Asociación do uso das novas tecnoloxías e os estilos de vida dos usuarios de internet

UNIVERSIDADE DE SANTIAGO DE COMPOSTELA
FACULTADE DE MEDICINA E ODONTOLOXÍA
TRABALLO FIN DE GRAO DE MEDICINA
ASOCIACIÓN DO USO DAS NOVAS TECNOLOXÍAS E OS
ESTILOS DE VIDA DOS USUARIOS DE INTERNET
AUTOR: Fe ei o Sanma ín, I ene
TITOR/A: Salaza Be na d, Isabel
COTITOR/A 1: Rod íguez Ledo, Pila
Depa amen o: Psiquia ía, Radioloxía, Saúde Pública, En e me ía e
Medicina
Cu so académico: 2019-2020
Con oca o ia: Xuño 2020
AGRADECEMENTOS
Gus a íame ag adece á D a. Pila Rod íguez Ledo, co i o a des e aballo, po oda a
axuda p es ada pa a a ealización do mesmo, así como á i o a, a D a. Isabel Salaza Be na d.
Tamén ag adece a odos aqueles pa icipan es des e es udo, polo empo que dedica on a
cub i a enquisa de xei o o almen e olun a io e desin e esado.
ÍNDICE
RESUMO ............................................................................................................................. 1!
INTRODUCIÓN .................................................................................................................. 4!
1.!Con ex o .................................................................................................................. 4!
2.!Concep o de adicción compo amen al ................................................................... 5!
3.!Adicción a in e ne .................................................................................................. 5!
4.!Valo ación da dependencia a in e ne ..................................................................... 7!
5.!Posible a amen o da dependencia a in e ne ......................................................... 7!
6.!Consecuencias do abuso de in e ne ....................................................................... 8!
OBXECTIVOS .................................................................................................................. 10!
1.!Obxec i os p incipais ............................................................................................ 10!
2.!Obxec i os secunda ios ........................................................................................ 10!
MATERIAL E MÉTODOS ............................................................................................... 11!
1.!Tipo de es udo ....................................................................................................... 11!
2.!Cálculo do amaño da mos a ................................................................................ 11!
3.!Ins umen os .......................................................................................................... 11!
4.!Análise dos esul ados ........................................................................................... 13!
4.1.!Análise desc i i a da mos a ......................................................................... 13!
4.2.!Análise es a ís ica das elacións en e a iables ........................................... 13!
5.!Aspec os é ico-legais ............................................................................................ 13!
RESULTADOS ................................................................................................................. 14!
1.!Análise desc i i a .................................................................................................. 14!
1.1.!Da os socio-demog á icos ............................................................................. 14!
1.2.!Da os de uso de in e ne ................................................................................ 15!
1.3.!Es ilo de ida ................................................................................................. 18!
1.4.!Aspec os sociais ............................................................................................ 20!
1.5.!Saúde ............................................................................................................. 21!
2.!Análise das elacións en e a iables .................................................................... 22!
2.1.!Da os socio-demog á icos ............................................................................. 22!
2.2.!Pa óns de u ilización de in e ne .................................................................. 23!
2.3.!Es ilo de ida e saúde .................................................................................... 25!
2.4.!G ao de signi icación en e as dis in as a iables ......................................... 27!
3.!Pe il do dependen e e pe il do non dependen e a in e ne .................................. 29!
DISCUSIÓN ...................................................................................................................... 31!
CONCLUSIÓN .................................................................................................................. 36!
BIBLIOGRAFÍA ............................................................................................................... 37!
ÍNDICE DE TÁBOAS
Táboa 1:Dis ibución da mos a po angos de idade e xéne o ................................................. 14
Táboa 2: Dis ibución da mos a en unción do In e ne Addic ion Tes (IAT) ...................... 18
Táboa 3: Dis ibución da mos a en unción do núme o de ho as de conexión a in e ne dia ias
........................................................................................................................................... 18
Táboa 4: Dis ibución da mos a en unción do consumo dia io de oi a/ e du a .................. 19
Táboa 5: Dis ibución da mos a en unción do consumo semanal de comida
ápida/p ecociñada ............................................................................................................ 20
Táboa 6: Dis ibución da mos a en unción do núme o de in eg an es do g upo de ocio ....... 20
Táboa 7: Clasi icación da mos a en unción do IMC .............................................................. 21
Táboa 8: Dis ibución da mos a en unción dos esul ados mani es ados do cues iona io SF-
36....................................................................................................................................... 22
Táboa 9: Dis ibución da mos a en unción do uso de in e ne po xéne os ........................... 22
Táboa 10: Dis ibución da mos a en unción do uso de in e ne po idades ............................ 23
Táboa 11: Dis ibución da mos a en unción da ecuencia de e isión da aplicación
Wha sapp an es de le an a se ........................................................................................... 24
Táboa 12: Dis ibución da mos a en unción da ecuencia de e isión de Wha sapp po
idades ................................................................................................................................ 25
Táboa 13: Ni el de signi icación es a ís ica en e a iables en elación á dependencia a
in e ne (amósanse só os esul ados es a is icamen e signi ica i os) ................................ 27
Táboa 14: : Ni el de signi icación es a ís ica en e a iables en elación á idade (amósanse só
os esul ados es a is icamen e signi ica i os) ................................................................... 28
Táboa 15: : Ni el de signi icación es a ís ica en e a iables en elación ao sexo (amósanse só
os esul ados es a is icamen e signi ica i os) ................................................................... 28
Táboa 16: Desc ición do pe il do dependen e a in e ne ......................................................... 29
Táboa 17:Desc ición do pe il do non dependen e a in e ne ................................................... 30
ÍNDICE DE FIGURAS
Figu a 1: Dis ibución da mos a en unción do ni el de es udos ............................................. 15
Figu a 2: Dis ibución da mos a en unción da ocupación ...................................................... 15
Figu a 3: Si uación p incipal de emp ego de in e ne ............................................................... 16
Figu a 4: Ac i idade p incipal en in e ne ................................................................................ 16
Figu a 5: Disposi i o emp egado pa a accede a in e ne ......................................................... 17
Figu a 6: Re isión de Wha sapp an es de le an a se ................................................................ 17
Figu a 7: Dis ibución da mos a en unción do núme o de ho as de exe cicio ísico á semana
........................................................................................................................................... 18
Figu a 8: Dis ibución da mos a en unción do ipo de exe cicio ísico ealizado .................. 19
Figu a 9: Dis ibución da mos a en unción do apoio social au o-pe cibido ........................... 20
Figu a 10: Dis ibución da mos a en unción da ansición ou modi icación mani es ada da
saúde con espec o a un ano an es ..................................................................................... 21
Figu a 11: Dis ibución da mos a en unción das ac i idades en unción do xéne o .............. 24

Resumo
1
RESUMO
INTRODUCIÓN: A eclosión du an e as úl imas décadas das no as ecnoloxías, e,
conc e amen e, in e ne , supuxo g andes cambios na ida dos usua ios, acili ando moi os
dos seus aspec os, pe o amén ouxo consigo consecuencias nega i as, como un uso
inadecuado do mesmo ou unha posible adicción. Debido a is o, pa ece necesa io es uda a
elación en e o uso das no as ecnoloxías e os es ilos de ida dos seus usua ios.
