A chi o
Uni e si a io
A-43
..
/
.
IN
HAC REGIA
ET
PONTIFICIA UNIVERSITATE
VALLISOLETANA PRONUNCIATÁ
.
S :. 11cé.
élcc/.
C adec/ ~
~ dd
cúN,
!:é'ec.
/-o ad'
'Ganonú:o_,
O a onáey e
Z?<'/y
6caclem áe
l'ibo¿1,a o e
~
DIE
XVIII
OCTOB.
ANN. DOM.
M.D.CCCXXI~
VALLISOLETI APUD APARICIO.
lnuxi
andem,
Doc o es amplissimi, exspec a a ··
dies,
qua
in
hunc
Mine e dica um locum
de-
nuo
collec i,
in
s udios e ju en u is e udi ione
nos
i
e um
e sa i debeamus; sed,
dum
p o
mei
mun
é e obeundo, ,a en os os ede e in endo,
n
ec
. mihi s
uppe un
i es, nec sa is ingenii,
u
em es e ampli udini accommoda am,
quam-
que
p o
digni a e es a hodie na die exaudi e
possi is, pe ice e audeam.
Nihil
mihi no um,
quod
os app ime calle e non a bi e . Nihil:
quod
es is o iis, lucub a ionibus e non
inse -
ie i , obis exhibe e con endam: Quan us
in
scien iis os enda u uc us,
quan us
in
ea um
suscipienda a ione nos labo exe cea ,
expe i-
men um os nimium edocui : ea enim
es a
pu~
ili
ela e,
e
eligiosa,
e
polí ica es a
ins i u-
io,
u
nec os la ean uniuscu jusque mune a,
nec quidnam si hono i p es andum. Qu eso
igi~
u
a obis'
u
ad
has enellas p opagines' quas
excole e in endi i
s,
e ba ac u o, mihi de is
hanc
- eniam,
qua
sic eas adho a i, a que
in
c ep o
consilio i ma e conabo ,
u
in
s udio um p ose-
(4)
quenda
a ione,-ea um
e
commodum, e .
hono-
. em,
e
i am ipsam
in e
esse
cognoscan .
Ju enes: scie
n ia um
s udio
nequid
es
ne-
go io um p es an ius ,
nequid
hono i icen ius.
Quod
si
nulla
alia
pT e
e
hanc,
qu e
ex
i anda
soco dia
o i u ,
ex
illa um
cu iculo
me ces pe -
cipe e u ,
essen amen a ide, enixissimeque
co-
llend e. Quo
enim,
e
quam
eda, c udeliaque
in
empublicam
ex
adolescen um des
idia
in
ad-
di
scendo
mana in
acino a ,
quamque
ea
sin
lenda, nemo es
qui
non
ide i .
Scien i e p e e ea,
dum
compa a e ue in ,
ing a i
u is
soli udinem
jucundam
e iciun :
luce o
in
noc is calígine
p o e un
: le an e gas-
uli
incula;
e alemque exa ionem ole abilem
eddun .
Scien i e quidem adolescen iam
alun ,
senec u em oble
c an ,
secundas es
o nan ;
ad-
e sis
pe ugium,
ac sola ium p eben .
lmm
e
n-
sus o e
m,
si qu ecumque bona scien i e spa se-
in ,
undique
collec a e e e as
ess
e . Ve
um
enim e o
id
e i
cui is acile
pe
s
uasum,
dum-
modo
se
a legendis excellen ium
hominum
sc ip-
is,
quibus
doc issimo um
i o um
es ges e ue-
un
exp ess e, memo i eque p odi e,
non
audea
a e e e.
A ,
ne
quis exis ime
ah
scien ia um discipli·
na
delec a ionem an ummodo
pe i
_, admone e
(5)
.
. ope e
p e~ium
es
ea um
s udium
nedum ju a e,
e um
e iam
hon
es
a e in e
llec um,
acul a em
ne1:1
pe
anim e nobili a e
p imam,
qu e
e
i e
hu
JUS
ges is, glo i
e
que
p
ee
s ,
e
in
o bis mode·
ami.ne
cia u~
ene .
