COLLECTIO LIBROI `'M
IVRIS .1NTEIVSTINIANI
IN
VSVM SCHOLARVM
EDIDERVNT
PAVLV
S
KRVEGER THEODORVS MOMMSEN
GVILELMVS STVDEMVND
TOMVS ALTER
BEROLINI
APVD WEIDMANNOS
MDCCCLXXVIII
BEROLINI
APVD WEIDMANNOS

;^1^' ,"."
►
^V^^,
•
}^,^ ^i
‘°"
^
^
8
MDCCCLXXVIII
VLPIANI LIBER SINGYLÁRIS REGYLÂRY1
PAYLI LIBRI QYINQYE SENTENTIÂ1WI4
FRÂGMENTÂ 1IINORÂ
SAF;CVLOkYbI P. CTE. N. SF.CVFDI ET TFd 7'II
EDIDIT
PAVLVS KRVEGER
^ ed^p
• Iu is An eius iniani sylloga quam hic omus complec i u
con inua i uolui Gaiana um Ins i u ionum edi ionem anno p o-
ximo
a
Guilelmo S udemund mecum cu a am : absolue u
au em o a collec io lib o um iu is An eius iniani e io qui
quam p oxime ie i po e i ede u
omo , quo Va icana ag-
men a
e Colla io
a
Theodo o Mommsen ecensi a.
Consul ado
e Codicum G ego iani e He mogeniani eliquiae e Appen-
dices Legis Romanae Wisigo ho um
a me
ecogni ae con ine-
bun u .
De condicione
agmen o um quae hoc
omo
exhiben u
cum exposue imus
in
p ae a ionibus uel adno a ionibus quae
singulis p aemissae uel adnexae sun , hoc
loco
pauca
in
uni-
ue sum p aemonenda sun .
Hanc collec ionem quamquam schola um usui des inaui-
mus, amen
plena
supellec ile
c i ica
ins uximus neque de-
lec u ua ia um lec ionum con en i uimus nisi
in
agmen is
ex
aliis lib is pe i is , quo um c i icae edi iones uel ex an ,
uelu Diges o um Ius iniano um, uel
in
e io
omo
exhibe-
bun u . ce e um am
ex
his collec ionibus quam
ex
Ius i-
niana compila ione exce p a iu is an iqui
in
hoc
secundo o no
non
epe iuimus nisi
ad
Pauli sen en ias e Vlpiani lib um
egula um edin eg andos, u omnibus ho um ope um, quae
e ipsa seo sim adi a sun , agmen is composi is
genuina
eo um
o ma
aliquo
modo
ecupe a e u .
In
con ex u edi ionis inclina is li e is
ea
exp essa sun ,
in
quibus uel
a
adi a lec ione ecedendum e a uel lec io
ipsa p op e mu ilam con ex us condicionem supplendi o i-
cium pos ulaba ,
id
es
in
eis opusculis, quae
uno
codice
solo
se ua a sun . a que
quo
acilius
in
his lec ionis hia ibus co-
dicis condicio
ex
ipsa edi ione cognosce e u , singulo um co-
dicis ue suum
ines linea
1, pagina um
ines
lineis 11
non
se-
cus a que
in
Gai edi ione indicauimus , e ubi hia um
sa is
V
I
ce a coniec u a exple e nobis
non
con igi , singulis li e is
quae pe ie un s ellulas subs i uimus, maio es hia us, qui
quo li e is cons i e in ce o s a ui'
non
po es , lineis

exp essimus.
con a
aliis s ellulis, quae
sup a
lineam quam
dicun colloca a sun , eas Pauli sen en ias quae
in
Legem Ro-
manam Wisigo ho um ecep ae
non
sun , e
ea
Vlpiani e-
gula um
agmen a,
quae
in epi oma Va icana non
ex an , in-
clusimus, uelu
in pagina
46 ue sus
5
sqq.
In
adno a ione
c i ica
codices
ad
ex um cons i uendum
adhibi i singulis li e is inclina is e
pos
codicum lec iones
colloca is
indicad
sun : quae
quid in
quoque sc ip o e signi-
icen ,
in
p ae a ionibus unicuique opusculo p aemissis ex-
plica um es . ce e um
no a
C,
si
quod
opus uno
codice
solo
adi um es ,
ad
hunc signi icandu n usi sumus, uelu
in VI-
piani egulis e
in
agmen is
de
iu e isci. li e ulis
a b
codi-
cum no is pos posi is dis inguun u codicis sc ip u ae p imi-
i a
(u. g. C
a
)
e emenda a (C
b
) . silen io p ae e misimus eas
codicum lec iones, quae uel
in
o hog aphicis uel
in
ue bo um
diuisione a nos o con ex u ecedun : ac ne
in
disc epan i-
bus quidem lec ionibus exsc ibendis eam ue bo um diuisio-
nem quae lib a iis placui
mu a e
dubi auimus, sicubi hoc
modo
acilius demons a i posse uideba u , quibus ue bis uel
li e is disc epan ia e ice e u .
P ae e ea passim his sc ip u ae compendiis usi sumus :
Cod.
=
Codex Ius inianus
Coll.
=
Colla io legum Mosaica um e Romana um.
Coll.
p
es
eiusdem codex Be olinensis, olim Pi hoei,
Coll.
w
codex
Vindobonensis,
Coll.
codex Ve cellensis
Cons.
=
Consul a ío ue e is iu econsul i
Dig. =
Diges a lus iniani
F =
Diges o um codex Flo en inus
Gai.
=
Gai Ins i u iones
Paul.
=
Pauli sen en iae
Va .
=
Va icana agmen a
Vlp.
=
Vlpiani libe singula is egula um
In
hoc
omo
pe icie ido diligen issimam opem , u sole
amicis, mihi uli Guilelmus S udemund.
Regimon i
die x m.
Iulii
1878
Paulus K uege
I^
;
^L1Ui,L.^ i

VLPIANI
LIBER SINGVLARIS REGVLARVM
l
i
;i'I
1
^'
'
^^,üa ;l
';.,
x
,^ ^
4y
.^
,,^
,

, 1
H^I
I
,
h
1^ '
^ 1
i i li il
'
^i ^ ^ak
I'^
^^
â
TTÍ
, á 7:b^^CVI i^
1 '1ki
i
,
-'!^il ^i b
:'(
.1, •
;I
i l
.w
I'
ipla
p
im
1
.¿0^ IIÍ
',Nilo
dis /
^Iaele ml^±i
`^:
l
x Gaiaua
111
11piala
;,^i
'1oia
desidel
k
( ii)ipe^p a^
a 0
^l1 1
iiiga
is
e
I
PRAEFATIO EDITORIS
Anno 1549 Iohannes Tilius
i ulos ex
co po e
Vlpiani
uno codice solo usus Pa isiis edidi . qui codex pos quam
a. 1576 a Cuiacio Pa isiis denuo examina us es , eius me-
mo ia pe ii , donec F. C. de Sa igny eum in biblio heca
Va icana inues igaui
1
)
.
a que legun u in codice Va icano
eg. 1128 , qui saeculo X in Gallia exa a us es ,
i uli
ex
co po e Vlpiani
Legi Romanae Wisigo ho um adiec i. apo-
g aphum codicis Va icani ab Hen ico B unn ideli e con-
ec um. ypis mandaui Edua dus Boecking
2
)
.
• Pe ine e hos i ulos ad Vlpiani lib um singula em e-
gula um ex Colla ione 6 , 2 (= Vlp. 5 , 6. 7) e Diges is
Ius inianis 22, 5, 17 (= Vlp. 20, 6) cons a . p esse au em
secu um esse Vlpianum in lib o singula i egula um com-
ponendo Gaiana um Ins i u ionum o dinem doce ma e iae
ab Vlpiano ac a ae disposi io , nisi quod pauca iu is ca-
pi a a Gaio p ae e missa diue sis locis inse ui
3 )
.
quae
cum i a sin , ex Gaiana disposi ione ce a coniec u a colli-
gi u egula um Vlpiana um non solum ini ium pe iisse, sed
ea quoque omnia deside a i , de quibus Gaius inde a 3, 53
egi : eamque coniec u am insupe con i man agmen a V1-
piana in Va icano codice omissa e e Colla ione Diges isue ad
inem nos ae edi ionis es i u a, quae Gaianis 3, 224. 225.
1)
Codicem Va icanum eundem esse a que illum
quo
Tilius es
con a C. E.
Heimbachii dubi a iones
op ime
de endi . Ioh. Vahlen
in
p ae a ione , quam edi ioni
ab ipso
Bonnae
4 856
cu a ae p aemisi ,
p. X
sqq.
2)
Vlpiani libe
sing.
egula um. Codicis Va icani exemplum cu ..
Ed. Boecking. Lipsiae 1855.
3)
C . abula a
Boeckingio qua ae Vlpiani edi ioni (1855) adíec a
(p.
492 sqq.).
4, 2
-5
esponden . nec amen
in bis
an um labem con axi
libe egula um,
sed
passim in a ipsos qui
in
codice
Va icano
ex an
i ulas
a gumen i conexus hia
1
),
u magis exce p a
ex
Vlpiani egulis quam ipsas
egulas
ene e uideamu .
quod
si
quae i u ,
quo
empo e haec
Epi ome
ac a si ,
cogi a e
non
lice
de
eis empo ibus, quibus Legi Romanae
Wisigo ho um e appendices
ex
genuinis iu is Romani on-
ibus compila ae accesse un
2
)
e alia addi amen a, quae
ex
Theodosiano Codice , Nouellis , Pauli sen en iis pe i a e
in
ipsum Legis con ex um ecep a sun . uix enim illa saecula
nouicia au
La inos
cu aban au eos qui dedi icio um
nu-
me o
sun au
alía
nec pauca Epi omae Va icanae
capi a.
i aque conside a is am eis quae omissa sun quam eis quae
emanse un Mommsen
3
)
p obabili e conieci
Epi omen non
mul o pos a.
320 (Cod. Theod.
8, 16,
1) eo consilio con ec am
esse, u
ea sola
exce pe en u , quae usui o ensi inse ui e
posse uide en u , omi e en u au em diuisiones iu is, quas
u apud Gaium i a
in
Regulis olim ex i isse Dig. 44,
7,
25
os endun , neque minus e
a
quae
in
desue udinem uenissen .
Epi oma o
id
unum uide u egisse, u
opus
Vlpianum
in
b euius edige e : nam quod Lachmann
ad 26, 1
uocem
gen ilicio um
in
Colla ione adi am
ab
epi oma o e
.
in
in-
genuo um mu a am esse censui , quasi Vlpian us illam eo-
dem sensu a que hanc
usu pa e
po uisse ,
id
mihi
non
pe suasi .
ea
au em , quae
e
ue a
in Epi oma Va icana
mu a a sun ,
non
epi oma o is manum p odun ,
sed
lib a-
io um neglegen iae uel audibus accep o e enda sun :
nonnulla
sane menda
inde o a sun • quod no ae iu is,
quibus usi sun lib a ii uel ipsius a che ypi uel unius al-
e iusue
ex
eis exemplis quae
ex
hoc de i a a sun ,
a
po-
s e io is empo is lib a iis au male explica ae
4
)
au omis-
1)
In hisce hia ibus de egendis pos Boeckingii e Mommseni cu as
diligen issimam ope am collocaui Vahlen in edi ione sup a lauda a.
2)
C . Lex Romana Wisig. ed. Haenel p. 452-455.
3)
Vlpiani agmen a ed. Boecking. 1855. p. 114 sqq.
I a cons an e sc ibi u
ius Qui i ium
p o
iu e Qui i ium
e
ascia
p o
Aelia Sen ia :
p ae e ea c . 6, 1. 20
(ins i u us
p o
i e o)
6, 6
( e ce a
p o
ei uxo iae) 7,
4
(condignis
p o
condicionas
e
ciui as edda u
p o
ci-
ui as Romana da u )
8, 4. 22, 32
(da a
e
dan u
p o
dum axa )
14, 25
( unc
p o
es amen o)
20, 6. 24, 28
(p ae o iani
p o
populi Romani).
si-
mili e o i ibue im, quod bis (20, 14. 28, 4) p o
secundum
legi u
ad-
uc sus.
;P
';11x1
C i;' {.^!i
. iUíl ^
LsJ
{
^^ iLl{
;
:J^ú^
iúa
,.
^
^
y
i
l
'
^
¡
idUl
p
ü
{
4 ^ is iu
`^ ^`^ ua
,.

u
^; o^e is, úu
^lüus c^ di
'
^P^la ^Pil P
^^
V
( oIDep
P^jb
i,
^s
u
eMi
^
^0
^
la
m
Siie^1
i/
?^
^
o
!eQi
Á '
d
^
c^11,
111
9

lp.
2. 3
am es amen o quam codicillis es amen o con i ma is po es ,
u amen eodem modo adima u , quo e da a es a
[III
DE L
ATINIS]
La ini ius Qui i ium consequun u his modis: bene icio
p incipali, libe is , i e a ione , mili ia , naue , aedi icio, pi-
5
s ino: p ae e ea ex sena us consul o +uulgo quae si e
enixa. Bene icio p incipali La inus ciui a em Romanam ac-
3 cipi , si ab impe a o e ius Qui i ium impe aue i . Libe is
ius Qui i ium consequi u La inus, qui mino igin a anno-
um manumissionis . empo e ui . nam lege Iunia cau um
1
o
es , u si ciuem Romanam uel La inam uxo em duxe i , e-
s a ione in e posi a, quod libe o um quae endo um causa
uxo em duxe i , pos ea ilio iliaue na o na aue e anniculo
ac o possi apud p ae o em uel p aesidem p ouinciae causam
p oba e e ie i ciuis Romanus am ipse quam ilius iliaue
15
eius e uxo , scilice si e ipsa La ina si : nam si uxo ciuis
Romana si , pa us quoque ciuis Romanus es ex sena us
4 consul o, quod auc o e diuo Had iano ac um es . I e a ione
i ciuis Romanus, qui pos La ini a em quam accepe a , ma-
io igin a anno um i e um ius e manumissus es ab eo , cu-
2o
ius ex ju e Qui i ium se uus ui . sed huic concessum es
ex
sena us consul o e iam libe is ius Qui i ium consequi.
5 Mili ia ius Qui i ium accipi La inus,
si
in e uigiles Romae
sex annis mili aue i , ex lege Visellia. p ae e ea ex sena us
consul o concessum es ei , u , si iennio in e uigiles mili-
25
6 aue i , ius Qui i ium consequa u . Naue La inus ciui a em
Romanam accipi , si non mino em quam decem milium mo-
dio um nauem ab icaue i e Ilomam sex annis umen um
po aue i , ex edic o diui Claudii.
1
am] a em
C 4
la inius qui i ium
C
ji
5
p is ino
C
11
6 ex]
e
C II
uulgo quaesi
e e
nexa C: uulgo quaesi um enixa
Lachman.n,
uulgo quaesi os
es
enixa
Boecking,
mulie quae si
e
enixa
Hei-mbach :
alii
nomen
sena us consul i
in
uulgo
la e e pu an

41
ciue
C
N
13
du-
xi
C

anecullo
C

14 causa C

15
ciuem omanum
C,
ciues o-
mani
Lachmann
II 18
diui a iani
C

19
pos quam la ini a em ac-
cepe a
se . II
21 ex
ius
C II 22 ex]
u
ex
C
b
(manus
al e a),
u
* ex
C
a

liben
C

23 si
om
C

24 uisillia
C

p ae e ea]
p
o
s ea
Fabe ec e,
c .
Gai. 1,
52
b
ii
26
naui
C

ciui a e
omana C

27 mi-
no e C

milia
C

23
oma C

Vlp.4.5

40

[IV
DE
HIS QVI SYI IVRIS SYNT]
1

Sui iu is sun amilia um sua um p incipes,
id
es pa e
2 amiliae i emque ma e amiliae. Qlii ma e quidem
ce a,
pa e au em ince o na i sun , spu ii appellan u .
[V
DE
HIS QVI
IN
POTESTATE SYNT]

5
1


In
po es a e sun libe i pa en um
ex
ius o
ma imonio
na i.
9 Ius um ma imonium es ,
si
in e eos qui nup ias con-
ahun conubium si , e am masculus pubes quam emina
po ens si , e u ique consen ian ,
si
sui iu is sun , au e ia n 1
0
3
pa en es eo um, si
in
po es a e sun . Conubium es uxo is
4 iu e ducendae
acul as.
Conubium haben ciues Romani cum
ciuibus Romanis : cum La inis au em e pe eg inis i a ,
si
5 6
concessum si . Cum se uis nullum es conubium. In e pa-
en es e libe os in ini e cuiuscumque g adus sin conubium
15
non
es . in e cogna os au em
ex
ansue so g adu olim qui-
dem usque
ad
qua um g adum
ma imonia
con ahi
non
po-
e an : nunc au em e iam
ex
e io g adu lice uxo em du-
ce e ,
sed
an um a is iliam ,
non
e ia n so o is
ilian/
au
ami am uel ma e e am, quamuis eodem g adu sin . eam,
20
quae noue ca uel p iuigna uel nu us uel soc us nos a ui ,
7
uxo em duce e
non
possumus.
Si
quis eam quam
non
lice
uxo em duxe i , inces um ma imonium con ahi : ideoque
libe i
in
po es a e eius
non
iun ,
sed
quasi uulgo concep i
spu ii sun .

25
8
Conubio in e uenien e libe i sempe pa em sequun u :
non
in e uenien e conubio ma is condicioni accedun , ex-
cep o eo qui
ex pe eg ino
e ciue
Romana
pe eg inus nasci-
u , quoniam lex Minicia
ex
al e u o
pe eg ino
na um de e-
9
io is pa en is condicionen sequi iube .
Ex
ciue
Romano
e
30
3
ce a om.
C

5 §§ 6. 7
ex i ulo
de
nup iis
exce psi Coll., c .
p ae .
p.
3

6 ex]
e
C 8
ius o
C 9
am
a
masculos
C

12 conu-
bium ** haben
Ca

15 in ini e om.
Coll.
si
Coll.,
om.
C

18 e iam
om.
Coll.
II
19 an um
Coll.,
amen
C

a es
C
a
 ilia
non
C
ilia
C, om.
Coll.

au ami a uel ma e e a C, nec ami am nec
ma e e am (- a
Coll.
w
Coll.
) Coll.

2
0
sin
Coll.,
si
C

eam quae
Coll.,
eademque uxo e
C

21 no us
Ca,
quae nu us
Coll.
II
nos a
om.
Coll.

22
uxo em
Coll.,
om.
C
(c .
ad u. 20)

24
eis
Coll.

con-
concep i
C
a
25
spe ei
Ca,
spu ei C
b
(1
26
conubium ** in e -
uenien e i C

27
condi ione
C

28
eo] eum
C

29
quoniam *
(non
odo) lex
C
a

minicia
Gai. 1, 78,
mensia
C

na o de e io es
pa en es
condi ione
C
a
G^

i:
1,
he
'
I
x p^
IN,
11

lp.
5. 6
La ina
La inus nasci u e
ex libe o
e ancilla se uus, quo-
niam, cum his casibus conubia
non
sin , pa us sequi u ma-
4 0
em.
In bis,
qui iu e
con ac o ma imonio
nascun u , con-
cep ionis empus spec a u :
in
his au em , qui
non legi ime
concipiun u , edi ionis. uelu i
si
ancilla concepe i , deinde s
manumissa pa ia , libe um pa i : ñam quoniam
non legi ime
concepi , cum edi ionis empo e
libe a
si , pa us quoque
li-
be es .
[ I
D
E
DOTIBYS1

1
2

Dos
au da u au dici u au p omi i u . Do em dice e 4
o
po es mulie quae nup u a es e debi o mulie is,
si
iussu
eius dica :
i em
pa ens mulie is ui ilis sexus
pe
ui ilem
sexum cogna ione iunc us , uelu pa e auus pa e nus. da e
p omi e e do em omnes possun .

3

Dos
au p o ec icia dici u ,
id
es quam pa e mulie is
4
5
dedi , au aduen icia,
id
es
ea
quae
a
quouis alio
da a
es .
4 Mo ua
in ma imonio mulle e dos a
pa e p o ec a ad
pa em eue i u , quin is
in
singulos libe os
in
in ini um e-
lic is
penes
ui u n. quod
si
pa e
non
si , apud ma i um
e-
5
mane : Aduen icia au em
dos
sempe
penes
ma i um
e-
20
mane , p ae e quam
si
is qui dedi , u sibi edde e u , s i-
pula us
ue a:
quae
dos
speciali e ecep icia dici u .

6

Diuo io
ac o , si
quidem sui iu is si mulie , ipsa ha-
be
ei uxo ia.e
ac ionem ,
id
es do is epe i ionem. quod
si
in
po es a e pa is si , pa e adiunc a iliae
pe sona
habe
25
ac ionem ei
uxo iae :
nec in e es , aduen icia si
dos
an
7
p o ec icia.
Pos
diuo ium de unc a mulie e he edi eius
ac io
non
ali e da u , quam
si
mo am
in do e
mulie i ed-
denda ma i us ece i .

8

Dos si ponde e nume o mensu a
con inea u , annua bi-
30
ma ima
die
eddi u , nisi
si
u p aesens edda u conue-
ne i . eliquae
do es
s a im eddun u .

9

Re en iones
ex do e
iun
au p op e libe os
au p op e
2
sequi
C
JJ
3
ma imonium
C 4
empus spec a u
Tilius,
em-
po e excep a u
C
JJ 10 p o*mi i u
C
a
JJ
4
2
i em
Aleande ,
ins i-
u us
C
(pe mu a is no is) JJ
15 au ] au em
C
JJ 17
pos
mulie e
in
C
nihil
e asum ,
sed
p op e memb anae ui ium uacuum spa ium elic um
es JJ
22 ui
C
JJ
24
ei uxo iae
Fabe ,

C
JJ ac ione
C
iJ
id
es
d.
ep.
del.
Fabe JJ
25 adiunc ae
C

26
ei uxo iae
Cuiacius,
e
ue a
C
(no is pe mu a is)
II 27
mulie em
C
JJ
30
nume um
C
Ji
34
ima)
ima

a
(sic
uacuo spa io
an e
a
elic o)
C
II die
edde u
C
JJ
si
am.
C
a
JJ
33
e en eones
C
a
O
au p op e libe os
Tilius, om.
C
i^.
1.14
Vlp.
6.
7

12
mo es
au p op e impensas au p op e
es
dona as
au p o-
10
p e
es
amo as.
P op e libe os e en io
i , si culpa
mu-
lie is au pa is cuius
in
po es a e es diuo ium ac um si :
une enim singulo um libe o um
nomine
sex ae e inen u
ex do e , non
plu es amen quam
es.
sex ae
in
e en ione
5
11 sun ,
non in
pe i ione.
Dos,
quae semel une a es , amplius
ungi
non
po es , nisi aliud ma imonium si .
12


Mo um
nomine
g auio um quidem
sex a
e ine u , le-
uio um au em oc aua. g auio es
mo es
sun
adul e io an-
13 um, leuio es omnes eliqui. Ma i i
mo es
puniun u
in ea -i o
quidem
do e ,
quae
a die
eddi debe , i a u p op e maio es
mo es
p aesen em do em edda , p op e
mino es
senum
mensum
die. in ea
au em, quae p aesens eddi sole , an-
um
ex
uc ibus íube u edde e,
quan um in
illa
do e
quae
iennio eddi u ep aesen a io aci .

45
14.

lmpensa um speeies sun
es :
au enim necessa iae
di-
15 cun u au u iles au uolup uosae. Necessa iae sun impen-
sae , quibus
non
ac is
dos
de e io
u u a
es , uelu
si
quis
16
uinosas
aedes e ece i . V iles sun , quibus
non
ac is qui-
dem de e i'o
dos non
ue i , ac is au em uc uosio e ec a
2o
17 es , uelu i
si
uine a e oliue a ece i . Volup uosae sun ,
quibus neque omissis de e io
dos
lie e neque ac is uc-
uosio e ec a es : quod eueni in ui idia iis e pic u is si-
milibusque ebus.
[VII DE
IVRE DONATION VM INTER

ET
VYOREM1

25
1 In e ui um e uxo em
dona io
non
uale nisi ce is
ex
causis ,
id
es mo is
causa ,
diuo ii
causa ,
se ui manumi -
endi
g a ia.
hoc amplius p incipalibus cons i u ionibus con-
cessum es mulie i
in
hoc
dona e
ui o suo , u is
ab
impe a-
o e
la o
clauo uel equo
publico
similiue
hono e
hono e u .

30
2


Si
ma i us diuo ii
causa es
amoue i , e um quoque
amo a um ac ione enebi u .
3

Si
ma i us
p o
mulie e
se
obligaue i uel
in
em eius
6 dos
sqq.] haec ue ba quid sibi uelin e
quomodo
cum e en ione
p op e libe os concessa cohae ean ,
non
in ellegi u

7
alium
C
11
8 sex a
e ine u
Cuiacius,
sex e e inen u
C
11
9
g auio is **
(uel *)
mo is
C
a
i;
adul e io C,
adul e ium
Boecking
11
11
a]
annua bima
ima
Cuiacius ;
u om.
C
11 44 quae iennio Flugo, quad iennio
C
11
45
ep aesen a io
Cuiacius,
epensa io
C
11
46 epensa um
C
11
22
uc-
io
C

23
quod] quae
C
11
31 ma i us
C,
mulie
Mommsen
11 mo-
ue i C
b
(man a secunda),
moue***
uel
moue**** Ca
13

VIp.
7.
8
impende i , diuo io ac o eo nomine caue e ,sibi sole s ipu-
la ione ibunicia.
4
.
In po es a e pa en um sun e iam hi
libe i,'
quo um
causa p oba a es , pe e o em con ac o ma imonio in e
dispa is condicionis pe sonas: nam seu ciuis Romanus a i- 5
nam au pe eg ina a uel eam quae dedi icio um nume o es
quasi
ciuem Romanam
pe igno an iam uxo em duxe i , sine
ciuis Romana pe e o em pe eg ino uel el qui dedi icio um
nume o es
quasi ciui Romano
au e iam quasi La ino ex lege
Aelia
Sen ia nup a ue i , causa p oba a ciui as Romana da-
10
u amo libe is quam pa en ibus p ae e eos qui dedi icio um
nume o sun , e ex eo iun in po es a e pa en um libe i.
[VIII DE ADOPTIONIBVS]
1

Non an um na u ales libe i in po es a e pa en um sun ,
2 sed e iam adop iui. Adop io i au pe populum au pe
15
p ae o em uel p aesidem p ouinciae. illa adop io , quae pe
3 populum i , speciali e ad oga io dici u . Pe populum qui
sui iu is sun ad ogan u : pe p ae o em au em ilii amiliae
4
.
a pa en ibus dan u in adop ionem. Ad oga io Romae dum-
axa
li , adop io au em e iam in p ouinciis apud p aesides.
20
5 Pe p ae o em uel p aesidem p ouinciae adop a i am mas-
culi quam eminae , e am pube es quam impube es pos-
sun : pe populu n ue o Romanum eminae non ad ogan u :
pupilli
an ea
quidem non po e an ad oga i , nunc au em
6 possun ex cons i u ione diui An onini. Hi qui gene a e non
25
possun , uelu spado, u oque modo possun adop a e. idem
7
iu is es in pe sona caelibis. I em is qui ilium non habe in
8 locum nepo is adop a e po es . Si pa e amiliae ad ogandum
se dede i , libe i quoque. eius quasi nepo es in po es a e
iun ad oga o is. Feminae ue o neu o modo possun ad-
30
op a e, quoniam nec na u ales libe os in po es a e haben .
1 solen
C (( 5 dispa es
condignis pe sona um
C
6
nume um
C ((
7
ciuem omanam
Boecking, o n. C ((
9
nume um
C
quasi ciui
o-
mano
Hollweg,
o9n.
C ((
10 aelia sen ia] ascia
C (( omana
da u
Boec-
king,
edda u
C (( 42
nume um
C ((
19 adop ione
C
dum axa
Lachma.nn,
da a
C
(c .
22, 5'2) i(
20
p ouincia
C ((
23
eminae
C
a
,
e-
minae quidem C
b
(manus secunda?) ((
a ogan
C ((
24
an ea
Tilius,
au em
C ((
26 modo
po es
C
Vlp. 9-11
14
[IX
DE BIS
QVI
IN
MANV SVNT]
Fa eo
conueni u
in
manum ce is ue bis e es ibus
X
p aesen ibus
e sollemni
sac i icio ac o , in quo
panis quoque
a eus adhibe u .
#
QVI
IN
POTESTATE MANCIPIOVE SVNT QVEMADMODVM
E0
IVRE
5
LIBERENTYR]
1

Libe i pa en um po es a e libe an u emancipa ione,
id
es
si ,
pos eaquam mancipa i ue in , manumissi sin .
sed
ilius quidem
e
mancipa us
e
manumissus sui iu is i :
id
enim lex duodecim abula um iube his ue bis :
si
PATER FI— 10
LIVM TER VENVM DABIT, FILIVS A PATRE LIBER ESTO.
ce e l au em
libe i p ae e ilium am masculi quam eminae una manci-

2 pa ione manumissioneque sui iu is iun . Mo e pa is ilius

H
`
-
`^

e
ilia
sui iu is iun .: mo e au em aui
nepo es
i a demum

^ :^^
sui iu is iun ,
si pos modem
aui
in
po es a e pa is u u i

15

;;

•
non
sun , uelu
si
mo ien e auo pa e eo um au iam decessi

^^
au
de
po es a e dimissus es : nam
si
mo is aui empo e

pa e eo um
in
po es a e eius si , mo uo auo
in
pa is sui

' ^

3
po es a e iun .
Si pa i
uel
ilio agua
e igni in e dic um si ,

`'a

pa ia
po es as olli u ,
quia
pe eg inus i is , cui
agua
e

20

W^l
igni in e dic um es : neque au em pe eg inus ciuem
Roma-

:lu
num neque ciuis Romanus pe eg inum
in
po es a e habe e

1 po es .
Si
pa e
ab
hos ibus cap us si , quamuis se uus ha-

_. ^l
s ium ia ,
Lamen
cum eue sus ue i , omnia p is ina iu a
Ziol
ecipi
ju e
pos liminü.
sed
quamdju apud hos es es ,
pa ia
25
po es as
in ilio
eius
in e im
pendebi , e cum eue sus ue i
ab
hos ibus,
in
po es a e ilium habebi :
si
ue o ibi deces-•
^
'^

se i , sui iu is ilius e i . ilius quoque
si
cap us ue i
ab

''i ^'i^
hos ibus, simili e p op e ius pos liminii
pa ia
po es as
in-

'' !1s1

5
e im pendebi .
In
po es a e pa en um esse desinun e hi,

30

:7.MÑilo
qui
{lamines Diales
inaugu an u e quae ui gines Ves ae
ca-

` ^ l (
piun u .
,:,1111i1
`;
,
"
1
duo
,IVm
1
p o
qui
equi i u
quae

conueni u
C,
conueni uxo
Hugo (
3
panes quoque a eos
C (( 9 id
enim
Tidius,
idem
C ((
11 daui
C
16

^
iam] e iam
C

24 neque
C,
ne*que
C
a
((
31
di a(is Ca
[XI
DE
TVTELIS]
1

Tu o es
cons i uun u
au
masculis quam eminis.
sed
nasculis quidem impube ibus dum axa p op e ae a is in i -
35

15

Vip.
4 4
mi a em, eminis au em
am
impube ibus quam pube ibus,
e p op e sexus in i mi a em e p op e o ensium e u n
igno an iam.

2

Tu o es
au legi imi sun au sena us consul is cons i u i
au mo ibus in oduc i.

•

5
3
Legi imi
u o es
sun ,
qui
ex
lege aliqua descendun :
pe
eminen iam au em legi imi dicun u , qui
ex
lege duo-
decim abula um in oducun u , seu palam , quales sun
^ agna i, seu
pe
consequen iam, quales sun pa oni. Agna i
sun
a
pa e cogna i ui ilis sexus
pe
ui ilem sexum
deseen-
4
o
den es eiusdem amiliae , uelu i pa ui , a es , ilii a is,
5
pa ueles. Qui libe um capu mancipa um sibi uel
a
pa en e
uel
a
coemp iona o e manumisi ,
pe
simili udinem pa oni
6 u o
e ici u , qui iducia ius
u o
appella u . Legi imi
u-
7 o es alii u elam
in
iu e cede e possun . Is, cui
u ela in
15
iu e cessa es , cessicius
u o
appella u . qui siue mo uus
ue i siue capi e minu us siue alii u elam
in.iu e
cesse i ,
edi
ad
legi imum u o em
u ela. sed
e
si
legi imus de-
cesse i au capi e minu us ue i , cessicia quoque
u ela ex-
8
ingui u .
Quan um ad
agna os pe ine , hodie céssicia
u- 20
ela non
p ocedi , quoniam pe missum e a
in
iu e cede e
u elam emina um an um ,
non
e iam niasculo um , emina-
um au em
legi imas u elas
lex Claudia sus uli excep a
u-
ela
pa ono um.

9
1
0

Legi ima u ela
capi is deminu ione ami i u . Capi is 25
11 minu ionis species sun
es,
maxima,
media ,
minima. Ma-
xima capi is deminu io es ,
pe
quam e ciui as e
libe as
ami i u : uelu i cum incensus aliquis uenie i , au quod
mulie
alieno
se uo
se
iunxe i denun ian e
domino
e an-
1
cilla
ac a
ue a ex
sena us
consul o
Claudiano.
Media
ca-
30
pi is deminu io dici u ,
pe
quam
sola
ciui a e amissa libe -
as e ine u : quod i
in
eo cui
agua
e igni in e dici u .
13
Minima capi is deminu io es ,
pe
quam e ciui a e e libe -
a e
salua
s a us
dum axa hominis mu a u : quod i ad-
op ione e
in
manum conuen ione.