MATERIAL E MÉTODOS: Le ouse a cabo un es udo ans e sal, desc i i o, median e
unha enquisa dis ibuída en dis in as pla a o mas de in e ne , pa a así cap a usua ios do
mesmo. A enquisa cons aba de 82 p egun as sob e da os socio-demog á icos, pe il de uso
de in e ne , es ilo de ida e saúde xe al. Pa a es uda o g ao de dependencia emp egouse o
In e ne Addic ion Tes (IAT), e alo ouse a asociación des e pa áme o con de e minadas
ca ac e ís icas socio-demog á icas, dis in os aspec os elacionados co uso das ecnoloxías,
o es ilo de ida e a saúde xe al ( alo ada usando o cues iona io SF-36), pa a ob e os
di e en es pe ís dos usua ios de in e ne .
RESULTADOS E DISCUSIÓN: Ob í ose unha mos a o mada po 699 pe soas maio es de
idade, das que un 21% mani es a algún g ao de dependencia segundo o IAT. Pa ece que a
adicción a in e ne apa ece máis en meno es de 30, a óns e es udan es, e asóciase a
de e minados pa óns de uso (accede dende o sma phone, u iliza ideoxogos e
pla a o mas de ídeos, e isa Wha sapp an es de ealiza calque a ou a cousa pola mañá,
e c.). Tamén se a opa elación con unha meno p ác ica de exe cicio ísico, peo
alimen ación, inc emen o do IMC e con unha e peo saúde au o-pe cibida,
undamen almen e nos aspec os psico-sociais da mesma. Ademais, exis en di e en es
pa óns de uso de in e ne nos dis in os g upos de idade e dependendo do xéne o.
CONCLUSIÓNS: Un 21% da mos a mani es a algún g ao de dependencia. Se a ón,
meno de 30 anos, es udan e e usua io de ideoxogos e pla a o mas de ídeos elaciónase
coa dependencia a in e ne . Tamén se ap ecia a exis encia dunha asociación en e o abuso
de in e ne e un peo es ilo de ida, un IMC maio , e unha peo saúde au o-pe cibida.
Palab as cha e: In e ne , no as ecnoloxías, adicción, uso, abuso, dependencia, es ilo
de ida, saúde.
RESUMEN
INTRODUCCIÓN: La eclosión du an e las úl imas décadas de las nue as ecnologías, y,
conc e amen e, in e ne , ha supues o g andes cambios en la ida de los usua ios, acili ando
muchos de sus aspec os, pe o ambién ha aído consigo consecuencias nega i as, como un
uso inadecuado del mismo o una posible adicción. Debido a es o, pa ece necesa io es udia
la elación en e el uso de las nue as ecnologías y los es ilos de ida de sus usua ios.
IRENE FERREIRO SANMARTÍN
2
MATERIAL Y MÉTODOS: Se ha ealizado un es udio ans e sal, desc ip i o, median e
una encues a dis ibuida en dis in as pla a o mas de in e ne , pa a así cap a usua ios del
mismo. La encues a cons aba de 82 p egun as sob e da os socio-demog á icos, pe il de
uso de in e ne , es ilo de ida y salud gene al. Pa a es udia el g ado de dependencia se
u ilizó el In e ne Addic ion Tes (IAT), y se alo ó la asociación de es e pa áme o con
de e minadas ca ac e ís icas socio-demog á icas, dis in os aspec os elacionados con el uso
de las ecnologías, el es ilo de ida y la salud gene al ( alo ada usando el cues iona io SF-
36), pa a ob ene los di e en es pe iles de uso de in e ne .
RESULTADOS Y DISCUSIÓN: Se ob u o una mues a o mada po 699 pe sonas mayo es
de edad, de las que un 21% mani ies a algún g ado de dependencia según el IAT. Pa ece
que la adicción a in e ne apa ece más en meno es de 30, a ones y es udian es, y se asocia
a de e minados pa ones de uso (accede desde el sma phone, u iliza ideojuegos y
pla a o mas de ídeos, e isa Wha sapp an es de ealiza cualquie o a cosa po la
mañana, e c.). También se encon ó elación con una meno p ác ica de eje cicio ísico,
peo alimen ación, inc emen o del IMC y con una peo salud au o-pe cibida,
undamen almen e en los aspec os psico-sociales de la misma. Además, exis en di e en es
pa ones de uso de in e ne en los dis in os g upos de edad y dependiendo del géne o.
CONCLUSIONES: Un 21% de la mues a mani ies a algún g ado de dependencia. Se
a ón, meno de 30 años, es udian e y usua io de ideojuegos y pla a o mas de ídeos se
elaciona con la dependencia a in e ne . También se ap ecia la exis encia de una asociación
en e el abuso de in e ne y un peo es ilo de ida, un IMC mayo , y una peo salud au o-
pe cibida.
Palab as cla e: In e ne , nue as ecnologías, adicción, uso, abuso, dependencia, es ilo
de ida, salud.
ABSTRACT
INTRODUCTION: The huge g ow h o new echnologies in he las decades, especially
o he in e ne , has caused g ea changes in he use 's li es, imp o ing hem in di e en
ways. Howe e , i has also b ough abou some nega i e e ec s, such as misuse o possible
addic ion. The e o e, i seems necessa y o s udy he ela ionship be ween he use o new
echnologies and he use s' li es yles.
MATERIAL AND METHODS: A desc ip i e c oss-sec ional s udy was conduc ed using a
su ey on di e en web-based pla o ms o a ac hei use s. This su ey consis ed o 82
ques ions abou socio-demog aphic da a, ype o in e ne use, li es yle and gene al heal h.
The In e ne Addic ion Tes (IAT) was used o s udy he deg ee o dependence and i was
es ima ed he associa ion o his pa ame e wi h speci ic socio-demog aphic cha ac e is ics,
di e en aspec s ela ed o he use o echnologies, li es yle, and o e all heal h (calcula ed
using he SF-36 ques ionnai e), o ob ain di e en in e ne usage p o iles.
RESULTS AND DISCUSSION: A sample o 699 adul s was ob ained, 21% o which show a
Resumo
3
ce ain deg ee o dependence, as he IAT sugges s. I seems clea ha in e ne addic ion is
mo e equen in male s uden s unde hi y, and i is associa ed o special usage pa e ns
(mobile access, use o ideo games and ideo pla o ms o Wha sApp check i s hing in
he mo ning). I is also ound a connec ion wi h less spo p ac ice, poo e die , BMI
inc ease, wo se sel -pe cei ed heal h, pa icula ly wi h ega d o i s psycho-social aspec s.
In addi ion, he e a e di e en pa e ns o in e ne usage in he g oups acco ding o age and
gende .
CONCLUSIONS: 21% o he sample e eals some deg ee o dependence. Being a male,
unde 30, s uden , use o ideogames and ideo pla o ms is ela ed o in e ne
dependence. I is also de ec ed a connec ion be ween in e ne abuse and a wo se li es yle,
a highe MBI and wo se sel -pe cei ed heal h.
Key wo ds: In e ne , new echnologies, addic ion, use, abuse, dependence, li es yle,
heal h.
IRENE FERREIRO SANMARTÍN
10
OBXECTIVOS
1. OBXECTIVOS PRINCIPAIS
1.1 Valo a a asociación en e o abuso das no as ecnoloxías, undamen almen e in e ne ,
cos hábi os ou es ilos de ida dos usua ios.
1.2 Analiza como es es es ilos de ida pode ían in luí nun de e io o da saúde.
2. OBXECTIVOS SECUNDARIOS
2.1 Analiza os di e en es pa óns de uso das e amen as de in e ne ( edes sociais,
ideoxogos, comp as online, e c.).
2.2 Es ima a elación que eñen os di e en es pa óns de uso con da os socio-
demog á icos, undamen almen e idade e xéne o.
2.3 Analiza os pa óns de es ilo de ida comunicados.
2.4 Valo a os esul ados sob e saúde, undamen ándose no cálculo do IMC e no
cues iona io de saúde au o-pe cibida SF-36.

