Oratio inauguralis in hac Regia et Pontificia Universitate Vallisoletana pronunciata

A chi o Uni e si a io A-43 .. / . IN HAC REGIA ET PONTIFICIA UNIVERSITATE VALLISOLETANA PRONUNCIATÁ . S :. 11cé. élcc/. C adec/ ~ ~ dd cúN, !:é'ec. /-o ad' 'Ganonú:o_, O a onáey e Z?<'/y 6caclem áe l'ibo¿1,a o e ~ DIE XVIII OCTOB. ANN. DOM. M.D.CCCXXI~ VALLISOLETI APUD APARICIO. lnuxi andem, Doc o es amplissimi, exspec a a ·· dies, qua in hunc Mine e dica um locum de- nuo collec i, in s udios e ju en u is e udi ione nos i e um e sa i debeamus; sed, dum p o mei mun é e obeundo, ,a en os os ede e in endo, n ec . mihi s uppe un i es, nec sa is ingenii, u em es e ampli udini accommoda am, quam- que p o digni a e es a hodie na die exaudi e possi is, pe ice e audeam. Nihil mihi no um, quod os app ime calle e non a bi e . Nihil: quod es is o iis, lucub a ionibus e non inse - ie i , obis exhibe e con endam: Quan us in scien iis os enda u uc us, quan us in ea um suscipienda a ione nos labo exe cea , expe i- men um os nimium edocui : ea enim es a pu~ ili ela e, e eligiosa, e polí ica es a ins i u- io, u nec os la ean uniuscu jusque mune a, nec quidnam si hono i p es andum. Qu eso igi~ u a obis' u ad has enellas p opagines' quas excole e in endi i s, e ba ac u o, mihi de is hanc - eniam, qua sic eas adho a i, a que in c ep o consilio i ma e conabo , u in s udio um p ose- (4) quenda a ione,-ea um e commodum, e . hono- . em, e i am ipsam in e esse cognoscan . Ju enes: scie n ia um s udio nequid es ne- go io um p es an ius , nequid hono i icen ius. Quod si nulla alia pT e e hanc, qu e ex i anda soco dia o i u , ex illa um cu iculo me ces pe - cipe e u , essen amen a ide, enixissimeque co- llend e. Quo enim, e quam eda, c udeliaque in empublicam ex adolescen um des idia in ad- di scendo mana in acino a , quamque ea sin lenda, nemo es qui non ide i . Scien i e p e e ea, dum compa a e ue in , ing a i u is soli udinem jucundam e iciun : luce o in noc is calígine p o e un : le an e gas- uli incula; e alemque exa ionem ole abilem eddun . Scien i e quidem adolescen iam alun , senec u em oble c an , secundas es o nan ; ad- e sis pe ugium, ac sola ium p eben . lmm e n- sus o e m, si qu ecumque bona scien i e spa se- in , undique collec a e e e as ess e . Ve um enim e o id e i cui is acile pe s uasum, dum- modo se a legendis excellen ium hominum sc ip- is, quibus doc issimo um i o um es ges e ue- un exp ess e, memo i eque p odi e, non audea a e e e. A , ne quis exis ime ah scien ia um discipli· na delec a ionem an ummodo pe i _, admone e (5) . . ope e p e~ium es ea um s udium nedum ju a e, e um e iam hon es a e in e llec um, acul a em ne1:1 pe anim e nobili a e p imam, qu e e i e hu JUS ges is, glo i e que p ee s , e in o bis mode· ami.ne cia u~ ene . ¿Quan um ¡Ah! doc um ho mnem in e es e indoc um? ¿Quid Home us ª.