Técnicas analíticas no control da fraude por substitución en produtos da pesca e a súa aplicación en España

Ja ie Cas elos Espa ís
Técnicas analí icas no con ol
da aude po subs i ución en
p odu os da pesca e a súa
aplicación en España
Facul ade de Ve e ina ia
G ao en Ve e ina ia
Ano 2021
Modalidade do T aballo: Re isión Bibliog á ica
T aballo de
Fin de G ao
Licenza
Agás onde se aga cons a explici amen e, es a ob a pe ence a Ja ie Cas elos Espa ís e es á baixo
unha licenza de “C ea i e Commons Reconocimien o 4.0 In e nacional”.
1
Resumo
Técnicas analí icas no con ol da aude po subs i ución en p odu os da
pesca e a súa aplicación en España
A al a complexidade na cadea alimen a ia que p esen an os p odu os da pesca é ideal pa a a
p esenza de ac i idades audulen as que poden supoñe un isco ele ado pa a a saúde pública.
Co in de comba e as audes alimen a ias nes e sec o , exis en nume osos mecanismos públicos
que e i ican que as ac i idades dos ope ado es son comple amen e líci as. En e eses
mecanismos p esén anse unha g an a iedade de écnicas analí icas, an o de índole biolóxica
como química, que pe mi en iden i ica con ele ada p ecisión as especies que se p esen an nos
me cados. En e as máis emp egadas des acan o código de ba as do ADN, a PCR (sob e odo as
a ian es que emi en esul ados a empo eal) e a espec ome ía, odas elas con an con nume osos
es udos que a alan a súa e ec i idade pa a es a labo . Unha boa implemen ación des as
e amen as nas inspeccións pode supoñe un a ance máis ca a a mello a a loi a con a a aude
alimen a ia.
Palab as cha e: as exabilidade, mé odos analí icos, peixe, aude, inspección, con ol o icial,
España.
2
Resumen
Técnicas analí icas en el con ol del aude po subs i ución en p oduc os de
la pesca y su aplicación en España
La al a complejidad en la cadena alimen a ia que p esen an los p oduc os de la pesca es ideal pa a
la p esencia de ac i idades audulen as que pueden supone un iesgo ele ado pa a la salud
pública. Con el in de comba i los audes alimen a ios en es e sec o , exis en nume osos
mecanismos públicos que e i ican que las ac i idades de los ope ado es son comple amen e
líci as. En e es os mecanismos se p esen an una g an a iedad de écnicas analí icas, an o de
índole biológica como química, que pe mi en iden i ica con ele ada p ecisión las especies que
se p esen an en los me cados. En e las más empleadas des acan el código de ba as del ADN, la
PCR (sob e odo las a ian es que emi en esul ados en iempo eal) y la espec ome ía, odas
ellas cuen an con nume osos es udios que a alan su e ec i idad pa a es a labo . Una buena
implemen ación de es as he amien as en las inspecciones puede supone un a ance más en la
mejo a de la lucha con a el aude alimen a io.
Palab as cla e: azabilidad, mé odos analí icos, pescado, aude, inspección, con ol o icial,
España.
3
Abs ac
Analy ical echniques in he con ol o subs i u ion aud in ishe y p oduc s
and hei applica ion in Spain
The high complexi y o he ood chain o ishe y p oduc s is ideal o audulen ac i i ies ha
can pose a high isk o public heal h. In o de o comba ood aud in his sec o , nume ous public
mechanisms a e in place o e i y ha ope a o s' ac i i ies a e comple ely legal. These
mechanisms include a wide a ie y o analy ical echniques, bo h biological and chemical, which
allow highly accu a e iden i ica ion o he species sold on ma ke s. Among he mos used a e
DNA ba coding, PCR (especially hose a ie ies wi h eal- ime esul s) and spec ome y, all o
hem appea in se e al s udies ha suppo hei e ec i eness o his wo k. A good
implemen a ion o hese ools in inspec ions can be a u he s ep imp o ing he igh agains ood
aud.
Key wo ds: aceabili y, analy ical me hods, ish, aud, inspec ion, o icial con ol, Spain.

