1
DISCURSO DO REITOR – An onio López Díaz
APERTURA DO CURSO 2023-2024
Pazo de Fonseca – 15.09.2023 – 12.00 h
P esiden a do Consello Social da USC, P esiden e do Consello Social da
UVIGO
Vice ei o as e Vice ei o es.
Sec e a ia Xe al, P o . Milag os Fe nandez Pé ez, P esiden e do Consello
do Es udan ado.
Memb os dos equipo de gobe no e pe soal di ec i o das uni e sidades.
Ex ei o es Casa es, Viaño,
Decanas e Decanos, Di ec o as e Di ec o es de Depa amen os
Alcaldesa de Compos ela, Alcaldesa de Lugo,
Vicesec e a ia da Mesa do Pa lamen o.
P esiden e do Consello Consul i o
Xe en e do SERGAS
A cebispo de San iago
Vocei os municipais do PSOE e do PP,
Memb os da Co po ación municipal de Compos ela
Memb os das o zas e co pos de segu idade
P o eso ado, pe soal de adminis ación e se izos, es udan es, donas e
seño es,
Es e ano 2023 e o cu so que hoxe inaugu amos én ca gado de
e emé ides que paga a pena salien a , na medida en que o on
de e minan es pa a a con o mación da Uni e sidade que somos.
2
Cúmp ense 90 anos dende que o 1 de ou ub o de 1933 i e a luga no
Pa anin o da Uni e sidade o ac o p o ocola io de inaugu ación do cu so
académico 1933-1934. Unha inaugu ación de cu so que esul ou singula
po di e sas ci cuns ancias, e pa icula men e po que oi a úl ima
inaugu ación de cu so que con ou coa oz da ep esen ación es udian il,
nese ac o p o ocola io, a a és do discu so do es udan e de De ei o,
F ancisco Fe nández del Riego.
O discu so, edi ado en 2013 coincidindo co cen ena io do nacemen o do
seu au o , le aba po í ulo “La Uni e sidad gallega en el momen o ac ual”,
un discu so p onunciado en cas elán po azóns de p o ocolo o icial,
como ixo cons a o seu au o , cando ei indicaba o de ei o a exp esa se
lib emen e en galego ou cas elán, demandando pa a Galicia e a súa
uni e sidade un dec e o de bilingüismo como o que o a concedido a
Ca aluña.
A liña esencial do discu so cen ábase na necesidade de da lle á
Uni e sidade Compos elá a ca ego ía de Uni e sidade Galega, e non a
dunha uni e sidade simplemen e colocada en Galicia, po usa as
palab as de Vicen e Risco en El p oblema polí ico de Galicia (1930). Es a
galeguización apos aba pola cul u a e o uni e salismo, coa mi ada pos a
en Eu opa, pola au onomía, e amén pola mode nidade.
A posibilidade de que unha ep esen ación do es udan ado i ese oz
naquel ac o ab iuse po unha Real O de de 18 de se emb o de 1930,
publicada na Gace a de Mad id do día seguin e, 19 de se emb o, na que se
au o izaba ao Rei o e á Xun a de Gobe no das Uni e sidades do Reino
pa a aco da lib emen e e pa a o dena e egulamen a no seu caso como
escoi a nos ac os solemnes de inaugu ación a oz xu enil e o alen o
cien í ico xene oso dun ep esen an e au én ico da clase escola de cada
unha das Facul ades.
A nosa Uni e sidade oi pionei a na inco po ación des a o ma de
p ocede e xa en ou ub o dese mesmo ano de 1930 púidose escoi a a
oz de Rica do Ca alho Cale o, daquela es udan e do úl imo cu so de
De ei o, ala en ep esen ación da FUE (Fede ación Uni e si a ia
3
Escola ). Seguí onlle no ano seguin e José Casal Aboy, en 1932 Ugaldes
da Facul ade de Ciencias, pa a en 1933 ecae esa esponsabilidade,
como xa dixemos, en F ancisco Fe nández del Riego, a quen nes e ano
2023 se adica o Día das Le as Galegas.