¿Quan um
¡Ah!
doc um
ho mnem
in e
es e indoc
um?
¿Quid
Home us
ª.ª
~a. um?
¿Quid
cum
Bu ono Laponus? Di e -
s1
s01hce gene is eos
e~se
dixe i is.
Sup a
bellua-
.
um
condi ionem
illum
adeo mi i ice ex olli
u
id
o e si
ju e
dicendum:
am
longe a
pec~ i
~us
ho no abes , o que sole i e
g adibus,
quo
h e a um.
Huc
accedi
u ili as,
qu e
in
mune a
omnia
si
e
·
publica
sin ,
si e
p i a a,
ex
scien ia um
usu
edunda . P e e mi o
summum
impe ium
. ,
~
mag1
s
a us,
quos,
u
op ime
egan
e udi i
3ube
e
e. na sapien ia:
de
his.
namque
p ecla-
um
es 1llud
in
poli icis
dic um:
"Bea os o e
populos
in
quibus
philosophi e
gna en ."
Jamque
e o.
u
eos acile
pa iamu
sile i,
qui
au
eco-
. nom1c e
~~.ci
e
a i
jus
dicun ,
au
. cui is p e iciun-
u
am1h e domes ic e; scien ia um mehe cule
?en~ icia,
~
nonne
e
a i ex
quo idi
~
expe i u
m d1 e s
ono,
e
pa
s o
in
síl is?
.
Non
de u
~
e
,
qui
scien ias omnes quasi no.-
Xias
aduxe m .
F'a ~o .
Sed is ud con icium
·
induxi ,
u
opino ,
libido
ce andi,
exe c~ndique
:i.
(6)
animum. Nec enim quempiam
ab
his,
qu e
ad
.
humani a em
pe inen ,
disciplinis am a e sum
exis imo,
qui
idendam adeo inep iam se io
un-
quam
p o ule i .
Nam
_ lice ba ba e leges
doc-
os homines a ci :ili socie a e ejece in ;
a que
udes
populi
sapien es i os
expulle in
.; amen
h ec am
e a,
amque in es a exa io
non
aliun-
de sumpsi
ini ium,
quam
ex
immode a a
licen-
ia,
ac
ex
nimio es u elegandi bonos,
quibus
e~ ena a
cupidi as
p obanda
non
o e .
Pa e
Romano um
Hi
s o ia, pa esci
e
A abum.
U no
e bo:
non
es e
lagi ioso um
hominum
pe di is
mo ibus es imancla i us; nec hones as
ducen-
da
ex
scele a o um sen en ia, qu e sane
an um-
dem p ode i is is,
quan um
in
ju i e p ecellen i·
bus
in ulisse idea u .
J
am
id
magis, magisque
pa ebi ,
pós quam
scien ias,
qui
bus
in
hac
pe celeb i Academia da-
u
ope a,
quasii obi e pe censeamus. Rhe o ic e,
necnon G amma ic e a es omnibus nos
eddun
accep os,
e
i a
quasi pa icipes
ejusde~
si e glo-
i e, si e labo is;
u
calami a es nos as c e e i
compa ian u ,
a que
p e e ea
hujus
i e hones-
as olup a es accendan . Logica e o animi nos-
i
acul a es
in
o dinem edigi , ac modum
s a-
ui ,
quo
ui commode possimus
luce
illa
supe -
na,
qu e
illumina
omnem enien em
in
mun-
(7)
dum.
A
Physica, e
E bica
duplicem nobis
es-
pec um
oh
oculos
ponun ,
qu
em ce e
simula -
que
ex
ea um
de ec u
sub
e
~ i
con ige
i
mise i
. '
sui:ius
ne~esse
es . Me aphysica au em
exponi ,
qu e nob1s pa es
in
Muncli
e um
scena
man-
d_
en u '
quamque
in
ea pe sonam age e
alea-
mus.
¿Nullane
·
igi u
in
his cognoscendis
u ili-
as?
¿Nullum
his s udiis commodum ines ? .