4
Índice
Resumo .......................................................................................................................................... 1
Resumen ........................................................................................................................................ 2
Abs ac ......................................................................................................................................... 3
Índice de g á icas .......................................................................................................................... 6
Índice de ilus acións ..................................................................................................................... 6
Índice de áboas ............................................................................................................................. 6
Ab e ia u as .................................................................................................................................. 7
1. In odución e obxec i os ........................................................................................................... 9
1.1. Si uación ac ual do sec o pesquei o na Unión Eu opea .................................................... 9
1.2. F aude alimen a ia nos p odu os da pesca ........................................................................ 11
1.2.1. Ca ego ías de aude alimen a ia ............................................................................... 11
1.2.2. Lexislación aplicable ................................................................................................. 14
2. Ma e iais e mé odos ................................................................................................................ 16
3. Exposición do ema ................................................................................................................. 16
3.1. Mé odos biolóxicos .......................................................................................................... 16
3.1.1. Análise senso ial ....................................................................................................... 17
3.1.2. Análise de p o eínas .................................................................................................. 18
3.1.2.1. Isoelec oen oque na i o (IEF) ........................................................................... 18
3.1.2.2. Elec o o ese en xeles de poliac ilamida con SDS (SDS-PAGE) ...................... 18
3.1.2.3. Elec o o ese bidimensional (2-DE) ................................................................... 18
3.1.2.4. C oma og a ía líquida de al a esolución en ase e e sa (RP-HPLC) ............... 19
3.1.2.5. Ensaio po inmunoabso ción ligado a enzimas (ELISA) ................................... 19
3.1.3. Análise do ADN ........................................................................................................ 19
3.1.3.1. Código de ba as do ADN (DNA Ba coding) .................................................... 19
3.1.3.2. Reacción en Cadea da Polime ase (PCR) ........................................................... 21
3.1.3.2.1. Reacción en cadea da polime ase xun o co polimo ismo de lonxi ude de
agmen os de es ición (PCR-RFLP) ........................................................................ 21
3.1.3.2.2. Reacción en cadea da polime ase do polimo ismo de con o mación de cadea
simple (PCR-SSCP) .................................................................................................... 22
3.1.3.2.3. Ampli icación alea o ia de ADN polimó ico (RAPD) ............................... 22
3.1.3.2.4. Polimo ismos na lonxi ude de agmen os ampli icados (AFLP) .............. 23
3.1.3.2.5. Reacción en cadea da polime ase en empo eal (RT-PCR) ........................ 23
3.1.3.2.6. Análise de Fusión de Al a Resolución (SA-HRMA) .................................. 24
5
3.1.3.2.7. Secuenciación de nucleó idos con in o mación o ense (FINS) ................. 24
3.1.3.2.8. Análise de pi osecuenciación ...................................................................... 24
3.2. Mé odos ísico-químicos .................................................................................................. 25
3.2.1. Espec ome ía de masas (MS) .................................................................................. 25
3.2.1.1. Espec ome ía de masas en ándem (MS/MS) .................................................. 25
3.2.1.2. Deso ción/ionización láse asis ida po unha ma iz con de ección de masas po
empo de oo (MALDI-TOF-MS) .................................................................................. 27
3.2.1.3. Espec ome ía de masas de elacións iso ópicas (IRMS) .................................. 27
3.2.1.4. Espec ome ía de masas de ionización po e apo ación ápida (REIMS) ........ 28
3.2.2. Espec oscopia de e lec ancia no in a e mello p óximo (NIRS) ........................... 28
3.2.3. Espec oscopia de impedancia................................................................................... 29
3.2.4. Imp esión dixi al de oligoelemen os (TEF) ............................................................... 29
3.3. Pe spec i as no con ol da aude e da as exabilidade do peixe .................................... 30
3.4. Es ado ac ual do con ol analí ico da aude pesquei a en España ................................... 30
3.4.1. Mecanismos documen ais con a a aude ................................................................. 32
3.4.2. Exemplo de p o ocolo de ac uación an e sospei a de aude alimen a ia .................. 33
4. Conclusións ............................................................................................................................. 37
5. Bibliog a ía ............................................................................................................................. 38
6
Índice de g á icas
G á ica 1. Pa icipan es do sec o pesquei o a a o consumido inal (elabo ación p opia, baseado
no aballo de Leal e al., 2015). .................................................................................................. 11
Índice de ilus acións
Ilus ación 1. File es de bacallau (Fon e: Le mann, 2017). ....................................................... 14
Ilus ación 2. Elec o o ese de p odu os inespecí icos ampli icados median e PCR (Fon e:
Re ama, 2008). ............................................................................................................................ 21
Ilus ación 3. Espec o de masas dunha mes u a de pép idos (Fon e: Mkol , 2005). .................. 27
Ilus ación 4. E ique a dun lo e de palome a á enda na Lonxa de Vigo (au o ía p opia). ......... 32
Ilus ación 5. Co po de a ún esco no me cado pesquei o de Ma sella (Fon e: Ra ki, 2014). ... 33
Índice de áboas
Táboa 1. Consumo de p odu os da pesca en España no pe íodo 2014-2019 (Fon e: INE, 2020).