35
1 am om.
C(( 3
igno a ia
C
i
1
4
sena is C
a
? (( 6 qui
o n.
C (J
8
pa-
1am
Vahlen,
pe palam
C
11
9 agni i C agni i
C
11
11 pa ui
pos
a-
is
colloca Cha ondas (i
12 pa uelis
C
1( 13 quoemp iana o e
C
11
15 alii
u ela C
11 4
6
concessa
C((
cessicus
C II
47
u ela C
1
in
iu e cesse i
Roede ,
p ocesse i
C
11 20 cessia C

22 u ela C
1(
23
sus ine
C (( 28
uene i
C ((
au mulie , quod
alieno s.
s. i.,
de-
i

nun ian e
domino
eius ancilla
Huschke 1(
35
manu condi ione
C
Vip. 1
4

1
.6, —
4
^
4 4

Tes ame
n
o quoque nomina im
u o es
da i con i man u
eadem lege duodecim abula um , his ue bis :
VTI LEG ASSIT
SVPER PECVNIA TVTELAVE SVAE REI, ITA IVS ESTO :
qui
u o es da-
15 iui appellan u . Da i
es amen o u o es
possun libe is qui
16
in
po es a e sun .
Tes amen o u o es
da i possun lii, cum s
quibus es amen i
aciendi
ius es , p ae e La inum Iunia-
num : nam La inus habe quidem es amen i ac ionem ,
sed
17 amen
u o
da i
non
po es :
id
enim lex Iunia p ohibe .
Si
capi e
deminu us ue i
u o es amen o
da us,
non
ami i
u elam:
sed si
abdicaue i
se u ela,
desini esse
u o : ab-
4
0
dica e au em es dice e nolle
se
u o em esse.
in
iu e cede e
au em u elam
es amen o
da us
non
po es : nam e legi imus
in ju e
cede e po es ,
abdica e se non
po es .
18

Lex
A ilia
iube mulie ibus pupillisue
non
haben ibus
u o es
da i
a
p ae o e e maio e
pa e
ibuno um plebis, 4
5
quos
u o es
A ilianos appellamus.
sed quia
lex A ilia Romae
an um locum habe , lege Iulia e Ti ia p ospec um es , u
in
p ouinciis quoque simili e
a
p aesidibus ea um dea u
u-
19 o es. Lex lunia u o em ie i .iube La inae uel La ini im-
pube is eum, cuius e iam
an e
manumissionem
ex ju e
Qui-
20
20 i ium ui .
Ex
lege Iulia
de
ma i andis o dinibus
u o
da-
u
a
p ae o e u bis ei mulie i ui giniue , quam
ex
hac ipsa
lege nube e opo e .
ad
do em dandam dicendam p omi en-
damue,
si
legi imum u o em pupillum habea .
sed
pos ea
sena us censui , u e iam
in
p ouinciis quoque simili e
a
25
21 p aesidibus ea um
ex
eadem
causa u o es
den u . P ae e ea
e iam
in
locum mu i u iosiue u o is al e um dandum esse
22
u o em
ad
do em cons i uendam sena us eensui . I em
ex
sena us
consul o u o
da u mulie i ei , cuius
u o
abes ,
p ae e quam
si
pa onus si qui ahes : nam
in
locum pa oni
30
absen is
al e
pe i
non
po es nisi
ad
he edi a em adeundam
e nup ias con ahendas. idemque pe misi
in
pupillo pa oni
23 ilio.
Hoc amplius sena us censui , u ,
si u o
pupilli pupil-
laeue suspec us
a u ela
submo us ue i , uel e iam ius a
de
causa
excusa us,
in
locum eius
u o
alius
de u .

35
24

Mo ibus
u o
da u mulie i pupilloue , qui cum u o e
suo lege au
legi imo
iudicio age e uul , u auc o e eo aga
2
legem
C
11
3
pecuniam u elabae
C
11 daui i
C
11
7
ac ione
C
1
12
u ela C
11 4 8 p ouincia
C
11 49 u o e
C
11 la inis inpube ibus
C
20
ex
iu e
Tilius,
qui ius
C
11 22
u bano
Schilling

25
p ouin ia
C
31 ali e C
b
11
35
de u om.
C
i
I
11‘i

17

—

V1p.
44. 42
(ipse enim
u o in
em suam auc o ie i
non
po es ) , qui
p ae o ius
u
o dici u ,
quia a
p ae o e u bis da i consueui .

25

Pupillo um pupilla umque
u o es
e nego ia ge un e
auc o i a em in e ponun : mulie um au em
u o es
auc o i a-
26 em dum axa in e ponun .
Si
plu es sun
u o es,
omnes
5
in
omni
e
deben auc o i a em accommoda e p ae e eos qui
es amen o
da i sun : nam
ex
his uel unius auc o i as su ici .

27

Tu o is auc o i as necessa ia es mulie ibus quidem
in
his ebus :
si
lege au
legi imo
iudicio agan ,
si se
obligen ,
si
ciuile nego ium ge an ,
si
libe ae suae pe mi an
in con-
1
0
ube nio alieni se ui mo a i,
si
em mancipii alienen . pupil-
lis au em hoc amplius e iam
in
e um nec mancipii aliena ione
u o is auc o i a e
opus
es .

28

Libe an u
u ela
masculi quidem pube a e. pube em
au em Cassiani quidem eum esse dicun , qui habi u co po is
45
pubes appa e ,
id
es qui
gene a e
possi : P oculeiani au em
eum, qui qua uo decim annos expleui : ue um P iscus eum
puhe em esse , in quem u umque concu i e habi us co -
po is e nu ne us anno um. eminae au em
u ela
libe an-
u ....

20
[YII
DE
C RATORIBVS1

1

Cu a :o
es
au legi imi sun ,
id
es qui
ex
lege duodecim
abula um dan u , au hono a ii ,
id
es qui
a
p ae o e con-
2 s i uun u . Lex duodecim abula um u iosum i emque p o-
digum , cui bonis in e dic um es ,
in
cu a ione iube esse
25
3
agna o um.
A
p ae o e cons i ui u cu a o , quem ipse p ae-
o uolue i , libe inis p odigis i emque ingenuis, qui
ex
es amen o
pa en is
he edes
ac i male dissipan
bona :
his
enim
ex
lege cu a o da i
non
po e a , cum ingenuus quidem
non ab in es a o, sed ex es amen o
he es ac us si
pa i,
30
libe inus au em nullo
modo pa i
he es ie i possi , qui nec
pa em habuisse uide u , cum se uilis cogna io nulla si .
P ae e ea da cu a o em ei e iam , qui nupe pubes ac us
idonee nego ia sua ue i
non
po es .

2
p ae o ianus
C, c . Gai. 1, 184

a
om.
C

u bano
Schilling
6
auc o i a e
C

7 es amen o
Cuiacius,
unc
C II 8
auc o i as * (es ?)
neo. C
a

4 4
mancipia
C

13 auc o i a em
C
11 17 ue um] .ne a ius
Hugo
11 eum] cum
C
11 48 esse] esse pu a
Vahlen
11
20
sen en iam ex
Gajo
1, 194 expleas, c . in a 29, 3
11
26
agni o um
C
a
27
ingenuus
C
a
I
I
30
si ]
si C

32
cogna i
C
2
Vlp.
13-46

18
[XIII DE CAELIBE ORBO ET SOLITARIO PATRE ]
4 Lege
ulja
p ohiben u uxo es duce e sena o es
g aden]
libe ique eo um
libe inas
e quae ipsae qua umue pa e
ma e ue a em ludic am ece i , i em co po e quaes um a-
2 cien em. Ce e i au em ingenui p ohiben u duce e lenam e 5
a
lenone lenaue manumissam e
in adul e io
dep ehensam
e iudicio
publico
damna am e quae
a e a.
ludic anl ece i :
adici Mau icianus
e a
sena u damna am.
[XIV DE POENA LEGIS IVLIAE ]
Feminis lex Iulia
a
mo e ui i anni ihui uaca ionem.
.^
o
a
diuo io sex
mensu a,
lex au em Papia
a
mo e ui i
biennii.
a epudio
anni e sex
mensu a.
[XV DE DECIIiIS
j
•
1


Vi e uxo in e
se
ma imonii
nomine
decilllam cape e
possun . quod
si ex
alio
ma imonio
libe os supe s i es habe-
^
5
an , p ae e decimam , quam ina imonii
nomine
capiun .
2 o idem decimas
p o nume o
libe o um accipiun . I eni coiii-
nlunis ilius iliaue
pos
nominum
diem
amissus amissaue
unan
decimam adici : duo au em
pos
I1o97211a.UM
die
a
amissi
3
duas decimas adiciun . P ae e decimam e iam usum uc um
20
e iae pa is bono uin [eius] cape e possun , e quandoque
4 libe os habue in , eiusdem pa is p op ie a em. Hoc aluplius
mulie p ae e decimam do em
cape °e
po es lega am sibi.
[XVI DE SOLIDI CAPACITATE INTER VIRVM ET
VxOREM ]
1

Aliquando ui e uxo ini.e
se solidum
cape e possun :
25
uelu
si
u e que uel al e u e eo um nondum eius ae a is
sin ,
a
qua' lex libe os exigi ;
id
es
si
ui mino anno um
XXV
si au uxo anno um XX mino : i eni
si
u ique lege
.Papia
ini os anuos in ma imonio
excesse in ,
id
es ui LX
anuos ,
uxo
L :
i em
si
cogna i in e
se
coie in usque
ad
30
sex um g adum : au
si
ui absi , e donec abes e in a an-
4 cele C (( 4 i em c. q. acien em
dele e co po e
q. ac. e
pos
5 duce e
supple Mommsen, c . Dig.

, 2 ,
43'. 44
p .
(J 6 lenaue] le-
nam C () adul e ium dep ehensa C

7 publicum damna a C a e
C
11
8 a
om.
C
a
sena us C (( 4 4 menses C(( 12 menses C

15 ma i-
monio C
a
? II 19 nominum
diem
Me illius,
nono
die
C

23 cape e
Schilling, ona.
C (( 27 sun au . qua C (( 30 coge un C (( 34 absi ei
publicae causa ahsi
Go ho edus

abes e ] abesse C
::1
:.
25

1p. 22
La ini a em consequi u , quod
non
p o ici
ad
he edi a em
9
capiendam. Alienos se uos
he edes
ins i ue e possumus eos
an um , quo um cum dominis es amen i ac ionem habemus.
10 Communis se uus cum libe a e ec e quidem he es ins i-
ui u quasi p op ius
p o pa e
nos a :
sine
libe a e au em
5
11 quasi alienus p op e socii
pa em.
P op ius se uus cum
libe a e he es ins i u us
si
quidem
in
eadem
causa
pe -
manse i ,
ex es amen o
libe e he es i ,
id
es necessa-
1 2 ius. Quod
si ab ipso
es a o e uiuen e manumissus uel
aliena us si , suo
a bi io
uel iussu emp o is he edi a em a
o
adi e po es .
sed si sine
libe a e si ins i u us, omnino
non
13 consis i ins i u io. Alienus se uus he es ins i u us
si
quide n
in ea causa
pe manse i , iussu domini debe he edi a em
adi e. quod
si
uiuo es a o e manumissus au aliena us
a
domino
ue i , au suo
a bi io
au iussu emp o is po e i
45
adi e he edi a em.
14 Sui
he edes
ins i uendi sun uel exhe edandi: sui au em
he edes
sun libe i , quos
in
po es a e habemus, am
na u a-
les
quam adop iui : i em uxo , quae
in
manu es , e nu us,
15 quae
in
manu es ilii, quem
in
po es a e habemus. Pos umi
20
quoque libe i ,
id
es qui iu u e o sun ,
si ales
sun , u na i
in
po es a e
ios a
u u i sin , suo um he edum
nume o
sun .
16
Ex
suis he edibus ilius quidem neque he es ins i u us neque
1
7
nomina im exhe eda us
non
pa i u uale e es amen um. Re-
.
liquae ue o pe sonae libe o um , uelu
ilia
nepos nep is ,
si
25
p ae e i ae sin , uale es amen um,
sed
sc ip is he edibus
adc escun , suis quidem he edibus
in pa em
ui ilem,
ex-
18 aneis au em
in pa em
dimidiam. Pos umi quoque
libe i
cuiuscumque sexus omissi , quod ualui es amen um , agn ,
4
9
ione umpun . Eos qui
in
u e o sun ,
si
na i sui
he edes
30
nobis u u i sun , possumus ins i ue e
he edes , si
quidem
pos
mo em nos am nascan u ,
ex
iu e ciuili, si ue o uiuen-
20 ibus nobis,
ex
lege Iunia. Filius qui
in
po es a e es ,
si non
ins i ua u he es , nomina im exhe eda i debe : eliqui sui
he edes
u iusque sexus au nomina im au in e ce e os.
35
21 Pos umus ilius nomina im exhe edandus es :
ilia
pos uma
ce e aeque pos umae e ninae uel nomina im uel in e ce e-
1
la ini a e C {{ 3 an um
Hugo,
a uen C{1 domini C ;;
ac ione
C {{ 5 p op e pa em nos an
Huschke {{
22 nume um C J{ 24 no-
mina i quo exhe . C {{ 26 sed
Cuiacius, om-.
C {{ 29 agni ione um-
pun u C
{i
33 iunia
Schul ing,
iulia C

Vip.
22

26
22
os,
du nmodo in e ce e os exhe eda is aliquid lege u .
Ne-
po es
e p onepo es ce e ique masculimpos umi p ae e ilium
uel nomina im uel in e ce e os cum adiec ione lega i sun
exhe edandi:
sed
u ius es amen nomina im eos éxhe eda i;
e
id
obse ua u magis.

5
23 Emancipa os
'ibe os ,
quamuis
iu e ciuili neque
he edes
ins i ue e neque
exhe eda e
necesse si , amen p ae o iube ,
si non
ins i uan u
he edes ,
exhe eda i, masculos omnes no-
mina im, eminas uel
nomina im uel
in e ce e os : alioquin
con a abulas
bono um possessionem eis pollice u .

o
In e necessa ios
he edes, id
es
se nos
cum libe a e
he edes
sc ip os, e suos e necessa i.os,
id
es
libe os qui
in
po es a e sun , iu e ciuili
nihil
in e es : nam u ique e iam
inui i
he edes
sun .
sed
iu e p ae o io suis e necessa iis
he edibus abs ine e
se a
pa en is he edi a e pe mi i u ,
15
necessa iis au em an um he edibus abs inendi po es as
non
da u .

-
25

Ex aneus he es,
si
quidem cum c e ione si he es in-
s i u us, ce nendo i he es:
si
ue o
sine
c e ione,
p o he ede
26 ge endo.
P o he ede
ge i qui ebus he edi a iis amquam
20
dominus u i u , uelu qui auc ionem e um
he edi a ia
um
27 aci au se uis he edi a iis ciba ia da . C e io es ce o um
die um spa ium , quod da u
ins i u o
he edi
ad
delibe an-
du n, u um expedia ei adi e he edi a em nec ne, uelu
TITIVS
HERES ESTO CERNITOQVE IN DIEBYS CF.NTVM PRQYIMIS , QVIBVS SCIERIS
25
28
POTERISQVE : NISI ITA CREVERIS. EXHERES ESTO.
Ce ne e es ue ba
c e ionis dice e
ad
hunc modum :
QVOD
3IE IliEVIVS
HEREDEM IN-
29
STITVIT, EAM HEREDITATEM ADEO CERNOQVE.
Sine
c e ione he es
ins i u us
si
cons i ue i nolle
se
he edem esse , s a im
ex-
30 cludi u
ab
he edi a e e amplius eam adi e
non
po es . Cum
30
c e ione ue o he es ins i u us sicu ce nendo i he es, i a
non
ali e excludi u , quam
si
in a
diem
c e ionis
non
c eue i .
ideoque e iamsi cons i ue i nolle
se
he edem esse, amen
si
supe sin dies c e ionis, paeni en ia ac us ce nendo he es
ie a
po es .

35
6
.
mancipa os C
11
libe os
bis
Ca ¡;
quamuis iu e
Schilling,
qui in
e C
li
9 nomina im uel
Ma ezoll,
om. C:
c .
Gai.
2,
135
11 1
2
suos
si nec. C
11
14 he ede
Ca
11 sun ] iun
Boecking,
c .
Gai. ?,
157
11
19 ue o] ue C
11
21 auc ionem
Cuiacius,
ac ionem C 11 22 ciba iam
C
11
24 expia C 11 cí ius C i 27 quod me Meuius
duce Gajo
2,
166
es í zcimus,
cum id medius
C
11 30 he edi a em C 1( 31 ue o C
b
(ma-
nus
al e a), i (?)
***
o
C
a
1
1
34 peni en iam C
a '
,^j
27


Vlp.
22. 23
3'I

C e io au uulga is dici u au con inua : uulga is, in qua
adiciun u haec ue ba
QVIBVS SCIERIS POTERISQVE ,
con inua,
32 in qua non adiciun u . Ei , qui uulga em c e ionem habe ,
dies illi an um compu an u , quibus sciui se he edem ins i-
u um esse e po ui ce ne e. el ue o, qui con inuam habe
5
c e ionem , e iam illi dies compu an u , quibus igno aui
se he ede o ins i u um , au sciui quidem , sed non po ui
ce ne e.
33

He edes au ins i u i dicun u au subs i u i.
ins i u i,
qui p imo g adu sc ip i sun , subs i u i, qui secundo g adu lo
uel sequen ibus he edes sc ip i sun , uelu
TITIVS HERES ESTO
CERNITOQVE IN IEBVS PROXIMIS CENTVM , QVIBVS
SCIES POTERISQVE
Q VODNI ITA CREVERIS, EXHERES ESTO. TVNC ME VIVS
HERES. ESTO CER-
NITOQVE IN DIEBVS
e eliqua. simili e e deinceps subs i ui
po es .

15
34

Si sub impe ec a c e ione he es ins i u us si , id es non
adiec is his ue bis :
SI NON CREVERIS , EXHERES ESTO,
sed si i a :
SI NON CREVERIS, TVNC ME VIVS HERES ESTO,
ce nendo quidem su-
pe io in e io em excludi , non ce nendo au em , sed p o
he ede ge endo in pa em admi i subs i u um. sed pos ea
20
diuus Ma cus cons i ui , u e p o he ede ge endo ex asse
ia he es. quod si neque c eue i neque p o he ede gesse i ,
ipse excludi u e subs i u us ex asse i he es.
[XXIII QVEMADMODVM TESTAMENTA RVMPVNTVRI
^

Tes amen um iu e ac um in i ma u duobus modis ,
si
25
up um au in i um ac um si . .
? Rumpi u es amen um mu a ione , id es si pos ea aliud
es amen um iu e ac um si . i em agna ione , id es si suus
he es agnasca u , qui neque he es ins i u us neque u opo -
3 e exhe eda us si . Agnasci u suus he es au agnascendo
30
au adop ando au in manum conueniendo au in locum sui
he edis succedendo, uelu nepos mo uo ilio uel emancipa o,
au manumissione, id es si ilius ex p ima secundaue manci-
pa ione manumissus eue sus si in pa is po es a em.
1 au ] au em
C
JJ
4
an um] dum axa
Lachmann,
dan u
C
14
sci C JJ
9
ins i u i om.
C
JJ 11 sc ip i * sun
C
a
JJ uel o ius
C i
he ed C
a
? JJ 43 quodni om.
C,
ex Gaio
2,
174 suppl. Boecking JJ
e he es
C
JJ medius
C
JJ 16 inpe ec am e e ionem
C
JJ 48 medius
C
JJ
22 si
om.
C
a
JJ
25 es amen o
iu e
ac o
C JJ
26
ini i um
C
JJ
33 secunda
sequen e uacuo spa io
C
a
,
secundabi C
6
(manus al e a), idque in
secun-
daue
emendaui manus saec.
XV/
11
34
po es a
e C
•
^^1'
l
4'1
V1p.
23.24

'
28
4

In i um i es amen um ,
si
es a o capi e deminu us
ue a,
au
si
iu e
ac o es amen o
nemo ex i e i he es.
5

Si
is qui es amen um eci
ab
hos ibus cap us si , es a-
men um eius uale ,
si
quidem eue sus ue i , iu e pos liminii,
si
ue o ibi decesse i , ex lege Co nelia,
quae
pe inde succes-
5
sionem eius con i ma , a que
si in
ciui a e decessisse .
6

Si
sep em signis es ium signa um si es amen um, lice
iu e ciuili up um uel in i um ac um si , p ae o sc ip is
he edibus iux a
abulas
bono um possessione n da ,
si
es a-
o e ciuis Romanus e suae po es a is cum mo e e u ui :
4
o
quam bono um possessionem cum
e, id
es cum e ec u ha-
ben ,
si
nemo alius iu e he es si .
7

Libe is impube ibus
in
po es a e manen ibus am na is
quam pos umis
he edes
subs i ue e pa en es possun duplici
modo: id
es au eo ,
quo
ex aneis , u ,
si he edes non
ex i- 15
e in libe i , subs i u us
I e es
ia , au
p op io
iu e , u ,
si
pos
mo em pa en is
he edes
ac i in a pube a em deces-
8 se in . su;bs i u us he es ia . E iam exhe eda is iliis sub-
9 s i ue e pa en ibus lice .
Non
ali e impube i
ilio
subs i-
ue e quis
he eden'
po es , qua n
si
sibi quis he edem ins i-
20
ue i uel ipsum ilium uel quemlibe alium.
9
0

Mili es
quomodocumque ece in es amen a , ualen ,
id
es e iam
sine legi ima
obse ua ione. nam p incipalibus con-
s i u ionibus pe missum es illis , quomodocumque uellen ,
quomodocumque possen , es a i. idque es amen um,
quod
25
miles con a
iu is egulam eci , i a demum uale ,
si
uel
in
cás is mo uus si uel
pos
missionem in a annum.
[XXIV DE LEGATIS]
1

Lega um es quod legis
modo , id
es impe a iue,
es a-
men o
elinqui u . nam
ea,
quae p eca iuo
modo
elinquun-
30
u , ideicommissa uocan u .
2

Legamus au em qua uo modis :
pe
uindica ionem,
pe
3
damna ionem, sinendi
modo, pe
p aecep ionem.
Pe
uindi-
ca ionem his ue bis legamus :
DO LEGO , CANTO , SVAIITO ,
SIBI
, p^
°`^4
.

^
I
1:11i,
1 ini i um C
11
es o C 11 5 quae
Cuiacius,
neque C 11 9 pos-
sessione
C
(1
41 bonam C habe .u C
11
45 quo
Tilius,
cum
C11
16 u .
Hugo,
id es C
11
47 pube a e C
11
18 exhe edi a es C
11
20 hedem C
11
quis] p ius
Lachmann ((
ins i uhe e C
22
commodocumque C 11
25 es amen um quod miles
Tilius,
es amen o cum illis C 11 26 iu e
C
11
30
p eca inio C
a
?
11
34 sibi] siue C
29

Vlp. 24
1 HABETO.
Pe
damna lonem his ue bis : .
HERES MEYS DAMNAS ESTO
5
PARE , DATO , FACITO HEREDEM MEVM DARE IVBEO.
Sinendi
modo
i a :
HERES MEVS DAMNAS ESTO SINERE
L.
TITIVM SVMERE ILLAM REM
h
SIBIQVE HABERE.
Pe
p aecep ionem
sic : L.
TITIVS ILLAM REM
PRAECIPITO.

5
i
Pe uindica ionem lega i possun es, quae u oque em-
po e ex ju e Qui i ium es a o is ue un , mo is e quo es a-
men um acieba , p ae e quam si ponde e nume o mensu a
con inean u : in his enim sa is es , si uel monis dum axa
S empo e ue in ex ju e Qui i ium. Pe damna ionem omnes
1
o
es lega i possun , e iam quae non sun es a o is, dummodo
9 ales sin , quae da i possin : Libe ho no au es populi au
sac a au eligiosa nec pe damna ionem lega i po es , quo-
10
niam da i non po es . Sinendi modo lega i possun es p o-
11 p iae es a o is e he edis eius. Pe , p aecep ionem lega i
15
possun es, quae e iam pe uindica ionem.
1 1
a

Si ea es, quae non ui u oque empo e es a o is ex
ju e Qui i ium , pe uindica ionem lega a si , lice ju e
ci ; ili
non ualea lega um, amen sena us consul o Ne oniano i ma-
u , quo cau um es , u quod minus ap is ue bis lega um es ,
20
pe inde si , ac si op imo ju e lega um esse : op imum au em
ius iega i pe damna ionem es .
1

Si duobus eadem es pe uindica ionem lega a si sine
coniunc im , uelu
TITIO ET SEIO HOMINEM STICH VM DO LEGO,
sale
disiunc im, uelu :
TITIO HOMINE11I STIGHV.ií DO LEGO, SEIO EVN-
25
DEM HOMINEM DO LEGO,
ju e ciuili concu su pa es ieban , non
concu en e al e o pa s eius al e i adc esceba : sed pos
.
le-
13 gem Papiam Poppaeam non capien is pa s caduca i . Si pe
damna ionem eadem es duobus lega a si , si quidem coniunc-
im, singulis pa es deben u e non capien is pa s iu e ci-
3o
uili in he edi a e emaneba , nunc au em caduca i : quod
si disiunc im , singulis solidum debe u .
14.

Op ione au em lega i pe uindica ionem da a lega a ii
elec io es , uelu i :
HOMINEM OPTATO, ELEGITO.
idemque es e si
7
iu e] ius
C
ji
quo
Blun schli,
quomodo
C

8 mensu am
C
1
0
ue in ] es a o is ue in
Lachmann
11 iu e] ius
C
11
18
ius qui .
C
11
20
ap is
Vic o ius,
pac is
C
11 21 es
C 23
siue]
si
ue o
C
24 s i-
chum] is ico
C
11 siue . . .
25 lego onz. C,
suppl.
Hugo an e
23
lega a
si ,
huic
loco
es i ui Vahlen
II 26 ju e
ciuili
pos
27
eius
colloca e
ieban
in
iun
mu a Huschke
11
27
cu en e
C
11
pos C, pe
Huschke

29
le-
ga i C
h
coniunc um
C
II
31
he edi a em
C
:
15
^
#
•1i^^ . •Ij
:o;
.

.^
,11
^"
Vip. 24
30
aCi e

HOMINEM


HERES

HOMI
-
NEM DARE,
he edis elec io es ,
quem
ueli da e.
15

An e
he edis
ins i u ionem lega i
non
po es , quoniam
16 uis e po es as es amen i
ab
he edis ins i u ione incipi .
Pos
mo em he edis lega i
non
po es , ne
ab
he edis
he ede le-
5
ga i uidea u , quod iu is ciuilis
a io non
pa i u .
in
monis
au em he edis empus lega i po es , uelu
CVM HERES MORIETVR.
17
Poenae
causa
lega i
non
po es . poenae au em
causa
le-
ga u quod coe cendi he edis
causa
elinqui u , u acia
quid
au
non
acia ,
non
u
ad
lega a ium pe inea , u
pu a
hoc 10
modo :
SI FILIAM TVAM IN MATRIMONIO
TITIO COLLOCAVERIS, DECEM
111ILI
A
í
C
JEIO DATO.
18

Ince ae pe sonae lega i
non
po es , uelu i
QVICVMQVE
FILIO
MEO FILIAM SVAM IN MATRIMONIO COLLOCAVERIT, El
HERES 1l1EVS
TOT MILIA DATO.
sub
ce a amen demons a ione ince ae
pe -
4
s
sonae lega i po es , uelu
EX COGNATIS MEIS, QVI NVNC SVNT , QVI
PRIMVS AD FVNVS MEVM VENERIT , El HERES MEYS ILL• VD DATO:
1
9 •
Neque
ex alsa
sdemons a ione neque
ex alsa causa
le-
ga um in i ma u .
alsa
demons a io es uelu :
TITIO FVNDVM,
QVEM A TITIO
EMI,
DO LEGO ,
cum is undus
a
Ti io emp us
non
2o
si .
alsa causa
es
uelu : TITIO, QVONIAM NF,GOTIA MEA CViiAVIT,
FVNDVM DO LEGO,
u nego ia eius numquam Ti ius cu ass(' .
9
0

A lega a io
lega i
non
po es .
21


Lega um
ab
eo an um cla i po es , qui
he es ins ,i zc • cs
es :
ideoque
ilio
amiliae
he ede ins i u o
uel se uo neque
25
4
aci e
in li u a sc ipsi
C
b
(nzanus al e a) : in sequen ibus lib •a ius
ibi uacua spa ia eliqui , ubi nos lineolas inse uimus , manus au em saec.
XVI hia us in C sic expleui
aci e legaue im i io hominem au decem
he es meus da o hominem da e.
p opius
ad Vlpiani sen en iam haec
Lachmanni es i u io acceda :
e si aci e da a
si
op io hoc modo
TITIo
HOMINEM
DO LEGO.
si ue o pe damna ionem,
uelu
HERES MEVS DAMNAS
ESTO
HO:VEINEM DARE
11
2 quem
Cuiacius, uacuo spa io elic o
om. C, nisi X
in
C
adsc ipsi manus saec. XVI
II 3 he ede ins i u ione C
(em.endaui
manus saec. XVI)

4 uis
Cannegie e us,
om. C
II
ins i u ionem C
(emend. manus ecens)

6 in] e C

7 mo ie .u
La.chm-ann,
mo ia u
C 9 causa om. C (I quid
Cuiacius,
quidem C 10
ad
om.
C
le-
ga a um
C II 11 decem milia
Tilius,
decemi (decimi C
b
)
sequen e uacuo
spa io C : manus ecens induxi li e as
mi
e uacuum spa ium ue bo
decem
expleui
II 13 pe sona C II 14 ilium meum C

he es meus
Schul ing,
homini C (I 15 o milia
Tilius,
o mi
sequen e uacuo spa io C : manus
Saeculi XVI
o mi
induxi e
cen um
subs i ui
II
ince a
C
a

4 7
p i-
mus
Boecking,
p imo
C

19
undum]
equi i u ce i undi designa io,
quae o asse in uoc.
i io
la e
22 u C, cum
Cuiacius
24 ab eo C,
ei
emendaui manus ecens
II
he es ins i u us es
Huschke : in C spa ium
uacuum, elic um es , quod manus saec.
XVI
ue bis
ex aneus es
expleui
; l

31

Vlp. $4
22 a pa e neque a domino legan po es . He edi a seme ipso
23 legan non po es . Ei , qui in po es a e manu mancipioue es
sc ip i he edis , sub condicione legan po es , u equi a u ,
quo empo e dies lega i cedi , in po es a e he edis non si .
24 Ei , cuius in po es a e manu mancipioue es he es sc ip us, 5
legan [non] po es .
25

Sicu singulae es legan possun , i a uniue sa um quo-
que summa legan po es , u pu a
hoc
modo :
HERES MEYS
c M
TITIO HEREDITATEM MEAM PARTITOP , DIYIDITO :
quo
casu dimidia
pa s bono um lega a uide u . po es au em e alia pa s, uelu 4
0
e ia uel qua a, legan. quae species pa i io
appella u .
26

Vsus uc us legan po es iu e ciuili ea um e um , qua-
uin salua subs an ia u endi uendi po es esse acul as : e
27 am singula um e um quam plu ium ,
i em
pa is. Sena us
consul o cau um es , u , e iamsi ea um e um, quae in abusu 45
con inen u , u pu a uini olei i ici , usus uc us lega us si ,
lega a io es adan u , cau ionibus in e posi is de es i uen-
dis eis, cum usus uc us ad lega a ium pe ine e desie i .
28

Ciui a ibus omnibus , quae sub impe io
populi
Romani
sun , legan po es : idque a diuo Ne ua in oduc um, pos ea
20
a sena u auc o e Had iano diligen ius cons i u um es .
29 Lega um, quod da um es , adimi po es uel eodem es a-
men o uel codicillis es amen o con i ma is, dum amen eodem
modo adim.a u , quo modo da um es .
30

Ad he eclem lega a ii lega a non ali e anseun , nisi si
25
31 iam die lega o um ceden e lega a ius decesse i . Lega o um,
quae pu e uel in diem ce um elic a sun , dies cedi an i-
guo quidem iu e ex monis es a o is empo e, pe legem au-
em
Papiam
Poppaeam ex ape is abulis es amen i, eo um
ue o, quae sub condicione elic a sun , cum condicio ex i e i .
30
3'9

Lex Falcidia iube non plus quam dod an em o ius pa-
imonii legan , u omni modo quad ans in ege apud he e-
33 dem emanea . Lega o um pe pe a n solu o um epe i io.
non es .
^
ip*so C
a
[; 4 lega i C
b
(manus al e a),
liaa** C
a
non] ne
se .
6 non
del.
Cui,acius,
c . Gai.
2, 245 8 hoc
E b, ona. C
9 pa i o C
44 appella u
in uacuo spa io a
C
elic o suppl. manus saec. XVI
13 subs an iam C

14 plu imum C 11 i em
Heise,
id es C II pa is C
sina o C 11 13 gua a C

19 populi omani
Cuiacius,
p ae o iani C
26 lega o um] lega a ium C 11 29 popeam (pompea n C
a
) papeam C
32 lega i* u Ca
Vip.
25

32

i
^
p
ce
i
^

b
a^
'y
[XXV DE FIDEICOMMISSIS]

l!^^^^^Q^
P
1

Fideicommissum es , quod non ciuilibus ue bis, sed

''il beP

p eca iue elinqui u nec ex igo e iu is ciuilis p o icisci u ,

^ «/Po;ili

2 sed ex uolun a e da u elinquen is. Ve ba ideicommisso um

I'0oD

in usu e e hace Sun : FIDEI COMMITTO , PETO, VOLO DARI e si-

5

El' ,
hl
3 milia. E iam nu u elinque e ideicommissum
usu
ecep um

''^i`il^ípl
:^.
i
4es . Fideicommissum elinque e possun , qui es amen um

,.^
p
^
Ú^O'
 ace e possun , lice non ece in . nam in es a o quis mo i-

^
,
"^ u us ideico nmissum elinque e po es Res pe ideicom

,1111
missum elinqui possun , quae e iam pe damna ionem lega i 1
o

`
oi1
6 possun . Fideicommissa da i possun his , quibus legan po-

;,sTi^
^
'
7 es . La ini Iuniani ideicommissum cape e possun , lice le-

1)11.11
R ga um c
a
pe e non possin . Fideicommissum e an e he edis

,,^^¡iU'

ins i u ionem e p
os
mo em he edis e codicillis e iam non

..' „
:^;^ d`^
con i ma is es amen o da i po es , lice legan i ^a non possi . 15

n11U,
9 I em G aece ideicommissum sc ip um uale lice lega um

10 G aece sc ip um non ualea . Filio qui in po es a e es se -

^'^^^
^

uoue he edibus ins i u is, seu his lega um si , pa is uel do-

^''^^'
^
mini idei commi i po es , quamuis ab eo legan non possi .
II Qui es amen o he es ins i u us es , codicillis e iam non con-
i ma is oga i po es ,
li
he edi a em o am uel ex pa e alii

es i ua , quamuis di ec o he es ins i ui ne quidem con i ma-

-'<<'^
^'
1 ^ Lis codicillis possi . Fideicommissa non pe o mula n pe un-
2o

úF^^
de
 u , u lega a , sed cogni io es Romae ( icien'
( icien'consulum au

il,E^
c
p ae o is , qui ideicommissa ius uoca u , in p ouinciis ue o
25

í^
PU

13 p aesidum p ouincia um. Poenae causa uel ince ae pe sonae

úCl,
ne quidem ideico nmissa da i possun .

c l^,
1^

Is, qui oga us es alii es i ue e he edi a em , lege qui-

^^^

dem Falcidia locum non haben e, quoniam non plus pu a quam

^,,,^^
dod an em es i ue e oga us es , ex T ebelliano sena us
30

^ ^í

consul o es i ui , u ei e in eum den u ac iones , cui es i-

1^^^
u a es he edi as : lege au em Falcidia in e uenien e , quo-
niam plus dod an e uel e iam o am he edi a em es i ue e

oga us si , ex Pegasiano sena us consul o es i ui , u de-

:.
1,11,
duc a pa e qua a ipsi, qui sc ip us es he es ,
e
in ipsum
35
3
iu is]
ju e
C
11 5 ue e
C
11
6 usu
Hugo,
in
usu
C

idei-
commisso
C

8
nam] nam e
C

44 lis
quibus
Tilius,
hi qui
C I)
44 codicelli
C
11 15 i a lega i
Huschke,•
i a o n.
C
1;
24
u
Vahlen,
uel u
C
ji pa em
C

25 ideicommisso
C II 26
p aesidibus
C(I
causacausa
V
a
29
locum
Tilius,
om.
C
ji
in e
plus
e
pu a
uacuum
spa ium soli o naaius eliqui C
II 33
dod an em
C

•
34
si
C,
es
Huschke
peca .iano
C i 35
ipsi . . . he es e .
in
Hugo,
ipse . . . he es
in C
33

Vlp. 25. 26
ac iones conse uen u , is au em qui ecipi he edi a em
15 lega a ii
loco
habea u .
Ex
Pegasiano sena us
consul o
es i-
u a he edi a e commoda e incommoda he edi a is communi-
can u in é he edem e eum, cui eliquae
pa es
es i u ae
sun , in e posi is s ipula ionibus
ad
éxemplum pa is e
p o
5
pa e
s ipula ionum. pa is au em e
p o pa e
s ipula iones
p op ie dicun u , quae
de luc o
e damno communicando so-
len in e poni in e he edem e lega a ium pa ia ium,
id
es
16 cum
quo
pa i us es he es.
Si
he es damnosam he edi a em
dica , coge u
a
p ae o e adi e e es i ue e o am, i a u ei
4 0
e
in
e2cm qui ecipi he edi a em ac iones den u , p oinde
a que
si ex
T ebelliano sena us
consul o
es i u a uisse . id-
que u i a ia , Pegasiano sena us
consul o
cau um.
4
7


Si
quis
in
audem aci am idem accommodaue i , u
non
capien i ideicommissum es i ua , nec quad an em eum
15
deduce e sena us censui nec caducum uindica e
ex
eo
es a-
men o, si
libe os habea .
q ^

Libe as
da i po es
pe
ideicommissum.
[XXVI
DE LEGITIMIS HEREDIBVS]
ln es a o um Ingenuo um he edi a es
pe inen p imum 20
ad
suos
he edes , id
es libe os qui
in
po es a e sun ce e os-
q
ue qui libe o um
loco
sun : si sui
he edes non
sun ,
ad
consanguineos,
id
es a es e so o es
ex
eodem pa e :
si
nec hi sun ,
ad
eliquos agna os p oximos,
id
es cogna os
ui ilis sexus
pe ma es descenden es
eiusdem amiliae.
id
25
enim
cau um es lege duodecim abula um hac :
SI
INTESTATO
!VIORITYR , CVI SVVS HERES NEC ESCIT , AGNATYS PROXIMVS FAMILIAM
l
a
H
A
BETO.
Si
agna us
de unc i
non
si , eadem lex duodecim
` abula unl
gen iles ad
he edi a em uoca his ue bis :
SI
AGNA-
26, 1.
l
a
=
Coll.
16, 4.
2 locum C

peca iano C

6 pa e] pa es C pa e] pa es C
8 pa ia um
C

11 eum] eo
C

13 pega iano C

17 libe os Cb
(manus al e a), *******
C
a
19 he edi a ibus
Coll.