Nul-
lus
ex
his disciplinis p o en us
exo i u ?
l
~d.
illa
e~io,
qu e
ad
scien ia um genus
su
bhm nm
pe men .
Cum
in
socie a em coales-
ce e
humano
gene i a di ina
illa
P o iden ia
ue i
injunc um'
a
qua
hujus
ins i u i es mons-
a a
necessi as malis bis
quibus
in us
e
ex us
"d • ' '
ass1
ue,
ac un l.ique
p emimu ,
¿
num
incula
e
leges. nesci e
quibus
innec imu
ullum
unqu~m
de~m
.
'
unquam e
expedie
?
¿Quid e o? Si
esse
~~cmque
.
pe spicuum
quid
pa i e debe
a ;
'luid
ci 1bus;
s1
no um
qu enam p ena·
culpam
ma-
nea '
quodnam
suplicium
in
socie a em admis-
su.m
acinus,
me ea u
¿an
o
in an<l.is
lagi iis
scm~e en u
espublic e'
u ba en u
impe ia
pax
m
e ii:'e ? · '
Po$ emo
cu ;n
ad
eum o dinem
sup a
na u-
am
s a um ue imus e ec i
quo
a
1·
. · ' . u ie wes nos
esse. opo e
bi '
au
mise
os
Th
eolog
i e
sac is dog-
ma ibus esse
op
~
am
dandam'
quis nege ? Quid ..

(8)
quid
enim hac supe am .p ecla a
e,
amque exi-
mia nos a
e e a ,
Theologia nos doce . Sed e
nos homines sumus, ac sensibus pe pe uo
duci-
mu ,
qua e
nec inem
illum
· a ione humani a e
digna lice a inge e, nec p ecla am illam lucem
a lumine e ela ionis p o ec am e ine e
ale-
mus,
quin
pei:
isibilia signa isibilem ineamus
socie a em,
in
cujus c e u h ec omnia sin asse-
quenda. Qu e
cum
i a sin ¿ supe e i ne ejnsdem
impe ii,
a que
egiminis
p~ a
cogni io?
E un -
e despicienda qu ecumque illam e iciun
Mo~
em excelsum, cujus e ex
undequaque
asp1-
cia u
u
ad
eum Gen es o ones con lue e pos-
sin ?
F us a
e go scien ias quis pe niciei
insi-
mule . Siquidem
illa
quandoque acino i alicui
ansam p ebue in ,
a
ce o ce ius· es ex
une
hominem scele a um ie i
ex
quo
scien ias
con-
·
emps
e i ,
nec dubi andum,
quin
lagi iosus
ex i-
e i nemo dummodo a scien ia um inibus
nun·
' .
quam
discesse i .
Minu is
e go·
quib~sdam
~pi i-
ibus nos undequaque ci cuns an 1bus ,
a que
a ogan e omnia susque
de
que
ahen ibus,
u
di ina humanis subjician '
id
e i
quod
olim a
s
1
~mmo
illo Angli e Philosopho, New one nempe,
dicendum:
"Ve us
Philosophus A heus esse
ne•
. " .
qu1 . . .
Nunc
jam
u ea
·,
qu e
commuma
sun
om1 a·
' (
9)
mus,
ad p op ia eniamus, cujusque
mune a
so -
e o idelice nos am,
quam
quidem,
dum
ge i-
mus,
jam
une
in
ge endo e laus
qu e i u ,
e
memo ia nos i
pa a u .
A que
u
a
ju e
ci ili
desumamus exo dium. ¿
E i ne
magno
in
p e io
in elix
e
s imandus Le
guleyus,
qui
nec legum
codex
ix
ue i
unquam
deliba us? ·Quid e e
plausu,
suisque acc escendis opibus digni .1Escu-
lapii imus
alumnus,
siquidem nec
quid
co pus
humanum
si
inspiciendum cu a e i ?