..................................................................................................................................................... 10
Táboa 2. Técnicas analí icas baseadas en mé odos biolóxicos, median e análise senso ial e de
p o eínas, e ec i as nos con ol da aude (elabo ación p opia). ................................................. 17
Táboa 3. Técnicas analí icas baseadas en mé odos biolóxicos, median e análises do ADN,
e ec i as nos con ol da aude (elabo ación p opia). ................................................................. 20
Táboa 4. Técnicas analí icas baseadas en mé odos ísico-químicos e ec i as nos con ol da aude
(elabo ación p opia). ................................................................................................................... 26
7
Ab e ia u as
16s ARN: ARN ibosómico da subunidade ibosómica 16S
2-DE: 2-dimensional elec opho esis (Elec o o ese bidimensional)
ADN: Ácido desoxi ibonucleico
ADNm CR: Rexión de con ol do ADN mi ocond ial
ADNm : ADN mi ocond ial
ADN : ADN ibosómico
AESAN: Axencia Española de Segu idade Alimen a ia e Nu ición
AFLP: Ampli ied agmen leng h polymo phism (Polimo ismos na lonxi ude de agmen os
ampli icados)
AG: Ácidos g axos
AMS: Ambien Mass Spec ome y (Espec ome ía de masas en condicións ambien ais)
BCD: Documen ación de cap u as do a ún e mello
Bp: Base pai (Pa de bases)
CE: Comunidade Eu opea
Cy b: Ci oc omo b
COI: Ci oc omo c oxidase I
CNA: Cen o Nacional de Alimen ación
CSIC: Consello Supe io de In es igacións Cien í icas
DOP: Denominación de O ixe P o exida
EFTA: Eu opean F ee T ade Associa ion (Aco do Eu opeo de Lib e Come cio)
ELISA: Ensaio po inmunoabso ción ligado a enzimas
ENAC: En idade Nacional de Ac edi ación
FAO: O ganización das Nacións Unidas pa a a Alimen ación e a Ag icul u a
FINS: Fo ensically in o ma i e nucleo ide sequencing (Secuenciación de nucleó idos con
in o mación o ense)
ICCAT: In e na ional Commission o he Conse a ion o A lan ic Tunas (Comisión
In e nacional pa a a Conse ación do A ún A lán ico)
IEF: Isoelec ic ocusing (Isoelec oen oque na i o)
INDNR: Pesca ilegal, non decla ada e non egulamen ada
INE: Ins i u o Nacional de Es a ís ica
IRMS: Iso ope- a io mass spec ome y (Espec ome ía de masas de elacións iso ópicas)
ITS1: In e nal ansc ibed space (Espazado ansc i o in e no)
IXP: Indicación Xeog á ica P o exida
14
En España, o bacallau (Ilus ación 1), a me luza e o a ún e mello son os p odu os que adoi an
subs i uí se po especies de meno alo come cial
(Pa do & Jiménez, 2020). Nes a clase de alimen os,
can o maio é o g ao de ans o mación na indus ia
alimen a ia e máis elabo ados se encon an, máis
posibilidades exis en de que a ac i idade audulen a
pase desape cibida.
1.2.2. Lexislación aplicable
A inais de 2013, publícase a no a Polí ica Pesquei a Común (PPC), lexislada polo Regulamen o
(UE) Nº 1379/2013 e o Regulamen o (UE) Nº 1380/2013 do Pa lamen o Eu opeo e do Consello
nos que se es ablece unha o ganización común de me cados pa a a indus ia da pesca e da
acuicul u a (OCM) co obxec i o de con ibuí a un me cado e icien e e anspa en e en a o dos
in e eses an o dos consumido es como dos p odu o es.
Na ac ualidade, a no ma i a eu opea en ma e ia de inspección de p odu os da pesca a ópase
egulada polo Regulamen o (UE) Nº 2017/625, que de ogaba o an e io egulamen o sob e
con ois o iciais e o Regulamen o (CE) Nº 854/2004, en e ou os. Complé ase a lexislación co
Regulamen o de Execución (UE) Nº 2019/627, o Regulamen o (UE) Nº 2019/624 e o
Regulamen o (UE) Nº 2019/628.