20 ingenuo um
C, gen ilicio um
Coll.

pe ine C

22 qui
Coll.P,
qui in C
Coll.
w
¡I
non sun C, non sin
Coll.

24 p oximos id es cogn. onz.
Coll.

25 id]
his
Coll.P
11 26 in es a us
Coll.
11 27 cui suusl, cuius
Coil.

esci
Cuiacius,
es
Coll.,
uacuo
spa io elic o om. C

amiliae C, amili i
Coll.P
¡I 28 habea u
Coil.

§ l
a
onz. C, suppleuinaus ex Coll.
Ii
•
eam—
dem Coll.P, eandem
Coll.
w

29 uocan
Coll.P,
uocan u
Coll.
w
II si
gna us Coll.P, sic na us Coll.w
,
I
I m
1idpm
V1p. 26

34

O
l
i
^^
d
1e
^
TVS
NE
C
ESCIT, GENTILES FAMILIAM
HABENTO..
nunc nec
gen ilicia

^
*iu a
in
usu sun .

^
2

(¡I

Si
de une i si ilius ,
e
ex al e o ilio
mo uo iam nepos

^ ll
Di
l
.
unus uel e iam plu es,
ad
omnes he edi as pe ine ,
non
u

.
oil
in capi a
diuida u ,
sed in
s i pes ,
id
es u ilius solus
me-
5

V^ ,
eI ÓI
diam
pa em
habea e
nepo es
quo quo sun
al e am
dimi^-

,^e
^^o
DUI
diam : aequum es enim
nepo es in
pa is sui locum succe-

k. I><'
,,pp^
^
^
de e e eam
pa em
habe e , quam pa e eo um,
si
uiue e ,

410l11
b11
habi u us esse .

i
3

Quamdiu suus he es spe a u he es ie i posse , amdiu
lo

juibl
u
'^
i ílbu
^
gl{II'
locus
.
agna is
non
es : uelu
si
uxo de unc i p aegnans si
au ilius apud hos es si .

^
^:dlD^,
4,Agna o um he edi a es diuidun u
in capi a :
uelu
si
si

l^u^lhb ^
,
a is ilius e al e ius a is
duo
plu esue libe i , quo quo

^^^
,^
sun
ab
u aque
pa e
pe sonae , o iun po iones, u
sin-
15
guli singulas capian .

5
5

Si
plu es eodem g adu sin
a
;na i , e quidam eo um

B
^
>ll
he edi a em
ad se
pe ine e nolue in , uel an equam adie in

I
c:I
i i
,l
ulü
ü
decesse in , eo um pa s adc esci his qui adie un . quod
si

G
u
l
a
Ia
i
ó
l
nemo eo um adie i ,
ad
insequen em g adum
ex
lege he e-
20
di as non
ansmi i u , quoniam
in
legi imís he edi a ibus

^
^
^^I
i
l
l
l
m
e
successio
non
es .
•^'
b
a
^
^
lla
i
6

Ad
eminas
ul a
consanguineo um g aduni
legi ima he-

^
^a
l^
elib
u
^
edi as
non
pe ine : i aque so o a i so o iue legi ima

i m
m
a
>
i^
l
he es i .

2
5

u
al,
ado[ lia
7

Ad
libe os ma is in es a ae he edi as ex lege duodecim

^mi,
^m
a
u
ci
abula um
non pe ineba ,
quia
eminae suos
he edes
non

i»
c1
^
^
+
haben :
sed
pos ea impe a o um An onini; e Commodi
o a-

u
,
^
a;
ione
in
sena u eci a a
id
ac um es , u
sine in
manum
con-

?
no
uen ione ma um legi imae he edi a es
ad ijos
pe inean ,
30

d^,u,

8
exclusis consanguineis e eliquis agna is. In es a i
ui he-

ho^Qyi
edi as
ad
ma em
ex
lege duodecim abula um
non
pe ine :

I,
lam
u
sed si
ius libe o um habea ,
ingenua
ium,
libe ina
qua -

ile
l
uü
,
uo ,
legi ima
he es i
ex
sena us
consul o
Te ulliano ,
si

'esl
i
u
^
(
amen ei
ilio
neque suus he es si quiue in e suos
he edes
35
ad
bono um possessionem
a
p ae o e uoca u , neque pa e ,

115
jlo
; ai
,Ny......,,•,.,,,,

^..,^.,.........^^.,.„.^,

.."_.,.
..,.,._,._
n

Ii oiS 'o;0
1 nec esci
Cuiacius,
nesci
codices

haben o nunc
Oiselius,
he es
hanc
codices

3
de unc i
Cuiacius,
de une us
C

e
om.
C

5
s i pe
C

7 loco C II 8
habe e
C
Q 10 he e ie i C
a
13 si a e
C II
4
4
plu esuel
C
11
47 sun
C

4
9
adie in
C (I 23
g adu
C{I 24 so-
o iuel
C j, 26
ma e
C
1
I
28
imp. an oninus
C

29
manu
C
11
36 possessione C
PRAEEATIO EPITORIS
Pauli sen en ia um hodie
non
supe sun nisi
agmen a
e
diue sis collec ionibus pe enda. a que undamen uni qui-
dem es i u ionis es
ea Epi ome ,
quae Legis Romanae Wisi-
go ho um
pa em
e ici . haec
Epi ome in
quibusdam Legis
Romanae codicibus nonnullis sen en iis
ex in eg o
Pauli
ope e
dep omp is auc a
es .
accedun complu a
capi a in
Ius i-
niani Diges a e
in
Colla ionem ecep a, paucio a
in
Consul-
a ione e
in
Va icanis agmen is e
in
Appendicibus Legis
Romanae Wisigo ho um ex an , nonnullae denique sen en-
iae
in
Lege
Romana
Bu gundionum ci an u .
Hos iu is
lib os
qui compilaue un Paulum ua io modo
ac aue un . Colla ionis enim e Consul a ionis e Va icano-
um agmen o um e Appendicum auc o ibus Pauli ue ba
mu a e in animo non
ui : Colla ionis amen auc .o em , ubi
plu es sen en ias
uno
capi e complec e e u ,
non
ubique p i-
s inum ea um
o dinem se uasse
ex
huius edi ionis i ulis
5,
18 ( — Coll. 41,
3.
2. 4.
5)
e
5,
20 (— Coll. 12, 4.
Q. 3)
appa e .
con a in
Diges is Pauli sen en ias
non
minus quam
eliquos
lib os
ue e um iu e consul o um
ab
lus inianis in-
e pola os esse consen aneum es . quod denique
ad
Legem
Romanam Wisig. a ine , quamquam huius compila o ibus
a
ege Ala ico in e polandi
acul as da a non
es , nihilo magis
amen eo um
in
adendis sen en iis ides dubi a ione exemp a
es . qui p ae e quam quod
ad
1, 21, 1
0
o dinem sen en ia-
um mu aue un ,
a
con ex u ea um manus
non
plane abs i-
nue un ,
sed mu ilando
sal em eos aliquo sen en ias in e -
dum pessum dedisse
ad
1, 1, 2. 1,
4, 3.
1, 21, 1. 14 palam
es .
1
)
quamob em dubium es , u um 1,
9,
2.
3, 6,
15, quae
1
)
Eandem o asse ob causam in
1,
2,
1
ue bum ini um
deside a-
u : con a lib a io um po ius soco dia mu ila ae uel co up ae sun
u. g. 2, 9, 1 ex . 2, 15. 1.

i,
'
[oil
I
.,o i
Ds
; ili^
N
I^ ui
1
l
dl^¡¡ dÍü
,?14I
" ^P
10
0C^
iussupe
d
lu
ol
D
ODU
'i^;il
Í
STh^
^
L
,o^
o
d¡
esC
^
i
y
^^
^a nsis
I
l
:l^l?^ 1IDll(U
^:,1'
a
cu
li
[
ia^
il
l'¡s
i;o
i
:h odi es
o
i
lla
s
s
11m
1
^^^ibu¡o, 9uip.
^^^úeside ^ l
sy,;i/OS, ^ ^1
'^^I
^es l alcQ;
'`^ ^ECic ^i i
1
^u
^ au em
42
sen en iae aliis ue bis apud Wisigo hos, aliis
in
Diges is le-
gun u ,
a
Wisigo his mu ila ae an
ab
Ius inianis ampli ica ae
sin : i em
e con a io
dubium es , 4,
9,
3. 4 u um
ab
Ius i-
nianis
in
b eue con ac ae an
a
Wisigo his uel
ab
an iquio e
aliquo
in e p e e ,
quem is i
Paulo
e o e suo subs i ue in ,
dila a ae sin .
quin
e iam in e pola ionis labem Paulus Wi-
sigo ho um
in 4, 19,
1 eo con axi , quod ac io
de modo
ag i
eis ac ionibus adnume a a es , quae in i iando
in
duplum
c escun : nisi
o e
hic
e o
dudum
an e
Legem Romanam
Wisig. concep am na us e
in
hanc legem
ex
eo exemplo p o-
paga us esse uidebi u , quod Wisigo hi exce pse un . hoc
u ique
modo
explicandum esse
pu o ,
quod cum alia e
mi-
no a
glossema a
(u. g. 2, 17, 7) ,
um semel 2,
31,
12 spu ia
sen en ia
in
Legem Romanam in epse un .
Ince io quam sen en ia um con ex us ides ub ica um
es , quae e
in
Lege
Romana
Wisigo ho um ex an e apud
eliquos sen en ia um auc o es Diges is e Va icanis agmen-
is excep is occu un
1
)
.
nec amen ue endum es , ne lib o um
in
i ulos diuisio
non ab ipso Paulo
p o ec a si : immo
ale
opus, in
quo secundum edic i pe pe ui o dinem iu is
pa es
uulgo
e
ipsa in e
se non
conexae con inuan u ,
non
ap e
sine
conspicuis a gumen o um indicibus edi po e a e dudum
am
in edic o ipso
quam
in
edic i commen a iis ub icae usu
uene an . a enim sun ub icae , quae apud alios auc o es
ali e adun u ,
u. g. 1 , 1. 1,
1
0. 1,
15. I , 8 .
4,
9. 5,
15.
5,
22.
2
) : aliae
ad
singulas binasue sen .en ias con ic ae sun ,
quibus Paulum p op ios i ulos
non
p ae ixisse inde colligi u ,
quod sequun u sen en iae nullo
i ulo ab
illis sepa a ae,
quae
non ad
ub icam illis p ae ixam ,
sed una
cum illis
ad
p oxime an eceden em ub icam quad an ,
u. g.
2 ,
17 ,
4.
3,
4A,
6. 8. 3, 6, 17. 5, 6, 3. 5, 12, 5. 5, 16.
aliae eo o en-
dun , quod
ea ma e ia,
cui p op ia
ub ica
adsigna a es , iam
amplio e
ub ica
quae an ecessi comp ehensa es ,
u. g. 1;
2. 3. 2, 4. 5. 2, 6. 8 :
aliae denique
pe se
imp obabiles sun ,
uelu
1,
13A (c .
4 ,
1
3
s)
2, 13, 6. 4, 4.
a que u
in
his in-
e pola iones supplemen aque pos e io is
a
e a is agnoscun-
u , i a alibi
genuinas ub icas
in e cidisse appa e , uelu i
1)
Consul a io
in c..
3
solo
omissa
ub ica non
ci a nisi lib um
sen en ia um.
2)
Lex Rom. Wisig. cum eliquis auc o ibus consen i
in
ub icis
1, 5. 1, 16.
1,
18. 2, 26.
43
an e
1,
7,
4. 2, 4 ,
5 . 2, 5, 3. 2, 4 3,
4 .
3, 5,
12
a
.
3, 5, 14. 5,
22, 2:
p ae e ea Wisigo ho um
culpa
e ec um
es ,
u
ub i-
cae
2 ,
30
e
5 ,
10 , quae genuinae esse uiden u ,
in
Lege
Romana
sen en iis
alieno
p o sus
a gumen o
insignibus p ae-
mi e en u . quae cum i a sin neque p is ina Pauli diuisio
ce o es i ui possi , p op e allegandi u ili a em eam lib o-
um
in
i ulos diuisionem , quae hucusque
pe
edi iones p o-
paga a es , e inuimus : ub ica um quae in e cide un sedem
uacuo spa io indicauimus neque ea um , quas
edi o es p o-
p io Ma e
es i ue an , nisi nume um se uauimus.
Quod
ad
undamen um c i icum a ine ,
quo
haec edi io
ni i u : Legis quidem Romanae Wisigo ho um cum edi io
appa a u
c i ico
ins uc a
non
ex e ,
ad
hunc de ec um emo-
uendum ne illa quidem supellex
c i ica
su ici , quam Hae-
nel
ad
A nd sii edi ionem congessi
1
)
,
in qua
o
e o es
com-
missi e o lec iones
ah
A nd sii ex u ua ian es omissae sun ,
u
de ide
eius supellec ilis pa um cons e .. i aque
ad
hanc edi-
ionis
pa em
nouum undamen um iaciendum e a . e pos -
quam Codicis Theodosiani
Epi oma
Wisigo hica edoc us
sum
Le-
gis Romanae codices
in
duas classes discede e,
in
qua um
al e a
codex Monacensis
D
2 (nobis
M)
saeculi e e
VII
e ae a e e
in eg i a e p imu n locum ob ine ,
in al e a
Pa isiensis
4403
(nobis
L)
saeculi
VIII
uel
IX, ad
hos duos codices
a me
excus-
sos
2
)
Pauli Wisigo hici con ex um e e es i ui : appa e enim
eliquos codices (nobis
de .) ,
ubi
ab
illis lib is p ima iis
disc epen , a issime ue um Wisigo ho um ex um se uasse
e uix ullam esse lec ionem
in
his se ua am , quae
non ex
mendosa illo um lec ione acili coniec u a es i ui po ue i .
in
adno a ione
c i ica
plenam codicum
M
e
L
disc epan iam
non
exhibui, quippe quae
non in
Pauli
sed
in Legis Romanae
edi ione deside e u : adsc ipsi amen ua ias lec iones
ad
om-
nes eos
locos, in
quibus
ab
u iusque codicis adi ione ecessi
e
singula es
al e iusu ius codicis lec iones eas , quae ue i
aliqua specie ni i uide en u .
Ea um au em sen en ia um , quae Epi omae
ex in eg o
1)
Va ie as sc ip u ae ex Paulli a Visigo his epi oina i codicibus :
collegi Gus a us Haenel. Bonnae 4 834 (c . Co pus iu is Romani An e-
ius iniani Bonnense I p.
463
sqq.).
2)
Codicem Pa isiensem 4403 iam olim Hen icus Degenkolb, qui
um Pauli edi ionem pa aba , con ule a eamque colla ionem edendi
consilio deposi o ul o mihi ob uli : qua in codice denuo ac ando
op ime adiu us sum.
44
Pauli lib o in
quibusdam
codicibus in e spe sae sun , plenum
appa a um , quoad eum nancisci po ui, congessi. quo um co-
dicum p inceps ille es , quem Cuiacio pos annum 1579
ciui as Veson ina dedi
1
) : in hoc enim in eg i i uli 1, 6
A.
4 ,
2
'
4.
2,
21A.
2, 26. 2,
31
es i u i ex aban e p ae e ea sen-
en ia 5 , 33, 8 supple a e a . cuius codicis lec iones, cum
ipse codex pe iisse uidea u , ex Cuiacii Obse ua ionibus 24
e.
11
—13.
3. 4
5-19.
21. 22 , quae anno 4 585 p odie un , uel
po ius, quoniam huno lib um ipsum nancisci non po ui, ex
edi ione Cuiaciana a. 4 586 eno aui. in eliquis Epi omae
supplemen is edendis ancipi em edi o úm idem abice e li-
cui , cum hodie au iidem codices, e quibus illi hause un ,
au simillimi eademque auc o i a e p aedi i supe sin . ho um
au em sicubi plu es idem supplemen um p aes an , non plu-
ibus quam qui ad adi am lec ionem e uendam su ice en
usus sum. quid au em singuli codices
2
)
ad haec supplemen a
con ule in , hoc loco quasi pe indicem enume abo.
Ex an igi u :
i ulus 2, 26 in ege in Va icano eg. 4050
3
)
.
1,
4 , 1.
3. 5. 1, 12,
5.
1, 13B, 3. 3, 4A, 6 in
L
e in
Au elianensi 207 (nobis A) , in hoc p ae e ea e iam 5, 4, 15.
5, 33, 8.
1, 1, 4. 1, 12, 5. 1, 13B, 3. 4, 6,
2
a
in Epo ediensi 35
(nobis E} e in Rosambino, in illo e iam 5, 33, 8.
4 , 7, 4. 5, 4, 4 5. 24 in Pa isiensi 4
.
409 e in Va icano eg.
4 048 e in Be nensi 263.
5, 4, 15 in Pa isiensi S. Ge mani 366.
5, 4, 21 in Pa isiensi 4410.
4, 12, 5 in Pa isiensi 4412.
3, 4A, 6 in Pa isiensi 4408.
Dubium
supplemen um
p aes a Pa is. 4405 in e 1, 13
B,
3 e 4 (p. 56, 14). p ae e ea ex Va icano eg. 1128 ad 1, 21, 1
uocabulum
uinae
addi um ecupe a i po es . eliqua omnia,
quae ab edi o ibus ex addi amen is unius al e iusue codicis
Legis Romanae uel ex Epi oma Aegidiana supple a esse in
huius edi ionis no is commemo abo, Pauli non sun , sed ex glos-
...._.

,,

n
,. ,. .

^...,., ,.,

^ ^.

^

.,
1)
C . Baudi di Vesme ad Cod. Theod. 4, 4 4 , Haenel in p ae a ione
ad Legem Rom. Wis. sc ip a p. XVII. LXXXIX.
2)
Codices omnes saeculi IX uel X sun : desc ip i sun in Haenelii
p ae a ione Legis Romanae edi ioni ab ipso cu a ae p aemissa.
3)
C . Degenkolb in Commen a ionibus philologis in hono em Th.
Mommseni consc ip is 4 377 p. 646 sqq.
45
sema is in e p e amen isue pos e io ibus ena a sun . ex co-
dicibus sup a lauda is ipse con uli
L E
Pa isiensem 4409
Va ic. eg. 1050 : Be nensis colla ionem libe ali a i He manni
Hagen debeo, eliquo um lec iones ex Haenelii appa a u
epe iui.
Ad eas denique sen en ias, quas solae Appendices Legi
Romanae Wisigo ho um in nonnullis codicibus adnexae ex
in eg o ope e exce p as haben , cu n has Appendices seo sum
edi u us sim, delec um ua ia um lec ionum dedi : eodemque
modo eliquos sen en ia um auc o es adhibui. paucis locis
ad ue am lec ionem es i uendam ue e em sen en ia um in-
e p e a ionem , quae Legis Romanae Wisig. pa em aci , in
suhsidium uocaui.
A que u appa ea , unde singulae sen en iae es i u ae
sin , in adno a ione supe io e, si qui p ae e Legem Rom.
Wisig. sen en ia um auc o es ex an , eos laudabo, in con ex u
au em Pauli ue bo um omnia , quae in Lege Rom, Wisig.
omissa sun , s ellulis ei cumsaepiam.
Res a u de i ulo ope is pauca p aemoneamus. in Dige-
s is Colla ione Appendicibus Lege Romana Bu gundionum ci–
an u
Pauli sen en ia um
lib. I
e c. , quocum Consul a ioni
quoque conueni , nisi quod haec semel (6, 6)
sen en ia u n
ecep a una
i ulum lauda . in ple isque Legis Rom. Wis.
codicibus lib o I p aemi i u hic i ulus
Pauli sen en ia um :
a in codice
E
e in Rosambino legi u
iuli pauli sen en ia um
ad
ilium,
quocum consen iun insc ip io lib i III in
L
alio-
umque codicum insc ip iones, quas Haenel in edi ione Legis
Ron]. Wis. p. 338 ci a . hic i ulus quin genuinus si , duhi-
a i uix po es . con a uocabulum
ecep a um,
quod e ipsum
es e Haenelio in nonnullis Legis Romanae codicibus edi ,
genuinum
non esse e e omnes ui i doc i hodie consen iun
e mih i quoque pe suasum es .
^
=
Monacensis
D
2
L =
Pa isiensis
4403
A —
Au elianensis
207
E =
Epo ediensis
35
^I
edeb
^^
(^
4a
;^
,+^ 0
11111
;131
do
i0^@
I
°^a
,

,9110 ^
^''
'Iu
;;j^ ^

eI
,
^^ lb
u1
u o^
,^^ I
^l¡I
s
bo,,
UD
"
'.^la ^ ,
,l^
^^40@
ole

91
^.
.
1
,
iil
l
^
p ,iesldl.
i"{°^`IP;Il115^¡ .
^^d,,id„^ 111dN¡
UDi.
i
u
0
1i1 p^

1ll
¡li
^,,,
houo e p
,
.a
p
^^ea eop
e i
;
hGoS p
o
[131
di e
'.üu ^ De a^iooe
, ¡k
P
peU]U
le
co;'llul
;,n ibu^, quoe p
c ualla p iu¡le;io
s m umu ¡i
II^d
' i^illUllj U
V
U II61,
`^¡I¡!
uei
e
^^¡Ie^ ei
:^ i
â
i e
e
le i
e
U
'^ü
i
empo
e
á
c
a
, ü^i
Il o^o e^
^Iol eu^po e ua
a
i , lul
e
[U O
di¡i de u^io m^
á^U!111ll1U
` i

p ocu
^ el ll Q}15
u
Íau
c us ^¡l, ip
^^^" ad
iui
u ia e e
,?
o
` cic
;alioui^ ;
^°mPlus
^.u ¡uue^

9ui
p ello
IVLII PAVII
SENTENTIARVM
AD
I'ILIVM
LIBLR PRIMVS
^IA]
¡
l

Consilia io
.
eo empo e quo adside nego ia ac a e in
5
*suum quidem audi o ium nulo modo concessum es , in alie-
2 *num au em non p ohibe u . Filii libe o um libe o umque
*libe i pa e ni e pa oni manumisso is domicilium au o i-
3 *ginem sequun u . Vidua mulie amissi ma i i domicilium
* e ine exemplo cla issimae pe sonae pe ma i um ac ae : 4 0
*sed u umque aliis in e uenien ibus nup iis pe mu a u .
4 *Municipes sun libe i e in eo loco , ubi ipsi • domicilium
*sua uolun a e ule un , nec aliquod ex hoc o igini pa oni
* aciun p aeíudicium e u ubique mune ibus ads ingun u .
5 *Relega us in eo loco , in quem elega us es , in e im neces- 45
6 *sa ium domicilium habe . Sena o o dine mo us ad o igi-
*nalem pa iam, nisi hoc speciali e impe aue i , non es i-
7 * ui u . Sena o es e eo um ilii iliaeque quoquo empo e
*na i na aeue , i emque nepo es p onepo es e p onep es ex
* ilio o igini eximun u , lice mu íicipalem e inean digni-
20
8 * a em. Sena o es, qui libe um commea um , id es ubi ue-
*lin mo andi a bi ium impe aue un , domicilium in u be
1A,
4=
Dig. 4,
22, 5
II
4 A,
2-9 =
Dig.
50, 4, 22
1
de i ulo ope is
.
c . p.
45
II
5 consilia io
B encmann,
consilia i
F
I
7
libe o umque
Sa igny ,
libe a umque
F

13 con ule un an
de
Wa e , c . Dig.
50, 16, 239, 2 II 14 e
F,
sed
sc .
II pune ibus
F
16 § 6. 7
ansposui Mon
►
asen II
49 i .em nepo es e nep es ex ilio
Mom sen.

-

II
47

Paul. 1,
1A
9 * e inen . Qui enús
exe cen ,
omnibus pa imonii in i-
*bu ionibus ungi deben , e si possessionem non habean .
10 *Hono es e mune a non o dina ione, sed po io ibus
quibus-
4 4 *que
iniungenda
sun .
Su dus
e mu us si in o um non
*audian au non loquan u , ab hono ibus ciuilibus, non e iam
12 *a mune ibus excusan u . Is, qui non si decu io , duumui-
a u .uel aliis hono ibus ungi non po es , quia decu ionum
43 *hono ibus plebeii ungi p ohiben u . Ad decu iona um ui
*i a demum pa e non consen i , si con a iam uolun a em uel.
*apud ac a p aesidis uel apud ipsum o dinem uel quo alio
4
o
14 *modo con es a us si . Aes ima ionem hono is au mune is in
pecunia p o adminis a ione o e en es audiendi non sun .
15 *Qui p o hono e pecuniam p omisi , si solue e eam coepi ,
16 * o am p aes a e ope is inchoa i exemplo cogendus es . Inui-
* us ilius p o pa e em publica a saluam o e caue e non
45
17 *cogi u . De ensionem ei publicae amplius quam semel su-
18 *scipe e nemo cogi u , nisi id ie i • necessi as pos ule . Ab
*his one ibus , quae possessionibus uel pa imonio indican-
4 9 ` u , nulla p iuilegia p aes an uaca ionem. Co pus mensu-
* a um umen i iux a annonam u bis habe uaca ionem : in
2o
20 *p ouinciis non i em. Anga io um p aes a io e ecipiendi
*hospi is necessi as e mili i e libe alium a ium p o esso i-
24 *bus in e ce e a emissa sun . Auc is pos appella ionem
medio empo e acul a .ibus paupe a is ob en u non excu-
*san u . De enso es ei publicae ab hono ibus e mune ibus
25
23 *eodenl empo e uacan . Lega o, qui publicum nego ium ui-
* us si , in a :empo a uaca ionis p aes i u a u sum eiusdeni
24 *nego ii de ensio manda i non po es . Comi es p aesidum e
*p oconsulum p ocu a o umue Caesa is a mune ibus _ uel ho-
25 *no ibus e u elis uacan . Lega us an equam o icio lega io-
30
*nis unc us si , in em suam nihil age e po es , excep is his
26 *quae ad iniu iam cius uel damnum pa a a sun . Si quis in
*mune e lega ionis, an equam ad pa iam eue e e u , deces-
• *si , sump us qui p o iciscen i sun da i non es i uun u .
27 *Decu iones p e io uilio i umen um, quod annona empo-
35
1A, 9=
Dig.
50, 4, 22, 7 1A, 4 0-4 3=
Dig.
50, 2,
7
''I
4
A,
14
—17 =
Dig.
50, 4, 4 6 II 1A, 18-22 =
Dig.
50, 5, 40 jj 1A, 23.24 =
Dig.
50, 5, 12 1!
4A,
25. 26 =
Dig.
50, 7, 11 II
4A,
27. 28 =
Dig.
50, 8, 7
3 o dina ioni F

4 iniungendae
F

15 soluam
F
I¡ 19 menso-
um
Haloande
II 20 haben
F
11 24 idem
F

33 eue e u
F
35 quod
F,
quam
Cannegie e , c . Dig.
48, 42, 3
p .
50, 4; 8
Il
►
1{1
I
!
Paul.
1, 4
A
--4 s

48
28
* alis es pa iae suae, p aes a e
non
sun cogendi. Nisi
ad
opus
nouum
pecunia
speciali e lega a si , ue e a
ex
hac e-
29 * icienda sun .
Ad
cu a o is ei publicae o icium spec a , u
30
*di u ae domus
a
dominis ex uan u . Domum sump u pu-
*blico ex uc am,
si
dominus
ad
empus pecunia n impensan
5
*cum usu is es i ue e nolue i , iu e eam
es publica
dis-
* ahi .
[I DE PACTIS ET CONVEPTTIS]
4

*De his ebus pacisci possumus,
de
quibus ansige e
2
*lice :
ex
his enim pac i obliga io solummodo nasci u .
In lo
*bonae idei con ac ibus pac um conuen um alio*
pac o
dis-
solui u . *e * lice excep ione i pa ia , * eplica ione amen
3
*excludi u .
Pac o
conuen o Aquiliana s ipula io subici sole .
*sed
consul ius es huic poenam quoque subiunge e,
quia
' escisso quoquo
modo pac o
poena
ex
s ipula u pe i po es .'
45
^
Neque
con a
leges neque
con a bonos mo es
pacisci possu-
V ius. *Pac um
con a
ius au cons i u iones au sena us con-
5 *sul a in e posi u n
nihil
momen i habe .
De
ebus li igiosis
5
a
*e conueni e e ansige e possumus.*
Pos
em iudica am
pac um , nisi dona ionis
causa
in e pona u , se ua i
non
po-
20
6
es .
*Fune io do is
pac o
mu a i
non
po es ,
quia
p i a a
7
*conuen io iu i
publico nihil
de oga .
De
c iminibus p op-
" e in amiam nemo cum adue sa io pacisci po es .*
%
B
]
1

*Pa en es
na u ales in
ius uoca e nemo po es :
una
es
25
*enim omnibus pa en ibus se uanda eue en ia. Ing a us
4A,
28
=
Dig.
50,
s, 7,1
11
4
A, 29. 30
_
Dig.
39, 2,
46

4, 1
ex-
a in LA
11
4,
2-
Consul a io
4, 4
II 4,
3 (=
Dig.
2,
1 5, 45)
ex a in
LA
(non
in E)
11
1, 4 =
Consul a io
4,
7.
7,
4

1,
4a
= Consul a io
7,
5
11
1,
5
ex a in LA
11
1,
5
a
=
Consul a io
4, 6. 7,
6
1,
6 =
Consul a io
4,
3
11
4, 7 =
Consul a io
4, 7
11
4B, 4=
Dig.
2, 4, 6 11
4R,
2 =
Dig.
37, 14, 49
3 spe a F
11
4 exi uan u
F
11
5 pecniam
F
11 6 eam
dele
Mommsen
11
8 conuen is
Wisigo hi cum Cons. 7,
6, conuen ionibus uel
ansac ionibus
Cons.
4,
3,
c . Cons.
4, 7.
7,
4 11 10 solo modo
L,
solu-
modo
E
11 nasci u om.
E
11
§ 2
dedimus ad Cons. :
omne pac um po-
s e io e pac o dissolui u , lice pa ia excep ionem
Wisigo hi
11 13
s i-
pula io
LA,
quidem s ipula io
Dig.
11 14 poenam quoque
LA,
poenalem
quoque s ipula ionem
Dig.
11 15 quoquo modo
LA,
o e
Dig.
11 ex
om.
La
11 s ipula u pe i Dig., s ipula ione pe i
A,
s ibola io epe i
L
11111
11,
^,
NU ^
49

Paul.
I,
1B-3
libe us es , qui pa ono obsequium non p aes a , uel es
*eius ilio umue u elam adminis a e, de ac a .*
[II DE PROCYIiATORIBYS ET COGNITORIBVS]
q .

Omnes
in ames ,
qui
pos ula e
p ohiben u , cogni o es
2 ie i
non
posse e iam uolen ibus adue sa iís. Femina
in
em
5
3
suam cogni o iam ope am suscipe e
non
p ohibe u .
In
em
suam cogni o p ocu a o ue ille ie i po es , qui
p o
omnibus
4
pos ula . Ac io iudica i
non
solum
in
dominum au
domino,
sed
e iam he edi e
in
he edem da u .