Quod au em
ad
scien ias Ecclesias icas a ine
-scio equiclem nec qu es u
esse
ducendas, nec
ad
solum commodum e ocandas esse; minimi nam-
que
pendun u
cum
ex his hon
aliud
nisi
lu-
c um
in
endi u . Sed lamen p emia
quibus
Tes~
publica illis dedi os aliquando p osequi u: ,
'
m
~
c•
non
hono es
pe
quos Ecclesia e udi os i os ex•
olli , is
ud
e iciun , ul' i
ps e
b e i e iam elici a-
i
hujus
i e quasi me<lium
ap um
appa ean .
Fue i
!Sane
·
in
sa
pien ibus
aliquis,
cui
:
labo um
~uo: um
s udio u.mque me ces debi a non si im
...
pe li a,
quandoquidem e iam
in
idia p ospe i-
a i
eo um,
a que
glo i e obs i e i .
A
Diogenis
celeb anda memo ia:
nunquam
obli ione delebi-
iu.
A is- .idis, Soc a is,. Senec e
laus
ulla
un..-
quam
. obli e a ione ma cesce ¡ Vi le e, · igi u .,
u
quam
me cedem olla ad e si as ecens pos e i
...
.
3
(10)
as indice ,
e
hono pos humns sempi e na
memo ia ependa .
Nobis ce e e endum non es o e
u
nos
ug e
mandemus, a que
in
Diogenis soli udinem
abi e
co
g
amu
: neo
es
ula um
os acismum
dece ne
n ium
nomen
no
s
um
insc ibendum
esse
pu emus; nec, quod mul o es inep ius, cogi emui
ad
cicu am p op e ea damnandos, quod e a p o·
ulimu
s, qu e mo alium omnium
non
po
s
sin ,
quin
e e
an ,
cum
is, cujus
es
cha e hu.ju¡
nos e Pa i e :bene icia impe i e ,
P o
e
c o
Scien ia um appella i olue i , e hoc
quid
e
ill;
nomen eximium, a que
illu
s e eisdem ope
ibus
commenda um es
se
ideamus. Tes an u
id
omnes
ad
unum
ejus Mona chi e populi: es an u ini-
im e na iones,
qua um
sinu
ab
eodem Ibe i e
beneme i i ilij hono e a iciun u ,
ah
e
oque
li-
be alissimis
p
e
miis donan u . Tes a u e iam b ee
nobilissima
U b
s; es a u
cl
enique h ec ipsissima
Ac
ademia. V os í em
app
e
llo,
s udiosi
adol
~
s
cen es, ad
es
i
s e
nim
es
e
s,
quan i
haud
sane
diu
u
e
imus
habi i,
quan oque hono e
nupe
a ec i.
Mi
hi e o
non
lice em po alia omnia
ea um
scie
n ia um
commoda ex
pon
e
e,
qua um
di
s
ci-
plina
h
e
Aul e edunclan . Po io a
adhuc
sun ,
qu e conscien ia anj. ni men ibus nos is ob e i .
(II~
Ham.l dubia es es o unas ci iumque
i am~
ex
ju
ispe i o um i am pende e. ¡
Eheu
! Quam
mul i
inopia
e um
om
nium
sese
nunc
sen iun
e
ss
e con ec os! nec alia
huju
s c
au
s
a,
quam
ins-
ci ia ui . Vidimus p o us
os
mi
se
o um
l
e
us
jacen ium
ad
pedes ig
na i
judicis eos ex o quen-
is: nec semel o asse idimus admis o lac imis
cibo escen es eos, quibus
an ~a
o una
a ide-
ba .
Haud
sa is. Quo i
es
cumque mihi eni
in
men em
eo um
in
son ium imag
in
e
s,
quos a alis
&e
n
en ia
ad
ignominiosam mo em
a ipui ,
eo-
um
mihi ideo
audi e
m e
s os clamo es,
e
ob-
ju g
a iones has e ibiles:
"¡
Imman
es ! Si
quan-
do
sub
scele a i pedibus
e a
dehisce e poss
e ,
jam
diu
os debo a
sse
.
De
his
au
em
qua um
el mínima incogi an·
ia mo em a e
:
¿Quid loqua ?