O Regulamen o de Execución (UE) Nº 2019/627, de aplicación di ec a en ódolos es ados
memb os, de e mina os labo es e p ocedemen os do inspec o e e ina io espec o ós alimen os
de o ixe animal, incluíndo os p odu os da pesca. Segundo es a no ma i a, os con ois o iciais
ealiza anse en ódolos buques a acados nos po os au o izados dos Es ados memb os, aínda que
amén exis e a posibilidade da inspección no ma . Se án amén zonas de con ois pe iódicos as
lonxas, os me cados g osis as, os luga es de almacenaxe e os anspo es. Du an e es e labo , o
e e ina io o icial debe á ela pola saúde publica p es ando a ención a di e sos c i e ios como a
calidade o ganolép ica, os indicado es de escu a do p odu o, a posibilidade de con aminación
bió ica e abió ica ou os peixes elenosos. Aqueles p odu os que agan sospei a de isco pa a a
saúde debe án se obxec o de mos axe pa a ealiza as comp obacións pe inen es. Toda
me cado ía que implique isco pa a a saúde, an o humana como animal ou po calque a azón
xus i icada, pode á decla a se non ap a pa a consumo.
Po ou o lado, o con ol debe ealiza se amén cos documen os que acompañan a es es p odu os.
Pa a e i a a aude, os p odu os pesquei os semp e deben de acompaña se dos ce i icados
o iciais co esponden es. No Regulamen o (UE) Nº 2017/625 de e mínase a capacidade das
au o idades compe en es pa a p e i e sanciona o uso indebido dos ce i icados e a súa
alsi icación. Es a no ma i a ecolle as medidas a adop a en caso de con i ma se o
Ilus ación 1. File es de bacallau (Fon e: Le mann,
2017).

15
incump imen o, xun o cun éxime de sancións e icaces, p opo cionadas e disuaso ias aplicables
a es as si uacións, poñendo especial incapé nas in accións come idas baixo accións audulen as
que a en en con a o de ei o nacional. As sancións p esen an pa icula idades den o de cada
comunidade, as au onomías eñen as súas p opias leis de pesca nas que se e lic e es e éxime
sancionado máis especi ico cá no ma i a eu opea.
No e e en e á as exabilidade des a clase de p odu os de o ixe animal, o a igo 58 do
Regulamen o (UE) Nº 1224/2009 de e mina a ob iga o iedade di ec a de que os p odu os an o da
pesca como da acuicul u a sexan as exables en ódalas súas ases da cadea de p odución. Pa a
is o especi ica a necesidade dun e ique ado comple o e co ec o no que se debe á incluí de o ma
imp escindible da os como o nome común e cien í ico da peza, a da a de cap u a ou de p odución
e a zona xeog á ica en e ou os. O Regulamen o (UE) Nº 1379/2013, xa ci ado an e io men e,
comple a indicando a in o mación ob iga o ia que debe á apa ece no e ique ado ca a ó
consumido
2
engadindo, ós da os xa mencionados, se o p odu o oi conxelado, a da a de du ación
mínima e o mé odo de p odución.
É impo an e e en con a que a loi a con a a aude alimen a ia equi e, non só a ac uación dos
inspec o es o iciais, senón unha implicación in e sec o ial que pe mi a aba ca as posibles
in accións que poidan come e se den o da cadea alimen a ia. A día de hoxe, é ob iga dos
ope ado es das emp esas alimen a ias ( an o p odu o es p ima ios, como indus ias, como
dis ibuido es) cump i coa no ma i a ixen e e, polo an o, non inco e en aude. Non obs an e,
pa a comp oba ese cump imen o, debe exis i unha es ei a colabo ación en e as au o idades
sani a ias, as au o idades iscais, aduanei as e policiais, incluíndo amén as ins i ucións
enca gadas da pe secución de deli os e ou as o zas e co pos de segu idade es a ais (Sec e a ía
Gene al del Consejo, 2019). O obxec i o é abo da as si uacións audulen as de manei a
coo dinada pa a ac ua da o ma máis ápida e e ec i a posible. A is o é indispensable suma lle
as campañas de sensibilización dos des ina a ios inais dos alimen os, os consumido es,
a o ecendo a ampliación do seu coñecemen o sob e o que implica a aude alimen a ia (DG
Heal h and Food Sa e y, 2020).