Ma e ial e mé odos
11
MATERIAL E MÉTODOS
1. TIPO DE ESTUDO
T á ase dun es udo epidemiolóxico obse acional, desc i i o e ans e sal, de ipo enquisa;
emi ido pa a alo ación polo Comi é de É ica da In es igación. Dado que o mecanismo de
ecollida de da os oi de manei a anónima, au o-cump imen ada e sen acceso a exis os
clínicos, o Comi é a alía que non é p eciso ningún consen imen o adicional á p opia
pa icipación dos enquisados pa a a súa ealización.
Os pa icipan es do es udo son pe soas maio es de idade usua ias de in e ne que
olun a iamen e cump imen a on un cues iona io online anónimo en iado a a és de dis in as
aplicacións de mensaxa ía e edes sociais (Wha sapp, Facebook, Twi e , co eo elec ónico,
e c.), pedindo á ez colabo ación na súa di usión.
A ecollida de da os ga an iu en odo o momen o o anonima o dos pa icipan es, que
pa icipa on de o ma olun a ia ao en ia o cues iona io au o-adminis ado.
2. CÁLCULO DO TAMAÑO DA MOSTRA
Calcúlase o amaño mos al pa indo da p e alencia de adicción a in e ne en poboación
xe al de Aboujadoude e colabo ado es (18), es imado en e un 3.7 e un 17%, polo que se oma
un alo medio do 10% (sabendo que cando nos cen amos en poboación especi icamen e
usua ia de in e ne , como nes e caso, a po cen axe se á polo menos o es imado se non maio ),
e cunha p ecisión de es imación do 3%, IC do 95% da p e alencia. O amaño de mos a
equi ido oi de 385 enquisas.
3. INSTRUMENTOS
O o mula io di undido elabo ouse median e a pla a o ma Google Fo ms e di undiuse
median e as e amen as ci adas an e io men e. Con a con 82 p egun as en di e sos o ma os
( espos a cu a, selección múl iple, escala ipo Like ). O empo es imado pa a a súa ealización
oi ap oximadamen e de en e 5 e 10 minu os. Pa a e i a posibles cues iona ios incomple os,
es ableceuse a ob iga o iedade de espos a en odas as p egun as.
Es a enquisa es á o mada po cues ións ace ca dos seguin es aspec os:
3.1. Va iables socio-demog á icas
3.1.1. Idade
3.1.2. Sexo
3.1.3. P o incia
3.1.4. Tipo de i enda
3.1.5. Ni el de es udos
3.1.6. Ocupación
3.1.7. Dispoñibilidade de conexión a in e ne no domicilio
3.2. Pe il de uso de in e ne
3.2.1. Tempo de conexión dia io
3.2.2. Disposi i o emp egado de xei o maio i a io pa a conec a se a in e ne
IRENE FERREIRO SANMARTÍN
12
3.2.3. Ac i idade p incipal que ealiza en in e ne
3.2.4. Si uación na que emp ega in e ne (ocio/ aballo/ámbalas dúas)
3.2.5. F ecuencia coa que e isa Wha sapp an es de le an a se
3.2.6. Ho as dia ias de u ilización das no as ecnoloxías
3.2.7. In e ne Addic ion Tes (IAT): É unha escala es anda izada pa a alo a
a adición a in e ne , elabo ada po Young. Componse de 20 í ems de
espos a en escala ipo Like (de 0 a 5, sendo 0=nunca, e 5=semp e).
Es as p egun as encád anse en 6 dimensións baseadas nos c i e ios
diagnós icos de xogo pa olóxico e dependencia a subs ancias ecollidos
na DSM-IV (p edominancia, uso excesi o, descoido do aballo,
an icipación, al a de con ol, e descoido da ida social). Es e es pe mi e
clasi ica aos usua ios en 4 ca ego ías de uso de in e ne en unción da
pun uación ob ida: 0-30, ango no mal; 31-49, dependencia le e; 50-79,
dependencia mode ada; 80-100, dependencia se e a (uso adic i o)
(19,20).
3.3. Es ilo de ida
3.3.1. Ho as de sono
3.3.2. Ho as de exe cicio ísico po semana
3.3.3. Tipo de exe cicio ísico que ealiza p incipalmen e
3.3.4. Consumo de d ogas
3.3.5. Alimen ación
3.3.5.1. Consumo de comida ápida
3.3.5.2. Consumo de oi a e e du a
3.3.6. Apoio social pe cibido
3.3.7. Núme o de in eg an es do g upo de ocio
3.3.8. Días á semana compa idos con amigos
3.3.9. Pe soas coas que compa e i enda
3.4. Saúde xe al
3.4.1. Al u a e peso: Es es da os u ilizá onse pa a o cálculo do IMC (índice de
masa co po al), que pe mi e alo a a posible p esencia de sob epeso ou
obesidade nos pa icipan es do es udo.
3.4.2. Saúde au o-pe cibida: Valo ouse median e o Cues iona io de saúde SF-
36, que alo a, median e 35 í ems, 8 dimensións ( unción ísica, ol
ísico, ol emocional, unción social, saúde men al, saúde xe al, do
co po al, i alidade). Con ou o í em aló ase a ansición da saúde no
empo (cambios con espec o ao ano an e io ). A pun uación ob ida nos
dis in os apa ados ai de 0 a 100 pun os, de xei o que a maio
pun uación, mello es ado de saúde, conside ando 50 a media da
poboación (21,22). Pa a a ealización des e es udo e a análise dos
esul ados, es ablecé onse dous g upos en cada unha das 8 dimensións
(excluíndo a p egun a sob e a ansición da saúde); de xei o que unha
pun uación po debaixo de 50 conside ouse en ango pa olóxico, men es
que 50 pun os ou máis se ca aloga on como no mal (bo es ado de saúde
en e e encia á poboación).
Ma e ial e mé odos
13
Es e cues iona io es i o dispoñible en in e ne , a a és das pla a o mas ci adas, du an e un
pe íodo o al de 2 semanas (desde o 24 de eb ei o ao 9 de ma zo do 2020), du an e as cales se
exis a on 699 espos as, ob éndose su icien e mos a pa a acada unha po encia es a ís ica que
pe mi a a análise ealizada.
4. ANÁLISE DOS RESULTADOS
4.1. Análise desc i i a da mos a
Le ouse a cabo unha análise an o das a iables cuan i a i as (media, des iación es ánda ,
mínimo, pe cen il 25, máximo, n) como das cuali a i as ( ecuencia absolu a e ecuencia
ela i a).
4.2. Análise es a ís ica das elacións en e a iables
Pa a o es udo das elacións en e a iables cuali a i as, emp egouse o es de Chi-cad ado.
No caso da asociación en e unha a iable cuan i a i a e unha cuali a i a, ealizouse p imei o
un es de bondade de axus e á dis ibución No mal, e nos casos onde se cump i on os supos os
de no malidade, emp egá onse es pa amé icos (ANOVA). O ni el de signi icación que se
adop ou pa a odas as p obas oi de 0,05.
Median e o es de Chi-Cad ado de Pea son, analizouse a elación en e a ca ego ía ob ida
no In e ne Addic ion Tes (IAT) e o es o de a iables cuali a i as, e emp egouse ANOVA
pa a o caso das a iables cuan i a i as. Tamén se alo a on, da mesma manei a, di e en es
aspec os an o do uso de in e ne como do es ilo de ida, en unción da idade e do sexo dos
pa icipan es.
A análise le ouse a cabo median e o p og ama es a ís ico SPSS 18.0.