[III DE PROCYRATORIBYSI

40
1


Manda i po es p ocu a io p aesen i e nudis ue bis e
pe
li e as e
pe
nun ium e apud
ac a
p aesidis e magi-
2 s a us.
P ocu a o au
ad li em
au
ad
omne nego ium au
3 ad pa em
nego ii au
ad es
adminis andas da u . *Volun-
* a ius p ocu a o , qui
se
nego iis alienis o e , em a am
45
^ 'domin um habi u um caue e debe . Cum
quo
agi u suo
*nomine,
si in
em ac io es ,
p o
p aede li is e
uindicia um
*adue sa io
sa isda e cogi a au iudica um solui

si
*in pe sonam si ac io ,
d

in
em
p o
p ae-
*de li is e
uindicia um

.
20
5
}Ac o is p ocu a o
non
solum absen em de ende e ,
sed
e
6
" em a am dominum habi u um sa isda e cogi u . P ocu a-
` o an equam

accipe e
7
'iudicium

. Pe i o is p ocu a o em
* a am dominum habi u um deside an e adue sa io
sa is-
25
'cia e
cogendus es ,
quia
nemo
in e aliena
idoneus es
sine
8 'sa isda ione.
Si sa is non
d
.
e p ocu a o absen is , ac io ei
9
*absen is
nomine non
da u . Ac o is p ocu a o
non in
em
*suam da us p op e impensas quas
in li em
eci po es
de-
*side a e
u sibi
ex
iudica ione
sa is
ia ,
si
dominus li is
30
1 0
*soluendo
non
si . Absens eus
causas
absen iae
pe
p ocu-
* a o em edde e po es .*
an e
2, 4
Huschke ins. Va .
340
11
3, 3 =
Consul a io
3, 6 II 3, 4
=
Va .
336 II 3, 5 =
Cons.
3, 7
Va .
336 II 3, 6 =
Va .
337 II 3, 7. 8 =
Cons.
3, 8. 9

3, 9
=
Dig.
3, 3, 30 II 3,
4
0 =
Dig.
3, 3,
74

3
p ocu . e
del. Cuiacius
II 5
possun
edd.

44
p aesen i] e
p aesen i e absen i
Huschke
II
30
iudica ione
F
i
,
iudica i ac ione
F3
cum G aecis

34 causas
en iae p ocu a o em
F
4
Paul. I, 4. 5

50
,

[IV
DE
PiEGOTIIS GESTIS]

^

(1
4

Qui nego ia aliena ge i , e bonam idem e exac am di-

ip

ligen iam ebus eius p o quo in e ueni p aes a e debe .

0UcU^i'

2 Tu o pos ini am u elam si in adminis a ione du e , ac ione

^^1
nego io um ges o um pupillo uel cu a o i eius enebi u . 5

;l^
n
``

2
1
*Li is con es a ae e npo e quae i so
.
le , an pupillus, cuius

,;x^^
^^^U^
*sine u o is auc o i a e nego ia ges a sun , locuple io si ex
p

;^ ''
R,,IIU
,+`,IP^
,i
'
3 *ea e ac us^, cuius pa i u ac ionem.*

-

Si pecuniae quis ne

.^,
lc
^jj
go ium ge a , usu as quoque o ius empo is p aes a e cogi u

,;^i
^^
oi^
-'
e pe iculum eo um nominum quibus collocaui agnosce e, ± o

;hi, ^u
si li is empo e soluendo non sin : hoc enim in bonae idei.41'
11,`^'^^

4 iudiciis se ua i conueni . Ma e , quae lio um suo um• ebus

,^^o^i'^

in e ueni , ac ione nego io um ges o um e ipsis e eo uni

:^^:^'^
,^^
iiduID i^
5 u ó ibus enebi u . Filius amilias uel se uus si nego ium

^;;i^ú
i^ U
alicuius ge an in
ue1
pa em
dominus
dominumue
se uo uel ili
pecu
o amilias
peculio enus
nego ia
ac io 15
4
y ^^ ¡^
6 dabi u . Si pa e

^^
^^
('''^^'e p^
7 aliena agenda commise i , in solidum enebi u . Pa e si
dona as ad
mi-
nis aui , ilio ac ione nego io um ges o um enebi u . Quí,
cum u o cu a o ue non esse ,
p o
u o e
u a o eue es pu-
20
pilli adul iue
ilii
a
es
dminis au
sine ulla
i , excep ione
ac ione nego io um
a se

ges o um
mi
emancipa i
9 p o u o e cu a o eue enebi u .

*Ac io nego io um ges o-

:':
:1'
'''
'...1
11..1
.':
.;1
:':
-'1
:1
1^, ^^,
al
i
^ii
^
^^u
e
0 ^` um illi da u , cuius in e es hoc indicio expe i i. Nec e e
`di ec a quis an u ili ac ione aga uel conuenia u , quia in
al
i
d
D
e
*ex ao dina iis iudiciis, ubi concep io o mula um non ob-
25

^i;^^ ^i^
^
*se ua u , haec sub ili as supe uacua es , maxime cun u a-

ü^ulu
^que
um. ^c io eiusdem po es a is es eundemque liabe e l ec-

^ ?
^
c
^^iu^müh
U^i u^
>i
ly'
ul
^aC
jpS
ap
.l
u^
i^ UllP
i
i
^.^
d
(
h
=?
i,i
^^,?
3 debe
M,
debebi
L ((
9
o ius empo is om.
Dig.
cogi u
de .
cum Dig.,
coge u
ML ((
10 quibus . . . 12 conueni ] quae ipse con-
axi : nisi o ui is casibus debi o es i a suas o unas amise un , u
empo e
,
li is ex ea ac ione con es a ae soluendó non essen
Dig. ((
18 sine ulla exc. om.
Dig.
II 20 p o
edd.,
si p o
codices ((
30 pe a -
dem
de . c
clon,
Cons.,
audem
L,
ipse aude
M ((
31 e . • . iudiciis
om.
Cons. :
e in p iu. e in ex ao dina üs c iminibus
Dig.
,yU1
' li'
"^^^ h,., h1 h
lo
[V
DE
CALV1VI11IATORIBVSI
4

Calumniosus es qui sciens

q
p udens ue pe audem ne-
30
2 go ium alicui compa a . E

p i a is e in publicis iudiciis
4, 2
a
—=
g
Dig.
3,
5, 36
p . (( 4,
3
=
Di .
3, 5, 36, 1 (( 4, 7 =
Dig.
3, 5, 36,
2 (( 4, 9.
40 =
Dig.
3, 5, 46 ((
5,
1
=
Consul a io
6, 20
5,
2 =
Cons.
6, 24
Dig.
48, 16, 3
57

Paul.
I,
1
4.
1
5
[XIV DE
VIA PV$LICA]
1
a


*
Si
in
ag um uicini uiam
publican'
quis eiece i ,
in
* an um
in
eum uiae ecep ae ac io dabi u ,
quan i
eius in e -
1 *es , cuius
undo
iniu ia in oga a es .* Qui uiam
publican-)
exa aui ,
ad
muni ionem eius solus compelli u .

5
[XV
SI
QVADRVPES DAMNVM INTVLERIT]
•
^
Si
quad upes paupe iem ece i damnumue dede i quidue
depas a si ,
in
dominum ac io da u , u au damni aes ima-
ionem subea au quad upedem deda : quod e iam lege
Pe-
l
a
solania
de
cane caue .u .
*
Si quis saeuum canem habens
in
40
*pla eis uel
in
uiis publicis
in
ligamen diu nis ho is non
e-
1
b
*dege i , quidquid damni ece i ,
a domino
soluan u .
Si
*quis caballum quodue aliud animal habens scabidum i a
ambula e
pe mise i , u uicino um g egibus pe mix us
*p op ium in e a mo bum, quidquid damni
pe
eum da um
1
5
^
* ue i , simili e
a domino
sa cia u .*
, Fe am bes iam
in ea
pa e, qua
populo i e es , colliga i p ae o p ohibe : e ideo,
siue
ab
ipsa siue p op e eam
ab
alio al e i damnum da um
si ,
p o modo
admissi
ex a
o dinem ac io
in
dominum uel
3
cus odem da u , maxime
si ex
eo
ho no
pe ie i . Ei, qui
in-
2o
i a u suo e am bes iam uel quamcumque aliam quad upe-
dem
in se
p o i aue i eaque damnum dede i ,
llegue in
eius
4 dominum neque
in
cus odem ac io da u .
*
In ci cula o es,
*qui se pen es ci cum e un e p oponun ,
si
cui ob eo um
'me u7n damnum da um es ,
p o modo
admissi ac io
da-
25
*bi u .*
14, l
a
.
1
=
Dig.
43,
11,
3
11
1
5, l
a
. l
b
=
Lex
Ro971.
Bu g.
1
3
11
15, 4 =
Dig.
47,
11,
11
2 in
an um
Mommsen,
an um
F
11
3
uiae eiec ae
de .
11
5
ex-
a aue i
Dig.
11
6
damnum in ule i
Wisigo hi,
paupe iem ece i
Lex
Rom. Bu g.
13
11
7
damnum uel
codices
11
8
u au
de .,
u
ad
L,
au
M
11
9
quad upem
ML
1
1
deda
de .?,
ceda au
L,
qui da
M
11
pesolania
de .,
pesolonia
M,
pe solania
L
11
10 ca ie]
e iam de bipede
hoc loco ac um esse es a u Lex Rom. Bu g.
13, 1
11
17
populo
L,
po-
pulus
M
11 20 pe ie i
ML,
pe ie i uel ue i laesus
de . 1
25
me u
F

Paul. 1, 16-19
[XVI FINIVM REGVNDORVM]
In
eum , qui
pe
uim e minos deieci uel amoui ,
ex a
o dinem animadue i u .
[XVII DE SERVITVTIBVS]
1

Viam i e ac um aquae duc um , qui biennio usus
non
5
es , amisisse uide u : nec enim
ea
usucapi possun , quae
2 non
u endo ami un u . Se ui us hau iendae aquae uel du-
cendae biennio
ómissa
in e cidi e biennio usu pa a ecipi-
u . *Se ui us aquae ducendae uel hau iendae nisi
ex
capi e
*uel
ex
on e cons i ui non po es : hodie amen
ex
quocum- 1
o
*
que
loco
cons i ui sole .*
[XVIII DE FAMILIAE HERCISCVNDAE]
I

A bi e amiliae he ciscundae
plus
quam semel da i
non
po es : e
ideo de
his, quae diuisa eo iudicio
non
sun , com-
2 muni diuidundo a bi e pos ula us pa ie u .
*
De omnibus
1
5
* ebus he edi a iis iudex cognosce
e
debe e celeb a a diui-
3 *sione
in
semel
de
omnibus p onun ie . Iudici amiliae he -
*ciscundae conueni , u
ea ,
quae quis
ex
communi accepi ,
*au ipsa au aes ima ionem eo um ep aesen e , u in e co-
4 • *he edes diuidi possin . Iudex amiliae he ciscundae nec
20
In e paucos cohe edes ,
sed
in e omnes dandus es :
alio-
5
*
quin inu ili e da u . Omnes
es,
quae socio um sun , com-
*muni diuidundo iudicio in e eos sepa an u .*
LXIX QVEMADMODVM ACTIONES PER INFITIATIONEM DVPLENTVR]
4

Quaedam ac iones
si a eo
in i ien u , duplan u , uelu
25
iudica i, depensi, lega i
pe
damna ionem elic i, damni iniu-
1 6 =
Colla io
13, 2 (( 17, 3 =
Dig.
8, 3, 9 II 18, 2-5 =
Appendix
1, 12-15
1 inium
Coll.
13, 2, de iniuin
Wisigo hi
(I
3
in quibusdam codici-
bus epi omae Aegidianae (Haenel
p. 350)
haec addun u :
ines e ae pe
(p ae e
codices)
e minos egan u , ne dissipen u : ab u oque quinque
pedum loco enean u ,
quae ni allo
non
ex Paulo , sed ex . Isido i
E ymol.
5, 25, 11
desc ip a sun
p 6 enim]
expec es
amen (I 8 omissa
Sicha dus,
ac io omissa
codices
II in e cedi
M,
in e dici u
L
(I 10 pon e
F (( 17 de
Wisigo hi cum Appendice
1, 12:
c . ad
u. 1 (( in semel]
c . Dig.
18, 1, 35, 7
(I
19 au ipsa
A,
u ipsa
eliqui codices ((
24 alio-
quin inu ili e
Cuiacius,
quin inu il.
uel
qui non u il.
codices
23 iu-
dicio] in iudicio
codices
58
59

Paul. 1,
1
9
-21
ia um legis Aquiliae , [i em
de modo
ag i, cum
a
uendi o e
2
emp o decep us es .]
Ex
his causis, quae in i ia ione du-
plan u ,
pac o
decidi
non
po es .
[XX DE FIDEIVSSORE ET SPONSORE]
In e ideiusso es
ex edic o
p ae o is,
si
soluendo sin ,
5
lice singuli
in solidum
enean u , obliga io diuide u .
[xxA]
*ln da dana ios p op e alsum mensu a um modum ob
*u ili a em popula is annonae
p o modo
admissi
ex a
o di-
*nem uindica i placui .*
[XXI DE SEPVLCHRIS ET LVGENDIS]
!


Ob incu sum luminis uel me um * uinae*
co pus
iam
pe pe uae sepul u ae adi um sollemnibus eddi is sac i iciis
2
pe
noc em
in
alium locum ans e i po es .
Co pus in
ci-
ui a em in e i
non
lice , ne unes en u
sac a
ciui a is: e
15
3
qui
con a ea
ece i ,
ex a
o dinem puni u . *In a
mu os
'ciui a is
co pus
sepul u ae da i
non
po es uel us ina ie i.
4 *Qui
co pus
pe pe uae sepul u ae adi um uel
ad
empus
'alicui
loco
commenda um nudaue i e solis adiis os ende-
piaculum commi i : a que
ideo, si
hones io si ,
in in-
20
5
*sulam,
si
humilio ,
in
me allum da i sole . Qui sepulch um
*uioaaue in au
de
sepulch o dliquid sus ule in ,
p o
pe so-
*na um quali a e au
in
me allum dan u au
in
insulam de-
6 *po an u . Qui sepulch um alienum e ege i uel ape ue i
^eoque mo uum suum alienumue in ule i , sepulch um uio-
25
lasse uide u . Vendi o
undo eligiosa loca ad
emp o em
8 'non anseun nec
in
his ius in e e mo uum habe . Qui
monumen o insc ip os í ulos
e ase i uel s a uam eue e i
*uel
quid ex
eodem axe i , lapidem columnamue sus ule i ,
9
'sepulch um uiolasse uide u .
In
eo sa cophago uel
solo,
20A
=
Dig.
48,
19,
37 {I 21, 3-9
supple ae sun
ex
Veson ino (Cu-
iacii Obse u.
21, 13)
1 i em . . .
2
es
spu ia esse docui Rudo Zei sch i 'ü geschich l.
Rech swissenscha
15
p.
417
sqq.,
c .
2, 17, 4

cum . . .
2
es
M,
cum
uendi o e
L
II 5
sin
de .,
si
L,
species
M

12
uinae
Veson inus e
Va icanus eg.
1128, om.
Wisigo hi

13
eddi is
M,
om.
L

14 ci-
ui a e
ML

.
10
30
Paul.
I,
$1
II, 1


60
*ubi
co pus
iam deposi um es , aliud
co pus
in e i
non
po-
*
es , e qui in ule i eus sepulch i uiola i pos ula i po es ..'
10 Qui alienum mo uum sepelie i ,
si in
unus eius aliquid im-
pende i , ecipe e
id ab he ede
uel
a
pa e uel
a domino
po-
4
I es .
*Ma i us
id
quod
in
unus uxo is impendi
ex do e
5
12 * e ine e po es . Neque iux a monumen um neque
sup a
*monumen um habi andi ius es : a ac u enim conue sa ionis
*humanae piaculum admi i u : e qui
con a ea
ece i ,
p o
*quali a e pe sonae uel
ope e publico
uel
exilio
mul a u .
43 *Pa en es e ilii maio es sex annis
auno
luge i possun ,
mi- 1
a
*no es mense: ma i us decem ménsibus e cogna i p oximio-
' is g adus oc o. qui
con a
ece i , in amium
nume o
habe-
q
4 * u .* Qui luge , abs ine e debe
a
conuiuiis o namen is
45 *pu pu a* e
alba
ues e. Quidquid
in
unus e oga u , in e
16 aes alienum
p imo loco
deduci u . *Co po a animadue so-
15
* um quibuslibe pe en ihus
ad
sepul u am danda sun .'
; i
;
^^^ l^
,
,a
Ili
LIBER SECVNDVS
LI'
DE
REBYS CREDITIS ET DE IYREIYRANDOÍ

,.^^^°
9'll
a

^P aesidis p ouinciae o iciales,
quia
pe pe ui sun , mu-
I
b ^` uam
p ohib
pecuniam da e e eneb em exe ce e possun . P ae-
20
*ses p ouinciae mu uam pecuniam eneb em sume e
non
^
*
e u .
*
In
pecunia iis causis
si al e ex
li iga o ibus
iusiu andum de e a , audiendus es : hoc enim e
compendio
,.:^JI
â
^i i
i
2 li ium e aequi a is a ione p ouisum es . De e e iusiu an-
dum
p io ac o
po es : con a ium au em
de calumnia
iusiu-
25
3
andum
eo
compe i .
Si,
eus cum iu a e ueli ,
ac o
illi
::^^,u( d;lp pi
.,_,-,_

..,.
_.,..,.. , ...

.1111151

21, 11-13
ex Veson ino supple ae sun ( Cuiacii Obse u.
21, 13) 11

:., ‘11111s:
21, 46 =--
Dig.
48, 24, 3

1, 1
a
.
1 b—
Dig.
42, 1, 3 4

ll
3 § 10
hoc loco colloca Veson inus , pos §
15
collocan Wisigo hi
11
4
ab
M,
hab eo
L
11
10 sex] decem
Huschke, c . Va .
324 mino es
mense]
haec co up a esse docen Va .
321 : cum mino es libe i o men-
sibus elugen u , quo anno um decesse in , usque ad ima um : mino
imo non luge u , sed subluge u : mino anuo neque luge u neque
subluge u 43 e a conuiuiis e o namen is
L (I
14 pu pu a
Veson-
inus, o a. Wisigo hi
II 24
pa ag apho
1
in Basileensi
C
III 1 subiungun-
u in modem ub icae haec
de dubiis ebus solum iu a e debe e
e in
modwm sen en iae haec
qui suspec us dici u , cum nulla ue i as pe i o i
in eo exp imi u , qui calumniam se pa i dici :
quae ex in e p e a ionibus
§§ 4. 2
co up a esse palamz es
II 26 compe a M, compe e
L
^ U6p
1ei1Ql
-

61

Paul. I
I
, 4--
-4
necessi a em iu isiu andi emisi e hoc liquido appa ea ,
ac io
in
eum
non
da u . He edi eius cum
quo
con ac um
es iusiu andum de e i
non
po es , quoniam con ac um
igno-
a e
po es .

•
5

Si
qui
de debi o
quocumque
modo
con essus doce u ,
5
ex ea e
ac io c edi o i
non
da u ,
sed ad
solu ionem com-
pelli u .
•
[II DE PECVNIA CONSTITVTA]
1

Si id,
quod mihi
L.
Ti ius debe , solu u um
e
cons i-
2 uas , ene is ac ione pecuniae cons i u ae. "Idem es e
si 4 0
3
*ei qui
bona ide
mihi se ui cons i u um ue i .
Si
quis
Muobus pecuniam cons i ue i
TIBI AVT
TITIO,
e si s ic o
du e
*p op io
ac ione pecuniae cons i u ae mane obliga us, e iamsi
*Ti io solue i , amen
pe
excep ionem adiuua u .*
[III
DE
CONTRACTIBVS]

15
S ipula io es ue bo um concep io ,
ad
quam quis con-
g ue in e oga us esponde : uelu
sPONDES ? SPONDEO : DABIS?
DABO : PROMITTIS ? PROMITTO : FIDEI TVAE ERIT?
FIDEI MEAE ERIT :
e am pu e
gua a sub condicione
concipi po es .

[IV DE COMMODATO ET DEPOSITO PIGNORE FIDYCIAVE]

20
1

Quidquid
in
em commoda am ob mo bum uel aliam a-
2 ionem impensum es ,
a domino
ecipi po es .
Sí ac o incen-
dio uina
nau agio au
quo
alio simili casu
es
commoda a
amissa si ,
non
enebi u eo
nomine
is cui commoda a es ,
nisi
o e,
cu n posse em commoda am saluam ace e, suam
25
3
p ae uli . Se uus uel
equus a
la onibus uel
in bello
occisi,
2, 2 =
Dig.
43,
5, 6 II
2,
3 —
Dig.
13,
5,
30
5 si
de .,
ei
ML
11 de debi o
M,
debi o
L,
debi um
de .
10
in
Dig. p aecedun haec Vlpiani ue ba:
se uo quoque cons i ui posse con-
s a e ,
si se uo cons i ua u domino solui uel ipso se uo , qualem.=
qualem se uum domino adqui e e obliga ionem
II
43
p op i ac ioni
F
II
48 idei meae e i
de ., om. ML
II
20
iduciaue
M,
idu iae
L,
e
iducia
Lex Ruin. Bu g.
18,
4
II
25
possi
ML g$6
equus
Sicha dus,.
alias ecus
codices
II
a
la onibus . . .
p. 62,
1 sun
sc ipsi ,
si a
la .
uel
in
bello (bellum L) in
(uel
L)
aliam causam commoda i
occisi
sun
i
^^NUNp
Paul.
II,
4--7

62
si
in aliam causam
commoda i sun , ac io commoda i da u :
cus odia
enim e diligen ia ei commoda ae p aes anda es .
Si
em aes ima am ibi dede o , u
ea
dis ac a p e ium
ad me
de e es, eaque. pe ie i :
si
quidem
ego e
ogaui,
meo
pe iculo pe i :
si u de
uendenda p omisis i, uo pe iculo s
pe i .
[V
DE
PIGNORIBVS]
4


C edi o
si
simplici e sibi pignus deposi um dis ahe e
ueli ,
e an e
denun ia e debi o i suo debe , u pignus lua ,
2 ne
a se
dis aha u . Fe us uel pa us eius ei quae pigno i
40
da a
es pigno is iu e
non
ene u , nisi hoc in e con ahen-
es conuene i .
3


Compensa io debi i
ex
pa i specie e
causa
dispa i
ad-
mi i u : uelu
si
pecuniam ibi debeam e
u
Inihi pecunian}
debeas, au umen um au ce e a huiusmodi, lice
ex
diue so
45
con ac u,
compensa e
uel deduce e
debes: si
o um
pelas.
plus pe endo
causa
cadis.
[VI DE EXERCITORIBVS ET INSTITORIBVS]
Filius
amilias si
uolun a e pa is nauem exe cea
em
in
solidu
m
ob
ea
quae salua ecepe i obliga .
[VII AD LEGE111 RHODIAlYI]
1


Leuandae nauis
g a ia
iac us cum me cium ac us es ,
omnium in ibu ione sa cia u , quod
p o
omnibus iac um es .
codices: c . In e p e a io
si se uum uel equum uel quaecumque alia ali-
quis ab al é o ad usus an ummodo se uiendi cómmoda a suscepe i e
eos ad pugnam uel ubi ui ae pe iculum incu an duxe i
5 de uendenda
M,
e uendenda
L,
de endenda
de . :
si em accep-
am non ogan e domino , sed p omi en e eo qui accepi , dum ueli
uenumda e, pe dide i
In e p e a io : o asse
si u e uendi u um p o-
misis i
sc .
10 pigno i] pigne is
codices
II 11 non ene u
L
cuni
In e p .,
e ine u M
(simili e ad
63, 2), con inen u
uel
ene u
de .
ji
13
pa is speciei e ex causa
Iluschke

16 debes . . . pe as . . . 17 ca-
dis
Cuiacius,
debui (debi um
M) . . .
pe a . . . cadi
codices
I
I 18
e
ins i o ibus
del. Cuiacius

20 solido
codices
i
22 iac us comme -
cium ac us
L,
iac us (iac us^* M
a
) conme cium ac um
M

23 sa -
cian u
codices

iac um
L,
da um
M
20
i;^^ I^ 5


63

Paul. II, 7-9
2
(
3)
Naue uel a bo e ui empes a is amissa uec o es
ad
con ibil-
ionem
non
enen u , nisi ipsis a bo em salu is
causa
e uen-
3
(2) ibus nauis salua si . Iac u nauis leua a
si
pe ie i , ex ac is
alio um
pe
u ina o es me cibus eius
quoque
a ionem habe i
4
placui , qui me ces salua naue iac aui . Leuandae nauis g
a-
5
ia
me ces
in
scapham ansiec as a que
ideo
amissas in i-
bu ione ea um quae
in
naui saluae sun e ici conueni : naue
au em pe di a conse ua ae cum me cibus scaphae
a io non
5
habe u . Colla io in ibu ionis ob iaé um salua .naue ie i
debe .

4
0
[VIII
DE
INSTITORIBVS]
1 Sicu commoda sen imus
ex
ac u p aeposi i ins i o is,
i a e incommoda sen i e debemus. e
ideo
qui
se uum siue
ilium iliamue
amilias
siue ancillam p aeposui nego io uel
me cibus exe cendis, eo um
nomine in solidum
conueni u .
15
2
Si
quis pecuniae ene andae ag oqbe colendo, condendis uen-
dendisque ugibus p aeposi us es ,
ex
eo
nomine
quod cum
illo con ac um es
in solidum
undi dominus obliga u : nec
3
in e es , se uus an libe si . Quod cum discipulis eo um,
qui o icinis abe nis p aesun con ac um es , in magis os
20
uel ins i o es abe nae
in solidum
ac io da u .
[IX
D
E
IN
REl1
VERSO]
9


Se uus uel ilius
amilias si
accep am pecuniam
in
em
pa is uel domini ue e i , hoc
modo:
ag um
pu a
colendo,
domum ulciendo , mancipia ues iendo ,
me cando
uel c edi-
25
o i soluendo uel
quid ale
aciendo,
de in
em ue so
in soli-
dum
uel pa em uel dominum obliga :
si
amen ob hanc cau-
2
sam
pecunia da a
si . *Filius'
amilias si in id
accepe i
'mu uam pecuniam , u eam
p o
so o e sua
in
do em da e ,
9, 2 =
Dig.
14, 6, 17
2 non enen u
L,
e enean u
M
1¡ 4 quoque eius
codices
11 6 ans-
iec as a. i. amissas
Cuiacius,
ansiec ae a. i. amissae
codices
11
9 ob-
iec um
codices
11 13 qui
edd.,
in eum qui
codices
11 14 iliamuel
ML

nego io
de .,
nego ii
M,
nego ium
L

46
condendis
con i ma In e -
p e a io,
coemendis
Cuiacius
11 20 magis is uel ins i o ibus
codices
2á colendo
de .,
colendum
ML
11 27
ue ba
si amen
sqq. nescio quo
modo
co up a esse docen Dig.
15, 3, 3 § 1. 5 § 3
l
i^,^^
^
*
.
pa e
chis de in
em ue so ac ione • enebi u : ipsi enim
*mo ua
in ma imonio
puella epe i io do is da u .*

^!
^
'
^^
l

;i^
[X
DE
SENATVS CONSULTO MACEDONIANO]

^
¡¡^>ll^
-,^,{^

^
Qui
ilio amilias con a
in ^e dic um amplissimi o dinis

"^
pecuniam mu uam e edide i ,
pos
mo em pa is
ex
eo quod
5

,00
^
uiuo pa e c edidi eum eo age e
non
po es .

,;^^
^ 1
,
•
o^
u
°
i
[XI
AD
SENATVS CONSVLTVM VELLF.IANVM]

•
^

In
omni
gene e
nego io um e Obliga ionum am
p o
ui-

^^^iM1
¡ila^^l
'?
IS quam
p o
eminis in e cede e mulie es p ohiben ú .
Mu-
lie ,
quae
p o
u o ibus ilio um suo um indemni a em
p o-
4
0
3
misi ,
ad
bene icium sena us consul i
non
pe ine .
*Si
^decipiendi
animo ,
uel eum sci e
se non
ene i, mulie
p o
^aliquo in e cesse i , excep io ei sena us consul i
non
da u :
*ac ionem enim, quae
in
dolum mulie is compe i , amplissi-
15
{^ ^mus o do
non
excludi . P ocu a o
si
manda u mulie is
p o
^alio in e cesse i , excep ione sena us consul i Velleiani adiu-
^ua u , ne
alias
ac io in e cida .*
^ ;^i i' 'JÍIO Í( ^.
^wli±
d bllQ
[mi
DE DEPOSITO]
:^ ;^O^F dlUlli
1

*Depone e possumus apud alium
id
quod nos i iu is es

^^^i;ibipi^c
*uel alieni. Deposi um es quasi diu posi um. se uandum
20

i^uidgcid
3
^es , quod
ad
b eue empus cus odiendum da u . Depone e

^uide u qui
in
me u uinae incendii nau agii apud alium

u bilimi
^
^cus odiae
causa
deponi . Depone e uide u e is, qui su-

*spec am habens uel minus idoneam cus odiam domus uel

`''^cc
¡am
o
*uim la onum imens apud aliquem em cus odiendam com-
25

"^Plo i
^ ,

5
^moda .^
Si
sacculum .uel a gel.l um signa um deposue o, e

''^^uum;

is
penes
quem deposi um ui
me
inui o con ec aue i , e

''ñi^leo ^uc
5
a
deposi i e u i ac io mihi
in
eum compe i .
"Si ex
pe missu
•
44,
3. 4
_
Dig.
46, 4,
30

42,
4
-4 =
Colla io
40, 7,1-4
II 42, 5

•11'`.,11
= Colla io
10,
7, 5.
Dig.
16,
3, 29
p .
11
12, 5
a
=
Dig.
16,
3, 29,
1
10
p o,
quod ue u In e p e a io, del. Cuiacius secu us Cod.
4, 29,
6
p .
5, 46,
2:
ue i o asse
p o
nego iis pupillo um
a se
adminis an-
dis 11
23
deponi
Coll.P,
de deposi o
Coll.
w
, om. Coll.
11
26
signa u a
-ML clon In e p e . e Dig., om. de . cum Coll. : ui ne
si
sacculum sig-
na um ?
Paul.
II,
9-12

64
65
Paul. II, 12. 13
*meo deposi a pecunia
is
penes
quem
deposi a
es u a u , u
*in
ce e is bonae idei iudiciis
usu as
eius
nomine
p aes a e
6
*mihi cogi u . Ob
es deposi as
dolus an um p aes a i sole .
6
a
*La ae culpae inis es
non
in ellege e
id
quod omnes in elle-
7 *gun .*
In
iudicio deposi i
ex mo a
e uc us ueniun e
5
8
usu ae ei deposi ae p aes an u .
*Si
quis em
penes se de-
*posi am apud alium deposue i , am ipse di ec am ,
guau]
is
*qui apud eum deposui u ilem ac ionem deposi i habe e
pos-
9
*sun .
Si
pecuniam deposue o eaque
u i
ibi pe mise o, mu-
* ua magis uide u quam
deposi a ,
ac
pe
hoc pe iculo
uo 40
10 *e i .
Si
em apud
e
deposi am uendide is eamque
pos -
*quam
edeme is pe dide is, semel admisso
dolo
pe pe–
9 i * ua deposi i ac ione enebe is. Ex
causa
deposi i lege
duo-
"decim abulá um
in
duplum ac io da u ,
edic o
p ae o is
in
12 'simplum.*
In causa
deposi i compensa ioni locus
non
es ,
15
sed es
ipsa eddendá es .
[xIII'
l

Debi o dis ac is iduciis
a
c edi o e
de supe luo ad-
'I
a
ue sus eum habe ac ionem. *Si au em a dius supe luum
* es i ua c edi o
id
quod apud eum deposi um es ,
ex mo a
20
"e iam
usu as
debi o i hoc
nomine
p aes a e cogendus es .
l
b
^^^Cum debi o
g a ui a pecunia
u a u , po es c .edi o
de
uc-
* ibus ei sibi pigne a ae
ad
modum legi imum
usu as ed-
2 *ne e.* Quidquid c edi o
pe
iducia ium se uum quaesi-
3 ui , so em debi i minui . Debi o c edi o i uende e iduciam
25
non
po es :
sed
alii
si
ueli uend
e e
po es , i a u
ex
p e io
eiusdem pecuniam o e a c edi o i , a que i a emancipa am
sibi em emp o i p aes e . Si
pe
supposi am pe sonam c e-
di o pignus suum inui o debi o e compa aue i , emp io
non
uide u e
ideo
quandoque lui po es :
ex
hoc enim
causa pi- 30
12, 6=
Colla io
10, 7, 6 {{ 12,
6
a
=
Dig.
50, 16, 223 {{ 12, 7-11
= Colla i.o 10, 7, 7-11
II
13,
l
a
=
Dig.
1
3,
7, 7
II
13,
1
b
=
Dig.
20,2,8
5 e uc us]
Coll.,
uc us
codices
II
6 p aes an u
Coll.,
pos uian u
I,
pos ulen u
M
II
7 di ep am
codices
II
9 eaque u i
Bluhn -e,
eam hanc
quem
(em.
in
que)
Coll.P,
eamque
Coll.
w
Coll.
U
p omise o
Coll." Coll. ,
commisse o Coll. ' I{ 41 pos quam edeme is] edeme is pos quam
Coll. ,
edem. eam pos quam Coll.
W
, edem. eamque pos quam
Coll. ,
edem. pos eam
Cuiacius
II pe pe ua
Colla',
pe pe uam
Coll.
p
,
pe pe-
uo
Coll.
w
II
17
ub icam
de lege commisso ia,
quam codices
ín e §
5
e
6
inse uni
;
huic
loco
es i ue un edd.
^
^
, 1
p1
0m
•
[9
Paul.
II,
13. 4
4

66
5
gno is uel iduciae ini i non po es . Si in e c edi o em e
debi o em conuene i , u iduciam sibi uende e non licea ,
non soluen e debi o e c edi o denun ia e ei sollemni e po -
es e dis ahe e : nec enim in ali conuen ione iduciae ac ia
nasci po es .