Unha das e amen as cla e da UE pa a ga an i a segu idade alimen a ia nos es ados memb os é
a RASFF (Rapid Ale Sys em Feed and Food). C eada en 1979, pe mi e o in e cambio ápido de
in o mación ela i a a medidas omadas en espos a a iscos g a es, di ec os ou indi ec os,
elacionados cos alimen os e pensos en e as au o idades compe en es que pa icipan no labo de
ga an i p odu os segu os pa a os consumido es no me cado (Comisión Eu opea, 2020b). A ni el
2
Sen p exuízo do Regulamen o (UE) Nº 1169/2011 sob e a in o mación alimen a ia acili ada ó
consumido .
16
nacional exis e amén unha ede de in e cambio de in o mación ápida chamada SCIRI (Sis ema
Coo dinado de In e cambio Rápido de In o mación) que pe mi e e acili a a ixilancia das
posibles incidencias alimen a ias que poidan epe cu i na saúde dos consumido es, en e as que
se a opan as ac i idades audulen as en calque a pun o da cadea alimen a ia. O SCIRI a ópase
in eg ado amén nos sis emas de ale a eu opeos como a RASFF (Axencia Española de
Segu idade Alimen a ia e Nu ición [AESAN], 2019).
2. Ma e iais e mé odos
A p ocu a bibliog á ica ealizouse a a és das bases de da os Google Schola , Web o Science,
Pubmed e Dialne , emp egando as seguin es palab as cha e en inglés: ishe y, aud e analy ical
me hods. O pe íodo empo al de busca es i o comp endido en e os anos 1998 e 2021. O p incipal
c i e io de inclusión da bibliog a ía oi a aplicabilidade dos es udos ás especies come ciais
p esen es nos me cados nacionais.
Re isá onse un o al de 57 publicación elacionadas ca aude alimen a ia no sec o pesquei o ca
in ención de ecompila as p incipais o mas de con ol analí ico emp egado na loi a con a a
aude po subs i ución. Pa a a xes ión des a bibliog a ía u ilizouse P oQues ®Re Wo ks.
3. Exposición do ema
In e cambia sen decla a e de o ma in encionada especies pesquei as nun p odu o alimen a io
co p opósi o de acada bene icios económicos, é a o ma de inco e na aude alimen a ia po
subs i ución. Es a ac i idade ilegal p o oca o descoñecemen o do consumido sob e o que ai
inxe i , o que supón un pe igo di ec o sob e a súa saúde.
Debido a ele ada p esenza dos p odu os da pesca na die a habi ual das amilias españolas, é
undamen al o uso de e amen as analí icas nos con ois o iciais de ca a a inc emen a a p ecisión
e a e ec i idade na de ección da aude po subs i ución nas me cado ías pesquei as, co in de
p opo ciona alimen os segu os pa a os consumido es.
Den o dos mé odos analí icos de iden i icación de especies emp egados nos p odu os da pesca
podemos di e encia os mé odos biolóxicos e os mé odos ísico-químicos, cada un coas súas
ca ac e ís icas in ínsecas e undamen o analí ico. Es es mé odos p esen an dis in as an axes e
des an axes na súa aplicación pa a o con ol da aude po subs i ución nos p odu os da pesca,
que se án discu idas a con inuación.
3.1. Mé odos biolóxicos
Aínda que a p incipal u ilidade dos mé odos biolóxicos na inspección do peixe sexa a a aliación
da p esencia de o ganismos p exudiciais pa a a saúde dos consumido es, medían e as écnicas
mic obiolóxicas, amén posúen mecanismos e ec i os pa a a iden i icación de especies e, polo
17
an o, pa a emp ega na loi a con a a aude nos p odu os de o ixe pesquei a. Os mé odos
biolóxicos poden di idi se naqueles que uncionan en base ó es udo das p o eínas (Táboa 2) ou
en base a análise do ADN p esen e na mos a (Táboa 3). Globalmen e, a u ilidade de cada unha
des as écnicas ese o emen e ma cada polo g ao de elabo ación e/ou p ocesamen o do p odu o
alimen icio que se p e ende analiza .
Táboa 2. Técnicas analí icas baseadas en mé odos biolóxicos, median e análise senso ial e de p o eínas, e ec i as nos
con ol da aude (elabo ación p opia).