5. ASPECTOS ÉTICO-LEGAIS
O desen ol emen o des e p oxec o asegu ou en odo momen o o anonima o dos
pa icipan es, an o na ecollida dos da os, como no seu a amen o pos e io . Só o equipo
in es igado i o acceso aos da os ecollidos, que se emp ega án unicamen e pa a o p esen e
es udo, e unha ez inalizado o mesmo, se án des uídos.
T ami ouse a alo ación polo Comi é de É ica da In es igación, que de e minou que es e
es udo non p ecisaba pa a a súa ealización dun di ame, debido ás súas ca ac e ís icas de
anonima o e a non equi i máis da os que os que os enquisados apo aban olun a iamen e ao
emi i o cues iona io.
IRENE FERREIRO SANMARTÍN
14
RESULTADOS
1. ANÁLISE DESCRITIVA
1.1. Da os socio-demog á icos
A mos a es i o o mada po 699 pe soas, das que 493 o on mulle es (70,5%) e 205 homes
(29,5%). A idade dos pa icipan es a ía desde os 18 aos 72 anos, cunha media de 41,8
(des iación ípica de 14,25). A media de idade nas mulle es é de 41,8 anos (des iación ípica
de 14,72) e nos homes de 41,6 (des iación ípica de 15,27).
Pa a a análise, di idí onse aos suxei os en 6 g upos en unción da idade ( áboa 1).se mos a
na áboa 1.
To al
Po xéne o
Idade
n
%
Feminino
n (%)
Masculino
n (%)
18-29
193
27,6
67,9%
32,1%
30-39
77
11
71,4%
28,6%
40-49
160
22,9
75%
25%
50-59
218
31,2
72,5%
27,5%
60-69
49
7
59,2%
40,8%
70-79
2
3
0%
100%
Táboa 1:Dis ibución da mos a po angos de idade e xéne o
En can o o luga de esidencia, 380 pe soas (54,4%) da mos a mani es an i i en zonas
u banas, 201 (28,8%) no u al, e 118 (16,9%) en poboacións semi-u banas.
Sob e o ni el de es udos dos pa icipan es, des aca que 458 (65,5%) pe soas con an con
es udos uni e si a ios, cons i uíndo po an o o g upo maio i a io ( igu a 1).
Resul ados
15
En can o á ocupación, 468 (67,1%) pe soas mani es a on es a aballando no momen o en
que se ixo a enquisa, 153 (21,9%) son es udan es, 47 (6,7%) pensionis as, e 30 (4,3%) es án
no pa o ( igu a 2).
1.2. Da os de uso de in e ne
A maio ía dos usua ios, o mada po 663 pe soas (94,8%), di e conexión a in e ne no
domicilio, on e a 36 (5,2%) que non dispoñen da mesma .
Des aca que só 123 pe soas (17,6%) mani es a u iliza in e ne maio i a iamen e no
aballo; o es o di ídese en e 283 (40,5%) que decla an que o uso p incipal é pa a ocio, e 293
(41,9%) que o emp egan an o pa a aballa coma no empo lib e ( igu a 3).
30; (4%)
153; (22%)
469; (67%)
47; (7%)
En!pa o
Es udan e
Labo almen e!ac i o
Pensionis a
106; (15%)
25; (4%)
32
; (5%)
458; (65%)
77; (11%)
1; (0%)
Bacha ela o
Educación!secunda ia!
ob iga o ia!(ESO)
Es udos!p ima ios
Es udos!uni e si a ios
Fo mación!p o esional
Ningún
Figu a 1: Dis ibución da mos a en unción do ni el de es udos
Figu a 2: Dis ibución da mos a en unción da ocupación

IRENE FERREIRO SANMARTÍN
16
Figu a 3: Si uación p incipal de emp ego de in e ne
En can o á ac i idade que ealizan maio i a iamen e en in e ne , des acan as edes sociais,
xa que 236 pe soas (46,6%) a sinalan como ac i idade p incipal; seguidas da isualización de
se ies/películas, consul a o os/p ensa, e o es o de opcións ( igu a 4).
Figu a 4: Ac i idade p incipal en in e ne
O disposi i o máis u ilizado pa a o acceso a in e ne é o sma phone, emp egado po 499
usua ios (71,4%), seguido do o denado , que usan 155 pe soas (22,2%), a able (29; 4,1%), e
ou os disposi i os ( igu a 5).
293 (41,9%) 283 (40,5%)
123 (17,6%)
0
50
100
150
200
250
300
350
Ambas Ocio T aballo
22; (3%)
96; (14%)
89; (13%)
33; (5%)
326; (46%)
98; (14%)
35; (5%)
Comp as!online
Fo os!ou!p ensa
Ou o
Pla a o mas!de! ídeos
Redes!sociais
Se ies/películas
Videoxogos
Resul ados
17
An e a p egun a “con que
ecuencia e isas a aplicación
Wha sapp an es de le an a e
pola mañá?”, de espos a ipo
Like , sendo 0 “nunca”, e 5
“semp e”, ob i é onse os
esul ados que apa ecen na igu a
6. Como se pode obse a , aínda
que a maio ía non e isan es a
aplicación nunca ou case nunca
an es de le an a se, 143 pe soas
ma ca on a opción “semp e”
(20,5%).
Pa a o In e ne Addic ion Tes ob í ose unha media de pun uación de 20,21, cunha
des iación ípica de 15,29. A media de pun uación é maio g upo dos a óns, sendo de 22,67
(des iación ípica de 16,33), on e a 19,18 (des iación ípica de 14,72) no de mulle es.
Analizando os esul ados ob idos no IAT, 99 pe soas das que cub i on o o mula io o on
clasi icadas como usua ios con dependencia le e (14,2%), e 48 con dependencia mode ada
(6,9%). En o al, 147 pe soas mani es an algún g ao de dependencia (21%). O es o mos an un
uso no mal das no as ecnoloxías, e non se a opou ningún caso de dependencia se e a ( áboa
2).
203 (29%)
143 (20,5%)
82 (11,7%)
63 (9%)
65 (9,3%)
143 (20,5%)
0
50
100
150
200
250
0 1 2 3 4 5
155; (22%)
16; (2%)
499; (72%)
29; (4%)
O denado
Ou o
Sma phone
Table
Figu a 5: Disposi i o emp egado pa a accede a in e ne
Figu a 6: Re isión de Wha sapp an es de le an a se
IRENE FERREIRO SANMARTÍN
18
En can o ao empo es ando conec ados ( áboa 3), o ango maio i a io de empo dia io
in es ido en in e ne si úase en e 1 e 3 ho as, mani es ado así po 346 pa icipan es (49,5%).
Ho as de conexión ao día
n (%)
Menos de 1 ho a
206 (29,5%)
De 1 a 3 ho as
346 (49,5%)
De 3 a 5 ho as
105 (15%)
Máis de 5 ho as
42 (6%)
Táboa 3: Dis ibución da mos a en unción do núme o de ho as de conexión a in e ne dia ias
1.3. Es ilo de ida
Ao p egun a polas ho as de sono, ob í ose que 339 (48,5%) do men desde 7 a 9 ho as, e
332 (47,5%) desde 5 a a 7. Só 14 pe soas (2%) do men menos de 5, e pa a máis de 9 ho as
emos amén a mesma ci a, 14 (2%).
Pa a alo a a p ác ica de
exe cicio ísico, p egun ouse
pola ecuencia e polo ipo de
exe cicio. No p imei o caso,
iuse que a maio ía, 272 (38,9%),
ealizan exe cicio ísico de 2 a a
6 ho as á semana; seguido de 272
(31,6%) que eñen ac i idade
ísica, pe o menos de 2 ho as
semanais; 66 (9,4%) exe ci an de
6 a a 10 ho as; e só 25 (3,6%)
p ac ican 10 ou máis ho as
semanais. Des aca que 115
pa icipan es da enquisa (16,5%)
di non p ac ica exe cicio ísico
egula ( igu a 7).