Máis aló da puxanza do mo emen o es udan il, pa icula men e da FUE,
moi o i o que e nes a p ác ica a igu a do Rei o Rod íguez Cada so,
que oma a posesión do ca go o 22 de ma zo de 1930 e que nos deixou
polo desg aciado acciden e de 15 de decemb o de 1933, ao despeña se
en Lubián o coche que o le aba a Mad id pa a asis i ao Cong eso dos
Depu ados, no que ocupaba un escano pola ORGA. Non é casualidade que
a oz do es udan ado se escoi ase só nas inaugu acións do cu so que
i e on luga du an e o seu manda o, cu o no empo, pe o de ondo
impac o, non semp e ecoñecido, pa a a con o mación da Uni e sidade
que somos.
Hoxe, imos de asis i a un momen o simbólico pe o anscenden al
como é ecupe a a oz do es udan ado no ac o solemne de inaugu ación
do cu so uni e si a io en Compos ela, 90 anos despois.
Sinalaba a Real O de de 1930 que “No se in eg a la Uni e sidad con el
P o eso ado y los doc o es del Claus o, sino ambién con los alumnos.. y
son los uni e si a ios llamados a una in e ención signi ica i a y obje o,
en conjun o, de oda la a ec uosa a ención de sus maes os, odos
colabo ado es en las a eas cien í icas”,
Es es undamen os eñen hoxe oda a súa i ualidade e es án de ás da
no ma i a máis ecen e an o de ámbi o in e no (Es a u o do
Es udan ado) como da no ma i a uni e si a ia de ámbi o nacional. Se a
iso engadimos a cons i ución e ec i a do Consello do Es udan ado na
nosa Uni e sidade, e a con o mación dos seus ó ganos de gobe no,
colexiados e amén unipe soais, conco en odos os elemen os pa a
ecupe a algo que nunca se debeu pe de .
Eu que o ag adece a magní ica disposición, dende o p imei o momen o,
do p esiden e do Consello do Es udan ado, Emilio Vázques pa a que is o
4
ose posible. Que o amén elici alo polo seu discu so, que nos pon de
mani es o o comp omiso do es udan ado coa súa alma ma e . Tan o a súa
demanda dunha isión do es udan ado como algo máis que me os
alumnos, e como elemen os cons i uin es esenciais da ins i ución
uni e si a ia, no senso xa de endido po A onso X, como a demanda do
comp omiso inancei o necesa io, na liña dese 1 % comp ome ido pola
LOSUE, pa a que a Uni e sidade poida segui uncionando como
ascenso social, son plenamen e compa idas pola nosa comunidade
uni e si a ia mi ando ca a ao u u o ao que aspi amos.
Ou a coincidencia en e es a inaugu ación e a de 1933 é que a quenda
o a o ia das Facul ades de e minou que ose a de Filoso ía e Le as a
p o agonis a en 1933, men es que es e ano 2023 ecolle o es emuño a
nosa acul ade de Filoloxía, xu dida do onco común que aquela
ep esen aba.
Pe o algo nos di e encia, xa que en 1933 o p o eso Mo alejo non puido
le o seu discu so, po que, como nos eco da del Riego, cando comezou a
súa lección, “p oduciuse un eno me bou eo de p o es a que lle impediu
con inuala”, ob igando mesmo ao Rei o Cada so a le pa e da mesma. O
inciden e, pola c ispada eacción do p o eso ado, es i o a piques de
cos a lle o ca go ao Rei o , que chegou a p esen a a demisión, que non
oi acep ada, e, como pon de mani es o o P o . Mon eagudo, le ou á
p ac ica ex inción da FUE e o xu dimen o da Fede ación de Es udan es
Galegos, do que e a di ixen e Fe nández del Riego, co acho e guei o de
Semen a os a es no os da p opia cul u a, p imei o na alma ma e , e nas
Escolas No mais de Mes es e logo nas escolas e Ins i u os de Galicia.