ª ~a. um? ¿Quid cum Bu ono Laponus? Di e - s1 s01hce gene is eos e~se dixe i is. Sup a bellua- . um condi ionem illum adeo mi i ice ex olli u id o e si ju e dicendum: am longe a pec~ i ~us ho no abes , o que sole i e g adibus, quo h e a um. Huc accedi u ili as, qu e in mune a omnia si e · publica sin , si e p i a a, ex scien ia um usu edunda . P e e mi o summum impe ium . , ~ mag1 s a us, quos, u op ime egan e udi i 3ube e e. na sapien ia: de his. namque p ecla- um es 1llud in poli icis dic um: "Bea os o e populos in quibus philosophi e gna en ." Jamque e o. u eos acile pa iamu sile i, qui au eco- . nom1c e ~~.ci e a i jus dicun , au . cui is p e iciun- u am1h e domes ic e; scien ia um mehe cule ?en~ icia, ~ nonne e a i ex quo idi ~ expe i u m d1 e s ono, e pa s o in síl is? . Non de u ~ e , qui scien ias omnes quasi no.- Xias aduxe m . F'a ~o . Sed is ud con icium · induxi , u opino , libido ce andi, exe c~ndique :i. (6) animum. Nec enim quempiam ab his, qu e ad . humani a em pe inen , disciplinis am a e sum exis imo, qui idendam adeo inep iam se io un- quam p o ule i . Nam _ lice ba ba e leges doc- os homines a ci :ili socie a e ejece in ; a que udes populi sapien es i os expulle in .; amen h ec am e a, amque in es a exa io non aliun- de sumpsi ini ium, quam ex immode a a licen- ia, ac ex nimio es u elegandi bonos, quibus e~ ena a cupidi as p obanda non o e . Pa e Romano um Hi s o ia, pa esci e A abum. U no e bo: non es e lagi ioso um hominum pe di is mo ibus es imancla i us; nec hones as ducen- da ex scele a o um sen en ia, qu e sane an um- dem p ode i is is, quan um in ju i e p ecellen i· bus in ulisse idea u . J am id magis, magisque pa ebi , pós quam scien ias, qui bus in hac pe celeb i Academia da- u ope a, quasii obi e pe censeamus. Rhe o ic e, necnon G amma ic e a es omnibus nos eddun accep os, e i a quasi pa icipes ejusde~ si e glo- i e, si e labo is; u calami a es nos as c e e i compa ian u , a que p e e ea hujus i e hones- as olup a es accendan . Logica e o animi nos- i acul a es in o dinem edigi , ac modum s a- ui , quo ui commode possimus luce illa supe - na, qu e illumina omnem enien em in mun- (7) dum. A Physica, e E bica duplicem nobis es- pec um oh oculos ponun , qu em ce e simula - que ex ea um de ec u sub e ~ i con ige i mise i . ' sui:ius ne~esse es . Me aphysica au em exponi , qu e nob1s pa es in Muncli e um scena man- d_ en u ' quamque in ea pe sonam age e alea- mus. ¿Nullane · igi u in his cognoscendis u ili- as? ¿Nullum his s udiis commodum ines ? . Nul- lus ex his disciplinis p o en us exo i u ? l ~d. illa e~io, qu e ad scien ia um genus su bhm nm pe men . Cum in socie a em coales- ce e humano gene i a di ina illa P o iden ia ue i injunc um' a qua hujus ins i u i es mons- a a necessi as malis bis quibus in us e ex us "d • ' ' ass1 ue, ac un l.ique p emimu , ¿ num incula e leges. nesci e quibus innec imu ullum unqu~m de~m . ' unquam e expedie ? ¿Quid e o? Si esse ~~cmque . pe spicuum quid pa i e debe a ; 'luid ci 1bus; s1 no um qu enam p ena· culpam ma- nea ' quodnam suplicium in socie a em admis- su.m acinus, me ea u ¿an o in an<l.is lagi iis scm~e en u espublic e' u ba en u impe ia pax m e ii:'e ? · ' Po$ emo cu ;n ad eum o dinem sup a na u- am s a um ue imus e ec i quo a 1· . · ' . u ie wes nos esse. opo e bi ' au mise os Th eolog i e sac is dog- ma ibus esse op ~ am dandam' quis nege ? Quid .. (8) quid enim hac supe am .p ecla a e, amque exi- mia nos a e e a , Theologia nos doce . Sed e nos homines sumus, ac sensibus pe pe uo duci- mu , qua