Ca ego ía IAT
n (%)
Uso no mal
552 (79%)
Dependencia le e
99 (14,2%)
Dependencia mode ada
48 (6,9%)
Dependencia se e a
0 (0%)
115
(16,5%)
221
(31,6%)
272 (38,9%)
66 (9,4%)
25 (3,6%)
0
50
100
150
200
250
300
Ningunha Menos!de!2!
ho as
De!2!a a!6!
ho as
De!6!a a!10!
ho as
10!ou!máis!
ho as
Figu a 7: Dis ibución da mos a en unción do núme o de ho as
de exe cicio ísico á semana
Táboa 2: Dis ibución da mos a en unción do In e ne Addic ion Tes (IAT)
Resul ados
19
En can o ao ipo de ac i idade ísica ealizada, o exe cicio máis p ac icado é o ae óbico,
opción escollida po 221 pa icipan es (31,6%); seguido de exe cicios de lexibilidade,
musculación e depo es de equipo ( igu a 8).
Figu a 8: Dis ibución da mos a en unción do ipo de exe cicio ísico ealizado
P egun óuselle aos pa icipan es do es udo polo consumo de subs ancias óxicas, cun
sis ema de elección múl iple, dado que e a espe able que moi os dos pa icipan es mani es a an
e consumos mix os ou múl iples. A sus ancia máis consumida, po un o al de 221 pe soas
(31,6%) é o alcohol, 127 (18,2%) decla a on se umado es e só 21 (3%) consumen ou o ipo
de d ogas. O es o, 405 (57,5%), a i mou non consumi ningún ipo de subs ancia das
mencionadas.
Tamén se indagou sob e a alimen ación, median e 2 cues ións: as acións de oi a e/ou
e du a consumidas ao día, e as eces po semana que consumen comida ápida ou p ecociñada
( áboas 4 e 5).
Racións de oi a/ e du a ao día
n (%)
Ningunha ou excepcionalmen e
54 (7,7%)
1 ou 2
321 (45,9%)
3 ou 4
248 (35,5%)
5 ou máis
76 (10,9%)
Táboa 4: Dis ibución da mos a en unción do consumo dia io de oi a/ e du a
28 (4%)
221 (31%)
90 (13%)
40 (6%)
131 (19%)
189 (27%)
Depo es!de!equipo
Exe cicio!ae óbico
Flexibilidade!(yoga,!
pila es,! ai-chi...)
Musculación
Non! ealizo!ningún!
exe cicio! ísico
Ou o
IRENE FERREIRO SANMARTÍN
26
que engloban a p ác ica dende 2 a a máis de 10 ho as semanais, p edominan os indi iduos que
an un uso no mal das edes, amosando unha elación es a is icamen e signi ica i a (p=0,001).
Analizando po sexos, pa ece que os homes ealizan máis ho as de exe cicio á semana que as
mulle es, mos ando amén nes e caso unha di e enza es a ís icamen e signi ica i a (p=0,002).
No caso das ho as de sono dia ias, non se a opan di e enzas signi ica i as en e os dis in os
g upos.
Pa a o consumo de subs ancias, pa ece que a abs inencia e o consumo único de abaco, se
elacionan máis con un uso con olado de in e ne , men es que o alcohol e ou as d ogas
semellan es a asociados á dependencia, sendo a di e enza es a is icamen e signi ica i a
(p<0,0005).
Tamén se obse a que hai maio consumo de comida ápida nos g upos de maio
dependencia, sendo a elación es a is icamen e signi ica i a (p<0,0005), e meno de oi a e
e du a, amosando amén unha di e enza es a is icamen e signi ica i a (p<0,0005).
No aspec o social, o emp ego excesi o das no as ecnoloxías só pa ece e elación coas
pe soas coas que se compa e domicilio. Nes e eido, ese que a dependencia a in e ne se
elaciona coa con i encia con pe soas alleas á amilia, con unha di e enza es a is icamen e
signi ica i a (p<0,0005).
Nin o g ao de apoio social e e ido, nin o núme o de compoñen es do g upo de ocio, nin o
núme o de días po semana compa idos con amigos mos an elación co emp ego das no as
ecnoloxías.
O IMC calculado mos a amén elación es a is icamen e signi ica i a coa pun uación do
IAT, de xei o que a ca ego ía de dependencia mode ada amosa unha maio axa de IMC en
ango de obesidade (p=0,007).
Aínda que non é o obxec o des e es udo, obsé ase unha elación en e e un IMC en ango
de sob epeso ou de obesidade e p esen a un peo apoio social au o-pe cibido, sendo a
asociación es a is icamen e signi ica i a (p<0,0005). Non obs an e, no caso do núme o de
compoñen es do g upo de amigos ou dos días po semana compa idos co g upo de ocio, non
se acha on di e enzas signi ica i as en unción do IMC.
A p egun a (que se in eg a no SF-36) sob e a e olución da saúde con espec o ao ano
an e io , non mos a asociación es a is icamen e signi ica i a co IAT. Tampouco pa ece habe
elación da dependencia a in e ne coa unción ísica e o ol ísico. Po én, obsé ase asociación
es a is icamen e signi ica i a en e unha maio dependencia a in e ne e unha pun uación
in e io á media da poboación nas es an es 6 dimensións da escala: saúde xe al (p<0,0005);
i alidade (p<0,0005); do co po al (p=0,016); unción social (p<0,0005); saúde men al
(p<0,0005) e ol emocional (p<0,0005).
Ao analiza os esul ados do SF-36 en unción da idade, a opá onse di e enzas
es a is icamen e signi ica i as nas dimensións i alidade, unción social, saúde men al e ol
emocional, nas que os indi iduos máis no os pun úan peo (p=0,003; p=0,009; p<0,0005;
p<0,0005, espec i amen e). O xéne o pa ece in luí só na unción ísica, onde os a óns

Resul ados
27
ob eñen con maio ecuencia alo es in e io es á media da poboación (p=0,019), e na
i alidade, dimensión na que as mulle es mos an peo es pun uacións (p=0,012), sendo as
di e enzas es a is icamen e signi ica i as en ambos casos.