A o unadamen e hoxe a P o eso a Milag os Fe nández Pé ez puido
expoñe con no malidade a súa lección maxis al sob e a Linguís ica
Xe al P oxec ada, cousa da que odos nos aleg amos. En empos coma os
que i imos, pouco p opicios pa a o discu so ma izado e pa a as su ilezas
discu si as e concep uais, cob a pleno sen ido a ase e ación coa que a
p o eso a Fe nández Pé ez ce a o seu discu so:
"Fala non é sen máis o ganiza palab as e elabo a discu sos ou esc ibi
5
ex os. O sen ido de se mos se es sociais en in e acción es á na
comunicación. Hai que ace se en ende e hai que desen ol e des ezas
pa a comp ende ".
Se mo pe mi e a p o eso a, a e e íame a engadi que, se ala é algo
máis que elabo a discu sos, dialoga é algo máis, ou cando menos
debe ía se algo máis que simplemen e in e cambia mensaxes como se
in e cambian as balas desde as inchei as. Po iso c eo que desde a
Uni e sidade debemos ei indica semp e, e máis aínda en empos
con ulsos, o alo da palab a, a capacidade que, como se es humanos,
emos pa a a gumen a , pa a pe suadi , pa a con ence ( amén, po
supos o, pa a deixa se con ence ), pa a comp ende pode se moi o máis
e ec i a unha su il suxes ión que un seco impe a i o.
Unha segunda e emé ide en que e con que o 12 de ou ub o indei o se
cump i án 100 anos da cons i ución en O oño, no eciño concello de
Ames, do Semina io de Es udos Galegos. Un g upo de in elec uais, boa
pa e deles encellados coa Uni e sidade, que oi quen de ace ag oma
unha ins i ución que buscaba poñe a Galicia como eixe da in es igación e
do coñecemen o, p ecisamen e na mesma liña apun ada po Fe nández
del Riego no seu discu so de dez anos despois.
Todos emos unha débeda de g a i ude con es es in elec uais
comp ome idos coa ciencia e con Galicia, que soube on mes u a ambas
as ideas pa a ace así o que a Uni e sidade non o a quen de ace a a
aquel momen o: Con ibuí dende o coñecemen o a o alece a idea de
Galicia.
Non cabe dúbida de que hoxe a Uni e sidade de San iago é cla amen e
unha Uni e sidade Galega, na que a nosa lingua p opia acadou o
ecoñecemen o como lingua o icial, e na que a cul u a galega, así como a
ealidade de Galicia, cons i úen un eixe undamen al das nosas
ac i idades docen es e in es igado as nos dis in os ámbi os do
coñecemen o. Pe o aínda mais, a Uni e sidade que e poñe odas as súas
po encialidades ao se izo do desen ol emen o económico e social do
noso país, apos ando pola ans e encia do coñecemen o como unha
6
panca pode osa pa a esa ans o mación. Apos as polo desen ol emen o
sos ible, pola ans o mación dixi al, pola igualdade e ec i a en e
xéne os ou pola loi a con a o cambio climá ico son, en e ou os, eixes
es a éxicos nos que a Uni e sidade debe implica se xun amen e coa
sociedade á que se e.
Es e cu so que inaugu amos o malmen e conéc anos amén con ou a
da a de e e encia no que se e i e ao acceso da mulle á Uni e sidade.
Cúmp ense 100 anos nes e cu so desde que Luisa Cues a Gu ié ez
ema a a os seus es udos de De ei o na nosa Uni e sidade, nos que se
ma icula a logo do seu aslado á nosa cidade pa a di ixi a Biblio eca
Uni e si a ia, despois de e es udiado Filoso ía e Le as en Valladolid, e
de e supe adas as p obas pa a o acceso ao co po de Biblio eca ios.
Sumábase así a ou as pionei as no ámbi o da Fa macia (Manuela
Ba ei o Pico) ou da Medicina (Elisa e Jimena Fe nández de la Vega).