e nec inem illum · a ione humani a e digna lice a inge e, nec p ecla am illam lucem a lumine e ela ionis p o ec am e ine e ale- mus, quin pei: isibilia signa isibilem ineamus socie a em, in cujus c e u h ec omnia sin asse- quenda. Qu e cum i a sin ¿ supe e i ne ejnsdem impe ii, a que egiminis p~ a cogni io? E un - e despicienda qu ecumque illam e iciun Mo~ em excelsum, cujus e ex undequaque asp1- cia u u ad eum Gen es o ones con lue e pos- sin ? F us a e go scien ias quis pe niciei insi- mule . Siquidem illa quandoque acino i alicui ansam p ebue in , a ce o ce ius· es ex une hominem scele a um ie i ex quo scien ias con- · emps e i , nec dubi andum, quin lagi iosus ex i- e i nemo dummodo a scien ia um inibus nun· ' . quam discesse i . Minu is e go· quib~sdam ~pi i- ibus nos undequaque ci cuns an 1bus , a que a ogan e omnia susque de que ahen ibus, u di ina humanis subjician ' id e i quod olim a s 1 ~mmo illo Angli e Philosopho, New one nempe, dicendum: "Ve us Philosophus A heus esse ne• . " . qu1 . . . Nunc jam u ea ·, qu e commuma sun om1 a· ' ( 9) mus, ad p op ia eniamus, cujusque mune a so - e o idelice nos am, quam quidem, dum ge i- mus, jam une in ge endo e laus qu e i u , e memo ia nos i pa a u . A que u a ju e ci ili desumamus exo dium. ¿ E i ne magno in p e io in elix e s imandus Le guleyus, qui nec legum codex ix ue i unquam deliba us? ·Quid e e plausu, suisque acc escendis opibus digni .1Escu- lapii imus alumnus, siquidem nec quid co pus humanum si inspiciendum cu a e i ? Quod au em ad scien ias Ecclesias icas a ine -scio equiclem nec qu es u esse ducendas, nec ad solum commodum e ocandas esse; minimi nam- que pendun u cum ex his hon aliud nisi lu- c um in endi u . Sed lamen p emia quibus Tes~ publica illis dedi os aliquando p osequi u: , ' m ~ c• non hono es pe quos Ecclesia e udi os i os ex• olli , is ud e iciun , ul' i ps e b e i e iam elici a- i hujus i e quasi me<lium ap um appa ean . Fue i !Sane · in sa pien ibus aliquis, cui : labo um ~uo: um s udio u.mque me ces debi a non si im ... pe li a, quandoquidem e iam in idia p ospe i- a i eo um, a que glo i e obs i e i . A Diogenis celeb anda memo ia: nunquam obli ione delebi- iu. A is- .idis, Soc a is,. Senec e laus ulla un..- quam . obli e a ione ma cesce ¡ Vi le e, · igi u ., u quam me cedem olla ad e si as ecens pos e i ... . 3 (10) as indice , e hono pos humns sempi e na memo ia ependa . Nobis ce e e endum non es o e u nos ug e mandemus, a que in Diogenis soli udinem abi e co g amu : neo es ula um os acismum dece ne n ium nomen no s um insc ibendum esse pu emus; nec, quod mul o es inep ius, cogi emui ad cicu am p op e ea damnandos, quod e a p o· ulimu s, qu e mo alium omnium non po s sin , quin e e an , cum is, cujus es cha e hu.ju¡ nos e Pa i e :bene icia impe i e , P o e c o Scien ia um appella i olue i , e hoc quid e ill; nomen eximium, a que illu s e eisdem ope ibus commenda um es se ideamus. Tes an u id omnes ad unum ejus Mona chi e populi: es an u ini- im e na iones, qua um sinu ab eodem Ibe i e beneme i i ilij hono e a iciun u , ah e oque li- be alissimis p e miis donan u . Tes a u e iam b ee nobilissima U b s; es a u cl enique h ec ipsissima Ac ademia. V