2.4. G ao de signi icación en e as dis in as a iables
Nas áboas seguin es mós ase o ni el de signi icación es a ís ica da elación en e as
a iables es udadas que p esen an di e enzas es a is icamen e signi ica i as:
En elación á dependencia a in e ne
Va iable
Ni el de signi icación (p)
Sexo
0,029
Idade
<0,0005
Ocupación
<0,0005
Ac i idade ealizada na ede
<0,0005
Si uación de emp ego de in e ne
0,002
F ecuencia de e isión de Wha sapp
<0,0005
Disposi i o emp egado
0,046
Ho as de uso de in e ne
<0,0005
Tipo de exe cicio ísico
<0,0005
Ho as de exe cicio ísico semanais
0,001
Consumo de subs ancias
<0,0005
Consumo de comida ápida/p ecociñada
<0,0005
Consumo de oi a/ e du a
<0,0005
Pe soas con i in es
<0,0005
IMC
0,007
Saúde xe al
<0,0005
Vi alidade
<0,0005
Do co po al
0,016
Función social
<0,0005
Saúde men al
<0,0005
Rol emocional
<0,0005
Táboa 13: Ni el de signi icación es a ís ica en e a iables en elación á dependencia a in e ne
(amósanse só os esul ados es a is icamen e signi ica i os)
IRENE FERREIRO SANMARTÍN
28
En elación á idade
Va iable
Ni el de signi icación (p)
Dependencia a in e ne
<0,0005
Ac i idade ealizada na ede
<0,0005
Si uación de emp ego de in e ne
<0,0005
F ecuencia de e isión de Wha sapp
<0,0005
Disposi i o emp egado
<0,0005
Ho as de uso de in e ne
<0,0005
Vi alidade
0,003
Función social
0,009
Saúde men al
<0,0005
Rol emocional
<0,0005
Táboa 14: : Ni el de signi icación es a ís ica en e a iables en elación á idade (amósanse só os
esul ados es a is icamen e signi ica i os)
En elación ao sexo
Va iable
Ni el de signi icación (p)
Dependencia a in e ne
0,029
Ac i idade ealizada na ede
<0,0005
Disposi i o emp egado
<0,0005
Ho as de exe cicio ísico semanais
0,002
Función ísica
0,019
Vi alidade
0,012
Táboa 15: : Ni el de signi icación es a ís ica en e a iables en elación ao sexo (amósanse só os
esul ados es a is icamen e signi ica i os)
Resul ados
29
3. PERFIL DO DEPENDENTE E PERFIL DO NON DEPENDENTE A INTERNET
Nas seguin es áboas ecóllense as ca ac e ís icas do pe il da pe soa que mani es a e unha
dependencia a in e ne , así como do que le a a cabo un uso con olado do mesmo, e e ido ás
ca ego ías maio i a ias que p esen a cada a iable cando a elación oi es a is icamen e
signi ica i a.
Pe il do dependen e a in e ne
Ca ac e ís ica
n (%)
Va ón
56 (27,2%)
18-29 anos
84 (43,6%)
Es udan e
73 (47,7%)
Usua io de pla a o mas de ídeos
13 (39,4%)
Usua io de ideoxogos
18 (50%)
Re isa ecuen emen e Wha sapp an es de
le an a se
59 (41,3%)
Accede a in e ne median e o sma phone
120 (24%)
Usa in e ne pa a ocio
74 (26,1%)
Conexión du an e 3 ou máis ho as ao día
28 (66,7%)
Non p ac ica exe cicio ísico
39 (56,5%)
Consumido de alcohol
65 (29,4%)
Consumido de ou as d ogas
8 (38,1%)
Consume comida ápida 1 ou máis días á semana
65 (37,8%)
Consume oi a ou e du a nunca ou ocasionalmen e
20 (37%)
Vi e con pe soas alleas á amilia
30 (46,9%)
IMC en ango de obesidade
22 (22,9%)
Meno pun uación na dimensión saúde xe al
41 (38%)
Meno pun uación na dimensión i alidade
75 (34,6%)
Meno pun uación na dimensión do co po al
36 (24,2%)
Meno pun uación na dimensión unción social
33 (30,6%)
Meno pun uación na dimensión saúde men al
63 (42,9%)
Meno pun uación na dimensión ol emocional
100 (35%)
Táboa 16: Desc ición do pe il do dependen e a in e ne
IRENE FERREIRO SANMARTÍN
30
Pe il do non dependen e a in e ne
Ca ac e ís ica
n (%)
Mulle
402 (81,5%)
>30 anos
443 (87,6%)
Pensionis a
45 (95,7%)
Consul a o os ou p ensa
89 (92,7%)
Nunca e isa Wha sapp an es de le an a se
191 (94,1%)
Accede a in e ne no o denado
132 (82,5%)
Accede a in e ne na able
25 (86,2%)
Usa in e ne pa a aballa
111 (90,2%)
Conexión du an e menos de 1 ho a ao día
200 (36,2%)
Non consume subs ancias
334 (82,5%)
Consume comida ápida nunca ou ocasionalmen e
445 (84,4%)
Consume oi a ou e du a 5 ou máis eces ao día
70 (92,1%)
Maio pun uación na dimensión saúde xe al
485 (82,1%)
Maio pun uación na dimensión i alidade
410 (85,1%)
Maio pun uación na dimensión do co po al
439 (79,8%)
Maio pun uación na dimensión unción social
477 (80,7%)
Maio pun uación na dimensión saúde men al
468 (84,8%)
Maio pun uación na dimensión ol emocional
366 (88,6%)
Táboa 17:Desc ición do pe il do non dependen e a in e ne
Discusión
31
DISCUSIÓN
Despois da análise le ada a cabo, emos que o uso das no as ecnoloxías se asocia a hábi os
de ida pouco saudables, de xei o que aqueles suxei os con maio dependencia ealizan de o ma
es a is icamen e signi ica i a menos ho as de exe cicio ísico (p=0,001), comen menos oi a e
e du a (p<0,0005) e máis comida ápida ou p ecociñada (p<0,0005); ademais p esen an un
IMC maio (p=0,007). Tamén se obse a que os suxei os dependen es amosan unha peo saúde,
mani es ado po un peo esul ado do SF-36 nas dimensións de saúde xe al (p<0,0005),
i alidade (p<0,0005), do co po al (p=0,016), unción social (p<0,0005), saúde men al
(p<0,0005) e ol emocional (p<0,0005).
Nes e es udo analizá onse as ca ac e ís icas do uso (ou abuso) das no as ecnoloxías, pa a
e en que medida se poden asocia ás pa icula idades de de e minados ac o es dos usua ios.
Pa a le a a cabo es e obxec i o, lanzouse o cues iona io en dis in as edes, seleccionando así
unha mos a amilia izada co uso de in e ne , cuxo único equisi o e a se maio de idade.
Chama a a ención que non se a opou ningún caso de dependencia se e a (pun uación no
IAT maio de 79). Posiblemen e is o se deba ao ca ác e olun a io da enquisa e á endencia a
subes ima as conduc as adi i as ou pa olóxicas. De odas manei as, un 6,9% da mos a p esen a
dependencia mode ada, e un 21% mos a algún ipo de dependencia (le e ou mode ada), sendo
es as ci as ela i amen e ele adas se emos en con a a p e alencia da adicción a in e ne na
poboación xe al que suxi en au o es como Aboujaoude e al (13) ou Sánchez-Ca bonell X e al
(18), que es a ía en e o 0,3% e o 0,7%. Non obs an e, as ci as ob idas si que conco dan coas
amosadas po ou os es udos de me odoloxía simila , con cues iona ios au o-cump imen ados,
como os que le a on a cabo Fe nández-Villa T (7), Aboujaoude e al (13), Pue a-Co és DX
(23) e Blanco M e al (24), a iando es as en e o 6% e o 66,4%. Como xa se sinalou
an e io men e, non podemos conside a os da os ob idos como unha p e alencia poboacional
que se poida ex apola á poboación xe al, debido á selección exclusi a de usua ios das no as
ecnoloxías, ao ca ác e au o-adminis ado da enquisa e á súa di usión median e in e ne , sendo
espe able a exis encia de poboación que non acceda as edes sociais ou que mi igue o alcance
do uso de in e ne , xa que is o diminui ía a p e alencia poboacional.
A maio ía de es udos le ados a cabo nes e eido que se e isa on seleccionaban unha mos a
o mada po un ango de idade conc e o, habi ualmen e adolescen es, meno es de 30 anos ou
es udan es uni e si a ios (po se es es conside ados g upos de isco). Nes e caso in en amos
compa a o uso de in e ne nos dis in os g upos de idade, e e ec i amen e comp obamos como
o g upo de 18 a 29 anos é o que máis ecuen emen e amosa dependencia ás edes, diminuíndo
es a con o me aumen a a idade. Ademais, é es e g upo o que máis ho as ao día dedica ao
emp ego das no as ecnoloxías.