Pe o o que ago a que emos esal a é o ei o de que Luisa Cues a se
con e eu en 1924 na p imei a mulle que ocupou un pos o de p o eso a
na nosa Uni e sidade, como Axudan e na Facul ade de De ei o a a 1930,
en que ol a a Mad id pa a di ixi a Biblio eca Nacional. Ao mesmo
empo, o mou pa e das poucas mulle es que se incula on e
aballa on no ilusionan e p oxec o que supuxo o Semina io de Es udos
Galegos. Esa en á de ai e esco e ilusionan e que se ab iu na segunda
me ade dos 20 e a p imei a dos 30 do século pasado, a o eceu que es a
pionei a ose seguida po ou as:
- 1930:
o Dolo es Lo enzo Salgado (Sección de Químicas 1930);
o Ma ía Pu a Lo enzana P ado (Filoso ía e Le as, sección
de His o ia, 1930, men es es udaba De ei o) pe manece
só un cu so po aslada se a Mad id pa a ace o
dou o amen o. Re oma a docencia uni e si a ia dende
1939 a a 1956.
7
- 1933/34:
o Te esa Fe nández Rod iguez e Celsa Pé ez Mo ei as en
Fa macia adsc i as á ma e ia de Análises Clínicas.
o Concepción Ca ne o Valenzuela (Auxilia de Química
O gánica)
o Na i idad Meju o La au i (Axudan e de Química
O gánica e Química Teó ica) na acul ade de Ciencias.
- 1934:
o Elisa Díaz Ri a en Física Expe imen al
o An onia Fe ín Mo ei as en Física Teó ica. Depu ada en
1937 e eadmi ida en 1940. Foise a Mad id ema ando
como Ca ed á ica de Ma emá icas nunha escola de
Maxis e io.
o Sa a So o Noya en Complemen os de Física.
Esa en á pechouse iolen amen e en 1936 e, nas e bas de Delgado
Gu ia án, podemos dici que logo de anos de ensoños, eses cinco anos
de inxenuidades o on seguidos po es de mo e e in indos, que
acaba on sendo co en a, de noxo.
É amén o momen o de ecoñece a es as pionei as no acceso da mulle á
Uni e sidade, unha ans o mación na que moi o se en a anzado, pe o
na que aínda emos moi o camiño po pe co e .
Se do pasado cambiamos a mi ada ca a ao u u o, e si uados no inicio
des e cu so 2023-24, podemos dici con Goe he que “Todos os comezos
eñen o seu encan o”, po can o supoñen un p oxec o no o que comeza..
E, como sinalaba a Sec e a ia Xe al no ema e da ap e ada memo ia, na
que soubo condensa odo un cu so de ac i idade uni e si a ia,
a on amos es e 2023/2024 co e o da adap ación á LOSUE,
ecen emen e ap obada, empezando pola necesa ia e o ma es a u a ia.
Aínda que odos con i emos en que a no a Lei O gánica do Sis ema
Uni e si a io non supón un cambio adical do modelo uni e si a io que
coñecemos, pa éceme a min que, máis aló de modi icacións pun uais que
an dende a du ación dos manda os ou a ó mula de elección de
8
de e minados ca gos uni e si a ios, hai a ios eixes undamen ais nesa
no a egulación:
a) Po unha banda, unha amplísima emisión ás decisions que adop e
cada Uni e sidade no deseño dos seus Es a u os. Iso signi ica, po
exemplo, que imos e que decidi sob e cues ións an ele an es
como a o ma de o ganiza se a Uni e sidade, en can o a Cen os ou
Depa amen os, ao non egula se legalmen e unha es u u a
común.