Po
ssun ne ibi
equo animo
esse
ubi,
au
ilium secum loquen·
em
in
e
lligan ,
e
ab
eis
que i
se op imo ui
ss
e
o_
ba um
pa en e:
au
ab
es
ce
n
em
la
c imis
spon-
eam ide
an
exanimem i um
lu
ge e:
au
pa
e
n-
es con e
n a
oce sibi epe e e ilium senec u is
su
e
l
e
amen,
a qu
e
sub
sidium?
Ho enda
is
a
sun
mala,
quod
ep
a
a i
nequean .
Supe
es
adhuc,
u
de o midando p e omni·
bus
minis e io dicamus; eo un;i nempe
qui
sac is
ue un
A is adsc ip i.
Cum
agg edien i mihi hoc
( 2)
munus expone e
in
men cm subeá Di ini
Spi-
i us
.Sac um
illud
eloqium
"Labia
Sace do is
con inen scien iam, e populi
de
o e ejus
e-
qui un "
pa eo, e obs upe
sc
o: ac
ju
e
id
equi-
dem.
Ibi
e enim igna um ce no con i io
ob up
..
um,
e e nisque supliciis mac a um. ¿ Quomodo
e iim c ecus c ecum duce al e um,
quin
u e
...
que
in
pu eum. decide
?
Quandoquidem
p o un·
da
mo is, e ; silen ia e e ni a is egna mo ali-
hus
pande en u ,
imp eca ion
es
innume e i o·
um
quie em ·ob suo um mune um impe i ia n
ñis umpe en . Sed us a immo amu
dum
a n
<lisi os
es es e ocamus,
e
qu e imus.
Di
s
o -
queamus oculos
ad
o de ias, e e an es. cons-
cien ias, qu e p o ec o hoc idem no bis
es
i ican
~
u~,
e
p oba~ .
.
Animad e e e es , ¡
p oh
dolo I
a ione :p edi o um , e in elligen ium,
u bas
igno an ium qu e su e sun pa es.
Nulla
amen
his moies ia
nulla
solici udo. ·
Si
au em 'inh e en ia mune ibus nos is
o i~
,.
• • • 1
~ia
men e
pe'~cu amus,
inno esce
quan nmque
scien iis iúcumbe e nobis opo ea . Sciendum
namque es ju ispe i o,
quid
ad
quemcumque
ci em ex di isione -e um pe inea . ¡Quam la.-
um
hic pale s udio um equo !
E
e o na u e
a qu~
Ge~ i~
ju a
pe eal~ea
n
ecesse
~s .
¿Quis
au em nisi i Supe u n
al um
adeo Pelagus
(13) .
conscende e alea ? Undequaque
mo ~lis
'.
in i ~
mi as mille p ejudiciis obnoxia impedimen a
di
..
undi . · "
Ad
ea
u
e iim gen ium o inium
his o11ia
qu e
el ue in olím
pe
o bem dispe s e, · el
ex an
e iam
nunc;
compe um
quippe
e i
nihil
am
u pe
au
a a ione dici absonum posse, quo<l
non
a quibusdam ue i .
asse um'
imo e íam
indica um,
a que
admi a iqne dignum exis ima-
um. Qu e
cum
i a
sin ¿ e i ne
cuique
acile
.
pe ium,
equum, bonumque
ah
iniquo
malo-
que
sece ne e? Disciplin e hujus p o esso
me-
mo ia enea necessum es ,
e
al a
men e
epo-
na
s a u a,
e dec e a summ e illius auc o i a is,
qu e Rempublicam, cujus es ci is, mode a u ,
e
egi ,
cu i
ex
ejus p uden ia u iles,
au
noxi e
dicend e sin leges, .p ese im qu e pcenis cQhi-
hen ,
e
suplicia p esc ibun . ¿Qui
au em
po e-
.
i
inscius eas,
p ou
equum es in eg e
expo-
ne e
cum
ah
ea um consumma a no i ia
quam
maxime · abho ea ? N
ec
mi e u si ju isconsul-
us
· is iusmodi ue i
unquam
jus i i e
~imul,
e
inju
s i i e Pa onus.
