vinnige e we kingspoed Behoe e aan spoedeisende e og oe G oo mee ja ige on ledings Eie oe us ing aankoop Sen ale ekenaa a deling Beskikbaa heid an g oo s oo oim e Nie-s andaa d p og am na uu nie Baie gede aillee de inlig ing ln e ak iewe asili ei e Ve deling an algemene e slae Volledige oegang o e minaal Woo d e we kings asili ei e Gespesialisee de g a iese oo s ellings ln e kan oo kommunikasie Daaglikse e ug oe Ve sp eide ne we k Mannek ags a i s iek Ad eslys e Ui slui lik spesiali ei s oepassings Toegang o in e nasionale da abasisse Pe soonlike on wikkelingswe k Sky iep ojek o oo be eiding Koppeling me eks eme ins ellings Responden e in boons e ka ego ie Penen Aan al an o1aal opbes uu 85 5 74 4 71 5 68 3 63 4 63 1 61 3 49 2 49 1 47 3 46 3 43 3 41 38 3 32 2 28 4 23 2 22 5 21 2 21 21 17 0 16 2 7 0 waa olgens 'n e be e de inlig ings elsel i die ondeme- ming on we p lean wo d. Die esul a e an die oo a gaande wo d opgesom in 'n eo e iese model, me spesi ieke e wy- sing na die inlig ingsbehoe es an die ie bes uu s lakke soos besk y in die pi amidale o ganisasies uk uu . Die e a- lue ing an die s elsel wa ans in geb uik is, wo d e de on leed deu middel an s apsgewyse eg essieme odes. Ve skillende aspek e an die huidige inlig ings elsel is by wyse an die 1 o 7 skaal on leed. Die besk ywende model wa onde soek wo d, is da die e skillende aspek e wa be- oo deel is elkeen 'n byd ae lewe o die ui eindelike sukses o mislukking an die inlig ings elsel. Die k i e ia i die me ing an die sukses an 'n inlig ings elsel is moeilik de- iniee baa . In die ge al an hie die s udie wo d di gemee aan die geb uike spe sepsie oo die be ediging wa die s elsel e ska en opsig e an hulle inlig ingsbehoe es. Aangesien 'n hele aan al ak o e be okke is by die me- ing, wo d an die besk ywende mee e ande like s a is iese me odiek geb uik gemaak. Fak o analise wo d geb uik om die e wan skappe ussen die e ande likes e p obee be- sk y deu na ko elasiepa one in die da a e soek. Die ee s e doelwi hie an is om die aan al ak o e e edusee o die wa die mees e byd a o die o ale a iansie wa deu die e ande likes e klaa wo d. Deu in die oekoms op die belang iks e ak o e e konsen ee , sal die e be e de s elsel waa skynlik g o e be ediging e ska . Die wee.de doelwi 13 Tabel 4 Pe sen asie an esponden e i eks e ne aelys Aspek Be oubaa heid an p oe esul a e Doel e endheid an saamd agids Suk1e1 an cul i a komi ee e gade ings Publisi ei oo plek en yd an boe edae Tele oniese inlig ing e ska ing Boe edae u inlig ingsdae A sk i e an ko espondensie Ad e ensie eld og in ydsk i e Beskikbaa heid an eg e sleu elpenoon Si kule ing an no ules Missie, doelwi e en s a egie Tegniese inlig ing in ydsk i e Sk i elike be es iging an oo eenkO ll e K weken se inlig ings oe us ing Han e ing an klag es Ve kooppenoneel se inlig ings unksie P oduksie-inlig ing se olledigheid lnsp aak by beslui e akende inlig ing Tydigheid an inlig ing Gede aillee dheid an inlig ing Finansiele posisie en oo ui ska ing Beskikbaa heid an enlae Tydigheid an kennisgewing oo a wykings Penausie 