Podemos concluí amén que, en xe al, os a óns mos an maio dependencia, aspec o xa
obse ado en an e io es es udos como os de Hamza A e al (25), Akh e N (26) e Villela C e
al (27). Tamén emos que os homes ealizan máis ecuen emen e as ac i idades que se
elacionan en maio medida co abuso de in e ne , que son os ideoxogos e o uso das pla a o mas
de ídeos. Es a di e enza en e as ac i idades p e e idas de a óns e mulle es ponse de
mani es o amén nos es udos de Fe nández-Villa T (7) e Vallejos M e al (28), aínda que sob e
odo des acan o papel dos ideoxogos, xa que no caso das pla a o mas de ídeos, es a ac i idade
especí ica oi menos es udada. En can o ás ho as que pasan conec ados ao día, non hai

IRENE FERREIRO SANMARTÍN
32
di e enzas signi ica i as en e homes e mulle es, como si de ec a on Fe nández-Villa T e al (7)
e Ca bonell X e al (23) en aballos p e ios, segundo os cales as mulle es pasan máis ho as ao
día conec adas que os homes.
Como pa ece lóxico, a análise demos a que emp ega as no as ecnoloxías un ele ado
núme o de ho as ao día se asocia con unha maio axa de dependencia. Es e esul ado conco da
co a i mado nou os es udos simila es, como os ealizados po Fe nández-Villa T e al (7) e
Ca bonell X e Pue a-Co és DX (23), que a opa on unha maio media de ho as de conexión en
dependen es a in e ne . Po én, non pa ece habe elación coa dispoñibilidade ou non de
conexión a in e ne no domicilio. Es e ei o di i e de es udos como o de Ga cía del Cas illo JA
(29) que amosou unha maio dependencia en pe soas que dispoñen de conexión a in e ne na
casa. Is o pode se debido a a a se de in es igacións ela i amen e an igas, xa que ai anos e a
p ac icamen e imp escindible es a conexión, men es que na ac ualidade g an pa e da
poboación dispón dun sma phone con a i a de da os móbiles que pe mi e igualmen e o acceso
á ede.
Ademais, pa ece que o emp ego do sma phone pa a accede a in e ne amén se asocia con
unha maio dependencia. Es e é o disposi i o máis emp egado en odos os g upos, pe o, sob e
odo, des aca o seu uso nos máis no os e nos g upos que p esen an abuso de in e ne . Es e ei o
pode ía explica se po se un disposi i o de uso (habi ualmen e) indi idual, que non se
compa e con ninguén (como sucede en moi as ocasións co o denado ), de ápido e ácil acceso
que no malmen e emos semp e con nós. No e e ido á idade, es a obse ación coincide co
de endido na li e a u a p e ia, como sinala Sánchez-Ca bonell X e al (13), segundo o cal o
g upo de maio isco pa a p esen a adicción ao elé ono móbil son os adolescen es e os adul os
xo es. En elación ao xéne o, as mulle es emp egan máis o móbil e a able , men es que os
homes p e i en o o denado e ou os disposi i os con máis ecuencia. Es e ei o pode ía e
elación co ipo de ac i idade que ealizan, asociándose máis algunhas ao uso do o denado (po
exemplo, os ideoxogos), e ou as máis comunmen e le adas a cabo no elé ono móbil (como
o acceso a edes sociais ou aplicacións de cha ), segundo Ruiz de Miguel C (30).
O In e ne Addic ion Tes de Young inclúe unha p egun a sob e a ecuencia de e isión do
co eo elec ónico an es de ealiza ou as a e as pola mañá. Como o IAT é un es
es anda izado, non modi icamos esa nin ningunha ou a p egun a, pe o engadimos unha
cues ión a pa e, “ac ualizando” es e í em ao subs i uí o co eo elec ónico pola popula
aplicación pa a o sma phone Wha sapp. Nes e caso, un 20,5% dos pa icipan es a i man
u iliza semp e es a app an es de le an a se da cama, o que supón unha quin a pa e da mos a;
pe o se emos en con a ao g upo de 18 a 29 anos, es a po cen axe ascende a a un 37,3%.
Ademais, obsé ase que con o me maio é a dependencia, maio é a ecuencia coa que se e isa
Wha sapp. Polo an o, es amos an e un da o que se elaciona con e unha meno idade, e con
unha maio dependencia a in e ne , sen que o xéne o in lúa nes a ocasión. Ruiz de Miguel C
(30) pon de mani es o a impo ancia c ecen e des e ipo de aplicacións, sinalando Wha sapp
como a ac i idade máis ealizada no sma phone, sob e odo nos indi iduos máis no os, polo
que se ai necesa io le a a cabo es udos no u u o que alo en p o undamen e o emp ego
conc e o des a pla a o ma.
O abuso das no as ecnoloxías pa ece es a in luenciado pola ocupación, sendo os
es udan es os que máis ecuen emen e p esen an p oblemas nes e sen ido. Non obs an e, a
di e enza de algún es udo que puxo de mani es o uns peo es esul ados académicos nos g upos
Discusión
33
con adicción a in e ne , como o le ado a cabo po Akh e N (26), o ni el de es udos acadado
non amosa elación coa p esencia de dependencia ás edes. Is o al ez se explique po que os
es udan es no malmen e son máis no os, polo que es a ían den o do g upo de idade con maio
isco, e non po se es udan es en si. En calque a caso, se ía necesa io a ealización de es udos
pa a analiza es a ca ac e ís ica en p o undidade.
Respec o á si uación na que se emp egan as TICs, como pa ece azoable, a poboación que
as u iliza no seu empo lib e, pa a o ocio, amosa maio dependencia das mesmas, on e aos que
undamen almen e as usan como e amen a de aballo, que son os que con maio ecuencia
le an a cabo un emp ego con olado. Ou os au o es i on algo pa ecido, como Fe nández-Villa
T e al (7), que de ende que os usua ios con adicción as edes dedican máis ho as de conexión
a ac i idades elacionadas co ocio. Nes e mesmo apa ado obsé ase que nas idades máis xo es
p edomina o emp ego de in e ne pa a o ocio, aumen ando pos e io men e a u ilización labo al
ca a as idades medias da ida, pa a logo, a pa i dos 60 (ap oximadamen e a idade de
xubilación), ol e a aumen a o emp ego con ins lúdicos. Is o pa ece encaixa cla amen e coa
ealidade social ac ual, coincidindo o aumen o do uso labo al co comezo da ida ac i a, e a súa
edución de ca a á xubilación. Non obs an e, como a maio ía de aballos se cen an nun g upo
de idade conc e o, es e aspec o oi pouco es udado a a o momen o, pe o non deixa de se
in e esan e o seu plan examen o de ca a a pode alo a con cla idade os di e en es emp egos
de in e ne nos dis in os g upos e a ios.
Despois da análise da mos a, podemos concluí que, con bas an e di e enza, a ac i idade
máis ealizada en in e ne en odos os g upos de idade, e en calque a dos g upos de pun uación
do IAT, é o emp ego das edes sociais, mos ando simili ude cos es udos de Ca bonell X e al
(23) e Ruiz de Miguel C (30), o que pon de mani es o a no a manei a de comunica se que
achega in e ne . Po én, es e da o amén hai que omalo con ce a cau ela, debido á dis ibución
da enquisa, undamen almen e emp egando sis emas de cha e edes sociais, o que pode ía
ocasiona unha sob ees imación dos usua ios des e ipo de e amen as. A pesa dis o, os
ideoxogos e as pla a o mas de ídeos son as ac i idades que máis se asocian coa dependencia
ás edes. Po an o, pode íamos conside a es as ac i idades como as máis “adic i as”. Ademais,
des aca que os ideoxogos se emp egan con maio ecuencia no g upo de meno idade. O ei o
de que os ideoxogos se asocien con unha maio adicción a in e ne conco da co desc i o na
li e a u a cien í ica, xa que es a é a única ac i idade online que se desc ibiu como unha po encial
adicción segundo a CIE-10 e a DSM-V (1,10).