os í em app e llo, s udiosi adol ~ s cen es, ad es i s e nim es e s, quan i haud sane diu u e imus habi i, quan oque hono e nupe a ec i. Mi hi e o non lice em po alia omnia ea um scie n ia um commoda ex pon e e, qua um di s ci- plina h e Aul e edunclan . Po io a adhuc sun , qu e conscien ia anj. ni men ibus nos is ob e i . (II~ Ham.l dubia es es o unas ci iumque i am~ ex ju ispe i o um i am pende e. ¡ Eheu ! Quam mul i inopia e um om nium sese nunc sen iun e ss e con ec os! nec alia huju s c au s a, quam ins- ci ia ui . Vidimus p o us os mi se o um l e us jacen ium ad pedes ig na i judicis eos ex o quen- is: nec semel o asse idimus admis o lac imis cibo escen es eos, quibus an ~a o una a ide- ba . Haud sa is. Quo i es cumque mihi eni in men em eo um in son ium imag in e s, quos a alis &e n en ia ad ignominiosam mo em a ipui , eo- um mihi ideo audi e m e s os clamo es, e ob- ju g a iones has e ibiles: "¡ Imman es ! Si quan- do sub scele a i pedibus e a dehisce e poss e , jam diu os debo a sse . De his au em qua um el mínima incogi an· ia mo em a e : ¿Quid loqua ? Po ssun ne ibi equo animo esse ubi, au ilium secum loquen· em in e lligan , e ab eis que i se op imo ui ss e o_ ba um pa en e: au ab es ce n em la c imis spon- eam ide an exanimem i um lu ge e: au pa e n- es con e n a oce sibi epe e e ilium senec u is su e l e amen, a qu e sub sidium? Ho enda is a sun mala, quod ep a a i nequean . Supe es adhuc, u de o midando p e omni· bus minis e io dicamus; eo un;i nempe qui sac is ue un A is adsc ip i. Cum agg edien i mihi hoc ( 2) munus expone e in men cm subeá Di ini Spi- i us .Sac um illud eloqium "Labia Sace do is con inen scien iam, e populi de o e ejus e- qui un " pa eo, e obs upe sc o: ac ju e id equi- dem. Ibi e enim igna um ce no con i io ob up .. um, e e nisque supliciis mac a um. ¿ Quomodo e iim c ecus c ecum duce al e um, quin u e ... que in pu eum. decide ? Quandoquidem p o un· da mo is, e ; silen ia e e ni a is egna mo ali- hus pande en u , imp eca ion es innume e i o· um quie em ·ob suo um mune um impe i ia n ñis umpe en . Sed us a immo amu dum a n <lisi os es es e ocamus, e qu e imus. Di s o - queamus oculos ad o de ias, e e an es. cons- cien ias, qu e p o ec o hoc idem no bis es i ican ~ u~, e p oba~ . . Animad e e e es , ¡ p oh dolo I a ione :p edi o um , e in elligen ium, u bas igno an ium qu e su e sun pa es. Nulla amen his moies ia nulla solici udo. · Si au em 'inh e en ia mune ibus nos is o i~ ,. • • • 1 ~ia men e pe'~cu amus, inno esce quan nmque scien iis iúcumbe e nobis opo ea . Sciendum namque es ju ispe i o, quid ad quemcumque ci em ex di isione -e um pe inea . ¡Quam la.- um hic pale s udio um equo ! E e o na u e a qu~ Ge~ i~ ju a pe eal~ea n ecesse ~s . ¿Quis au em nisi i Supe u n al um adeo Pelagus (13) . conscende e alea ? Undequaque mo ~lis '. in i ~ mi as mille p ejudiciis obnoxia impedimen a di .. undi . · " Ad ea u e iim gen ium o inium his o11ia qu e el ue in olím pe o bem dispe s e, · el ex an e iam nunc; compe um quippe e i nihil am u pe au a a ione dici absonum posse, quo<l non a quibusdam ue i . asse um' imo e íam indica um, a que admi a iqne dignum exis ima- um. Qu e cum i a sin ¿ e