87 85 81 78 77 77 77 74 73 72 66 66 6S 64 63 57 57 57 55 51 49 48 46 is om die da a mee sin ol e in e p e ee deu onde soek in e s el na e wan e e ande likes om onde liggende s uk u- e en e s eek e dimensies ussen e ande likes op e spoo . Me behulp an mee oudige eg essie lean mens eg e ook die e wan skappe ussen 'n a hanklike e ande like en e skeie ona hanklike e ande likes onde soek. Hie oo wo d disk iminan -analise geb uik om die e ek an ko e- lasie ussen die ona hanklike e ande likes e e minde . Daa deu kan bepaal wo d wa e e ande likes die a iansie an in e g oep e skille in gemiddeldes die bes e e klaa . Indien slegs 'n paa e ande likes die mees e a iansie e - klaa , e eenwoo dig hie die e ande likes die belang iks e byd ae s o die sukses an die bes uu sinlig ings elsel. Reg essleme odes oegepas op die ln e ne e alue- ng an die huldlge lnllg lngs elsel en die lden l- lkasle an sleu elsukses ak o e In a deling C2 an die in eme aelys is ses ien ae e a waa in die esponden e se e alue ing an die huidige inlig- ings elsel ge oe s wo d. Die 1 (swak) o 7 (baie goed) skaal is i die e alue ing geb uik. V aag C25 is gekies as die a hanklike e ande like. Die aag lui soos olg: 'Huidige ekenaa asili ei e is ol- doende om aan u inlig ingsbehoe es e oldoen'. Die ande 15 ae is as ona hanklike e ande likes geb uik in 'n s aps- gewyse eg essie-on leding. Die p og amma uu wa geb uik is i die on leding is die BMDP2R p og am (Dixon, 1983: 251). 14 Aesu a e In Tabe 5 wo d die s a is iese ondeding saamge a . Tydens die s apsgewyse eg essie is sewe s appe ol ooi oo da die ole ansie i e de e s appe on oldoende was. Die e an- de likes wa die mees e byged a he om die a iansie e e - klaa . was C26, C28, C32, C33, C29, C38 en C35. Hie die e ande likes is SOOS olg ondeed (kyk na Tabel 6). Die e ande likes in Tabe 6 e klaa onge ee 40% an die o a e a iansie. Tabel 5 Resul a e an eg essie-on leding op in e ne e alue ing Slalldaa d Va iasie- Venm- dedike Beslc ywing Gemidclelde a wyking koe isii!n C2S Fasili eilC is oldoende 2.6477 1.3480 0.51 C26 Tydigheid an inlig ing 3.()1)75 1.5329 o.so en Bepo ingsbehee 2.7273 1.5882 0.58 C28 Venlae is beslcikbu 2.9545 1.4771 o.s C29 Ve langde delail 3.3636 1.3911 0.41 C30 Aanlal Ollle 3.7841 1.6149 0.43 C31 Insp aak by besluilC 3.0113 1.4582 0.48 C32 Topbes uu be okke 4.1136 1.4498 0.35 C33 Kos e-e ek iwilCi 3.2613 1.4263 0.44 C34 Penoonlike si uasie 3.5682 1.9815 0.56 C35 Missie en doelwi c 4.4091 1.7593 0.40 C36 Inlig ing enka ing 3.500 1.4856 0.43 c , Finansiile posisie 3.8409 1.5077 0.39 C38 PenoneelCJmsendb ie 4.2386 l.5756 0.37 C39 A lk i le an b iewe 4.1250 1.8371 0.45 C40 Tegniese inlig ing 3.5113 1.6883 0.48 Tabel 6 Sleu el e ande likes se -waa des S anda d ou Ve ande like Koe isien an koc! isien -waa de• C26 0.516 0.0961 S.37 C28 -0.266 0.1132 -2.35 C29 0.206 0.1139 I.Bl C32 0.123 0.0884 1.39 C33 0.126 0.0941 1.34 C3S -0.080 0.0740 -1.08 C38 0.101 0.0803 1.26 • Die ·wu de wo d ed y elem die ko lisien elem die s andaa d ou 111 die koe isii!n IC deel. Ve ande likes me die hoop