En can o ao xéne o, amén nes e eido a opamos di e en es p e e encias. Men es que as
mulle es emp egan máis as edes sociais e a isualización de se ies e/ou películas, os homes
decán anse máis ecuen emen e polos ideoxogos, as pla a o mas de ídeos, a consul a de
o os ou p ensa, e as comp as online. Es as di e enzas quedan es ablecidas amén nos aballos
de Fe nández Villa T e al (7), Ca bonell X e al (23) e Vallejos M e al (28), nos que, aínda que
a clasi icación das ac i idades non oi exac amen e a mesma, se e cla amen e como os
ideoxogos son máis popula es en e os homes, e como as mulle es p e i en e amen as de
socialización. Ademais, no noso es udo non se es ableceu a ca ego ía de acceso a con idos só
pa a adul os, aos que os a óns acceden con maio ecuencia, segundo a i ma Ca bonell X e
al (23).
Ou a cues ión a des aca , se plan examos a exis encia da adicción a in e ne , é que non
pa ece habe elación cos dis in os aspec os sociais en ocados nes e aballo, excep o no
IRENE FERREIRO SANMARTÍN
34
e e ido á con i encia, xa que as pe soas que compa en casa con xen e que non pe ence á súa
amilia en un maio índice de dependencia que os que i en coa amilia, en pa ella ou sós. Es e
aspec o conco da co sinalado po au o es como Fe nández-Villa T e al (7), Es allo JA (12) ou
Secades-Villa R (15), que coinciden en que o domicilio ó a do oga amilia pode ía supoñe
un ac o de isco. Ao igual que nou os es udos p e ios, como o le ado a cabo po Hamza A
e al (25), non se a opou di e encia en e mos de dependencia a in e ne en e as á eas u banas,
u ais ou semi-u banas.
Cen ándonos no es ilo de ida, que é un dos obxec i os p incipais des e es udo, podemos
saca di e sas conclusións. Pa ece que p esen a maio dependencia se asocia con unha meno
p ác ica de exe cicio ísico e con unha peo alimen ación (meno consumo de oi a e e du a
e maio de comida ápida e/ou p ecociñada), así como un inc emen o do consumo de alcohol e
d ogas. Po an o, pódese in uí que un maio uso ou maio dependencia de in e ne , pode ía
chega a p oduci un descoido dos hábi os de ida saudables. Po én, non se pode concluí a
exis encia dunha elación causa-consecuencia, debido a que es e aballo se a a dun es udo
obse acional e ans e sal, polo que non se poden analiza as elacións causais. Po an o, se ía
in e esan e a ealización dun es udo poboacional cun deseño que pe mi a alo a cla amen e
es e aspec o. No caso das ho as de sono dia ias, non se a opou asociación es a is icamen e
signi ica i a co uso de in e ne .
No caso da saúde, emos que cando hai dependencia es a pa ece se peo , pe o a éc anse
undamen almen e a dimensión de saúde xe al, i alidade, do co po al, unción social, saúde
men al, e ol emocional. En cambio, non se a opa elación coa unción ísica nin co ol ísico.
Po an o, podemos deduci que an e a posible adicción a in e ne , se en máis a ec adas as
es e as “emocionais” ou “sociais”, e as e e idas á do e á ene xía, que as dimensións “ ísicas”.
É dici , á ase dunha dependencia que pode ía p oduci un de e io o maio a ni el psicolóxico,
que no ámbi o p opiamen e ísico. O emp ego do SF-36 pa a alo a a saúde nes e ipo de
análises é un o ma o no idoso, pe o en esencia a i ica o que obse a on ou os au o es
alo ando de dis in os xei os a saúde. Nes e eido, hai e idencias na li e a u a da exis encia de
como bilidade psiquiá ica ( as o nos dep esi os, ansiedade, ou as en e midades men ais,
e c.) que se encad a ía nas dimensións saúde men al e ol emocional, e de p oblemas ísicos
asociados como son a do de cos as ou mig añas (que pode íamos conside a den o da
dimensión do noso aballo do co po al), como sinala Fe nández-Villa T e al (7).
Non obs an e, si que a opamos que un ele ado IMC en elación coa dependencia a in e ne ,
polo que, dado que is o supón un coñecido ac o de isco ca dio ascula , pode ía habe casos
de en e midades in luídas po un uso excesi o das no as ecnoloxías. Es e da o coincide co
p opos o en aballos p e ios, como o de Tsi sika e al (31), que a opa un aumen o de sob epeso
e obesidade en adolescen es que an un uso excesi o de in e ne . É posible que a dimensión
ísica non se a ope an a ec ada, polo momen o, debido á la encia coa que o sob epeso e os
hábi os pouco saudables eñen impac o na saúde, endo en con a que é un p oblema
ela i amen e ecen e e que a ec a undamen almen e a indi iduos meno es de 30 anos, e á
baixa media de idade dos enquis ados (media de 41,8 anos e des iación es ánda de 14,25).
Limi acións des e es udo:
Es e aballo con a con ce as limi acións, que coinciden coas da maio ía dos es udos
ealizados a é o de ago a nes e ámbi o. En p imei o luga , es amos an e un es udo ans e sal,
Discusión
35
o cal non nos pe mi e es ablece ningún ipo de elación causal, polo que non podemos ase e a
que os esul ados achados no e e ido ao empeo amen o dos hábi os de ida ou na saúde dos
usua ios das edes sexan a consecuencia da posible adicción a in e ne , só podemos asegu a
que exis e unha asociación en e as a iables, sen pode a i ma se se a a da causa ou da
consecuencia.
En segundo luga , o ei o de u iliza unha mos a au o-seleccionada e a súa di usión
emp egando in e ne impide o cálculo dunha p e alencia poboacional, debido a que
posiblemen e os usua ios con algún g ado de dependencia es ean sob ees imados, ao es a a
mos a compos a po poboación necesa iamen e usua ia das edes, o que deixa ó a do es udo
a aqueles que non as emp egan de xei o habi ual (que polo an o, de ealiza algún uso de
in e ne , es e se á con olado) ou non u iliza on as edes sociais nas que se ixo a di usión.
Ademais, ao a a se dun cues iona io cump imen ado polos p opios pa icipan es, baixo
anonima o, non se pode asegu a a e acidade das espos as, ao non habe comp obación di ec a
po pa e dunha e cei a pe soa. As con es acións a ce as p egun as do cues iona io pode ían
esul a “subxec i as” nalgúns aspec os, xa que exis e unha endencia a subes ima
de e minadas conduc as noci as e, po an o, se ocul adas. Pe o é de espe a que, po es e ei o,
o g ao de dependencia sexa o de ec ado, se non maio .
A pesa des as limi acións, os esul ados ob idos son explo a o ios e e lic en a si uación a
es udo dun xei o ap oximado á ealidade, cons i uíndo un p imei o paso pa a plan exa u u os
es udos que as esol an, e pe mi an ob e conclusións sob e a elación causa-e ec o obse ada.
Ademais, se ía impo an e pode le a a cabo un seguimen o das pe soas que amosen maio
dependencia, undamen almen e os máis no os, pa a e a e olución que es a pode segui co
empo, así como alo a a apa ición de consecuencias nega i as na saúde.