i ne cuique acile . pe ium, equum, bonumque ah iniquo malo- que sece ne e? Disciplin e hujus p o esso me- mo ia enea necessum es , e al a men e epo- na s a u a, e dec e a summ e illius auc o i a is, qu e Rempublicam, cujus es ci is, mode a u , e egi , cu i ex ejus p uden ia u iles, au noxi e dicend e sin leges, .p ese im qu e pcenis cQhi- hen , e suplicia p esc ibun . ¿Qui au em po e- . i inscius eas, p ou equum es in eg e expo- ne e cum ah ea um consumma a no i ia quam maxime · abho ea ? N ec mi e u si ju isconsul- us · is iusmodi ue i unquam jus i i e ~imul, e inju s i i e Pa onus. Es au em medicam a em p o i en is hom~ nem mo bo co ep um sanum e ice e, a p e- cla um id opus nequi ullus p es a e nisi · co - pus humanum in ospexe i , cunc asque pene- • . (14) e ejus pa es, e ha um unc iones conse a-. ioni. ~jus dese ien es. ¿Sed op a is~imam hanc cogm 1o~em a igi aliquis? Pe spiciend e ipsi sun allones , quibus impl ex e ·illius machin e u bans o do si e. iciendus. N:oscendum i em ~on om~ibus, qu e e a gigni easdem ubique inesse 1~ u es; neo omnia co po a eisdem polle- e na uns; nec eadem iisclem p op ie a ibus un~ gi, cum di e sam agun e a em, au alia em- po a subeun , au a io sub c elo degun . Inde mehe cule n~ um ulga isimum illud celebe i- mi ,Senis '~A s longa i a b e is." ~~nique Sac o um Mi~is e , e Mcdici, e Jud1c1s, e _Pas o i~ o : icio in spi i ualibus ungi· u , u que 1llud a<l mplea , ºP1:1S sibi es , ne quid - quam eu m uge e de his, qu e e ela ionis lu- men a ulgens inspi a i hominibus ad eo um sa- lu em, e bea i udinem. Sac e nimi um Ú e e adi ionumqu e campus la is si~us , illa um in~ e p e es · idi , , ac ene ancli pa es S{nodo um consnl a, Ecalesi e:que le ges ons ~un cogni io- num ha~ de e inexhaus us, quem nulli homi- num ingenio, quan umque ni a u , ebibe e exhau i eque con inge . E si cujusque ho uU: el le issimam pa em sc u a i conemu , ide- h~mu o si an quasi as issimum an um ing e- ss1, casu an um duc i comi e, non alio p eeun e. (15) U~de e e, me i oque li icus ille Poe a p es- c ip si : "Qui cupi op a am cu su con inge e me am, · mul a uli , eci que pu c , suda i , e al si ." Quodsi his ad jungam sensuum de ec us, incons an s humana olun as, sensibilium cupi- di a um ill~b e, ac ex his o e animi nos i ab s ac iones p ,opemodum in ini e, dignam p o- ~ec o scien iis a ionem pe spec am habebimus. Scio equidem equissimam de illis sen en iam ah eis esse e endam, quicumque ec o u an u , in- eg oque judicio. No i op ime nequid ho um omnium os p e e i e; e um amen dum os exci a e con endo, a que u suscep am a obis ~ udio um a ion em p osequamini .suadeo, nihil ho um a bi o mihi esse omi endum, quibus hones um adeo inem ob ine e, e ad laudem p ope a e possi is. Qua .de cau sa duo an um sun mihi dicenda ad summam ul)am omnia e e en i consilia, qu e hoc ipso in loco s epissime o san audislis. A que illud in p imis os admonebo assidua pe se e an ia e iam heb e udinem inci. . ¿ Quo enim, quibus na u a i es e ingenium denegasse ide u , seduli ali s uden es, nec pa cen es labo- i udem ipsam na u am co exisse noscun u ? Qualis gu a s epe caden s, ame si du um lapi- dem ca a , sic lo o animo eni ens, o is que ne -