e -waa des he die g oa l e byd ae gelewe om die a iansie IC e l laa . Besp eklng Ui die e alue ing an die huidige bes uu sinlig ings elsel is die olgende ak o e, in olgo de an belang ikheid, geiden- ~ isee wa as. s .eu elsukses ak o e i die bes uu sinlig- lings elsel an die m eme omgewing gesien moo wo d. 1. Inlig ing moe be yds e k y wo d om beslui nemings- aksies e onde s eun. 2. Topbes uu moe en oile be okke wees by die de i- ni~ ing an die s elsel. S.-A . Tydsk .Becby sI.1993,24(1) 3. Die bes uu sinlig ings elsel moe kos e-e ek ie bed y wo d. 4. Ve slae moe beskikbaa wees wannee di i beslui - neming benodig wo d. 5. Die s elsel moe die e langde gede aillee de inlig ing oo sien sonde da onnodige da a ingeslui wo d. 6. Die e sp eiding an die pe soneelomsendb ie moe oo gesi wo d en einde die pe soneel op die hoog e e hou an pe soneel- en maa skappynuus, opd ag e/p ose- du es, beleid en e saaklike maa skappybeslui e. 7. Alie pe soneel moe deu lopend op die hoog e gehou wo d me die ondememing en die a deling se missie, hoo doelwiue en sua egiee. Ve de e sleu elsukses ak o e .lean moon lik geiden i lsee wo d om die a iansie in 'n nog g o e ma e e e klaa . Reg essleme odes oegepas op die eks e ne e alu· e lng an die huldlge bes uu slnllg lngs elsel en die lden l lse lng an sleu elsukses ak o e In a de ling B2 an die eks e ne aelys wo d 24 ae ge a om die esponden e se e alue ing an die huidige inlig ing- s elsel e oe s. Die 1 (swak) o 7 (baie goed) skaal is ge- b uik i die e alue ing. V aag B2 is gekies as die a banklike e ande like. Die aag Jui soos olg: 'Ve slae is beskikbaa wannee u di nodig be i beslui neming'. Die ande 23 ae is as ona - hanklike e ande likes geb uik in 'n s apsgewyse eg essie- on leding me die hulp an die BMPD2R-p og am (Dixon, 1983: 251). Na die ee s e eg essie-on leding is 14 e ande likes ge- Iden i isee wa 81.3% an die a iansie e klaa . Aangesien die ge al e ande likes nog e eel was, is 'n alle-moon like- deel e samelings-mee oudige-linie e- eg essie-on leding op die 14 e ande likes me die BMDP9R-p og am ui ge- oo (Dixon, 1983: 264). Die ien belang iks e e ande likes is hie olgens ge- iden i isee , wa 80.8% an die a iansie e klaa . Hie die lien e ande likes wo d as die sleu elsukses ak o e an die eks eme inlig ings elsel beskou. Resul a e Die s a is iese ondeding wo d in Tabe 7 saamge a Besp eklng Ui die e alue ing an die huidige bes uu sinlig ings elsel is die olgende ak o e, in olgo de an belang ikheid, geiden- i isee wa as sleu elsukses ak o e i die bes uu sinlig- ings elsel i die eks eme omgewing gesien moe wo d. 1. lnlig ing moe be yds e k y wo d om die besluiane- mingsaksie e onde s eun. 2. Die s elsel moo die e langde gede aillee de inlig ing oo sien sonde om onnodige da a e e ska . 3. Klag es oo saadaangeleen hede moe doel e end deu die Saada deling han ee wo d, me die onde s euning an die ondememing. 