b) Unha apos a cla a pola in es igación, e moi especialmen e pola
ans e encia do coñecemen o. Is o debe ma e ializa se na
conside ación des as ac i idades como es u u ais na
Uni e sidade, do mesmo xei o que a ac i idade docen e. Esa liña,
que se complemen a coa es abilización de boa pa e do pe soal
ligado a ac i idades de in es igación, na que xa es amos
comp ome idos, debe i amén acompañada dun inanciamen o
basal da in es igación, algo que ei e adamen e imos poñendo de
mani es o e que do a ía de cohe encia ao sis ema.
c) A e o mulación das ca ego ías de pe soal docen e e in es igado
coa is a pos a na edución da p eca iedade e da empo alidade. É
e dade que nes as cues ións hai moi a di e enza en e unhas
Uni e sidades e ou as, e no noso caso o uso comedido das
modalidades de con a ación empo al ainos acili a o ánsi o
ao no o éxime, aínda que cos cus os de i ados da edución de
capacidade docen e de ce as igu as. Unha ez máis que o insis i
en que en ma e ia de pe soal o noso p incipal e o segue a se
esol e con éxi o a necesa ia emuda xe acional na que es amos
inme sos.
d) Po úl imo, unha peza cla e ai se a opa os mecanismos e os
consensos necesa ios en e os dis in os ni eis de gobe no
implicados pa a ace ealidade, como un p imei o paso, o
obxec i o de des ina o 1% do PIB pa a o ensino uni e si a io. Boa
pa e das medidas in oducidas na LOSUE es án condicionadas
di ec amen e a pode dispoñe des es ecu sos. Debemos e en
con a que os da os poñen de mani es o que po cada eu o in es ido
en Uni e sidades
9
Ademais da e o ma es a u a ia, que, po se impo an e, non debe
pa aliza nos na nosa ac i idade uni e si a ia, cons i ui á ou a liña
mes a de ac uación pa a o cu so que empezamos, a conc eción dos
p oxec os de in aes u u as (Cidade da Saúde, aslado de Fo mación do
P o eso ado, e c) que nos pe mi an dispoñe de p oxec os de execución e
p ocede á lici ación das p imei as ases desas ob as. Ese es o zo
in es ido só é posible se man emos a con ención do gas o co en e, unha
emp esa na que, con es o zo e ce as incomodidades, odos es amos
comp ome idos e, ao mesmo empo, se con amos coas achegas da
Adminis ación Au onómica, sexa a a és do plan de in aes u u as
aco dado como complemen o do plan de inanciamen o 2022-2026, ou
ben como apo acións especí icas po a a se de p oxec os básicos pa a
o SUG, e pa a o país e que p ecisan dese comp omiso decidido dos nosos
gobe nan es.
Po úl imo, pe o non menos impo an e, imos man e a amplia as
ac uacións de ca ác e social des inadas a asegu a a e ec i a igualdade
de opo unidades no acceso á educación supe io . Po unha banda, imos
man e as axudas pa a o es udan ado coa condición de e uxiado ou en
si uacións de especial necesidade, an o a con oca o ia xe al, como o
ondo do ado pa a a ende si uacións excepcionais que acabamos de
implan a . Po ou a banda, e pa icula men e nun momen o no que o
acceso ás solucións habi acionais pa a os nosos es udan es p esen a
cada ez máis di icul ades e inc emen a subs ancialmen e o seu cus o,
imos segui man endo a o e a de máis de mil p azas en esidencias
p opias da Uni e sidade e a p ezos que, pa a quen se a ope nos amos
máis baixos de enda se si úan en 46 eu os mes se o cua o é compa ido
ou 62 se é indi idual. E, ao mesmo empo, imos inc emen a
subs ancialmen e o núme o dos bonos comedo des inando 500.000
eu os, pa a des e xei o axuda aos que máis o necesi an, pa a que as
ci cuns ancias sociais ou económicas non sexan un obs áculo na súa
o mación.
Rema o o meu discu so e con el es e ac o que, ademais da o malidade de
da comezo a un no o cu so académico, quixo se unha homenaxe da
Uni e sidade a un ma iñao, Fe nández del Riego, e amén ao Semina io