5
[DE LEGE COMMISSORIA1
6


Si c edi o em iduciae da ain uni ex he edibus uel ex-
aneo legaue i , adue sus omnes' he edes ac io iduciae com-
7 pe i . Si c edi o em iducia ia n ece i melio em , ob ea
ecupe anda quae impendi iudicio iduciae debi o em habe-
8 bi obnoxium. Nouissimus c edi o p io em obla a pecunia,
quo possessio in eum ans e a u , dimi e e po es . sed e
p io c edi o secundum c edi o em, si uolue i , dimi e e
non p ohibe u , quamquam ipse in pigno e po io si .
9


Se uus si mu uam pecuniam empo e se ui u is acce- 4
pe i , ex ea obliga ione pos manumissionem conueni i non
po es .
[XIV DE VSVRIS]
1


Si pac um nudum de p aes andis usu is in e posi um si ,
nullius es momen i : ex nudo enim pac o in e ciues Roma-
20
2 nos ac io non nasci u . Vsu ae sup a cen esimam solu ae so -
3 em minuun , consump a so e epe i possun . T aiec icia
pecunia p op e pe iculum c edi o is , quamdiu nauiga
na=
4 uis, in ini as usu as ecipe e po es . Vsu ae , quae cen esi-
5 mam excedun , pe e o em solu ae epe i possun . Si quis
25
pigno a debi o is ci a auc o i a em iudican is abduxe i ,
5
5
uiolen iae c imen admi i . *Si u o cons i u us quos inue-
*ne i debi o es non conuene i ac pe hoc minus idonei e i-
*cian u , uel in a sex p imos menses pupilla es pecunias
*non collocaue i , ipse in debi a a pecuniam e in usu as
30
6 *eius pecuniae quam non ene aui conueni u *. Tu o in
usu as non conueni u , si pecuniam pupilla em ideo non col-
•
4
4, 5
a
=
Dig.
26, 7,
15
. .s ,.......,..-^.,.,_,.,,. ..............., _. ... i...^.^^,,,..^".,.,...."...._......_

,,...,.....,.,.,.,...,...,.^^^.,,
4 in] ex
Cuiacius {{
10 quae
Sicha dus,
quod
codices {{
41 p io em
L, o a.
M {{ obla a pecunia quo
Cuiacius,
obliga a pecunia a quo
de .,
obliga am pecuniam quo
ML !{ 4
6 ex
o a. MaL
73

Paul. 1I, 23-24
[XXIII DE DONATIONIBVS INTER VIRVM ET VXOREM]
1


Mo is
causa
dona io es , quae impenden is me u mo is
i , u o u uale udinis pe eg ina ionis nauiga ionis uel belli.
2 Manumissionis
g a ia
in e ui um e uxo em dona io auo e
libe a is ecep a es ,
uel
ce e quod
nema ex
hoc ia locu-
5
ple io : ideoque se uum Inanumi endi causa inuicem sibi
3 dona e non
p ohiben u . In e ui um e uxo em nec
pe
in-
4 e posi am pe sonam dona io ie i po es . In e ui um e uxo-
em con empla ione dona ionis
imagina ia
uendi io con ahi
5 non
po es . Supe s i e eo qui ma imonii empo e donaue- 4
0
a ,
an e
deceden e cui ue a dona um,
id
quod dona um es
penes
dona o em emane . *quod
si
simul am is cui dona um
*es quam is qui donaui
decesse i ,
quaes ionis decidendae
*
g a ia magis placui uale e dona ionem, quod dona o
non
su-
*pe ui a , qui em condice e possi .* Quocumque empo e
15
con empla ione mo is in e ui um e uxo em dona io ac a
7 es , mo e secu a conualesci . quis uxo i
ea condicione
*donaui , u quod donaui
in
do em accipia , de unc o eo do-
*na io conualesci .*
[XXIIIA
Ī

20
*Mulie
si in
e n ui i damnum dede i ,
p o
eno e legis
*Aquiliae conueni u .'
[XXi
DE LIBERIS AGNOSCENDISI
1

Si
se ua concepe i e pos ea manumissa pepe e i , libe-
2 um
pa i .
Si libe a
concepe i e ancilla ac a pepe e i ,
25
3
libe um pa i :
id
enim auo libe a is exposci .
Si
ancilla
concepe i e
medio
empo e manumissa si , u sus ac a an-
23,
5 =
Dig.
34, 5, 8 (( 23, 7 =
Dig.
24,
1, 59 (( 23A =
Dig.
9,2,56
2 impenden is me u
Huschke,
inpenden e me u
M,
inpenden is
L ((
3 o u
dubi an e sc ipsi,
o
M,
es
L
II 5 uel
Sicha dus,
uelu
codices ((
quod
M,
quidem
L ((
ex
M, om. L (( 7
p ohiben u
de .,
p ohibi u
M,
p ohibé u
L ((
10 supe s i e
sqq.]
si in e ui um e uxo em dona io
ac a ue i , p io e de unc o cui dona um es ad eum es edi qui do-
naue i
Dig., ubi sequun u quae sup a inde a
u. 12
súppleuimus ((
13
do-
naui decesse i
S udemund,
donaue i
F
i(
18 de unc i
F
((
25 pa i ]
pa i id enim auo libe a is ex o si
codices (ex u.
26)

Paul. 1I, 24----25

74

je>^
^apilesj ^
^dP
11
101111
ode e,
-^6eude
►
1,
;;;I e^
pQ ^i
^,luliaee^ue
{;lOdO UlelD'
,00
ooD
á
^ lh¡ua , se
i1/
pool,
;;
l
u uccidil
^;puo¡ ¡pla
debe
ilion
..,ldul e o
el
i^ adul e i
[xXIYA]
1 *Adop a e quis nepo is
loco
po :es , e iam
si
i ium
non
*habe . Eum quem quis adop aui , emancipa um uel
in
*adop ionem da um i e um
non
po es
adop a e.`
[XXV QVEMADMODVM FILII SVI IVRIS EFFICIVNTVR]

25
1

Pa e
ab
hos ibus cap us desini habe e ilios
in
po e-
s a e : pos liminio eue sus am ilios quam omnia sui iu is
in
po es a em ecipi , ac
si
numquam
ab
hos ibus cap us si .
2
Singulae mancipa iones uel isdem uel aliis es ibus ie i pos-
3 sun , uel eode n
die
uel in e misso empo e. Emancipa io
30
24, 10 —=
Dig.
25, 3, 4
II
24A =
Dig.
1, 7, 37
2 non
sc ipsi,
non enim
codices
II 3 si pos m. libe a i ac am
Cuiacius,
si pe m. libe a is ac a
L,
si m.
libe a i ac am
M
II
7 quo
omisso
de .,
omisso
ML,
quibus missis
Sicha dus secu us In e p e a io—
nem,
sed con a
Dig.
25,
3,
1,
11
II
8
omnimodis
codices
II
mulie esse
codices
II
11 suus
Sicha dus,
suo
codices
II
18 pe oca
F II
26 de-
sini .
de .,
desine
? l
b
L;
desene
M
a
II
29 § 2 om.
M
N
d
c
c
cilla pepe e i , libe um pa i :
media
enim empo a libe a i
^
p odesse,
non
noce e possun .
Ex ea
mulie e na us, quae
ex
causa
ideicommissi manumi i debui ,
si pos
mo am libe -
5 a i ac am nasca u , ingenuus nasci u .
Si
mulie diuo io
ac o
g auidam
se
scia , in a icensimum
diem
ui o denun-
5
Lia e
debe uel
pa i
eius , u
ad
uen em inspiciendum ob-
se uandumque cus odes mi an :
quo omisso pa um mulie is
6
omnimodo cogun u agnosce e.
Si
p aegnan em
se
esse
mu-
lie
non
denun iaue i uel cus odes uen is missos
non
ad-
mise i , libe um es
pa i
uel auo na um
non
ale e. ce e um
lo
neglegen ia ma is,
quo
minus suus
pa i
he es si , obésse
7 non
debe .
Si
mulie
se ex
ui o p aegnan em nege , pe mi -
8 i u ma i o uen em inspice e e uen i cus odes da e. Ven-
e inspici u
pe
quinque obs e ices, e quod maxima pa s
9
ea um denun iaue i ,
p o
ue o habe u . Obs e icem , quae
45
pa um alienum a uli , u supponi possi , summo supplicio
1
0
ad ici placui . *Neea e uide u
non
an um is qui pa um
*p ae oca ,
sed
e is qui abici e qui alimonia denega e is
*qui publicis locis mise ico diae
causa
exponi , quam ipse
*non habe .*

20
75

Paul. II, 25. 26
^
e iam die e ia o ie i po es . Apud magis a us municipa-
les , si habean legis ac ionem , emancipa i e manumi i po-
5 es . Filius amilias inui us emancipa i non cogi u .
[xx l
DE ADVLTERIIS]
4

*Capi e secundo legis Iuliae de adul e iis pe mi i u pa-
5
* i am adop iuo quam na u ali adul e um cum ilia cuius-
*cumque digni a is domi suae uel gene i sui dep ehensum sua
2 *manu occide e. Filius amilias pa e si iliam in adul e io
*dep ehende i , ue bis quidem legis p ope es , u non possi
3 *occide e : pe mi i amen ei debe , u occida . Capi e quin o
4o
*legis Iuliae caue u , u adul e um dep ehensum uigin i ho as
4 *a es ando uicinos e ine e licea . Ma i us in adul e io de-
*p ehensos non alios quam in ames e eos qui co po e quaes-
* um aciun , se uos e iam, excep a uxo e quam p ohibe u .
5 *occide e po es . Ma i um, qui uxo em dep ehensam cum 15
*adul e o occidi , quia hoc impa ien ia ius i dolo is admisi ,
6 *lenius puni i p acui . 0cciso adul e o dimi e e s a im ma-
* i us debe uxo em a que i a iduo p oximo p o i e i , cum
7 *quo adul e o e in quo loco uxo em dep ehende i .* In-
uen a in adul e io uxo e ma i us i a demum adul e um occi-
20
26, 4-6
es ilu ae sun ex Veson ino (Cuiacii Obse u.
24, 18)
e Va-
icano eg.
1050, in
quo legun u pos §
17
p aemissa unicuique sen en iae
uoce
In e p e a .io : 26, 1. 2. 4-6 =
Colla io
4, 42 11 26, 7. 8 =
Col-
la io
4, 12, 6. 7
4
nume us i uli
XXXVII
apud Cuiacium Obse u.
21, 17 e o e p o
XXVII
(compu a o scilice i ulo
de modo 2, 17, 4)
sc ip us es
11
5
se-
cundum legem
Va ic.
11
6 cuicumque
Va io.,
cuiusque
Coll.
11
7 sui
Coll., om.
Veson . Va ic.
11
sua manu
Coll.,
om.
Veson . Va ic.
11
8 ilius]
ilia
Va ic.
11
si in adul e io ilia
Va ic.
11 9 ue bis . . . es om.
Va ic.
u non] uel
Va io.
11
10 pe mi i . ei debe
Veson . Va io.,
pe mi i u
lamen e iam ei
Coll.
11 capi e
Va ic. e Veson . secundum Cuiacii edi io-
nem
4586, u susque capi e
Veson . secundum
Cuiacii Obse u.
21, 48 11
11 ho as
Va. ic.,
ho is
Veson .
11
42 ad es andos Va ic.
11
dep ehensus
Va ic. Coll.
w
Coll.
0
11 13
quae in amis
Va ic.
11 14 se uus
Va io.
11
e iam
Veson .,
i em
Va io., e iam e
libe os
Coll.
11 quam p. o. po es ]
non p ohibi u occide e
Va ic.
11
15 ma i us
Va ic. Coll., de Veson .
non
cons a
11
dep ehensa
Va ic.
11 46 adul e io
Va ic.
11 47 lenius
Veson .? Coll. ,
leuius
Va io.
11
ma i us s a im dimi e e
Va ic. , de
Veson .
non
cons a
11 19 inuen a in ad. uxo e (inuen am ad. uxo em
Coll:
p
) ma i us (- um
Coll.
w
) i a demum adul e um ma i us (- um
Coll.w)
occide e po es si eum Coll.,
inuen am in ad. uxo em (- e
L)
ma i us
i a demum occide e po es , si adul e um
Wisigo hi
di
('
, Paul. II, 26. 27

76
8
de e po es ,
si
eum domi suae dep ehenda . Eum, qui
in
adul e io
dep ehensam uxo em
non
s a im dimise i , eum
9
lenocinii pos ula i placui . *Se ui ue o am ma i i quam
*uxo is
in causa
adul e ii o que i possun , nec his
libe as
10
*
sub specie impuni a is
da a
ualebi . Duos
uno
empo e
5
*uxo is adul e os accusa i posse sciendum es : plu es ue o
41
*
non posse. Cum his , quae publice me cibus uel abe nis
12 *exe cendis p ocu an , adul e ium ie i
non
placui . Qui
13 *masculum libe um inui um s up aue i , capi e puni u . Qui
*uolun a e sua s up um lagi iumque impu um pa i u ,
di-
4
o
*midia
pa e
bono um suo um mul a u , nec es amen um ei
14
*
ex maio e
pa e
ace e lice . Adul e ii conuic as mulie es
*dimidia
pa e
do is e e ia pa e bono um ac elega ione
*
in insulam placui coe ce i : adul e is ue o ui is pa i
in
in-
*sulam elega ione .dimidiam bono um
pa em
au e i , dum- 15
45
*
modo
in
diue sas insulas elegen u . Inces i poenam, quae
*
in ui o
in
insulam depo a io es , mulie i placui emi i :
*hac enus amen , qua enus lege Iulia
de
adul e iis
non
ap-
1
6
*p ehendi u . Ancilla um
sane
s up um, nisi
de e io es
ian ,
17 *au
pe
eas
ad
domina a ad ec e , ci a noxam habe u .*
In
20
causa
adul e ii dila io pos ula a impe i i
non
po es .
[XYVII DE EXCVSATIONIBVS
TVTORVMl
4


Inimici iae
capi ales,
quas quis cum pa e de unc o
h
a-
bui ,
a
u elis excusan , ne
pa e no
inimico pupillus commi -
26, 8. 9 =
Colla io
4, 12, 7. 8
II
26,
40-42
ex
Veson ino e Va ic. eg.
4 050
es i u ae sun
(in
Va ic. singulis sen en iis p aemi i u
in e p e a io) :
26, 12 =
Colla io
5, 2, 1 II 26, 13 =
Colla io
5, 2, 2 :
ex a e iam in
quodam exemplo edi ionis Cuiacii
4 566 a
nescio
quo adsc ip a (c .
Haubold
Opuscula
2
p.
915)
p aemissis his
ex Paulli lib. sen . i . XXXVII
(c .
ad
75, 4) lege Iulia adul e ii
II
26,
44
-4
6
ex
Veson ino e
Va icano
eg.
4 050
es i u ae sun
(in Va icano an e
16 adul e ii
e
18 adul e is
e
20 in-
ces i
addi u
In e p e a io)
II
26,
17
c .
4', 12, 9
dimise i
Coll.,
dimisi
Wisigo hi
II
5 specie] spe
Pi hoeus
6 uxo es ad. accusa e
Va ic.
II
7 abe ne
Va ic.
II
9 s up aue i
Va ic.
II
puni u
Veson .,
punia u
Va ic. Coll.
w
Coll.
,
punie u
Coll.
II
10 dimidiam pa em
codices
II 43 dimid iam pa em
Va ic.
II e ciann
pa em
Va ic.
II
ac el. in insulam
Veson .,
in insule e el.
Va ie.
II
44 in insule
Va ic.
II
46 elegan u
Va ic.
II
quae in ui o in ins. dep.
es
Veson .,
in ins. dep. ui o
Va io. II
18
adp ehendi
Va ic.
II
19
sane
om.
Va io. II
20 ad domini iniu iam ad ec e u
sc .
II ci a
Veson .,
ea
a
Va io.
II
23 de unc o L
b
,
de unc um L
a
,
de unc o um
M
i!119
lu o is
111Pallla 141
:::^1pL
77

Paul.
II, 27-30
A
2 a u . Ad cu am eius , cuius quis u elam adminis aui ,
3 inui us uoca i non po es . *Quinquagin a die um spa ium
* an ummodo ad con es andas excusa ionum causas pe ine
*pe agendo enim nego io ex die nomina ionis con inui qua -
4 * uo menses cons i u i sun . Pos suscep am u elam caecus
5
*au su dus au mu us au u iosus au uale udina ius depo-
5 *ne e u elam po es . Paupe as , quae ope i e one i u elae
6 *impa es , sole ibue e uaca ionem. P o

*u es La inus Iunianus

codicillis ad es-
* amen um non pe inen ibus

.41

4
0
[XXVIII DE POTIORIBVS
NOMINANDIS1
1


Non ec e po io em uide u nomina e, qui causa a nomi-
na i po io is non exp esse i . Po io quis esse debe non so-
3 lum g adu gene is, sed e subs an ia ei amilia is. *Amicos
"appella e debemus non leui no i ia coniunc os , sed quibus
13
* ue in in iu a cum pa e amilias hones is amilia i a is
*quaesi a a ionibus.*
[XXIX QVI POTIORES NOMINARE NON POSSVNT]
Libe us , quem pa e u o em dedi , si minus idoneus
dica u , excusa i quidem non po es , sed adiungi illi cu a o
20
po es .
[XXX AD ORATIONEM DIVI SEVERI]
Dolo u o is cu a o isue de ec o in duplum eius pecu-
niae condemna ione conueniun u , qua mino em áuda e
uolue un .

25
[XXXAI
*Pos umo u o da us non na o pos umo neque u elae,
'quia nullus pupillus es , neque nego io um ges o um iudicio
27, 3
Va . 172
=
Dig.
27,
1,
38
11

28,
3
=
Dig.
50,
11

27,

4.
16,
223,
5
4
=
Dig.
27, 1, 40

11
11

30A
=
Dig.
27, 3,
27,
24
6
=
5
caecus] ac us
addi Mamasen
11 1
2
nomina i
de . ,
nomina im
L, de ici M
11
16 in
iu a . . . amilia i a is] uincula cum
p. .
amilia-
i a is hones is
Mommsen
11
18
po io es
L,
po io
M
11
nomina e
de .,
nomina i
ML
11 possun
L,
possi
M
11
28
es F
1
, es neque
p o
u o e
quia
nulla signi ica io es F2
'eí^l
^1P
!il
;,;
Ip
^:^^^cce
^,
Paul.
II;
30. 34

78
* ene u ,
quia
adminis asse
nego ia
eius qui na us
non
esse
*
non uide u : e
ideo
u ilis
in
eum ac io dabi u .*
[xxx
DE
F RTIS]
1
2


Fu es qui
dolo malo
em alienam con ec a . Fu o-
um
gene a
sun qua uo : mani es i , nec mani es i ,
con- 5
cep i e obla i. mani es us u es qui
in
aciendo dep ehen-
sus es e qui in a e minos eius loci , unde
quid
sus ule a ,
dep ehensus es , uel an equam
ad
eum locum
quo
des inaue-
a pe uene i . nec mani es us u es qui
in
aciendo qui-
dem dep ehensus
non
es ,
sed
eum u um ecisse nega i
non
o
3
po es . Concep i ac ione is ene u , apud quem u um quae-
si um e inuen um es . obla i ac ione is ene u , qui em
4
u i am alii ob uli , ne apud
se
inueni e u . Fu i ac ione
5
is age e po es , cuius in e es em
non
pe didisse. Concep i
is age e po es , qui em concepi e inueni . obla i is age e
15
6
po es ,
penes
quem
es
concep a e inuen a es . Mani es i
u i ac io e nec mani es i e concep i e obla i he edi qui-
7
dem compe i ,
sed in
he ede o
non
da u . Se uus , qui u -
um ece i damnumue dede i , nisi
id p o
sui quan i a e
8
dominus sa ci e si pa a us , noxae dedi po es .
Si
se uus
20
u um ece i , deinde manumissus si au aliena us, cum
ipso
manumisso uel emp o e agi po es : noxa enim capu
9 •
sequi u . Filius
amilias si
u um ece i , deinde emancipe-
u , u i ac io
in
eum da u ,
quia in
omnibus noxa capu
10 sequi u .
Non
an um qui u um ece i ,
sed
e iam is, cuius
ope au consilio u um ac um ue i , u i ac ione ene u .
11 *Rei he edi a iae, an equam
ab he ede
possidea u , u um
42 * ie i
non
po es .* [Qui me e icem libidinis
causa
apui
31. 1
-5 =
Colla io 7,
5,
2-6 II 31, 7. 8
c . Edic um Theode ici
11
7. 120
Lex Rom. Bu gund.
1
5
11
3
1
,
11
ex Veson ino es i ui Cuia-
cius Obse u.
21,
19
1 qui]
quia
F
II 4 dolo malo
om.
Coll.
11
7 quid
(sic de .,
quis
ML)
sus ule a dep ehensus
Wisigo hi,
u a us es comp ehensus
Coll.
11
9
es u
Coll.
11
apiendo
Coll.
11
10
comp ehensus
Coll.
11
u um
om.
Coll.
11
11
is om.
Coll.
11
quaesi um . . .
12
es ] es inuen um
Coll.
11 14
cuius
Coll.,
cui
ML
11 concep i is] concep i a au em
Coll.
11
15
e ]
id
es
Huschke
11 is
om.
Coll.
11
46 e
om. Coll.,
id
es
Huschke
11
18
qui
M,
si
L
11
22
manumisso
Cuiacius,
manumisso e
codices
11
enini
de .,
a a,.
ML
11
26
ope
Cuiacius,
ope a
codices
11
28 § 42
Pauli non
esse uidi Cuiacius, c . §
31
e Dig.
47, 2, 39

79

Paul.
II, 34
1
3
e celaui , eum quoque u i ac ione ene i placui .] Fu i
mani es i ac io p ae e quad upli poenam ipsius ei pe secu-
1
4
ionem
gene e
uindica ionis e condic ionis con ine . Fu i
concep i ac io
adue sus eum qui ob uli ipli es poena e
15 ipsius ei epe i io. Fu i quocumque
'gene e
condemna us
5
4
6
amosus e ici u . Quaecumque
in
caupona uel
in me i o io
s abulo diue so ioue pe ie in ,
in
exe ci o es eo um u i
17 ac io
compe a. *
Si
es
uendi a
an e
adi ionem sub ep a
*si , emp o e uendi o u i age e possun : u iusque enim
18 *in e es em adi uel ade e.
Si quid in
naue a eue pe i- 4
o
19 *e i , u i ac io
in
exe ci o em nauis da u .' Rem pigno i
da am debi o c edi o i sub ahendo u um aci : quam
si
20 e ipse simili e amise i , suo
nomine
pe sequi po es . Pa e
uel dominus
de ea e,
quae
ilio amilias
uel se uo sub ep a
es , u i age e po es : in e es enim ei de e i ac ionem,
45
2 4
qui
de peculio
conueni u .
Si
em , quam ibi commendaui,
pos ea sub ipui , u i ac io compe e e ibi
non
po e i : ei
22 enim nos ae u um ace e
non
possumus. *Qui u um
*quaesi u us es , an equam quae a , debe dice e,
quid
quae-
23 * a , e em suo
nomine
e sua specie
designa e.* Si ,
cum
u um quis quae i , damnum iniu iae dede i , ac ione legis
24(25)Aquiliae enebi u . Siue seges
pe
u um siue quaelibe a -
bo es caesae sin ,
in
duplum eius ei
nomine
eus conueni u .
25(24)0b indicium comp ehendendi u is p aemium p omissum iu e
26
debe u .
*
Si se uum communem quis u a us si ,
socio
quo-
27
*
que ac io u i dabi u . Qui
p o
de elic o em iacen em
*occupaui , u um
non
commi i , ame si
a domino non
de e-
28 *linquendi
animo
elic a si .
,Si
se uus u um ece i cum do-
*
mino , p ae e ei condic ionem u i ac io
in
dominum da-
29 * u . Fullo e sa cina o , qui polienda uel sa cienda ues i-
30
*men a
accepi .
si o e
his u a u ,
ex
con ec a ione eo um
31, 45 =
Colla io
5,
5,
1
I{
31, 17. 18
ex
Veson ino es i ui Cuia-
cius 1.
c. {{
31,
22. 26-28
ex
Veson ino es i ui Cuiacius 1.
c. {{
31,
29
—34
=
Dig.
47,
2, 83
p .
§
1.
2 :
Cuiacius eas hoc
loco in
Veson ino in-
ueni , a amen
in
es i uendis eis
non
uide u nisi Diges is usus esse
2
quad up]i poenam p ae e
Huschke {{
4
concep i]
secundum
ea
quae sequun u e In e p e a ionem expec es
obla i :
la ius amen mendum
la e e suade ipsius ei epe i io, quae
non
po es ei compe e e, apud quem
u um con.cep um es {{
5
damna us
Con. {{
27 non
om.
Veson inus
28
elic a si .
duce
Huschkio sc ipsimus,
elic am
Veson inus
20
25
Paul. II, 31. 32

80
* u um ecisse uide u ,
quia non in
eam causam
ab
eo ui-
30
*den u accep a. F ugibus
ex undo
sub ep is am colonus
*quam dominus u i age e possun ,
quia
u iusque in e es
31 * em pe sequi. ` Qui ancillam
non
me e icem libidinis
causa
*sub ipui , u i ac ione enebi u , e
si
supp essi , poena
5
32 *legis Fabiae coe ce u .* Qui
abulas
cau ionesue sub ipui ,
in
adsc ip am summam u i ac ione enebi u : nec in e es ,
cancella ae nec ne sin ,
quia ex
his debi um dissolu um in-
33 e es comp oba i. *Qui se uo ugae consilium dedi , u i
34 *quidem ac ione
non
ene u ,
sed
se ui co up i.
Res sub-
4
o
* ep a
si in
domini po es a em eue sa si , cessa u i ac io.
35
*Qui u andi
animo
conclaue e egi uel ape ui ,
sed nihil
*abs uli , u i ac ione conueni i
non
po es , iniu ia um po es .
36
*Qui em suam u a u , i a demum u i ac ione
non
ene-
37
* u ,
si
al e i
ex
hoc
non
nocea u .* Se uus, qui
in uga
4
5
es ,
a domino
quidem posside u ,
sed
dominus u i ac ione
eius
nomine non
ene u ,
quia in
po es a e eum
non
habe .
[XXXII DE OPERIS LIBERTORVM^

ip OQl.
Egen em pa onum libe us obliga ione doni mune is e
ope a um solu us ale e cogendus es
p o modo
acul a um
20.
sua um.

;,uiuo
,_i edil
31,
29-32 =
Dig.
47, 2, 83,
c . ad p.
79 II
34,
33-36
Cuiacius

pil al
1. c. ex Veson ino es i ui
^^ 31,
37
c . Lex Rom. Bu gund.
15

. ,
¡d e
^^`u¡G o^
3
possi
F
a
Cuiacius ^^
•
7
in e es ] e e
Dig.
II 8
cancella ae
den.
Gy;¡
looj
cum Dig.,
cancancella ae M
a
, an cancella ae M
b
, hanc ancilla e
L
quia
de . Dig.,
qua
M,
quae
L
II
debi um magis solu um esse
comp o-
ba i
po es
Dig.
(I
44 u i ac io]
expec es
condic io u i a
81

Paul. III, 1 A-2
LIBER TERTIVS
[IA]
*Quo iens is , cui bono um possessio ab al e o pos ula a
*es , u e e coepe i , magis p oba um a um eum uide i ha-
*buisse : a i enim habi io ad con i ma ionem p io is pos u- 5
2 *la i pe ine . Si is, cui igno an i pe i a es bono um posses-
*sio, decesse i , he es eius in a empo a pe i ionis a am
'eam habe e non po es .*
[I
DE
CARBONIANO EDICTO]
Si a i pube i con oue sia ia , an p o pa e impube-
a 0
is di e i causa debea , ua ia um es : sed magis es , u di -
e i non debea .
[II DE BONIS LIBERTI]
(


In bonis libe i p io es pa onus quam ilius al e ius
pa oni, i emque p io es ilius pa oni quam nepos al e- 15
2 ius pa oni. Libe us duos pa onos he edes ins i ui : al e
eo um uiuo libe o mo i u : is qui supe es con a abulas
3 es amen i bono um possessionem ec o pos ula . Libe o-
um he edi as in capi a , non in s i pes diuidi u : e ideo si
unius pa oni duo sin libe i e al e ius qua uo , singuli
20
4 ui iles (id es aequales) po iones habebun . Pa onus uel
pa oni libe i ex pa e dimidia he edes ins i u i aes alienum
5 libe i p o po ionibus exsolue e cogun u . *Sicu es a-
*men o ac o deceden e libe o po es as da u pa ono uel
*iibe a is causa imposi a pe e e uel pa is bono um posses-
25
*sionem, i a e cum in es a o decesse i , ea um e um elec io
6 *ei mane . Libe o pe ob ep ionem ad oga o ius suum pa-
* onus non ami i .*
1A, 1=
Dig.
37, 1, 16 11 1A, 2=
Dig.
46, 8, 7
,
11 2, 5=
Dig.
37, 14, 20 11 2, 6 =
Dig.
38, 2, 49
4 uide i]
expec es
non uide i,
c .
Dig.
29, 2, 48 11 10 si . . . im-
pube is}
expec es
si a ibus pube i e impube i con oue sia ia , an
p o pa e pube is (
simili e Cuiacius)
11 16 duos pa onos
ue u In e -
p e a io, equi i u e e
qui duos pa onos habui , ex aneos
6
' i'j11
po
á,mimpl
d
d
^
uli
Paul. III,
3. 4
a

82
[III DE LEGE FABIANA]
Ea, quae in audem pa oni a libe o quoquo modo alie-
na a sun , Fabiana o mula am ab ipso pa ono quam a li-
be is eius euocan u .
[IVA
DE TESTAMENTIS]
1

Tes amen um ace e possun masculi pos imple um qua -
2 um decimum annum, eminae pos duodecimum. Spadones
ea empo e es amen um ace e possun , quo ple ique pu-
3 bescun , id es anno um decem e oc o. Filius amilias , qui
mili aui , de cas ensi peculio am communi quam p op io
iu e es amen um ace e po es . cas ense enim peculiuln es
quod in cas is adqui i u uel quod p o iciscen i ad mili iam
4
da u . Caecus es amen um ace e po es , quia acci e po-
es adhibi os es es e audi e sibi es imonium pe hiben-
4-
a
es. *Qui manus amisi , es amen um ace e po es , quamuis 15
5 *sc ibe e non possi .* Fu iosus empo e in e missi u o is
6 es amen um ace e po es . *E mulie i , quae luxu iose
ui—
7 *ui ,
bonis
in e dici po es .* Mo ibus pe p ae o em bonis in-
e dici u hoc modo :
QVANDO TIBI BONA PATERNA AVITAQVIl NEQVI—
TIA TVA DISPERDIS LIBEROSQVE TVOS AD EGESTATEM PERDVCIS ,
OB
20
8
EAM REM TIBI EA RE COMMERCIOQVE INTERDICO.
Qui ab hos ibus
cap us es , es amen um quasi se uus ace e non po es . sane
uale es amen um id quod an e cap iui a em ac um es , si
eue a u , iu e pos liminii, au si ibidem deceda , bene icio
legis Co neliae , qua lege e iam legi imae u elae he edi a- 95
9 esque i man u . In insulam elega us e in opus publicum
ad empus damna us, quia e inen ciui a ém , es amen um
10 ace e possun e ex es amen o cape e. Plu es quam sep em
4A,
4
a
=
Dig.
28, 1, 4 0
il 4A,
6
ex a in LA Pa is.
4408
Dig.
27,
10, 15
p .

4
lege] o mula
Schul ing
II
7 pos
duodecimum
Mon ispessulanus

11,

H
84
e Va icanus
4 023
addun
habe in lib o u o e auc o e,
quod
ex

^^^
glossema e ueni e e iam inde colligi u , quod illi codices alias non haben
nisi Paulum Wisigo ho um

14
enim] au em
Sicha dus
11 43
acci e
Cuiacius,
sci e
ML,
adsci e
de .