4. Tegniese inlig ing oo saadaangeleen hede in ydsk i e en nuusblaaie moe onde die aandag an esponden e geb ing wo d. S.A J.Bus.MgmL 1993,24(1) 15 Tabel 7 Resul a e an eg essie-on leding op eks e ne e aluasie Ve an- de like Besk ywing Bl Tydigheid an inlig ing 83 Ve langde de ail 85 Missie en doelwiue 88 Tegniese inlig ing B 10 Klag e-han e ing 814 Boe edae as inlig ingb on 815 Aanpassings in planne 816 P oduksie-inlig ing 818 Tele oniese skakeling 820 P oduksuksess o ies Ge niddelde S andu d- Va iasie- a wyking koe isien 1.4625 0.33 1.4209 0.32 1.5606 0.34 1.4429 0.32 1.3959 0.29 1.4755 0.28 1.5886 0.39 1.3343 0.32 1.3479 0.25 1.2835 0.29 821 Da ums en plekke an boe edae 823 Ve lcoopspe soneel by ak 4.4789 4.4225 4.6338 4.5070 4.7746 5.2253 4.0704 4.1831 5.3098 4.4225 5.2253 4.4225 4.5774 1.8685 0.36 1.3697 0.31 824 Inlig ing aan kweke s 1.2724 0.28 Die weede eg essie-on leding he die olgende e ande likes ui gewys wa die mees e byged a he om die a iansie e e claa , naamlik Bl, 83, 85, 88, 810, 816, 818, 820, 821 en 822. Hie die e ande likes he as olg on leed. S andaa d ou Ve ande like Koe isien an koe isien -waa de Bl 0.545 83 0.374 BS -0.130 88 -0.216 810 0.289 816 0.200 818 -0.218 820 0.130 821 0.183 822 -0.161 5. Responden e moe op die hoog e wees an inlig ing oo die da ums en plekke waa die onde neming se boe e- dae aangebied wo d. 6. Tele oniese skakeling me die ondememing moe ol- doen aan die esponden e se behoe e aan innige inlig- ing. 7. P oduksie-inlig ing aan die koope asies moe oldoende wees om e e seke da saad doel e end gekweek wo d. 8. Die ondememing se p oe esul a e is be oubaa en kan i aanbe elings geb uik wo d. 9. Die missie, doelwiue en s a egiee an die onde neming en die Saada delings moe bekend wees aan die espon- den e. 10. P oduksuksess o ies moe die publisi ei on ang wa di e dien om die ondememing se beeld e be o de . Die olgende d ie e eis es an die huidige bes uu sinlig- ings elsel is sleu elsukses ak o e i beide die in e ne en eks e ne omgewings: 1. Inlig ing moe be yds e ska wo d. 2. Die eg e de ail moe aangebied wo d 0.0850 6.34 0.0922 3.98 0.0655 -1.77 0.0676 -3.49 0.0787 3.54 0.0751 236 0.0732 -2.97 0.0733 1.52 0.0536 3.12 0.0853 -1.95 3. Die missie, doelwiue en s a egiee moe bekend wees. Die olgende aspek e an die gedeel e an die aelys wa handel oo algemene inlig ing oo die onde neming, is i esponden e die belang iks e: 1. Inlig ing oo p odukp es asie, ma kaandeel en p oduk- on wikkeling. 2. Inlig ing oo die doelwi e en s a egiee an die koOpe- asie se saada deling. 3. Inlig ing oo e b uike s endense en ma k ak o e in die saadbed y . 4. Inlig ing oo nuwe weue en egulasies wa die saadbe- d y aak. Besp eking an Figu e 1 en 2 In Figuu 1 wo d die eo e iese konsep uele model i 'n be- s uu sinlig ings elsel soos aangepas ui Head (1967: 23) me die ie lakke an bes uu wee gegee. In hie die bepaalde o ganisasie wo d die middel- en he>e lakbes uu deu ak- kundiges e eenwoo dig, die ope asionele bes uu deu eg- nici en die lae lakbes uu deu adminis a iewe pe soneel. In die same a ende model i die implemen e ing an 'n 16 S1 llegiese beplanning en beleid Tabie e beplanning S.