Es
au em medicam a em p o i en is
hom~
nem mo bo co ep um sanum e ice e,
a
p e-
cla um
id
opus
nequi
ullus
p es a e nisi ·
co -
pus
humanum
in ospexe i , cunc asque
pene-
•
. (14)
e
ejus
pa es,
e
ha um
unc iones conse a-.
ioni.
~jus
dese ien es. ¿Sed
op a is~imam
hanc
cogm 1o~em
a igi aliquis? Pe spiciend e ipsi
sun
allones ,
quibus
impl
ex e ·illius machin e
u bans
o do si e. iciendus. N:oscendum
i em
~on
om~ibus,
qu e e a gigni easdem
ubique
inesse
1~ u es;
neo omnia co po a eisdem
polle-
e
na uns;
nec eadem iisclem p op ie a ibus
un~
gi,
cum
di e sam
agun
e a em,
au
alia
em-
po a
subeun ,
au
a io sub c elo degun .
Inde
mehe cule
n~ um
ulga isimum
illud
celebe i-
mi
,Senis
'~A s
longa i a b e is."
~~nique
Sac o um
Mi~is e ,
e
Mcdici,
e
Jud1c1s, e
_Pas o i~
o : icio
in
spi i ualibus ungi·
u
,
u que
1llud a<l mplea ,
ºP1:1S
sibi es , ne
quid
-
quam
eu
m uge e de
his,
qu e e ela ionis
lu-
men
a ulgens inspi a i hominibus ad eo um
sa-
lu em,
e
bea i udinem. Sac e
nimi um
Ú e e
adi ionumqu
e campus
la is
si~us
,
illa um
in~
e p
e es · idi , , ac ene ancli pa es S{nodo um
consnl a, Ecalesi e:que
le
ges ons
~un
cogni io-
num
ha~
de
e
inexhaus us,
quem
nulli
homi-
num
ingenio,
quan umque
ni a u ,
ebibe e
exhau i eque
con inge .
E
si cujusque ho uU:
el le issimam pa em sc u a i
conemu ,
ide-
h~mu
o si an quasi as issimum
an um
ing e-
ss1, casu
an um
duc i
comi e,
non
alio p eeun e.
(15)
U~de
e e,
me i oque li icus ille Poe a
p es-
c ip
si :
"Qui
cupi
op a am
cu
su con inge e
me am,
·
mul a
uli ,
eci que
pu
c
,
suda i ,
e
al
si ." Quodsi his
ad
jungam sensuum
de
ec us,
incons
an
s
humana
olun as, sensibilium
cupi-
di a um
ill~b e,
ac
ex
his o e animi nos i
ab
s ac iones
p
,opemodum in ini e,
dignam
p o-
~ec o
scien iis a ionem pe spec am habebimus.
Scio equidem equissimam de illis sen en iam
ah
eis esse e endam,
quicumque
ec o
u an u ,
in-
eg
oque
judicio. No i op ime
nequid
ho um
omnium
os p e e i e; e um amen
dum
os
exci a e con endo,
a que
u
suscep am a obis
~ udio um
a ion
em p osequamini .suadeo,
nihil
ho um
a bi o
mihi
esse
omi endum,
quibus
hones um adeo inem
ob ine e,
e
ad
laudem
p ope a e possi is.
Qua
.de
cau
sa
duo
an um
sun
mihi dicenda
ad
summam ul)am omnia e e en i
consilia, qu e hoc ipso
in
loco s epissime o san
audislis.
A que
illud
in
p imis os admonebo assidua
pe se e an ia e iam
heb
e
udinem
inci. . ¿ Quo
enim,
quibus
na u a
i es
e
ingenium denegasse
ide u ,
seduli ali s uden es, nec pa cen es labo-
i
udem
ipsam
na u am
co exisse noscun u ?
Qualis
gu a
s epe caden
s,
ame si
du um
lapi-
dem
ca
a ,
sic lo o animo eni ens, o is
que
ne -