17
pos
po es
ub ica a
de eo cui
mo ibus in e dici u
ins. codices

.e
Dig.,
o a.
L, de A e Pa is. non
cons a

qui
L
(I 18 bonis
(an e
in é dici)
Cuiacius,
mo ibus
L, de
A e Pa is. non cons a

20
uos
M, om. L p
21
ea e
Sicha dus,
ac e
M, o a. L

§ 8
ub icam
i em (i em
o a. L)
de es amen is
p ae-
mi un codices
11 27 quia
L,
qui M
89

Paul. III,
6
33 mino p op ie a is eum uc ua ius in iu e cesse i . Fini u
usus uc us au mo e au empo e : mo e , cum usu uc ua-
ias mo i u : empo e, quo iens ad ce um empus usus uc-
34 us lega u , uelu biennio au iennio. Fundo uel se uo
lega o am undi ins umen um quam se ui peculium ad lega-
5
35 a ium pe ine . Quae endo um uc uum causa esse uiden-
u , qui opus us icum aciun , e moni o es e uilici e
sal ua ii : i em boues a a o ii , a a a , biden es e alces pu-
36 a o iae : umen um quoque ad semen em eposi um. F uc-
uum cogendo um causa compa a a ins umen o cedun , uelu 4 o
co bes , aluei, alces nesso iae e ena iae , i em molae oli a-
37 iae. Conse uando um uc uum causa compa a a ins u-
men o cedun , uelu dolía , cupae , uehicula us ica , ciba ia,
pis o es , asini , oca iae : i em ancillae quae ues imen a u-
3 8 s icis aciun , scu a quoque e su o con inebun u . Vxo es
45
eo um qui ope an u magis es u ins umen o cedan . peco a
quoque e pas o es eo um s e co andi causa pa a a ins u-
39 men o con inen u . Ea au em, quae cus odiae magis causa
quod ad usus pa is amilias eo dela a sun , ins umen i no-
4.0 mine non con inen u . Vxo es ue o eo um, qui me cedes
20
p aes a e consueue an , neque ins uc ionis neque ins u-
44
men i appella ione con inen u . Pisca u ae uel uena ionis
ins umen um i a demum ins umen o undi con ine u , si ex
42 his maxime undi edi us cogan u . F uc us pe cep i ins u-
men o undi i a demum cedun , si ibidem absumi a es a o e
25
43 consueue an . Fundo cum omni ins umen o us ico e u -
bano e mancipiis quae ibi sun lega o semina quoque e ci-
44 ba ia debebun u . Fundo cum omni ins umen o us ico el
u bano e mancipiis quae ibi sun lega o am supellex quam
ae amen um i emque a gen um e ues es, quae ibi pa e a-
30
milias ins uendi g a ia habe e sole , debebun u : i em ea
mancipia, quae usui pa is amilias esse solen , i emque aues
e peco a, quae ins uenda um epula um g a ia in undo com-
pa a a sun : excep is his, quae ibi cus odiae causa deposi a
sun . Fundo lega o
ITA VT OPTIMVS MAXIMVSQVE EST e ia ap a-
35
ia e ce e a uena ionis ins umen a con inebun u : quae e -
iam ad ins umen um pe inen , si quaes us undi ex maxima
5
am undi ( undum
L)
ins umen um (- o
ML)
gua a]
expec es
nec
. i.
nec,
c .
Dig.
33, 8,
24.
33,
40,
14
11 15 scu a
L,
scod a
M
^I
19 quod] quaeue
sc .,
c .
Dig.
33,
7,
12, 15

22
pisca o e
L,
pisca o is
M

32
i emque M,
i em
L

Paul. III,
6

90
46 pa e in uena ionibus consis a . F uc us, qui solo cohae e-
ban mo is es a o is e npo e, ad lega a ium pe inen : an e
47 pe cep i ad he edem. Fundo lega o cum mancipiis e peco-
ibus e omni ins umen o us ico e u bano peculium ac o-
is an e es a o em de unc i, si ex eodem undo ue i , magis 5
48 place ad lega a ium pe ine e. Ac o uel colonus ex alio
undo. in eodem cons i u us, qui cum omni ins umen o lega-
us e a , ad lega a ium non pe ine , nisi
u
eum ad ius eius
49 undi es a o uolue i pe ine e. Adiunc iones, quas undo
lega o es a o ex diue sis emp ionibus applicaue a , lega a- lo
50 io cede e placui . Ins uc o p aedio lega o ab i e a ii,
i em igna ii, pu a o es e qui ins uendi undi g a ia ibidem
51 mo aban u , lega o cedun . Ins uc o undo lega o lib i quo-
que e biblio hecae quae in eodem undo sun lega o con inen-
52 u . Se uos s udendi g a ia ex eodem undo , qui cum man-
15
cipiis ue a lega us, alio ansla os ad lega a ium placui
53 pe ine e. Fundo i a u possede a lega o mancipia am u -
bana quam us ica, i emque a gen um e ues es, quae eodem
empo e in undo comp ehenden u , ad lega a ium pe inen .
54 Pascualia, quae pos ea compa a a ad undum lega um es a o
20
adiunxe a , si eius appella ione con inean u , ad lega a ium
55 pe inen . Quidquid in eadem domo, quam ins uc am lega-
ui pa e amilias, pe pe uo ins uendi g a ia habui , le-
56 ga a io cedi . Ins uc a domo lega a ea lega o con inen u ,
quibus domus muni io uel u a ab incendio p aes a u : egu-
25
lae specula ia e uela lega o con inebun u : i em ae amen a
lec i culci ae puluini subsellia ca hed ae mensae a ma ia
delphicae pelues conchae aquimanalia candelab a luce nae
57 e similia quacumque ma e ia exp essa. Domo lega a bal-
neum eius, quod publice p aebe u , nisi alias sepa e u , le-
30
58 ga o cedi . Domo cum omni iu e suo sicu ins uc a es le-
ga a u bana amiliai em a i ices e ues ia ii e ze a ii e
,
59 aqua ii i idem domui se uien es lega o cedun . Omnibus
quae in domo sun lega is, cau iones debi o um a ionesque
_....,.,.-.N...,...,...^,.
^.
..............,-.,.,...,.,...,....,,,,...^.,.,.._

,...,..,.,.^

.....,
-.,.^,^.,,,.,....^.
5 undo
M, Qm. L II 7
eodem] eo
sc .
11
4
2
e pu a o es qui
Huschke
II
15 se uus
M,
se uo
L
JJ 16 ansla us
ML
b
JJ 48 a gen-
um
L,
ag um
M
jj
20
pascualia
M,
pascua ia
L
11
23
ins uendi
L,
ins uendi
se
M
ij
27
puluini
M,
puluine
L
jl
28
conchae
de .,
con-
caea
L,
o ca.
M
11
aquimanalia
de .,
aquimanulia
M,
aquaminilia
L,
aquiminalia
alii:
c .
Mommsen
ad
Dig.
33, 4 0, 3
p .
1J
31 cedun
co-
dices jj
32
os ia ii
Cuiacius
11
33
i idem
sc ipsi,
e idem
M,
e eidem
L
91
Paul. III, 6
60 se uo um lega o cedun . Monilibus lega is au um uel a gen-
um non debe u , nisi de his quoque mani es e sensisse es a-
61 o em possi os endi. Ins umen o cauponio lega o ea deben-
u ,
quae
cauponis usui pa a a sun , uelu uasa , in quibus
uinum de undi u : esca ia quoque e pocula iauasa deben u . s
62 sane minis i ea um e um lega o non cedun . Ins umen o
medici lega o colly ia e emplas a e appa a us omnis con-
iciendo um medicamen o um, i emque e amen a lega o ce-
63 dun . Ins umen o pic o is lega o colo es penicilli cau e ia
674. e empe ando um colo um uasa debebun u . Pis o is in- 10
s umen o lega o c ib a asini molae e se ui qui pis inum
exe cen , i em machinae , quibus a inae subigun u , lega o
65 cedun . Ins umen o balnea o io lega o balnea o ipse e
scamna e hypopodia, is ulae, milia ia, epi onia, o ae aqua-
iae, iumen a quoque quibus ligna de e un u lega o cedun .
45
66 Ins umen o pisca o is lega o e e ia e nassae e uscinae e
nauiculae , hami quoque e ce e a eiusmodi usibus des ina a
67 deben u . Supellec ile lega a capsae a ma ia,
nisi
solum li-
b o um au ues is ponendae g a ia pa a ae sin , debebun u ,
sed e buxina e c is allina e a gen ea e ui ea uasa am esca-
20
68 ia quam pocula ia , e ues is s a o ia lega o cedun . Villis
69 uel ag is sepa a im lega is al e um al e i cedi . Se uis
DO
LEGO
lega is ancillae quoque debebun u : non i em se ui le-
ga is ancillis : sed ancilla um appella ione am ui gines quam
se uo um pue i con inen u : his scilice excep is, qui idu-
25
70 ciae da i sun . Se uis amanuensibus lega is omnes qui ex
conue sa ione u bana e in minis e io ue in debebun u ,
nisi ex bis aliqui pe pe uo ad opus us icum ans e an u .
71 Vena o es se ui uel aucupes an in e u bana minis e ia con-
^
4
monilibus de .,
mouilibus M, mobilibus
L
11 4 quae
de .,
quae
in
ML
11
5 pocula ia
Cuiacius,
pocula
L,
pecula
M,
pocula e
de .
^1
9 pensulli Al, pinecelle
L
11
14 hypodia
codices
11
epi onia
M,
y o-
mia
L
11 17 nauicula
ML (1
18 capsae e a m.
Sch,ul ing
11 nisi
Huschke,
pon
codices,
c .
Dig.
33, 10, 3,
2
11
19 ues es
L,
ues ium
M
^
20
buxina
Bynke shoek,
byssina
codices
11
24
ues is
M,
ues es
L
24
sed
L,
e
M
11
sed am ancilla um appella ione
sc . :
ma e
In e p es
sen en iam
sic
explicui :
ancilla um au em appella ione am ui gines
quam pube es uel impube es accipiendae sun 11
25
qui
M,
quae
L
26
da ae
ML :
o asse
da i da aeue
sc .
i1
pos
amanuensibus (adman.
codices) in e cidisse uide u de eni io amanuensium, quam alia e e ex-
cepe in :
minis e iis ue o u banis lega is non ei an um se ui qui in a
u bem minis aue un , sed e iam si qui ex a u bem ex conue sa ione
u bana in minis e io ue in
Paul. III,
6
92
inean u , dubium emansi : e ideo, uolun a is es quaes io.
amen si ins uenda um co idiana um epula um g a ia baben-
/2 u , deben u . Muliones e ins i o es in e u bana minis e ia
con inen u : i em opsona o es e ues ia ii e cella a ii e cu-
bicula ii e a ca ii e coqui placen a ii onso es pis o es lec-
5
73 ica ii. Peco ibus lega is quad upedes omnes con inen u ,
74 quae g ega im pascun u . Iumen is lega is boues non con-
inen u : equis ue o lega is equas quoque placui con ine i.
ouibus au em lega is agni non con inen u , nisi annuales sin .
'75 76 G ege ouium lega o a ie es e iam con inen u . Auibus lega-
4
0
is anse es phasiani gallinae e auia ia debebun u : an au em
77 phasiana ii e pas o es anse um, uolun a is es quaes io. Dul-
cibus lega is sapa, de u um, mulsum, dulce e iam uinum,
pa]mae, ca icae, uuae passae debebun u . sed in hoc quo-
que uolun a is es quaes io, quia e in specie pomo um com-
15
78 p ehendi possun . F ugibus lega is am legumina quam ho -
79 deum e i icum con inen u . Ves e lega a ea cedun , quae
ex lana e lino ex a sun : i em se ica e bombycina, quae
amen indu ui uel ope iéndi cingendi s e nendi iniciendique
causa pa a a sun : pelles quoque indu o iae con inebun u .
20
80 Ves e ui ili lega a ea an ummodo deben u , quae ad usum
ui ilem saluo pudo e ui ili a is a inen . s agula quoque
81 huic lega o cedun . Mulieb i ues e lega a omnia quae ad
82 usum mulieb em spec an debebun u . Lana lega a, siue
sucida siue Io a si siue pec ina a siue ue sicolo ia , lega o
25
cedi : pu pu a ue o au s amen sub emenue hoc nomine non
83 con inen u . Mundo mulieb i lega o ea cedun , pe quae mun-
dio mulie lau io que e ici u , uelu speculum conchae si-
uli, i em pyxides unguen a e uasa, in quibus ea sun : i em
84 sella balnea is e ce e a huiusmodi. O namen is lega is ea
30
cedun , pe quae o na io mulie e ici u , uelu i anuli ea enae
e iculi e ce e a, quibus collo uel capi e uel manibus mulie es
85 o nan u . A gen o lega o massae an ummodo debebun u :
uasa enim, quae p op io nomine sepa an u , lega o non ce-
86 dun , quia nec lana lega a ues imen a deben u . Vasis a -
35
^^
1
1
^
^bea
Pl
^^^ ,J
0
0
„^ io g
lo
a
,^^,1[
Illi
R
511
^
haben u deben u
de .,
his deben u M, haben u
L
II 3
in
5 i u o es
codices
II 4 cella ii
M
a
,
cella ia ii
L
Il
5
placon a ii
ML
11
onso es]
.
e
ML
11
lec ica ii] lec . s abula ii
Sicha dus
il
4 3
de--
u o (de e o
ML)
mulso
dulce
e iam uino
codices
li 4
5
specie
de .,

1P^i^
N
spe
L,
spem
M
II 49 indu ui
M,
indui
L
II
26 sub emenue
de .,
sub-

y
piNE
k'
P
imen
uel
M,
sub imine uel
L
II
29
p xides
L,
bub ides
M

;''S
^
un
;''SP
^
i!
guen um
codices

1111 9
"^
^
e.
a^
^^ 1 I.
¡i
93

Paul.
III,
6. 7
gen eis lega is 'ea omnia con inen u , quae capaci a i alicui
p aepa a a sun , e ideo am po o ia quam esca ia, i em mi-
nis e ia omnia debebun u , uelu i u ceoli lances pa inae pi-
pe a a ia : cochlea ia quoque i emque ullae calices scyphi
87 e his similia. Lib is lega is am cha ae uolumina uel mem- 5-
b anae e phily ae con inen u : codices quoque deben u :
lib o um enim appella ione non uolumina cha a um, sed
88 sc ip u ae modus qui ce o ine concludi u aes ima u . Au o
lega o gemmae quoque inclusae i emque ma ga i ae
e
sma-
agdi lega o cedun . sed magis es uolun a is esse quaes io-
1C1
nem :
+
in ec um enim au um debebi u : ac um enim o na-
89 men o um gene e con íne u . Vasis a gen eis lega is em-
90 blema a quoque ex au o in ixa lega o cedun . A gen o po o io
lega ó omnia quae ad poculo um speciem compa a a sun de-
bebun u , uelu i pa e ae calices scyphi u ceoli oenopho ia e
15-
91 conchae. Ca uca cum iunc u a lega a mulae quoque lega-
ae , non e mulio uide u , p op e co idianam loquendi con-
9
a
sue udinem. *He es se uum p op ium, quem es a o lega-
"ue a , manumi endo nihil agi , quia scien iae uel igno an iae
91
b
*eius nullam placui admi i a ionem. Libe us, qui in p io e
2ik
pa e es amen i lega um accepe a e ing a us pos ea eade n
*sc ip u a a es a o e appella us es , commu a a uo un a e
92 *ac ionem ex es amen o habe e non po es ." P ola is codi-
cillis uel alio es amen o, quibus ademp um es lega um uci
ce e escissum, pe pe am solu a epe un u .

25-
[VII DE MORTIS CAUSA DONATIONIBVS]
Mo is causa dona qui ad bellum p o icisci u e qui na-
uiga , ea scilice condicione, u , si eue sus ue i , sibi e-
2 s i ua u , si pe ie i , penes eum emanea cui donaui . Do-
...
6,
94
a
—
Dig.
40, 9, 28
ii
6,
94
b
—
Dig.
34, 4, 29
^.,.,.,.,.:

,.
2
po io a
M,
po a o ia
L
II 3
pa inae
M,
pa ene
L
ii
pepe a-
a ia
M,
pipe a o ia
L
II 4
coclia ia
ML
1i
6
phily ae Cuiacius, phyl-
lidae
codices
II
9 ma ga i ae asma agdi
ML
II
4
4 enim
pos
ac um
dele Huschke :
sed
uiden u nonnulla in e cidisse
jj 15 eno e ia
L,
eno e a ia
M
11
47 non]
nec
non
L,
o n. M:
mul o
au em
-non
debe u
In e p e a io
{i 24 ademp o es lega o
ML
II 25 solu is
ML
io^
llulo
.
iJ; PIDpIUme
1151a11
uJ`ü i c
^^i,lP P
bi
::i^,
P P10,1'
Piuol
ideic
:^dPi ommi^
I{PIPOomI
llisi
:;^i ^ es qu
'II
sed
lo!
p es a
^ ideipom
ul sol
::I1pe uiu
^Tl o
ideic
''
11
sum,,
;
^ibu^um
Paul,
III,
7-1
0

94
p
a io mo is causa cessan e uale udine e sequen e sani a e,
paéni en ia e iam euoca u : mo e enim an ummodo con-
uaiesci .
•
[VIII AD LEGEM FALCIDIAM]
1

Exhaus a lega is au ideicommissis uel mo is causa do- 5
na ionibus he edi a e auxilio Falcidiae ins i u us he es qua-
^
d an em e ine e po es . Quo iens de modo qua ae e inen-
dae quae i u , p op e pe iculum plus pe endi o icio iudicis
omnibus aes ima is qua a acienda es , quae apud he edem
emanea , au ce e exigenda cau io a lega a io, u quod plus 4 0
3 dod an e pe cepe i es i ua . Ea , quae ma e ui a ilio do-
3
a
naui , in'qua am non impu an u . *Ae is alieni loco dedu-
*cun u non solum p e ia eo um quibus libe as da a es e
*eo um qui supplicio sun ad ec i , sed e eius quem p ae o
*p op e indicium p odi ae mo is uel de ec ae eo um con-
4 ,,
^
*iu a ionis libe a e donaui .* Ex mo a p aes ando um idei-
commisso um uel lega o um uc us e usu ae pe i possun :
mo a au em ie i uide u , cum pos ulan i non da u .
[zx]
*Si nullae sin es he edi a iae , in quas lega a ii uel
20
* ideicommissa ii mi an u , in em quidem he edis mi i non
possun , sed pe p ae o em denega as he edi ac iones ipsi
*pe sequan u .*
[x]
*In bonis cu a o is p iuilegium u iosi u iosaeue se ua-
25
* u : p odigus e omnes omnino, e iamsi in edic o non i eo-
* um men io, in bonis cu a o is dec e o p iuilegium conse-
*quun u . *
8,
3
a
=
Dig.
35, 2, 39
II
9
=
Dig.
36, 4,
4
0
11
40
=
Dig.
27,
4 0,
15, 4 :
huic au em loco haec sen en ia ideo es i u a es , quia ue am eius
sedem in a hunc lib um igno amus
1
sequen e
M,
secu a
de ., de ici
L 11
7
qua ae
L,
pa is
M
^l
8
iudicis
L,
iudican is
M

95
Paul.
IV,
4
LIBER QVARTVS
[I
DE FIDEICOMMISSIS]
1

Ab uxo e , cui ui do em p aelegaui , ideicommissum
elinqui non po es , quia non ex luc a i a causa es amen o
2 aliquid capi , sed p op ium ecipe e uide u . A pos umo he-
5
3 ede ins i u o ideicommissum da i po es . Ab impe a o e
4 he ede ins i u o lega um e ideicommissum pe i po es . A
su do uel mu o, siue lega um accepe i siue he es ins i u us
si uel ab in es a o successe i , ideicommissum elinqui u .
4
a
*A pa e uel domino elic um ideicommissum , si he edi as 4 o
*ei non quae a u , ab emancipa o ilio uel se uo manumisso
*u ilibus ac ionibus pos ula u : penes eos enim quaesi ae he-
5 * edi a is emolumen um emane .* Qui ideicommissum e-
linqui , e iam cum eo loqui po es cui elinqui , uelu
PETO,
GAI SEI, CONTENTVS
SIS
ILLA
RE,
au
VOLO TIBI ILLYD PRAESTARI.
15
6 Fideicommi e e his ue bis possumus
ROGO,
PETO, VOLO, MANDO,
DEPRECOR
^
CYPIO
,
INIVNGO. DESIDERO
quoque e
IMPERO
ue ba
u ile aciun ideicommissum.
RELINQVO
ue o e
COMMENDO
€
a
nullam ideicommissi pa iun ac ionem. *n
T
u u e iam elin-
*qui u ideicommissum, dummodo is nu u elinqua , qui e
20
*loqui po es , nisisupe ueniens mo bus ei impedimen o si .*
7 Tam nos as es quam alienas pe ideicommissum elinque e
possumus : sed nos ae s a im alienae ,au em aes ima ae au
,
8 edemp ae p aes an u . Si alienam em amquam suam es-
a o pe ideicommissum elique i , non elic u us, si alie-
25
nam scisse , u sole lega um, i a inu ile e i ideicommissum.
9 Tes a o supe uiuens si eam em quam elique a uendide i ,
10 ex ingui u ideicommissum. Codicillis, qui es amen o con-
i ma i non sun , adsc ip um ideicommissum iu e debe u .
44 Filio quibuscumque ue bis a pa e ideicommissum elic um
30
iu e debe u : su ici enim in e coniunc as pe sonas quibus-
cumque ue bis u in dona ione uolun as exp essa: e ideo
12 e iam
PRIDIE QVAM MORIETYR
ec e elic um uide u . In em-
pus emancipa ionis uel c M
S I IYRIS ERIT
ideicommissum e-
1,
4
a
=
Dig.
32, 4

4, 6
a
=
Dig.
32,
21
p .
7
pe i
L,
om.
M

47
inpe o ue ba u ilia
codices
i
31 su ici
M,
su icie
L
Paul. 1V,
4
-3

96

^ac
lic um quocumque modo pa ia po es a e libe a o debe u .
13 Roga i inuicem sibi , si sine libe is decesse in , he edi a em
es i ue e , al e o deceden e sine libe is he edi as ad eum
pe ueni qui supe uixi : nec ex eo pacisci con a uolun a em
4 ^
es a o is possun . I-Ie es an e adi am he edi a em , lega a-
5
ius an equam lega um accipia , ideicommissum p aes a e
15 non possun . Rem ideicommissam si he es uendide i eam-
que sciens compa a a , nihilo minus in possessionem eius
ideicommissa ius mi i
iu e
deside a . Quo iens libe is idei-
commissum elinqui u , ad eos an ummodo placui
pe ine e,
-^
b
qui manumissi sun uel qui in eodem es amen o libe a e n
!
i
in a nume um legi imum consecu i sun . Cui
,
ab he ede
ideicommissum non p aes a u , non solum in es he edi a-
18
8 ias, sed e in p op ias he edis induci u . lus omne idei-
19 commissi non in uindica ione, sed in pe i ione consis i .

15
"deicommissum elic um e apud eum cui elic um es ex
`causa luc a i a inuen um ex ingui placui , nisi de unc us
20 *aes ima ionem quoque eius p aes a i uolui . Columnis ae-
*dium uel ignis pe ideicommissum elic is ea an ummodo
'amplissimus o do p aes a i uolui nulla aes ima ionis ac a
2
men ione, quae sine domus inju ia au e i possun .*
[II
DE
SENATVS CONSVLTO TREBELLIANO]
Sena us consul o T ebelliano p ospec um es , ne solus
he es omnibus he edi a iis ac ionibus one e u . e ideo quo-
iens he edi as ex causa ideicommissi es i ui u , ac iones
eius in ideicommissa ium ans e un u , quia unicuique dam-
nosam esse idem suam non opo e .
[III
DE
SENATVS CONSVLTO PEGASIANO]
1 In e he edem e ideicommissa ium , cui ex Pegasiano
he edi as es i ui u , pa is e p o pa e s ipula io in e poni-
u , u he edi ins i u o p o qua a ac iones , p o ce e is ue o
2 po ionibus ideicommissa io compe an . To am he edi a em
es i ue e oga us si qua am e ine e noli , magis es , u eam
ex T ebelliano debea es i ue e : uno enim omnes ac iones
1, 19. 20 —
Dig.
32, 24,
1.
2
.....,...
.......................^..,,...,...,.....,.,.,.,.

^...,.,.,.,.,.,.,,,.,....`..^^^-,
., es i ui u
de .,
es i ue u
ML
II 26
eius
M,
eius
non
L
2
:1
97
Paul. IV, 3-5
3
in
ideicommissa ium dan u . Lex Falcidia i emque sena us
consul um Pegasianum deduc o omni ae e
alieno
deo umque
donis qua am esiduae he edi a is
ad
he edem uolui pe i-
4 ne e. Qui o am he edi a em es i ui , cum qua am e ine e
ex
Pegasiano debuisse ,
si non
e inea , epe e e eam
non
5
po es . nec enim indebi um soluisse uide u qui plenam idem
de unc o p aes a e malui .
[IV DE REPVDIANDA HEREDITATE]
1

Recusa i he edi as non an um ue bis , sed e e po es
2 e alio quouis indicio uolun a is. He es pé magis a us mu-
1
0
nicipales ex auc o i a e p aesidis ideicommissa io pos ulan e
3 he edi a em adi e e es i ue e compelli u . Fideicommis-
sa ius si ad i me he edem nolle adi e he edi a em, absen e
eo in e poni dec e um e in possessionem mi i iu e deside-
a . Suspec am he edi a em adi e compulsus omnia ex T e-
15
belliano es i ui .
[V
DE
INOFFICIOSI QVERELLA]
i

Ino iciosum dici u es amen um , quod us a libe is
exhe eda is non ex o icio pie a is uide u esse consc ip um.
2 Pos ac um a ma e es amen um ilius p oc ea us , non mu-
20
a a ab ea cum posse uolun a e, ad exemplum p ae e i i in-
3 o iciosi que ellam ec e ins i ui . Tes amen um, in quo impe-
a o he es sc ip us es , ino iciosum a gui po es : eum enim
qui leges aci pa i maies a e legibus ob empe a e conueni .
Qui ino iciosul.n dice e non po es , he edi a em pe e e non
$5
5
p ohibe u . Ex asse he es ins i u us ino iciosum dice e non
po es : nec in e es , exhaus a nec ne si he edi as, cum apud
eum qua a au legis Falcidiae au sena us consul i Pegasiani
6 bene icio si emansu a. Qua ae po ionis po io libe is de-
due o ae e alieno e une is impensa p aes anda es , u ab 30
ino ñciosi que ella excludan u . libe a es quoque eam po -
7 ionem minue e place . Filius iudicio pa is si minus quan a
4,
1 =
Dig.
29, 2, 95
5
si non e inea
del.
Cuiacius
II
1
9
consc ip um
de . ,
con-
sc ip a
ML
II 21
possi
L,
si M

24
conueni
L,
conuenie
M
25 non
an e
po es
del.
Sicha dus uix ec e
11
32
place
M,
placui
L
7
•
•
^
lo
Paul.
IV, 5. 6

.

98

U^ (11!
^^^^
i1
a
d
po ione consecu us si , u qua a sibi a cohe edibus ci a in-

: ligiS
8 o iciosi que ellam implea u ; iu e deside a . Pac io aus,h'^ ^ e
ne de ino icioso es amen o dica u , que ellam supe iudicio

.k
p14
m
^
y
'
u u am non exclude : me i is
e
n
im libe os gua a pac ioni-

i^^d
^oís '
^^^
9 bus ads ingi placui .

Roga us he edi a em es i ue e e si 5

'',l
^
i
i
acs
l
ino iciosi que ellam ins i ue i , ideicommisso non i iniu ia :

;',
i,^iPpc^l
l
qua am enim solummodo he edi a is ami i , quam bene icio

,'I
^
•/i le,a1

1
0
sena us consul i habe e po uisse . He es ins i u us habens

,,i'U^
s
n,(e .
SubB i u llm si de ino icioso dixe i neo ob inue i , non id ad

J
^pU
^
P PP
i
iscum, sed ad subs i u um pe inebi .

a
0

^Ip
I
'
,^^ilsje^u
a
[ I

DE VICESIMA]

"^
q^lU
ol
'^
u^(a
^

^
cb
ibi
i

Tabulae es amen i ape iun u hoc modo , u es es uel

?PJ
J
1d
d
eIb
maxima pa s eo um adhibea u , qui signaue in es amen

a
^uo
um: i a u agni is signis up o lino ape i^ u e eci e u a -

,ll^^^appell
que i a desc ibendi exempli ia po es as ac deinde signo 4 5

.,^
Publico obsigna um in a chiuum ediga u , u , si guando exem-

2 plum eius in e cide i , si , unde pe i possi . Tes amen a in

^^^ 1,
municipiis colonüs oppidis p ae ec u a uico cas ello concilia-
bulo ac a in o o uel basilica p aesen ibus es ibus uel hones-

,131illou
is ui is in e ho am secundam e • decimam diei
ape i i
eci-
20

j;Um
ia'
anque debebun , exemploque subla o ab isdem u sus [ma-

_ eüa:
11:
11111
111Q
ill
Eli
e
ill^p
gis a ibus] obsigna i , quo um p aesen ia cons a ape um.

2a *Qui ali e au alibi, quam ubi lege p aecipi u , es amen um

^p^ekl
*ape ue i eci aue i ue , poena ses e io um quinque milium

^'^c6i i^^
3
^ ene u .^ Tes amen um lex s a im pos mo em es a o is
25
^
!
^
du
ape i i uolui . e ideo , quamuis si esc ip is ua ia um , a-
^loisaa
men
a p aesen ibus in a iduum uel quinque dies ape-
ie

ú,?e duoc
iendae sun abulae : ab absen ibus quoque in a eos dies,

se
cum su e uene in : nec enim o o e am he edibus e le-

,
P

P

:
^^;lliuei,
ga a iis au libe a ibus quam necessa io uec igali mo am
3 0
^i.
^^.^,
^
9
^ ^
6, 2
a
=
ex a in E e Rosambino
1 qua am
ML ((
8 consul o
ML
((
14
signis
de .,
signi is
M,
sigillis suis
L
((
18
colonia
codices ((
20 ape i i
om.
codices, suppl.
•
Ri e shusius ((
27
magis a ibus
del., c . Dig.
29, 3, 7 ((
22 quo-
um
sgg.1
expec es
e e
in
quo um p aesen ia ape a sun
p
23
quali e
codices ((
legem pe cipi u
Ros.
((
24
ue
om.
Ros.
((
poenae
E
(^
25
enea u
Ros.
((
28 ab
om.
ML •((
29 a a
Ri e shusius,
es a-
men um
codices
:;
^
•
^cj^
..,.

._......,.......
..^..,.........,.^........._... .......,.^
p%
i
5
auiae am
pa e nae quam ma e naé a e e so o . Quin o
g adu ueniun sup a quidem a auus a auia : in a adnepos
1,
adnep is : ex obliquo a is e so o is p onepos p onep is,
a is pa uelis so o is pa uelis ami ini ami inae consob ini
cónsob inae ilius ilia , p opius sob ino sob ina , id es pa- 5
ui magni ami ae magnae auunculi magni ma e e ae ma-
gnae ilius ilia. his adc escun p opa uus p oami a, hi sun
p oani pa e ni a e e so o : p oauunculus p oma e e a,
hi sun p oauiae pa e nae ma e naeque a e e so o p o-
6 auique ma e ni. Sex o g adu ueniun sup a i auus i auia.
40
in a inepos inep is : ex obliquo a is e so o is abne-
pos abnep is, a is pa uelis so o is pa uelis, ami ini ami-
inae, consob ini consob inae, pa ui magni ami ae magnae
auunculi magni ma e e ae magnae nepos nep is , p opio is
sob ino ilius ilia , qui consob ini appellan u . quibus ex
15
la e e adc escun p opa ui p oami ae p oauunculi p oma e -
e ae ilius ilia : abpa uus abami a, hi sun abaui pa e ni
a e e so o : abauunculus abma e e a, hi sun abauiae
7 pa e nae ma e naeque a e e so o abanique ma e ni. Sep-
imo g adu qui sun cogna i ec a linea sup a in aque , p o-
20
p iis nominibus non appellan u : sed ex ansue sa linea
con inen u a is so o isue adnepo es adnep es, consob ini
8 ilii iliaeque. Successionis idci co g adus sep em cons i u i
sun , quia ul e ius pe e um na u am nec nomina inueni i
nec ui a succeden ibus p o oga i po es .

25
111
.
105

•


Paul.
IV,
11. 12
[XII
DE
MANVMISSIONIBYS]
9
Se uum communem unus ex dominis manumi endo La-
inum ace e non po es nec magis quam ciuem Romanum :
cuius po io eo casu, quo, si p op ius esse , ad ciui a em Ro-
9 manan] pe ueni e , socio adc esci . Mu us e su dus se uum
30
uindic a libe a e non possun : in e amicos amen e pe
epis ulam manumi e e non p ohiben u . u au em ad ius am
^..,.... ,^..

,.,..,.

..

.,.,.,......,.,.,.,...,.,.,._ i.,...
11 —
Lex Wisigo ho um
4, 4
5
p op ius sob inus
codices cum Lege Wisig.

14 p op io is
(p op ii
L)
sob ini
ML cuna Lege Wisig.

15 consob ini] sob ini
Con ius, c . Dig.
38,
10, 10,
17
(ed. Mommsen p.
359, 9)

II
17 adpa—
uus (apa uus M
a
,
adpa uos
L)
adami a
codices cum Lege Wisig.
22 a es so o esue
(-que
L) codices cuna Lege Wisig.

adnepo es
adnep es
M cum Lege Wisig.,
a,dnepos
adnep is
L
11 sob ini
Con ius
(j
23
idci co] au em idci co
Lex Wisig.
i
28
nec]
non
sc .
11
30.
pe -
uene i
ML

25
30
35
Paul.
IV,
4 2- -4
4

106

libe a em pe ueni e possi , condicione uendi ionis excipi

{Ii^^i'
.

^
3 po es . To men is apud p aesidem subiec us e de nulla culpa

^^^^h,oc

4 con essus ad ius am libe a em pe duci po es . Fideicom-

Ri^^l^` ^
missa libe as da a ac o he edis non mu a u , si se uum,

i1l{^'^^

5 quem manumi e e iussus es , uinxe i . Communem se uum

5

; il,
^c^
'
unus ex sociis uinciendo u u ae libe a i non nocebi : in e

;.,Al

pa es enim sen en ia clemen io seue io i p ae e u : e ce e'

,^^
I
¡1ul1

humanae a ionis es aue e mise io ibus, p ope e innocen-

..,,Ic;i,l5
 es dice e , quos absolu e Docen es p onun ia e non possun .

"'
6 Debi o c edi o ue se uum pigno is uinciendo dedi icium a- 4
a
.,id
ol^;
9n^^l^
ce e non possun : al e enim sine al e o causam pigno is de-

! ' . ,
7 e io em ace e non po es . Se uus u iosi domini uel pu-

;.9u`^

pilli iussu uinc us dedi icio um nume o non e ici u , quia

,11, [

8 neque u iosus neque pupillus exac i consilii capax es . Non

FiI6111

an um si ipse dominus uincia , noce libe a i, sed e si uin-

15

',,b11

ci i iubea au uincien is p ocu a o is ac o isue ac um com-

^¡¡ ^üü
p obe . quod si , an equam sci e uinc um , solu ionis eius

^¡ole
causas app obaue i , libe a i u u a e uincula non nocebun .

{
^
pUN
9 Caeco cu a o da i non po es , quia ipse sibi p ocu a o em
ins i ue e po es .

20
[XIII DE FIDEICOMMISSIS ' LIBERTATIBYS]
1

Ea condicione he es Ins l u us SI
LIBEROS
s os
EMANCIPA-
VERIT
omnimodo eos emancipa e cogendus es : p o condi-
cione enim hoc loco emancipa io uide u adsc ip a. Dece-
den e eo , a quo ideicommissa libe as elic a es , he edes
3 eius eam p aes a e cogendi sun . Decedens se uis suis libe -
a eTn i a dedi :
ILLVM ET ILLYM
LIBEROS ESSE
VOLO EOSQVE FILIIS
MEIS T TORES Do :
impedí u ideicommissa libe as , quia pu-
pilli sine u o is auc o i a e manumi e e non possun e ha-
ben ibus u o es u o da i non po es . sed in e im uice ab-
sen ium pupilli habebun u , u ex dec e o amplissimi o dinis
p imum libe as ac deinde u ela compe e e possi .
[XIV AD LEGEM FVFIAM CANINIAPII]
1


Nomina im se ui es amen o manumi i secundum legem
Fu iam possun . nomina im au em manumi e e in ellegi u
3
ideicommisso
de .

6
libe a is
ML
II 8
p ope e
sc ipsi,
p obe
ML,
p obe
de .

43 iussu
de .,
iussum
ML
II 23
omnimodis
codices

34
nomina im]
non
iisi nomina im
sc . (simili e Huschke)

107

Paul. IV, 14 — V, 1
hOC
modo
STICAVS LIBER ESTO.
eum au em
dPSONATOREM,
uel QVI EX ANCILLA ILLA NASCETVR
LIBERVM
ESSE
VOLO ,
ex
O -
i iano sena us consul o pe inde libe as compe i , ac si no-
mina im da a si : o icio um enim e a ium appella io nihil
dé signi ica ione nominum mu a : nisi o e plu es sin , qui
5
eo o icio designen u : une enim nomen adiungendum es ,
2 u elucea , de quo es a o sensisse uidea u . Codicillis es-
amen o con i ma is da ae libe a es cum his quae abulis
es amen i da ae sun concu un , e siue an ecedan siue se-
quan u es amen um , nouissimo loco adhiben u , quia ex 1 o
3 es amen o u aeque con i man u . Quo iens numé us se -
uo um p op e legem Fu iam Caniniam ineundus es , ugi iui
quoque, quo um sempe possessio animo e ine u , compu-
4 andi sun . I.ege Fu ia Caninia caue u , u ce us se uo um
nume us es amen o manumi a u . subduc is igi u duobus
15
usque ad decem pa s dimidia, a decem usque ad igin a pa s
e ia, a
igin a
usque ad cen um pa s qua a, a cen um us-
que ad quingen os pa s quin a. plu es au em quam cen um
ex maio i nume o se uo um manumi i non lice .