-A .Tydm .Bed y sL 1993.2.4(1) OPERASIONELE BESTUUR Tegnici T amabie e we king LAE VLAK BFSTUUR Adminisl alie (Aangep• ui R. V. Head. 1967: 23) l&uu I Teo e iese model i 'n beslllu sinlig ingslelsel sukses olle besWu sinlig ings elsel ind ons die ipe inlig- ling wa deu hie die lakke an bes uu as k i ies belang ik beskou wo d, esame me die in eme, sowel as eks eme suk- ses ak o e wa in ag geneem moe wo d. Die eks e ne inlig- ingsbehoe les wa ook in ag geneem moe wo d, wo d ook en e as 'n hoo ak o in die model wee gegee. Slo Wannee die oepassing an we enskaplike bes uu s- beginsels deu enige ondememing as we kwyse aan aa wo d, e oo saak so 'n beslui dikwels da g oo aanpassings in e n in die ondememing gemaak moe wo d. In hie die anikel is die oepassing an 'n we enskaplike onde soek en aanbe eling geb uik om die bes uu sinlig ing- slelsel an 'n ondememing op 'n p og essiewe on wilcke- lingspad le plaas. Die aanbe elings en eo e iese model i hie die ondememing moe as iglyn geb uik wo d om 'n e be e de bes uu sinlig ings1elsel i die onde neming le on we p en le implemen ee . Hie deu sal e seke wo d da die behoe es an die e b uike s an die s elsel maksimaal be edig sal wo d, een an die belang iks e e eis es i 'n sukses olle inlig ingslelsel. Voo e eisles i die on we p- en implemen e ings ases is eg e da daa gekoO dinee d beplan wo d, e al en opsig e an die be okkenheid an die .opbes uu . Ve de moe e - seke wo d da die s elsel egnies, o ganisa o ies en eko- nomies lewens a baa bly. Indien daa aan hie die e eis es en aanbe elings oldoen wo d, sal die aandeelhoue s en we kneme s an die onde - neming nog in die oo sienba e IOekoms die oo dele ge- nie . waa die belang ike hulpb on -inlig ing -op die mees e ekaiewe wyse bes uu wo d. Summa y When scien i ic managemen p inciples a e acCCJ)led by an o ganiza ion. die implica ions o en equi e majo in e nal changes. In his a icle scien i ic me hods we e used o de ennioe he mos c i ical ac o s o oiximum imp o emen o he MIS o he o gani:za ion. The ecommenda ions and dlecn- ical model could be use ul ools o he imp o emen and implemen a ion o he MIS. In his way he needs o he use s o in onna ion will be me i.e. one o he mos c ilical equi emen s o a succes ul managemen in o ma ion sys- em. A p e equisi e o he design and implemen a ion phases · is CO-O dina e planning -spesi ically wi h eganl o he commibnen and in ol emen o op managemenL Fu he - mo e, i mus be ensu ed ha he sys em is echnically soond and o gani:za ionally and economically iable. I hese equi emen s and ecommenda ions a e ollowed he sha eholde s as well as he employees will enjoy he ad an ages ypical o an o gani:za ion whe e he mos im- po an esou ce i.e. in o ma ion is managed in he mos e - ec i e way. Ve wyslngs Ande son, R.G. 1980. Case s udies ill sys emdesig,._ Plymoodi: Macdonald & E ans. 197 p. An hony, R.N. 1965. PUU111u g aJUi conuol sys ems: a a,,,ewo l o ONJlysis. Bos on: G adua e School o Business Admini- s a ion, Ha ud Business School. 