[xI
Al

20
Nec ilio pa oni inui o libe us na alibus suis es i ui
po es : quid enim in e es ipsi pa ono an iliis eius ia
iniu ia?
LIBER QVINTVS
[I DE LIBERALI CANSA]

25
Qui con empla ione ex emae necessi a is au alimen o-
um g a ia ilios suos uendide in , s a ui ingenui a is eo um
non p aeiudican : ho no enim libe nullo p e io aes ima u .
idem nec pigno i ab his au iduciae da i possun : ex quo
ac o sciens c edi o depo a u . ope ae amen eo um loca i
30
14Á =
Dig.
40, 11, 4 11
1, 1
u. 29 idem . . . 30 depo a u —
Dig.
20, 3, 5 (u. i.)
2
nasce u
Huschke,
nasci u
codices
11 10 adhibe u
ML
11 17 a
igin a
o a.
codices

11

28 p aeiudica
codices
11 ' nullo ^, nulli da i
(da * M
a
) nullo
M

$9
idem . . . 30 depo a u ] c edi o , qui sciens
ilium amilias a pa en e pigno i accepi , elega u
Dig.
10
15
,11lll
Paul.
V,
1.
,1
e

9 08
'2 possun . Ve i a i e o igini ingenui a is manumissio quocum-
3 que modo ac a non p aeiudica . Desc ip io ingenuo um ex
o icio isci in e iscalem amiliam ac a ingenui a i non p ae-
4 iudica . Qui me u e imp essione alicuius e o is apud ac a
p aesidis se uum se esse men i us es , pos ea s a um suum
5 de enden i non p aeiudica . Pos suscep um libe ale iudi-
cium si adse o causam dese ue i , in alium adse o em omne
iudicium ans e i placui : in p io em ue o, quod p odendae
libe a is g a ia ac um es , ex a o dinem uindica u : non
enim opo e suscep am s a us causam nulla cogen e necessi-
6 a e des i ui. *Cui necessi as p obandi de ingenui a e sua
'non incumbi , ul o si ipse p oba e deside e , audiendus
i *es . Qui de ingenui a e cognoscun , de calumnia eius, qui
* eme e con oue siam moui , ad modum exsilii possun e e
8 *sen en iam. Tu o es uel cu a o es pupillo um, quo um u-
" elam e es adminis aue un , pos ea s a us quaes ionem
9 * ace e non possun . Ma i us uxo i eidemque libe ae s a us
*quaes ionem in e e non p ohibe u .*
[I
A
]
*Loca io uec igalium, quae calo lici an is ul a modum so-
2o
*li ae conduc ionis in laui , i a demum admi enda es , si ide-
"iusso es idoneos e cau ionem is qui lici a ione uice i o e e
2 *pa a us si . Ad conducendum uec igal inui us nemo compel-
*li u e ideo imple o empo e conduc ionis elocanda sun .
3 *Reliqua o es uec igalium ad i e andam conduc ionem, an e-
25
"quam supe io i conduc ioni sa is acian , admi endi non sun .
4
*Debi o es isci i emque ei publicae uec igalia conduce e p o-
*hiben u , ne ex alia causa eo um debi a one en u : nisi o e
* ales ideiusso es ob ule in , qui debi is eo um sa is ace e
5 *pa a i sin . Socii uec igalium si sepa a im pa es adminis-
30
* en , al e ab al e o minus idoneo in se po ionem ans-
6 * e i iu e deside a . Quod illici e publice p i a imque ex-
*ac um es cum al e o an o passis iniu iam exsolui u : pe
1,
6-9 =
Dig.
40, 12, 39
11
1A, 1-9 =
Dig.
39,
4,
9
20
quae]
quam
Gebaue
11
calo
F
I
,
calo e
F
2
11
24
elocanda
Fl,
ea
locanda
F
2
J. 3
1 ans e e iu e h^, ans e e u
F
a
,
ans e e u
e
Fb
109
Paul.V,
4A.2'
*uim ue o
ex o um cum
poena ipli es i ui u : amplius ex-
* a o dinem plec un u : al e um enim u ili as p i a o um,
7 *al e um uigo publicae disciplinae pos ula . Ea um e um
*uec igal, qua um numquam p aes i um es , p aes a i non
*po es . quod si p aes a i consue um indiligen ia publicani
5•
8 *omise a , alius exe ce e non p ohibe u . Res exe ci ui pa-
9 * a as p aes a ioni uec igalium subici non placui . Fiscus ab
*omniu l uec igalium p aes a ionibus immunis es . me ca-
*Lo es au em , qui de undis iscalibus me can consue un ,
*nullam immuni a em soluendi publici uec igalis usu pa e
40.
4 0 "possun . Co em e o subigendo necessa iam hos ibus quo-
*que uenumda i, u e um e umen um e sales, non sine
1 4 *pe iculo capi is lice . Ag i publici, qui in pe pe uum lo-
*can u , a cu a o e sine auc o i a e p incipali euoca i non
4 2 *possun . Dominus nauis si illici e aliquid in naue uel ipse 1s
*uel uec o es imposue in , nauis quoque isco uindica u .
*quod si absen e domino [id] a magis o uel gube na o e au
*p o e a nau aue aliquo id ac um si , ipsi quidem capi e puni-
*un u commissis me cibus, nauis au em domino es i ui u .
13 *Illici a um me cium pe secu io he edem quoque ad ligi .
20
4 .i•
*Eam em, quae commisso uindica a es , dominas eme e non
*p ohibe u uel pe se uel pe alios quibus hoc Inandaue i .
15 'Qui maximos uc us ex edemp ione uec igalium conse-
*quun u , si pos ea an o loca i non possun , ipsi ea p io i-
*bus pensionibus suscipe e colnpellun u .*

25.
[II DE YSVCAPIONE]
Possessionem adqui imus e animo e co po e : animo
u ique nos o, co po e uel nos o uel alieno. sed nudo animo
adipisci quidem possessionem non possumus, e ine e amen
nudo animo possumus , sicu in sal ibus hibe nis aes iuisque
30,
con ingi . Pe libe as pe sonas, quae in po es a e nos a non
sun , adqui i nobis nihil po es . sed pe p oc
ū
a o em ad-
qui i nobis possessionem ponse u ili a is causa ecep um es .
44,
6-9 =
Dig.
34, 4, 9

4
A,
10-15
=
Dig.
39, 4,
41
4 p aes a i] pos ula a
Mommsen

44
quoque hos ibus
Momomsen
17 id
del. Monam.sen
I! 20 ad ligi F', ad ci F
2
22 pe (p e F
i
) se]
pe nos uel pe se F-'
10"
P
Ñ ^
Pau1:
V,
2. 3

110
absen e au em domino compa a a non ali e ei , quam si a a
3 si , quae i u . Longi au em empo is p aesc ip io in e p ae-
sen es con inui decennii spa io, in e absen es uicennii com-
^
p ehendi u . Vigin i anno um p aesc ip io e iam adue sus
' em publicam p odes ei, qui ius um ini ium possessionis ha- 5
bui nec medio empo e in e pella us es . ac io -Lamen quan i
eius in e es adue sus eos ei publicae da u , qui ea nego ia
5 de ende e neglexe un . Si pos mo am in a empo a quaes-
ionem es ad nouum dominum emp ione ansie i , nec is
pe uigin i annos ue i inquie a us , auelli ei possessionem
4
0
non opo e .
[III
DE
HIS QVAE
PER
TVRBAñ'I FIVNT]
4 In eos, qui pe u bam sedi ionemue damnum alicui de-
de in dandumue cu aue in , si quidem es pecunia ia es ,
aes ima ione dupli sa ci u : quod si ex hoc co po i alicuius, 15
2 ui ae memb isue nocea u , ex a o dinem uindica u . Quid-
quid ex incendio uina nau agio nauique expugna a ap um
suscep um supp essumue e i , eo auno in quad uplum eius
ei, quam quis supp esse i celaue i apue i , conueni u ,
3 pos ea in simplum. Hi qui aedes alienas uillasue expilaue-
20
in e ege in éxpugnaue in , si quidem id u ba cum elis
coac a ece in , capi e puniun u . elo um au em appella-
ione omnia, ex quibus salú i hominis noce i possi , acci-
4 piun u . Recep o es adg esso um i emque la onum eadem
poena ad iciun u , qua ipsi la ones : subla is enim suscep o-
25
5 ibus g assan ium cupido conquiesci . Fu es uel ap o es bal-
nea um ple umque in me allum au in opus publicum dam-
nan u : nam nonnumquam p o equen ia admisso um iu-
6 dican is sen en ia empe a u . Incendia ii , qui consul o
.l.^

.....^....

.

^..^^.........^ ....-
w
...^,^,...,.....^..,...., ,..,.^^n^^,.,....._
3, 3=
Dig.
4
8, 6, 11
p .
§
1
_.w
-
w-.,.....
..............^.
4 quam si ei
o asse
se .
11
a a M, g a a
L
11
2 quae i u
de .,
quae e e
L,
inae e e
31
11
3 spa ium
ML
11
4 uigin i] decem uel uig.
Huschke
11
5 p odesse
codices
11
9 is
M,
ipse
L
11
14 dandumue
de . ,
damnum M, iniu iamue
L
b
,
iniu iamueue L
a
1
1
16
memb isue
de .,
memb isque
ML
11 20 pos ea
L,
pos ea ue o
M
11
alienas
Dig.,
ali-
quas
ML,
aliquas alienas
de . 11 .
uillasque
codices,
au uillas
Dig.
2i si quid in u ba cum elis ece in
Dig.
1
1
23 salu i h. noce i possi
(noce e possun
L) ML,
singuli homines noce i (nocc e
F)
possun
Dig.
1I
28 nam
M,
om.
L

Paul. V, 3. 4
incendium in e un , summo supplicio ad iciun u . quod si.
p
i
e incu iam ignis euase i , dupli compendio dalnnum eius-
modi sa ci i placui .
[IV DE INIVRIIS]
1

Iniu iam pa imu
.
au in co pus au ex a co pus : in co -
5
pus ue be ibus e illa ione s up i , ex a co pus conuiciis e
amosis libellis, quod ex ad ec u uniuscuiusque pa ien is e
2 acien is aes ima u . Fu iosus i emque in ans ad ec u doli
e cap u con umeliae ca en : idci co iniu ia um agi cum bis
3 non po es . Si libe is qui in po es a e sun au uxo i ia 1 o
iniu ia, nos a in e es uindica e : ideoque pe nos ac io in-
e i po es , si modo is qui eci
in
inju ian nos am id ecisse
4 docea u . Co po i inju ia in e u , cum quis pulsa u cui2 e
s up um in e u au de s up o in e pella u . quae es ex a
o dinem.uindica u , i a u pulsa io pudo is poena capi is uin-
15
5 dice u . Sollici a o es aliena um nup ia um i emque ma i-
monio um in e pella o es e si e ec u scele is po i i non pos-
sin , p op e uolun a em pe niciosae libidinis ex a o dinem
6 puniun u . Iniu ia um ac io au lege au mo e au mix o
iu e in oduc a es . lege duodecim abula um de amosis ca -
20
7 minibus, memb is up is e ossibus ac is. Mo ibus, quo-
iens ac um p o quali a e sui a bi io iudicis aes ima u , con-
8 g uen is poenae supplicio uindica u . Mix o iu e ac io iniu-
ia um ex lege Co nelia cons i ui u , quo iens quis pulsa u ,
uel cuius domus in oi u ab his , qui uulgo di ec a ii appei-
25
lan u . in quos ex a o dinem animadue i u , i a u p ius
ing uen is consilium p o modo commen ae audis poena uin-
9 dice u exilii au me alli au ope is publici. Iniu ia um ci-
uili e damna us eiusque aes ima ionem in e e iussus amo-
1 0 sus e ici u . A ox inju ia aes ima u au loco au empo e
30
4, 5 =
Dig.
47, 11, 1
p .
2 pe incu iam
L,
incu ia eo um M

dupli M, duplo
L

3 sa -
ci e
ML
II 6 e
M,
au
L
(I 11 pe
M,
plenius pe
L
ji 12 in
om.
codices

13 cuiue
Cuiacius,
cuique
codices

au de s up o in e -
pella u
o asse
ex § 4 4
addi a sun

17 possin
L,
possi
M,
possun
Dig.

22 cong uen is] au cong .
Huschke

25 domus] domus ui
Huschke : uiden u amen plu a au hoc
loco
au
pos
in oi u
in e ci-
disse
II
g
6
p ius ing uen es M: u is in uen is
sc . (simili e HZhschke)
27
commen .ae
de .,
conmen i
M,
commi en e
L
111
Paul. V, 4
112
au pe sona : loco, quo iens in
publico in oga u : empo e,
quo iens in e diu : pe sona, quo iens sena o i uel equi i Ro-
mano decu ioniue uel alias spec a ae auc o i a is ui o : e si
plebeius uel humili loco na us sena o i uel equi i Romano,
decu ioni uel magis a ui uel aedili uel iudici , quilibe ho-
5
11
um, uel si his omnibus plebeius. Qui pe calumniam iniu-
iae ac ionem ins i ui , ex a o dinem puni u : omnes enim
calumnia o es exilii uel insulae elega ione au o dinis amis-
12 sione puni i placui . Iniu ia um non nisi p aesen es accu-
sa e possun : c imen enim, quod uindic áe au calumniae iu-
4o
13 dicium expec a , pe alios in endi non po es . Fi iniu ia
con a bonos mo es, uelu i si quis imo co up o aliquem pe -
ude i , caeno, lu o oblinie i , aguas spu caue i , is ulas la-
cus quidue aliud in iniu iam publicam con aminaue i : in
14 quos g aui e animadue i sole . Qui pue o p ae ex a o s u-
15
p um aliudue lagi ium abduc o ab eo uel co up o comi e
pe suase i , mulie em puellamue in e pellaue i , quidue pu-
dici iae co umpendae g a ia ece i , donum p aebue i p e-
iumue, quo id pe suadea , dede i , pe ec o lagi io capi e
puni u , impe ec o in insulam depo a u : co up i comi es
20
15 summo supplicio ad iciun u . *Qui ca men amosum in in-
*iu iam alicuius uel alia quaelibe can ica, quo agnosci possi ,
*composue i , ex auc o i a e amplissimi o dinis in insulam
*depo a u : in e es enim publicae disciplinae opinionem
16 *uniuscuiusque a u pi ca minis in amia uindica e.* Psal e-
25
4, 13. 14 =
Dig.
47, 11, 1, 1. 2 II 4, 15
ex a in A Pa is.
4409
Pa is. S. Ge mani
366
Va icano eg.
1048
Be nensi
263 :
in Ge m. p ae-
mi i u
In e p .
1 publicum
codices
II 3 ue om.
codices
ui o e si . . . 6 plebeius]
co up a haec o asse sic es i uenda sun
ui o plebeius uel humili loco
na us iniu iam aci uel magis a ui uel aedili uel iudici quilibe
(simili-
e Huschke, c . Gai.
3, 225)

10 quod uind. au
de .,
quod uind. pe
M,
au uind. au
L

13 aguas pu gaue i
codices,
anuas spu gaúe i
Dig.

is ulas
Dig.,
is ulain
codices
11 14 in ini.
M,
ad ini.
Dig.,
ini.
L
11 15 p ae ex a o om.
Dig.

16 aliudue lagi ium
om. Dig.
II 17 mu-
lie em] au m.
Dig.

pudici iae co umpendae] impudici iae
Dig.
II
19 id] is
Dig.

puni u capi e
Dig.

21 ca nem
Be n.

amo-
sam
Be n.
a

in iniu ia um
A,
iniu ia um
Be n.
II 22 qualibe
Be n.
25 a
Ge m.?, om. eliqui
in amiam
Be n. 11 pos
uindica e
codices
addun
ca men aci non an um qui sa i as e epig amma a (sy i as sed
epyg ammas
Be n.),
sed illegi imam (sed uel legi .
codices)
insec andi
alicuius causam (causa
Be n.)
quidue aliud alio gene e componi . de
a ione e de pe sona um digni a e nihil (e despe a ione nil
A Va .,
e
;1,
^:
,^
Jml
113

Paul. V, 4. 5A
ium, quod uulgo can icum dici u , in al e ius in amiam com-
posi um e publice can a um am in eos qui hoc can aue in
gua a in eos qui composue in , ex a o dinem uindica u : eo
ac ius , si pe sonae digni as ab hac iniu ia de endenda si .
17 In eos auc o es , qui amosos libellos in con umeliam al e ius 5
p oposue in , ex a o dinem usque ad elega ionem insulae
18 uindica u . Conuicium iudici ab appella o ibus ie i non
19 opo e : alioquin in amia no an u . Maledic um i emque
conuicium publice ac um ad iniu iae uindic am euoca u .
MO quo ac o c$ndemna us in amis e ici u . Non an um is, qui 10
maledic um au conuicium ingesse i , iniu ia um conuic us
amosus e ici u , sed e is, cuius ope consilioue ac um esse
21 dici u . *Conuicium con a bonos mo es ie i.uide u , si ob-
*scaeno nomine au in e io e pa e co po is nuda us aliquis
insec a us si . quod ac um con empla ione mo um e causa
45
*publicae hones a is uindic am ex ao dina iae ul ionis ex-
22 *pec a .* Se uus, qui iniu iam au con umeliam ece i , si
quidem a ocem , in mé allum damna u , si ue o leuem, la-
gellis caesus sub poena uinculo um empo alium domino e-
s i ui u .

20
NTA
DE EFFECTV SENTENTIARVhI ET FINIBVS LITIVM]
1 Res iudica ae uiden u ab his , qui impe ium po es a-
emque haben uel qui ex auc o i a e eo um in e pa es dan-
u , i emque a magis a ibus municipalibus usque ad sum-
mam, qua ius dice e possun , i emque ab his, qui ab impe-
a o e ex a o dinem pe un u . ex comp omisso au em iudex
sump us em iudica am non aci : sed si póena in e eos
p omissum si , poena e in iudicium deducía ex s ipula u
,
.^,........,,,....,,,,.....,.,.,.,,
...,.
,,.,,.-...,.,.,^.,,,-..............,......,,._._,.^...,.,...,.._,^.._.,...
4, 18 =
Dig.
47, 1 0,
42
11 4, 24
ex a
in
Pa isiensibus
4409. 4440
Va icano eg.
1048
Be nensi
263
dispe a ione dialec ione nil
Be n.)
caue u , quoniam omnimodo de o -
manda es (es
om. A)
eius pe sona, con a quem uenimus. sed in hoc
modus (modo
A Be n.)
quidam e a io adhibenda es : aes ima io enim
e iam hoc modo laedi u (legi u
A Va .), quae Cuiacius non Pauli sed
In e p e is esse uidi
4 de endenda
M,
uindicanda
L
11 6 usque
L
b
,
quoque
M, ince us
L
a

13
obscine
Be n.
11 44 in e io i
Pa is.
4409 1 24 a magis a-
ibus municipalibus
Cuiacius,
magis a us municipales
codices

27 si
sub poena in e eos comp omissum si
sc .
11 28 e in
Huschke,
ei
in
M, em
L

deduc a L, deduc ae M
25
1?141
.1

^^^ )!
Paul.
V, 5A
114
, i1.11°?
::io S °I
ja;u)lí /l'
;.,, .,36
u(
T ^d lP
á Íi)
pOSS
:;JÍS°ia
^G
:^mo) iu
ü1SPSI, SI
.1
-
11°IPS
io
,:,^ si ipcp
^^ eliam
? ui
coldi
:
^üudiois a)
)
SPd
P
j
ÍI
;
Si
aml
luS
bOC
Íi
^' bus ecu
2 pe i po es . Con essi debi o es p o iudica is haben u , ideo-
que ex die con essionis empo a solu ioni p aes i u a compu-
3 an u . Con i e i quis in iudicio non an um sua uoce , sed
e li e is e quocumque modo po es : conuinci au em non
4 nisi sc ip u a au eslibus po es . Eo um, qui de debi o con-
5
5 essi sun , pigno a capi e dis ahi possun . Ea, quae al e a
5 (6) pa e absen e dece nun u , uim e um iudica a um non ob-
5a(
6a) inen . *De unoquoque nego io p aesen ibus omnibus, quos
*causa con ingi , iudica i opo e : ali e enim iudica um an um
5
b
^
in e p aesen es ene . Qui apud iscum causanne ende e 10
*[saepius conuen i] neglexe in , ebus iudica is subiciendi sun .
*quod eo appa e , si •saepe conuen i p aesen iam suam ace e
6 (7) *nolue in .' T inis li e ís uel edic is au uno p o omnibus
da o au ina denun ia ione conuen us nisi ad iudicem , ad
quem sibi denun ia um es au cuius li e is uel edic o con-
45
uen us es , uene i , quasi in con umacem dic a sen en ia auc-
o i a em e um iudica a um ob ine : quin immo nec appel-
6
a
la i ab ea po es . Ab ea sen en ia, quae adue sus con umaces
la a es , neque appella i neque in duplum euoca i po es .
7 (5) *Con essionem suam eus in duplum euoca e non po es .*
20
8 Res olim iudica a pos longum silen ium in iudicium deduci
non po es nec eo nomine in duplum euoca i. longum au-
em empus exemplo longae p aesc ip ionis decennii in e p ae-
9 sen es , in e absen es uicennii compu a u . In causa capi-
ali absens nemo damna u neque absens pe alium accusa e
25
10 au accusa i po es . Falsis ins umen is eligione iudicis ci -
cumduc a, si iam dic a sen en ia p ius de c imine admisso
11 cons i e i , eius ' causae ins au a io iu e deposci u . Ra io
*calculi saepius se pa i u suppu a i a que ideo po es quo-
*cumque empo e e ac a i, si non longo empo e euanesca .*
30
5A,
5
a
.
5
b
=
Dig.
42, 1,
47
11
5A,
6. 6
a
.
7 =
Appendix
2, 8
-1
0
II
5A,
11 —
Appendix
1, 1
6
2
solu ioni
Cuiacius,
solu ionis
codices

5 de
M,
om.
L
II
11 sae-
pius conuen i
del. Mommsen
15
edic is
Appendix
11
18
ea
po es
Sicha dus,
eo po es
codices (Wisig. e Appendix) 11
1
9 la a
Appendix,
da a
ML
11
24
in e
M,
e in e
L
11
compu a u
L,
om.
M 1!
25
ac-
cusa e au
M,
om.
L
II 26
eligione
de .,
eligio
ML
11
27
iam
dic a
L,
indic a
M
^^^n;
L
^, c
121

Paul.
V,
12
3 * iciose age e ci ca de unc i uindic am conueni .* Si pa e
uel dominus id es amen um , quo ilius eius uel se uus he-
edes ins i u i sun au lega um accepe un , alsum eda -
4
guan nec ob inean , isco locus es . Ae a i eius, qui accusa
es amen um , si non ob inea ,. succu i sole in id quod i a
5
amisi : maxime
si
u o is au cu a o is consilio ac io ins i u a
ía
si . *Mino uigin i quinque annis omissam allega ionem pe
5 *in in ég um es i u ionis auxilium epe e e po es .* In ea
p ouincia, ex qua quis o iginem duci , o icium iscale admi-
nis a e p ohibe u , ne au g a iosus au calumniosus apud
^
0
6 suos esse uidea u . Quo iens sine auc o i a e iudica i o icia-
les alicuius bona occupan uel desc ibun uel sub obse ua-
ione esse aciun , adi o p ocu a o e iniu ia submoue u e
ei huius auc o es ad p ae ec os p ae o io puniendi mi un-
7 u . Li em in pe niciem p i a o um isco dona i non opo -
1
5
8 e nec ab eodem dona am suscipi. Impe a o em li is causa
he edem ins i ui inuidiosum es : nec enim calumniandi a-
9 cul a em ex p incipali maies a e capi opo e . Ex nuda pol-
lici a ione nulla ac io nasci u : ideoque eius bona, qui se he-
edem impe a o em ac u um esse iac aue a , a isco occupa i
20
9
a
non possun . *Ex impe ec o es amen o lega a uel idei-
*commissa impe a o em uindica e inue ecundum es : dece
*enim an ae maies a i eas se ua e leges , quibus ipse solu us
9
b
*esse uide u . . Quod si ea bona , ex quibus impe a o he es
*ins i u us es , soluendo non sin , e pe spec a consuli u im-
25
*pe a o : he edis enim ins i u i in adeundis uel epudiandis
10 *huiusmodi he edi a ibus uolun as explo ando es .* P iui-
legium isci es in e omnes c edi o es p imum locum e i-
4 ^
ne e. Quicumque a isco conueni u , non ex indice e ex-
emplo alicuius sc ip u ae, sed ex au hen ico conueniendus es ,
30
e i a, si con ac us ides possi os endi : ce e um calumniosam
sc ip u am uim ius ae pe i ionis in iudicio ob ine e non con-
12 ueni . Eius bona, qui alsam mone am pe cussisse dici u ,
12, 4
a
=
Dig.
4, 4, 36,
quae ec ius o asse
i ulo
5, 5A
es i ui u
12, 8 =
Dig.
28, 5,
92

ij

12, 9
inde
a
u. 19 eius
=
Dig.
28, 1, 31 i
12, 9
a
=
Dig.
32, 23 II
1
2, 9
b
=
Dig.
1, 1
9, 2

1
2, 41 =
Dig.
22,
4, 2
8
an e §
5
codices ub icam
de
isci aduoca o
inse un

14
p ae-
ec o
M,
p ae ec us
L
II 16
dona a
codices
II 17
nec
calumnia
Dig.
19
impe a .
ac .
he edem
Dig.

31
e i a
Dig. secundum G aecos,
i a
Dig.
F,
e
codices Wisigo hi 11
32
ius ae pe . om.
Dig.

111UPI
Paul.
V,
42

122
isco uindican u . quod si se ui igno an e domino id ecisse
dican u , ipsi quidem summo supplicio ad iciun u , domino
amen nihil au e u , quia peio em domini causam se ui a-
13 ce e, nisi o e scie i , omnino non possun . *Ex his bonis,
*quae ad iscum dela a sun , ins umen a uel chi og apha
^
,
*ac a e iam ad ius p i a o um pe inen ia es i ui pos ulan i-
1 4 *bus conueni . Neque ins umen a neque ac a a quoquam
15 *adue sus iscum edi opo e . Ipse au em iscus ac o um suo-
* um exempla hac condicione edi , u is, cui desc ibendi i
*po es as , adue sus se uel em publicam his ac is
ne
u a u :
4
0
*de quo caue e compelli u , u , si usus is con a in e dic um
16 * ue i , causa cada . Quo iens apud iscum agi u , ac o um
*po es as pos ulanda es , u me i o his u i licea , eaque manu
*commen a iensis adno anda sun . quod si ea ali e p o e-
1 7 * an u , is qui i a p o ule i causa cadi . Quo iens i e um 45
*apud iscum eadem causa ac a u , p io um ac o um, quo-
* um usus non ue a pos ula us, ex o icio eci a io iu e pos-
18 *ce u . Qui p o alio a isco conuen us debi um exsolui , non
*inique pos ula pe secu ionem bono um eius p o quo solui :
19 *in quo e iam adiuua i pe o icium sole . Fiscalibus debi o-
* ibus pe en ibus ad compa andam pecuniam dila ionem ne-
*ga i non placui . cuius ei aes ima io i a a bi io iudican-
* is concedi u , u in maio ibus summis non plus quam es
*menses, in mino ibus ue o non plus quam duo p o ogen u :
*p olixio is au em empo is spa ium ab impe a o e pos ulan-
25
20 *dum es . Si p incipalis ei bona ad iscum deuolu a sin ,
* ideiusso es libe an u : nisi o e
.
%minus idonei sin e in
21 * eliquum non exsolu ae quan i a is accesse in . Si plus se -
*ua um es ex bonis debi o is a isco dis ac is, iu e ac me i o
22 * es i ui pos ula u . Conduc o ex undo iscali nihil ans-
30
* e e po es nec cup essi ma e iam uende e uel oli ae non
*subs i u as aliis ce e asque a bo es pomi e as caede e : e
23 * ac a eius ei aes ima ione in quad uplum conueni u . Mi-
*no ibus uigin i quinque annis neque undus neque uec i-
*galia locanda sun , ne adue sus ea bene icio ae a is u an u .*
35
4
2, 43-23 =
Dig.
49, 44, 45,
4-14

.,.,.,,,.,..^

.....,.,,..,.,^..,.,.,...,..,,.,

.,
 i•.,.,

4
0
ne Mommsen,
onz. F

27
minus idonei sin e ] minus idoneo
Mommsen

33
eius P
2
, eis
Fl
20
p UI'
111
123

Paul.
V,
43
-4
5
[XIII DE
DELATORIBVS]
Omnes omnino de e e al e um e causam pecunia iam
isco nun ia e p ohiben u : nec e e ,, ma es is ud an emi-
nae acian , se ui an ingenui an libe ini , an suos an ex a-
2 neos de e an : omni enim modo puniun u . Se ui iscales, 5
qui causam domino p ode e ac nun ia e con endun , de e e
non uiden u . subo na i sane eum p ode e cogun u , ne
qui quod pe se non po es pe alium de e a . pe inde au-
3 em subo na o es ac dela o es puniun u . Damna i se ui,
siue pos sen en iam siue an e sen en iam domino um aci- o
no a con essi sin , nullo modo audiun u , nisi o e eos de-
e an maies a is.
[XIV DE
QVAESTIONIBVS HABENDIS]
1


In c iminibus e uendis quaes io quidem adhibe u : sed
non s a im a o men is incipiendum es , ideoque p ius a gu-
15
men is quae endum , e si suspicione aliqua eus u guea u ,
adhibi is o men is de sociis e scele ibus suis con i e i com-
pelli u . Vnius acino is plu imi ei i a audiendi sun , u
ab eo p imum incipia u , qui imidio e ene ae ae a is esse
3 uidea u . *Reus euiden io ibus a gumen is opp essus epe i
20
*in quaes ionem po es , maxime si in o men a animum co -
4 'pusque du aue i . In ea causa, in qua nullis eus a gumen-
* is u gueba u , o men a non acile adhibenda sun : sed in-
*s andum accusa o i , u id quod in enda comp obe a que
5 *conuinca . Tes es o quendi non sun conuincendi menda-
25
'cii au ue i a is g a ia, nisi cum ac o in e uenisse dicun u .*
[XV DE
TESTIBVS]
i Suspec os g a iae es es, e eos uel ma
g
ime, quos accu-
sa o de domo p oduxe i uel ui ae humili as in ama i , in e -
oga i non placui : in es e enim e ui ae quali as spec a i
30
14,
2-5 =
Dig.
48, 18, 48
p . §§
4-3
II
15,
4 =
Colla io
9, 3,
1:
ex pa e = Dig.
22,
5,
24
16 u gea u
M,
a gua u
L

19. e ] es uel
Dig.

ae a is ui-
de u
Dig.
27
es ibus] es ibus e
de (de
om.
9, 3)
quaes ionibus
Coll.
8, 3. 9,
3:
c . ad p.
425, 40
(I 28
g a iae
om.
Coll.
II
29
eduxi
Coll,
p
,
deduxi
Coll.
w
Coll.
o
,)
in e oga i
de . Coll. Dig.,
in e oga us
ML
II 30
es ibus
Coll.
Paul. V, 4 5. 16
g ¡
,4

2 debe e digni as. In ad inem uel cogna um inui i es es in-

.+'
3 e oga i non possun . Adue sus se inuicem pa en es e li-

1
be i, i emque libe i nec uolen es ad es imonium admi endi

qil

sun , quia ei ue ae es imonium necéssi udo pe sona um

c
4 ple umque co umpi . Tes es, cum de ide abula um nihil 5

5 dici u , adue sus sc ip u am in e oga i non possun . Qui

1
 also uel ua ie es imonia dixe un uel u
_ ique pa i p odi-

^^?

de un , au in exilium agun u au in insulam elegan u

11
6 au cu ia submouen u . In e pecunia ia o men a, nisi cum

(lo
de ebus he edi a iis quae i u , non adhiben u : alias au em

4 0

11
iu eiu ando au es ibus explican u .

0I
11'4
[XVI DE SERVORVM QVAF.STIONIBVSI

41p
1

Se uum de ac o in se in e oga i posse a io aequi a is

!'il

os endi : nec enim obesse ei debe , qui pe se uum aliquid

i a
2 sine cau ione commoda
uel
deponi . Iudex u ela is i em-

4
5

; c i
que cen umui i, si ali e de ebus he edi a iis uel de ide

!i.)°1
gene is ins ui non possun , po e un de se uis he edi a iis

^i
^
3 habe e quaes ionem. Se ui alieni in al e ius capu non nisi

^
singuli o que i possun . e hoc inui o domino non es pe -

'c ¡
mi endum , nisi dela o , cuius in e es quod in endi p o-

20

=li^;
ba e , p e ia eo um quan i dominus axaue i in e e si pa-

^ia
4 a us, uel ce e de e io is ac i se ui subi e axa ionem. Se uo

^,^^,
qui ul o aliquid de domino con i e u , ides non accommo-
•1191i
da u : nec enim opo e in ebus dubiis salu em domino um

'1111
5
se uo um a bi io commi i. Se ui in capu domini neque a
25

'qu
e
p aeside neque a p ocu a o e , ñeque in pecunia iis gua a in

6 capi alibus causis in e ogan possun . Communis se uus in

,^°^

7
capu al e ius ex dominis o que i non po es . Qui se uum

^ol
ideo compa aui , ne in se o que e u , es i u o p e io po e-

i°o (
8 i in e ogad. Se uus in capu eius domini, a quo dis ac us
30
es cuique aliquando se uiui , in memo iam p io is dominii

.
4 5, 2. 3 =
Colla io
9, 3, 2. 3 11 15, 5 =
Colla io
8, 3
Dig.
22, 5, 4 6 (I
16, 2=
Dig.
48, 18, 18, 4 (( 16, 4
Dig.
48, 18, 18, 5 jj 16, 8-8b
=
Dig.
48, 18, 18, 6-8
124
Ic,
,..
,!'"^^Ih

3 nec
de . cum Coll.,
nisi
M,
om.
L
11 6 dici u l
o asse
obici u

^^dp
sc .
13 ac o] ac o suo
Cuiacius cum In e p e a ione
11 45 com no-
da uel
S udemund,
commoda um
codices ((
22 se uo
de . cum Dig.
se uus
ML
11
24 neque
Dig. 1(
in ebus dubiis
om.
Dig. ((
28 po es
M, opo e
L
a
, opo e
L
b
(j
qui] si quis
Schul ing
^^ e
125

Paul. V, 16
8
a
in e oga i non po es . *Se uus nec
si
a domino ad o men a
8
b
*o e a u , in e ogandus es . Sane quo iens quae i u , an
*se ui in capu domini in e ogandi
sin , p ius
de eo um do-
9 *minio opo e inqui i..* Si se uus ad hoc ue i manumissus,
ne o quea u , quaes io de eo nihilo minus habe i po es .
5
1
0
Quaes ioni eius la onis, quem quis ob uli , cum de eo
con i e u , idem accommoda i non conueni : nisi id o e ue-
landae conscien iae suae g a ia, quam cum eo habui , ecisse
docea u .
11

Neque accusa o pe alium accusa e neque eus pe ali- 1 o
um de endi pa es , nisi ing a um libe um pa onus accuse
^
1
a
au ei absen ia de enda u . *. . . alü p op e suspicionem ca-
*lumniae, u illi qui alsum es imonium subo na i dixe un .*
12 Si pecunia da a iudici eus absolu us esse dica u idque in
eum ue i comp oba um, ea poena danma u , qua eus dam-
15
13 na i po uisse . In conuic um eum, siue o que i possi siue
14 non possi , p o modo admissi scele is s a uendum es . Reis
suis ede e c imina accusa o es cogendi sun : sci e enim
15 opo e , quibus sin c iminibus esponsu i. *Gogni u um de
*c iminibus p aesidem opo e an e diem palam ace e cus o-
2o
*dias se audi u um, ne hi, qui de endendi sun , subi is accu-
'sa o um c iminibus opp iman u : quamuis de ensionem quo-
*cumque empo e pos ulan e eo nega i non opo e , adeo u
16 *p op e ea e di e an u e p o e an u cus odiae. Cus odiae
*non solum p o ibunali, sed e de plano audi i possun a -
25
17 *que damna i. In pecunia iis causis omnibus dila io singulis
*causis plus semel ibui non po es : in capi alibus au em
* eo es dila iones, accusa o i duae da i possun : sed u um-
*que causa cogni a.*
16, •1
l
a
=
Dig.
48, 2, 9

II

16, 15. 16 —
Dig.
4
8,
48, 1
8, 9.
1
0
II
16,
17
=
Dig.
2, 12, 10
10
inde
a §
11
expec es ub °icam
de accusa ionibus:
cum amen lus-
iniani
§§
15. 16
i ulo
de quaes ionibus
subdide in , Paulus i ulos
Wisigo ho um
14-16
uide u unico
i ulo
de quaes ionibus habendis
complexus esse
12 § 11
a
in
Dig.
48, 2, 8
his ccn inua u :
p ohiben u
accusa e alii p op e sexum uel ae a em
el.
p 14 si pecunia da a iu-
dici
L,
si pos ea da a a iudici
M

pos ulan i
lklommsen

26 om-
nisF
o
.a
1
^.Nn
''+u
i^s
Paul.
V, 47-49

126
[XVII DE ABOLITIONIBVS]
4
(2)

Pos aboli ionem publicam a dela o e suo eus in a i-
(
3) censi num diem epe i po es , pos ea non po es . Summa sup-
plicia sun c ux c ema io decolla io : medioc ium au em deli-
c o um poenae sun me allum ludus depo a io : minimae s
elega io exilium opus publicum uincula. sane qui ad gla-
dium dan u , in a annum consumendi sun .
[XVIII DE ABACTORIBVS]
4

Abac o es sun , qui unum equum, duas equas o idem-
que boues uel cap as decem au po cos quinque abege in .
1
o
quidquid ue o in a hunc nume um ue i abla um, in poena
u i p o quali a e eius au in duplum au in iplum conue-
ni u , uel us ibus caesus in opus publicum unjas anni da u
2 au sub poena uinculo um domino es i ue u . *A oces pe-
*co um abac o es ple umque ad gladium uel in me allum,
15
*nonnumquam au em in opus publicum dan u . a oces au-
* em sun , qui equos e g eges ouiuin de s abulo uel de pas-
*cuis abigun , uel si id saepius au e o conduc a manu a-
3 *ciun .* Si ea peco a , de quibus quis li iga , abege i , ad
o um emi endus es a que i a conuic us in duplum uel in
20
4 iplum u is mo e damna u . *Qui bouem uel equum e -
* an em quodue aliud pecus abduxe i , u em magis eum
*gua a abac o em cons i ui placui .*
[XIX DE SACRILEGIS]
Qui noc u manu ac a p aedandi ac depopulandi g a ia
25
emplum in umpun , bes iis obiciun u : si ue o pe diem
leue aliquid de emplo abs ule in , uel depo an u hones io-
es uel humilio es in me allum damnan u .
18, 4=
Colla io
41,
3

II

18,
2 =
Colla io
14,
2

1i

48,
3.
4 14,
4. 5
2 edi iones in on e i uli
47
uice §
4
ex Epi oma Aegidiana hoc glos-
sema addun :
aboli io es dele io obliuio uel ex inc io accusa ionis
l^
4
sun
L,
hae sun
M
11
8
abigea o ibus
Coll.
11,
2
11
9
duas] uel
duas
Coll.
11 10 au om.
Coll.
11 41
in
poena
Wisigo hi,
inpona
Coll.,
in
poenam
Cuiacius
11 13 uel] au
Coll.
11 18
e o] a e o
codices,
e o
au
Fabe
11 19 li igaue a
Coll.
p
Coll.
w
,
li igaue i
Coll.Y

127
Paul. V, 19A-20
S
iQl
a
l i.
[XIXA]
*Rei sepulch o um uiola o um , si co po a ipsa ex axe-
* in uel ossa e ue in , humilio is quidem o unae summo
*supplicio ad iciun u , hones io es in insulam depo an u :
*alias au em elegan u au in me allum damnan u .*
Id
5
[XX DE INCENDIARIIS]
1

*Incendia ii, qui quid in oppido p aedandi causa aciun ,
2 *capi e puniun u . Qui casam au uillam inimici ia um g a-
s lohdem-

* ia incende un , humilio es in me allum au in opus publi-
a
>>e;e im, ¡;,

3 *cu a damnan u , hones io es in insulam elegan u . Fo -
40
±
la peal

' ui a
incendia , quae casu uen i e en e uel incu ia ignem
1111
codue-

*supponen is ad usque uicini ag os euadun , si ex eo seges
i aidalu

*uel uinea uel oli ae uel uc i e ae a bo es conc emen u ,
' oces
y-

4 *da um damnum aes ima ione sa cia u . Commissum ue o
malla,

*se uo um, si domino uidea u , noxae dedi ione sa ci u .
15
'OS i-

5 *Messium sane pe dolum incenso es, uinea um oli a umue
I de II-

*au in me allum humilio es damnan u , au hones io es in
manujk

6 *insulam elegan u .* Qui noc u ugi e as a bo es manu
;e il, 11

ac a cecide in , ad empus ple umque in opus publicum
L11
ual
¡u

damnan u au hones io es damnum sa ci e cogun u uel cu-
20
e

ia submouen u uel elegan u .
12
is
eum
[XXI DE VATICINATORIBVS ET MATHEMATICIS]
1


Va icina o es , qui se deo plenos adsimulan , idci co ci-
ui a e expelli placui , ne humana c eduli a e publici mo es
ad spem alicuius ei co umpe en u , uel ce e ex eo popu-
25
la es animi u ba en u . ideoque p imum us ibus caesi ci-
ui a e pellun u : pe seue an es au em in uincula publica
coniciun u au in insulam depo an u uel ce e elegan u .
^ Qui nonas sec as uel a ione incogni as eligiones inducun ,
...,.,...,.,...,.,..._._^-.,.....,.,...

^.....,-..
19A =
Dig.
47, 12, 11 11 20, 1-5 (=
Colla io
12, 4. 2. 3)
in
Ve-
son ino inueni e inde o dinem quem sequimu es i ui Cuiacius Obse u.
21, 21
p^ 9
^
0`
^
•

3 humilio es
F
II

7
incendia ii qui quid] incendia qui (si qui
e
^
)

8
ca
pi e
Veson .
acile ca
pi e
Coll.

II

11 e en e
Huschke)
sc .

II

P
Veson .,

P^
o¡,

o
l
eu a,
ue in
Coll

hi
Coll
^
V u en is
Coll.
W
Coll.

II

I
Í3 oli a
Coll.P,
o
gl
C
ice`

Veson .

1
G pe dolum
Veson .
c
e dum Col
p
e
Coll.
o
,
pe dun
Coll
^
w
ulj
0
^o

^

I!

P

, P
9
sec as
L,
e usu M
Paul. V, 24-22

--- -
128
ex quibus animi hominum mouean u , hones io es depo an-
3 u , humilio es capi e puniun u . Qui de salu e p incipis uel
su nma ei publicae ma hema icos ha iolos ha uspices ua i-
cina o es consuli , cum eo qui esponde i capi e puni u .
4 Non an um diuina ione quis , sed ipsa scien ia eiusque li-
5
b is melius ece i abs ine e. quod si se ui de salu e domi-
no um consulue in , summo supplicio , id es c uce , ad-
iciun u : consul i au em si esponsa dede in , au in me al-
lum damnan u au in insulam elegan u .

551
^41K^i
[XXIA]

4
O
.

'110
,I
4

*Si quis aliquid ex me allo p incipis uel ex mone a sac a

.,;Jau
2 * u a us si , poena me alli e exilii puni u . T ans ugae ad
*hos es uel consilio um nos o um enun ia o es au uiui exu-
* un u au u cae suspendun u .*
JI1
[XXII DE SEDITIOSIS]

15
Auc o es sedi ionis e umul us uel conci a o es populi

'J`l
p o quali a e digni a is au in c ucem ollun u au bes iis
P
q
^
obiciun u au in insulam depo an u .
:11d
:11
^' IC
^:^,i
24A —
Dig.
48, 49, 38
p . § 4

11

22, 4

Dig.
48, 49, 38, 9
11
22, 2
ex a
in
G oma ico um codicibus (Lachmann
I p.
270)
1 depo an u M, exilio dep.
L
11
5 non . . . 6 abs ine e
au
in
i
ne
§
4
au
an e §
3
collocanda sun
11
7
c uci
codices 1
j
8
consul i]
sed cons.
codices
11
9
elegan u ] depo an u
Bucha dus
11 4 0
Pau-
lus
ea
quae hoc e sequen i
i ulo
con inen u o asse
ub ica
de poenis
(c . ad u.
49)
complexus es
11 16 uel conci a o es populi] populo con-
ci a o
Dig.
i1 47 c ucem] u cam
Dig.
11 49
G oma ico um codices p ae-
mi un
Pauli sen en ia um lib o V i ulo de poenis 11 a bo es uel
codices
cum G oma ic.
(a bo es uel inales
G om. E u .)
11 20 id om.
G om. 1^
21 damnabun u
G om.
11
22 au exula e (- i ML
b
) cog. om.
G om.
2

Qui e minos e odiun uel exa an a bo esue e minales
eue un , si quidem id se ui sua spon e ece in , in me allum
20
damnan u : humilio es in opus publicum, hones io es in in-
sulam amissa e ia pa e bono um elegan u au exula e
3 cogun u . Ciues Romani, qui se Iudaico i u uel se uos suos
ci cumcidi pa iun u , bonis ademp is in insulam pe pe uo
4 elegan u : medici capi e puniun u . Iudaei si alienae na-
25
ionis compa a os se uos ci cumcide in , au depo an u au
Pes
p ¡d^To il^
>sp¡
ees
P
'
s
11,0
^¡
e
puni
al
i
.
pop[úí
6es(iis
129

Paul.
y
,
22. 23
5
capi e puniun u . *Qui nondum ui ipo en es ui gines co -
* umpun , humilio es in me allum damnan u , hones io es in
6 *insulam elegan u au in exilium mi un u . Qui se suis
*nummis edemp um non p obaue i , libe a em pe e e non
*po es : amplius eidem domino sub poena uinculo um ed- 5
*di u , uel,
si
ipse dominus mali ,
in
me allum damna u .*
[XXIII
AD
LEGEM CORNELIAM
DE
SICARIIS ET VENEFICIS]
7


Lex Co nelia poenam depo a ionis in ligi ei qui homi-
nem occide i eiusue ei causa u iue aciendi cum elo ue-
i , e qui uenenum hominis necandi causa habue i uendi- - o
de i pa aue i , alsum es imonium dixe i , quo quis pe i e ,
mo isue causam p aes i e i . quae omnia acino a in ho-
nes io es poena capi is uindica i placui , humilio es ue o
2 in c ucem ollun u au bes iis obiciun u .

`Homicida es
*qui aliquo gene e eli hominem occidi mo isue causam
15
3 *p aes i i .* Qui hominem occide i , aliquando absolui u ,
e qui non occidi , u homicida damna u : consiliu n enim
uniuscuiusque, non ac um puniendum es . ideoque qui,
cum uelle occide e, id casu aliquo pe pe a e non po ui , u
homicida puni u : e is, qui casu iac u eli hominem imp u- 20
í den e occidi , absolui u . *Quod si in ixa pe cussus homo
'pe ie i , quoniam ic us quoque ipsos con a unumquemque
'con empla i opo e , ideo humilio es in ludum au in me-
* allum damnan u , hones io es dimidia pa e bono um mul-
5
-
" a i
elegan u . Causa mo is idonea non uide u , cum cae-
25
*sus ho no pos aliquo dies o iciu n diu nae ui ae e inens
*decessi , nisi o e ue i ad necem caesus au le ali e uul-
6 *ne a us. Se uus si plagis de ece i , nisi id dolo ia , domi-
22, 5. 6 =
Dig. 48, 19,
38, 3. 4

Ji

23, 4
_
Colla io
1,
2. 8, 4
li
23, 2 .—
Colla io
1, 4 Ji
23, 3 —
Colla io
1,
7,
1

JJ
23, 4
=
Colla io
4 ,
7 ,
2
Dig.
48 , 8 ,
17
(u.
i.)

II

23 , 5 =
Colla io
2 , 7

11

23 , 6
Colla io
3, 2
9 eius uel
ML,
eiusque
Col .
0 41 alsu nue
Coli.
42
causam
Coll.,
causas
ML
JJ
quae
Coli.,
oh quae
ML
Ji
13
ue o] ue o au
Coll.
11
14 subiciun u
Coll.
(J 16 occidi
Coll.
JJ 18 qui
ML,
si
Coll.
w
Co l.•,
om.
Coll.
p
JJ 19 id onz.
Coll.
JJ
$0
punia u
Coll.
JJ
iac u onz.
Coll.
II
21 occidi ] e ie i
Col!.
quod si . . .
25
elegan u ] si in ixa pe -
cussus ho no pe ie i , ic us uniuscuiusque in hoc collec o um con em-
pla i opo e
Dig.
JJ 22 pe ie i Dig., e ie i
Coll.
,
ue i
Coll.P Coll.w
9
F
^
j
d
I
Paul.
V,
23

130
*nus homicidii eus non po es pos ula i : modum enim cas i-
7 *gandi e in se uo um coe ci ione placui empe a i. Qui
* elum u andae salu is causa ge i , non uide u hominis
*occidendi causa po a e. eli au em appella ione non
' an um e um con ine u , . sed omne quod nocendi causa :;
8 *po a um es .* Qui la onem caedem sibi in e en em uel
alias quemlibe s up o occide i , puni i non placui : alius
enim ui am, alias pudo em publico acino e de ende un .
9 *Si quis u em noc u num uel diu num, cum se elo de ende-
' e , occide i , hac quidem lege non ene u : sed melius e- 4 o
*ce i , si eum comp ehensum ansmi endum ad p aeside Y)
1
0
(4 4)*magis a ibus ob ule i .* Manda o es caedis pe inde u ho-
41 (10)micidae puniun u . Iudex., qui in capu o unasque homi-
nis pecuniam accepe i , in insulam bonis ademp is depo a u .
12 Si pu a o , ex a bo e cum amum deice e , non p oclama-
4:i
ui , u ui a e u , a que i a p ae e iens eiusdem ic u pe ie i ,
13 e si in legem non incu i , in me ailum da u . Qui hominem
inui um libidinis au p ome cii causa cas aui cas andumue
cu aui , siuc-is se uus siue libe si , capi e punie u , hone-
4 4 s io es publica is bonis in insulam depo an u . Qui abo - 2o
ionis au ama o ium poculum dan , e si id dolo non acian ,
amen quia mali exempli es es , humilio es in me allum,
hones io es in insulam amissa pa e bono um elegan u :
quod si ex hoc mulie au ho no pe ie i , summo supplicio
45 ad iciun u . Qui sac a impia noc u naue, u quem obcan-
25
a en de ige en obliga en , ece in aciendaue cu aue in ,
16 au c uci su igun u au bes iis obiciun u . Qui homine n
immolaue in exue eius sanguine li aue in , anum emplumue
pollue in , bes iis obiciun u , uel si hones io es sin , capi e
47 puniun u . Magicae a is conscios summo supplicio ad ici
30
placui , id es bes iis obici au c uci su igi. ipsi au em magi
4 8
uiui exu un u . Lib os magicae a is apud se neminem ha-
23, 7 =
Colla io
4 , 4 3
e usque ad
u. 4 po a e =
Dig.
48,
6, 4 4 ,
2 ;'
23, 9 =
Colla io 7,
2

23,
44
=
Dig.
48, 19,
38,
5
3 salu is] sal. suae
Dig.

II
ge i
Coll.w Coll.
n
,
age e Coll.}', ge-
un
Dig.

uidea u
Coll.,
uiden u
Dig.
(I 7
alias
queml. ;quaml.
L)
s up o]
expec es
alium quemlibe s up o
se
pe en em ¡I 9 de ende e
codices

15 deiece i
codices

19 punie u
M,
puniun u
L
I
I
21
id
om. Dig.

22 quia
Dig.,
om.
codices
II 24 ex
hoc] eo
Dig.

26
de-
ige en
de .,
de ece en
M,
de ice in
L

obliga en
M,
obliga in
L
II
98 immolaue i
codices

li aue in
M,
le aue i
L

32 exu an u
L
,;^1a1
137

Paul.
V, 35-37
[XXXV DE REDDENDIS CAYSIS APPELLATIONVñI]
1


Me i um appella ionis causae capi alis e ipsam a ionem
s a us non nisi pe nosme ipsos p osequi possumus : nemo
2 enim absens au duci
in
se ui u em po es au damna i.
Mo-
a o ias
appella iones e eas, quae
ab
exsecu o ibus e con es-
5
3 sis iun , ecipi non placui . Eum qui ap
.
pella cum conuicio
ipsius iudicis appella e non opo e : ideoque i a ac um a -
bi io p incipis uindica u .
[XXXVI POST PROVOCATIONEM QVID OBSERVANDVM
EST]
1


Quo iens possesso appella , uc us medii empo is de-
4
o
poni conueni . quod si pe i o p ouoce , uc us in causa
deposi i esse non possun nec ec e eo um nomine sa isda io
2 pos ula u . Si p op e p aedia u bana uel mancipia appel-
i
!i
;;,.

le u , pensiones eo um uel me cedes , uec u ae e iam , si de
naui aga u , deponi solen .

4
5
[XXXVII DE MERITIS APPELLATIONVM]
^.^
Omnimodo ponendum es , u , quo iens inius a appella io
p onun ia u , sump us, quos dum seque e u adue sa ius im-
pendi , edde e coga u , non simplos, sed quad uplos.
17 poniendum
uel
pun:endum
codices

FRAGMENTA MINORA
SAECVLORVNI P. CHR. N. SECVNDI
E7' TERTII
.,,,
I PI
CQGi
il
^iá
,,,m
lai
,III
11
`
ik
;lI
,
M. VALERII PROBI
DE NOTIS IVRIS FRAGMENTA
In P obi opusculo de no is iu is edendo Mommsenianam
edi ionem al e am secu i sumus, quae pa em aci
G amma-
ico um La ino um ab II. Keilio collec o um (Lipsiae uol. IV
1864 p. :,
> 71 sqq.) . pende au em c isis in P obo es i uendo
exe cenda, u Mommsen pe spexi , ex duobus subsidio um
gene ibus : quo um al e um ipsis eis codicibus e ici u , quo-
um qui hodie pe ii a che ypus P obi de no is opus plus
minusue in eg um con inue a . ex his codicibus Mommseniana
edi io duobus po issimum ni i u saeculo XV exeun e gel XVI
incipien e consc ip is : Amb osiano J 415 sup. e Romano
Chigiano I. VI. 204, qui P obi collec ionem in ine mu ilam
adun . al e um subsidio um genus p imus e de exi e ad-
hibui Mommsen : qui cum addi amen a, quibus in codice
Einsidlensi 326 saec. X no a um sylloge quae uulgo Papiani
dici u auc a es , ex P obo sump a esse in ellexisse , hunc
codicem non solum ad emendandas eas pa es P obi ope is,
quas sup a dic i codices complec un u adhibui , sed e iam
eas P obi no as, quae in Einsidlensibus addi amen is solis
inueniun u e ex in eg io e eis qui hodie ex an P obi codice
auc o em Einsidlensis collec ionis hausisse demons an , col-
lec a supplemen i modo addidi . quo supplemen o u ec e
u amu , enendum es Einsidlensis collec .ionis auc o em P obi
no aspassim in binas uel e nas disce psisse e secundum li e-
a um o dinem, quem o a collec io Einsidlensis cum Papiano
sequi u , Papianis no is inse uisse. i a u. g. no ae P obi 3,
1
4
S
•
.
Q.
S. S
.
E
.
Q
.
N
.
1
.
S
•
R•
E
.
H
.
L
.
N
.
R
.
si quid
sac i
sanc i es , quod
non
iu e si oga um, eius hac lege
nihil
o-
ga u
in Einsidlensi haéc _ ia agmen a ex an , sub li e a S:
S
.
Q
.
S
•
S
.
E
.
si
quis sac i sanc i es ,
sub li e a Q:
Q
.
S.
^IB
-N.
411
4.1
V ob.
4 . 2

142
S
•
E
.
quid
sac is sanc i es ,
i em sub li e a Q :
Q
.
N
.
I
.
S
•
R•
quod
non ju e
si oga um.
quamob em Mommsen sp e o
o dine
.
in codice Einsidlensi obse ua o ea quae in e se co-
gna a esse uide en u iux a posui : isque Mommseni o do in
bac edi ióne a nobis e en us es .
A =
Amb osianus J 115 sup. saec. XV—XVI
R =
Romanus Chigianus
I.
VI.
204
saec. XV—XVI
E =
Einsidlensis 326 saec. X
VALERII PROBI
[DE
IVRIS NOTARVl I1
Es e iam ci ca pe sc ibendas uel paucio ibus li e is
no andas uoces s udium necessa ium. quod pa im p o uo-
lun a e cuiusque i , pa im p o usu publico e obse ua ione s
communi. namque apud ue e es cum usus no a um nulius
esse , p op e sc ibendi di icul a em , maxime in sena u qui
sc ibendo ade an , u cele i e dic a comp ehende en , quae-
clam ue ba a que nomina ex communi consensu p imis li e is
no aban , e singulae li e ae quid signi ica en , in p omp u
40
e a . quod
in
p aenominibus legibus publicis pon i icumque
monumen is e in iu is ciuilis lib is e iam nunc mane . ad
quas no a iones publicas accedi e iam s udioso um uolun as.
'sed unusquisque amilia es sibi no as p o uolun a e
quas
sig-
na1°i ,
comp ehende e in ini um es : publicae sane enendae, 4 s
quae in monumen is plu imis e in his o ia um lib is sac is-
que publicis épe iun u , u P
.
Publius : C• Gaius :M•
Ma -
cus :
CN• Gnaeus : Q
.
Quin us : DW • Manius: TI- Tibe ius:
CL
.
Claudius: SP
.
Spu ius : SEX• Sex us : SER
.
Se uius :
OP• Opi e : A
.
Y
.
C
.
ab u be condi a : P
.
R
.
E' pos eges ex-
20
ac os : P. C
.
pa es consc ip i : S
.
P
.
Q
.
R
.
sena us populuus-
que Romanus : EQ • R
.
eques Romanus : V
.
R• u bs Roma :
C
.
R. ciuis Romanus: COL• coloniae uel coloni : MVN
.
muni-
2
de
A
a
,
om.
A
b
R : i ulum
de iu is no a um
supposi um esse p oba-
ui
Mommsen
in
G amma icis La inis
4 p. 268
(i
7 p op e ] pos ea p op-
e
Mommsen
di icul a em
Mommsen,
acul a em
codices 1(
11
in
-de .,
non in
AR ((
42 ciuilis
de .,
ciuilibus
AR
II 4
4
sed
Mommsen,
e
AR
quas signa i
Mommsen,
signa e quas
codices
17 c
.
de .,
^•
AR ((
18 (` N•
codices ((
iw• manius Mommsen,
nA
•
macunius (macu-
uius
de .) codices
p 22 oma] omana
codices ((
23 colone uel
AR

143

P ob. 2. 3
cipia uel municipes: N
.
L
.
nominis La ini: L
.
C
.
La ini colo-
na ii : S• N. L
.
socii nominis La ini: e similia. secundum
haec cu ia um nomina, ibuum, comi io um, sace do io um,
po es a um, magis a uum, p ae ec u a um, sac o um, ludo-
um, e um u bana um, e um mili a ium, collegio um, de- s
cu ia um, as o um, nume o um, mensu a um, [iu is ciuilis]
e similium ce e o um no a iones p op ias haben .
LITTERAE SINGYLARES IN IVRE CIVILI DE LEGIBVS ET PLEBISCITIS :
3 1
P
.
I
.
R
.
P
.
Q
.
I
.
S. I
.
F• P. R
.
E
.
A
.
D
.
P
.
populum ju e
ogaui populusque iu e sciui in o o p o os is ex an e 10
diem p idie
2
E. H. O. L
.
N
.
R. eius hac
omnibus lege nihilum ogaLu
3 S
.
R. L. R. I
.
C. Q
.
O
.
R
.
E
.
si emps lex es ius causa-
que omnium e um es o
4
S. N. L. socii nominis La ini

45
5
L
.
P. C
.
R
.
La ini p isci ciues Romani
6
M. E. M
.
D
.
D. E. municipibus eius municipii da e daua-
nas es o
7 C.
E. C
.
colonis eius coloniae
8 Q
.
E. R
.
F
.
E
.
D
.
quod eius ec e ac um esse dice u

20
9
L
.
I. D
.
A
.
C
.
lex lulia de adul e iis cohe cendis
10 V. D. P. R. L
.
P. unde de plano ec e legi possi
11 A. A. A. F
.
F
.
ae e
a gen o
au o
blando e iando
12 I•
N.
Q
.
Q
.
ius is nup iis quaesi os quaesi as
13
S•Q•S•S•E•Q•N•I•S•R•E•H•L•N•R• si quid sac i
25
sanc i es , quod non iu e si oga um, eius hac lege nihil
oga u
14
V. P. R
.
ue e i possesso i eddi um
15
V. A
.
ue e ano adsigna um
16 Y
.
F• usus uc us

30
17
S• C• sena us consul uln
18 P. S. plebi sci um
1 municipes E,.municeps
AR

colona i i
codices :
c .
TZp.
49,
y
^^
6 iu is ciuilis
del.
Mommsen

8
pos
plebisci is
deside a i e:
de
sena-
us
consul is
monui Mommsen
II
10 sciui edd.,
suscepi
codices ¡;.
41 p ide
A
11

1
3
si emps
Cuiacius,
si e n
codices
II es
de . ,
ex
EAR

ius
E,
eius
AR

16
ciues omani
Ma canoua,
ciues oma-
no um
E,
ciuis omanus
AR
II 17 municipibus
edd.,
munic
►
pis
AR,
m
unicipes
E

23
e iundo
de .,
e undo
A,
e ando
R (j
24 quae-
si as E, quesi us
AR

'31.
32
s.
c•
P
•
s•
sena us consul um pichi sci-
um
codices
._‘.:
á
Yi",
W.
P ob. 8. 4

^---
144
19
Q. D. E. R. F
.
P. D
.
E
.
R
.
V
.
1• C. quid de ea e ie i
place e , de ea e uniue si i a censue un
20
Q.
F. E. q
uod ac um es

';i1
21 1•
S. F. in sena u ue un

¡1
22
D. C. S. de consilii sen en ia
23
S. Q
.
M. D
.
E
.
R• A
.
P
.
P
.
V
.
L
.
O
.
E
.
COS• PR.
TR•
PL
.

,p
Q. N
.
S
.
Q
.
E
.
V• A
.
P
.
P
.
V
.
F
.
Q
.
8
.
N
.
T.
COS.
PR.
TR•
PL
.
Q.
D. E
.
Q
.
E
.
V
.
A
.
P
.
P
.
V. F.
si quid
mee de
ea e ad populum plebemue la o opus es , cos. p ae o es
ibuni plebis qui nunc sun , quod eis uidebi u , ad pó-
10
pulum plebemue e an : quod si non ule in , cos. p ae-
o es ibuni plebis qui deinceps e un , quod eis uidebi-
u , ad populum plebemue e an
24 S
.
F
.
S
.
sine aude sua
4

IN LEGIS ACTIONIBYS HAEC :

15
1 A
.
T
.
M
.
D
.
O
.
aio e mihi da e opo e e
2
Q. N. T. S• Q. P. guando negas, e sac amen o quingena-
io p ouoco
3
Q. N.
Q.
A. N. Q. N. quando neque ais neque negas
4
E. I. M. C
.
V
.
ex iu e manum conse um uocaui

20
5
S
.
N
.
S
.
Q. si nega , sac amen o quae i o
6
S
.
S
.
C
.
S
.
D. E. T. Y. secundum suam causam sicu dixi
ecce ibi uindic a
7
Q
.
I
.
I. T. C. P. A
.
F
.
A
.
guando in iu e e conspicio, po-
s ulo, anne a auc o

25
8
T. PR. I. A. V
.
P
.
V
.
D
.
e p ae o .iudicem a bi umue
pos ulo u i des
9
1
.
D. T. S. P. in diem e ium siue pe endinum
10 A. L
.
A
.
a bi um li i aes imandae

11 Q•
B•
F• qua e bonum ac um

30
1
D
.
E
•
e in a
de ea
ER,
E
•
D
•
e
ea de
A
11
quid
de .,
quod
EAR
11
2
place e
codices 11
3. 4
Q•
F
.
E
.
I•
s
.
F
•
quod ac um es
in
sena u ue-
un
codices
11
5
consiliis
A
II
7
Q•
s
.
N• . . .
8 •
F
•
om.
codices
11 8 mee
AR,
me
de .
1
9
plebemue
la o
de .,
plebum uale o
AR
11 consules
p ae o es
de .,
consp e o
AR
11 10 eis
de .,
eius
AR
11
11 plebemue
de .,
plebis
AR
11 cos
.
Mommsen,
eos
codices
11
12 ibui
A
a
il
4 5
ac-
ionibus
Ma canoua,
sanc ionibus
AR
11 19
N• Q
•
A
.
Ma canoua, N•
A.
AR
11 ais] agis
A
a
II 25
anne
non una
li e a no a i posse Mommsenus
monui
11
26 e
p ae o
Mommsen,
é pi-
-
co
E al e o loco,
)
-
.
E al e o
loco,
emp o
AR
11
28
T
•
om.
A
a
11
29
a bi um
A,
a bi ium
R
11
30
ao am
44
ad eclic a pe ine e e pos p.
145,
1
es i uendam esse ec e
censui Huschke, c . B issonius Fo m.
3,
4
11 que e
A
:9
145

P ob.
5
IN
EDICTIS PERPETVIS HAEC :
1
1
.
D
.
P
.
E
.
iu e dicundo p aee i
2 I •
D
.
C- iu is dicundi causa
3
Q
.
R
.
F
.
E
.
V
.
quod ec e ac um esse uidebi u
4
V
.
B
.
A
.
ui i boni a bi a u

5
5
D
.
M
.
F
. V• C• dolo malo audisue causa
6
1- D
.
iudicium dabo
e;

7
I
.
D
.
iu isdic io
Q
.
E
.
R
,
• E• T- P
.
I
.
R
.
D• T• Q• P
.
D• T• D
.
D•P•F•
quan i ea es e i , an ae pecuniae iudicium ecupe a o-
10
ium dabo es ibusque publice dum axa decem denun-
iandi po es a em aciam
9 Q• S.
S• S
.
quae sup a sc ip a sun
10 I
.
C
.
E
.
V
.
ius a causa esse uidebi u
11 N• K
.
C
.
non calumniae causa

1
5
12 C
.
C. consilium cepi uel causa cogni a
13
F
.
C
.
auda e c edi o es uel iduciae causa uel ideicom-
missum
14 P
.
C• [pa es consc ip i uel] pac um conuen um uel pecu-
nia
':.

cons i u a
15
C. V. cen u ia úi i [uel cla issimi ui i]
16 S
.
T. A. sine u o is auc o i a e
17
T. A- u o e auc o e
18 F. E.
D.
ac um esse dice u
^

.
19
H
.
S
.
haec sic [uel ho a secunda]

15
20
Q. A. M• quemadmoduní
21
Q. M• quo modo uel quo magis
22
P. P. L
.
V
.
p o p aede li is uindicia um
23
I. S
.
iudica um solui
24
B. E. E
.
P. P
.
V• Q. •I bona ex
edic o
posside i p osc ibi
30
ueni ique iubebo
2
ju e
Ma canoua,
iu i
AR
11 4 uide u A
a
i
7
.8
i•
D
•
I
.
D
•
iudicium
dabo iu isdic io
codices
12 aciam
edd.,
ací
EA,
ia
R II
19 pa-
es consc ip i uel
dele Huschke
II 21 uel cla issimi ui i
dele Huschke
II
25
uel ho a secunda
dele Huschke
11 28 p o p edi li is uindica ium
AR, p ope delicius uindica ium
E .

•
29 iudica um
edd.,
iudicium
co-
dices
11 solui
AR,
solui
E
II 30 •
Q
•
i•
ER,
y.
Q
•
P
.
P
.
A bona . . .
31
iubebo
es i ui Mommsen
ex E,
ubi sepa a ae inueniun u no ae
.
P
•
P•
po
sside i p osc ibi
e
• Q
.
ueni ique iubebo : bona ex e
A,
bona-
unieR
5
10
P ob. Eins.

--
146
Exce p a
P obiana
ex
codice Einsidlensi 526
(= C)
collec a
1
1. E. iudex es o
2
R. S. ecipe a o es sun o
3
E
.
R• A
.
ea es agi u
4
Q. D
.
R
.
A
.
qua de e agi u
5
N. N
.
Nume ius Negidius
6 0
.
E
.
R
.
ob eam em
7 0
.
0
.
opo e opon ebi
8 0
.
E
.
F
.
B. opo e b i ex ide bona

4
o
9 M
.
A
.
E
.
melius aequius e i
10 S•
D
•
E•R•Q•
D•
A•sideea e qua deagi u
11 S• P.
si
pa e
12 S
.
N
.
P
.
A
.
si non pa e , absolui o
13
T. M• D. F. O
.
e mihi da e ace e opo e e
14
D. M
.
F. dolo malo ecis i
15
D• V- M
.
T
. doloue malo uo
16
D. V
.
M. doloue malo
17 M•
T
.
F. E
.
malo uo a c um es
18
N. R
.
non es i ue u

20
19 0- C
.
ope consilio
20
V. R. u bis Romae
/
21 R. R
.
E. P
.
Romae ec e expe i i possi
22 M. C
.
F• municipio
colonia
o a
23 D. D
.
dec e o decu ionum

Zb
24
M
.
P. D
.
maio em pa em diei
25
P. P. D
.
p o pa e dimidia
26 S-
S
.
S
.
sup a sc ip i sun
27
Q. 1. S
.
S
.
quae in a sc ip a sun
28 L. E
.
lege egisse
29 L. A.
E. lege ac um es
30 R• R. ec e ecipi u
31
M
.
M.
P
.
manu mancipio po es a e
32 E.
1. Q.
ex
iu e Qui i ium
<......^.,...,.,.,,...^,...,... ^ ,.,.,.... ..,...^,.. ,.._.....^., ^ ...............................^.,..,..,
4 sun C ((. 5 aga u
Huschke,
c .
Gai.
4, 434 ((
9
c .
Ins .
3, 29, 2
40
E
.
]
F
.
C
(1
ex] e
C ((
44
c .
Cic.
de o .
3, 45, 61 II 42
s
•
o•
E
•
R.
Q
.
O
.•
A
•
C (( 13 si] sine C (j 14 pa e C ((, 18 dolo uel male C
24 o e concilio
C((
23 ec e
Mommsen,
ecee
C.(I
24 municipio co-
lonia o o
Mommsen
ad
legem Rub iam
2, 2. 56 ,
c .
lex
Julia
munic.
u. 84. 85, municipii o es C ( 26
c .
Dig.
50, 16, 2, 4 I( 30 lege
Mon msen,
legem C
15
30