265 p. B uwe , PJ.S. 1982. Ge euna isu de bu 1U1Tsinlig il gs elsels: sllksu ol o mislllkking? Po che s oom: Wes alia Boekhan- del. 224 p. Da is, G.B. 1974. MaN1gemo in o ma1.i.o11 sys ems: co,acq ""' oundali.ons, s 11e iues aJUi de elopmen . New Y o l : McG aw-Hill. 420 p. Dixon, W J. 1983. BMDP s aJis ical so wa e. Be keley: Uni e si y o Cali o nia P ess. 733 p. Du y, N.M. 1983. l , o mali.o11 sys em s augy o l llUllli.ol : soml! key iss,us. Johannesbu g: School o Business Admini- sl a ion, Uni e si y o Wi wa e s and (Resea ch papa'). Du P eez, N.P. 1985. Faselle a,a gdllleg ee de bullUIT. Polche - s oom: Wes alia Boekhandel. 230 p. S.A J.Bus.Mgm l993,24(1) In e ne sukses ak o e : - Tydigheid - Topb&s uu sbe okkenheid - Kos e-e ek iwi ei - Beskikbaa heid an e slae - Ve lan3de de ail - Pe soonlike omsendb ie - Missie, hoo doelwi e, s a egieU Toobes uu Vakkundiges - Missie en mandaa - Missie en mandaa - Konku en e-inlig ing - Konku en e-inlig ing - Hoo doelwi e en s a egieU - Hoo doelwi e en s a egieU - P odukdoelwi e - P odukdoelwi e - FinansiUle inlig ing - Doelwi e i a deling -Taakspanne se esul a e - P odukinlig ing - P oduk inli2 in2 -Loopbaanbeplanning ~ I Sukses olle an implemen e ing I BIS ./ '' I~ ~ Tegnici : Adminis a ie : - Missie en mandaa - P odukdoelwi e - Doelwi e i depa emen - P odukinlig ing - Inlig ing oo me ie e - Me ie e-inlig ing - P odukdoelwi e - Loopbaaninlig ing - Loopbaaninlig ing - Depa emen sdoelwi e Eks e ne behoe es Eks e ne sukses ak o e I - P odukinlig ing -- Tydigheid an inlig ing - Doelwi e en - Ve langde de ail s a egieU - Klag e-han e ing - Ve b uike s endense - Tegniese inlig ing en ma k ak o e -Da ums en plekke boe ~dae - Tele oniese skakeling - P oduksie-inlig ing - Missie en doelwi e - P oe esul a e - P oduksuksess o ies Flguu 2 Same a ende model i die implemen e ing an 'n sukses olle bes uu sinlig ings elsel i die ondememing 17 Go y, G.A. & Sco Mo on, M.S. 1981. 'A amewo k o man- agemen in o ma ion sys ems', Sloan MQllllgemenl Re iew, Fall. 180 p. Lucas, H.C. 1981. The analysis, design, and implenwllla ion o in o ma ion sys ems. 2nd ed. New Yo k: McG aw-Hill. 411 p. Hanke, J., Rei sch, A. & Dickson, J.P. 1984. S a is ical decision models o managemen . Bos on: Allyn and Bacon. 549 p. Head, R.V. 1967. 'Managemen in o ma ion sys ems: a c i ical app aisal', Da ama ion, Vol. 11, No. 2: 75-84. Hussain, D. & Hussain, K.M. 1985. ln o ma ionp ocessing sys ems o managemenl. Homewood, ill: I win. 652 p. iM. 1981. Business sys ems planning: in o ma ion sys ems planning guide. 3 d ed. New Yo k. 161 p. K oebe , D.W. & Wa son, H.J. 1984. Compu e -based in o m- a ion sys ems: a managemen app oach. New Yo k: Mac- Millan. 634 p. Pannell, B.K., Jackson. D.C. & Lucas, S.B. 1985. Jn od11eing mic ocompu e s in business. Ken : Hodde en S ough on. 320p. P i cha d. R.E. & B adway, B.M. 1981. A handbook. o small businessowne s: s a egic planning and colll ol echniq11a o p o il. Englewood Cli s, NJ.: P en ice-Hall. 422 p. Sco Mo on, M .S. 1983. S a e o he a o esea ch in managemen suppo sys ems. Bos on: Ha ud Business School. 15 p. (Resea ch pape : 75 h anni e sa y colloquium se ies, Di ision o Resea ch).