3.1.1. Análise senso ial
Den o dos mé odos biolóxicos pódense engadi as écnicas de ecoñecemen o senso ial (Fio ino
e al., 2018). Es a é a o ma máis adicional de inspección que, median e os sen idos do p opio
inspec o (sob e odo o sen ido da is a) e a súa expe iencia e habilidade, pe mi en a
di e enciación en e especies mo oloxicamen e semellan es (Xiong e al., 2019). O uso dos
sen idos limi a a súa e ec i idade a odos aqueles p odu os que conse en os ca ac e es indi iduais
e ecoñecibles da especie. De ei o, esul an inse ibles na g an maio ía dos casos nos que es es
p odu os pasan a se p ocesados na indus ia. Ademais, a iabilidade semp e ai a es a suxei a á
capacidade de pe cepción do p opio inspec o que pode se a iable ou ine icien e e depende de
nume osos ac o es in ínsecos e ex ínsecos.
A aíz des a si uación limi ado a na iden i icación do peixe apa ece a necesidade de a opa no as
écnicas que pe mi an ealiza es e aballo de manei a e ec i a. Polo an o, nas úl imas décadas
Técnicas
Finalidade
Van axes
Des an axes
Análise senso ial
Análise senso ial
Recoñecemen o dos ca ac e es
mo olóxicos
especí icos de cada especie
Valo ación no
momen o.
E ec i a en pun os de
enda de p odu os
escos.
Non e ec i a cando
al an os ca ac e es
dis in i os. Necesi a de
expe iencia do
inspec o .
Análise de p o eínas
IEF
Iden i icación de especies de peixes e
c us áceos
non p ocesados e micamen e
Sinxeleza e
baixos cus os.
Non poden emp ega se
en p odu os p ocesados
a al as empe a u as.
Di icul ade na
iden i icación de
especies moi
empa en adas.
SDS-PAGE
Iden i icación de especies de peixes
2-DE
Iden i icación de especies.
Di e enciación de
especies sal axes e de acuicul u a
Maio esolución cas
écnicas
nunha dimensión.
E ec i a en mes u as
RP-HPLC
Iden i icación de especies en mes u as
de p odu os escos ou conxelados
Rapidez. Capacidade de
ob e pe ís especí icos
de cada especie.
ELISA
Iden i icación de especies in si u
en p odu os non p ocesados
Rápida, sinxela, ba a a.
18
comezan a p esen a se di e sos mé odos molecula es, baseados p incipalmen e na de ección de
p o eínas e ADN, que pasan a emp ega se no ecoñecemen o das dis in as especies come ciais.
3.1.2. Análise de p o eínas
3.1.2.1. Isoelec oen oque na i o (IEF)
Es a e amen a pe mi e o es udo das p o eínas en base ó seu pun o isoeléc ico. Nun g adien e de
pH no que se aplica un campo eléc ico as p o eínas enden a mig a segundo a súa ca ga eléc ica
ca a a un dos polos e, cando es as alcanzan o seu pun o isoeléc ico, p ecipi an (Saubi, 2019).
T á ase dunha écnica emp egada pa a a iden i icación de peixe e c us áceos (Al inela aman e
al., 2009), sob e odo de p odu os indebidamen e e ique ados.
Como as p o eínas some idas a empe a u as ele adas desna u alízanse acilmen e, es a écnica
non pode se usada naquelas elabo acións mediadas po p ocesos é micos. O IEF oi emp egado
ecen emen e en Alemaña pa a a de ección da aude po subs i ución de linguado (Solea solea)
po especies de meno alo come cial nos es au an es (Kappel & Sch öde , 2016).
3.1.2.2. Elec o o ese en xeles de poliac ilamida con SDS (SDS-PAGE)
Na écnica de elec o o ese en xel de poliac ilamida con dodecilsul a o sódico (SDS-PAGE), a
sepa ación das p o eínas p odúcese en unción da súa masa molecula . Mig an sob e a supe icie
dun xel de poliac ilamida no que se debe incluí , p e iamen e, un pa ón de pesos molecula es
coñecidos. A di e enza da IEF, es e ipo de elec o o ese pe mi e analiza mos as de p odu os
p ocesados e micamen e. Non obs an e, ó a a se dunha écnica elec o o é ica dunha soa
dimensión, non se pode dis ingui especies dunha mes u a xa que non eñen capacidade pa a
esol e máis dun cen ena de compoñen es p o eicos di e en es nun mesmo xel (Sánchez, 2012).
Es a écnica é ba a a e sinxela e oi emp egada con éxi o, po exemplo, pa a a iden i icación de
se e das especies da amilia Te aodon idae, comunmen e denominadas peixes globo:
Lagocephalus wheele i, L. glo e i, L. luna is, L. ine mis, Taki ugu oblongus, T. xan hop e us e
Sphoe oides pachygas e (Chen & Hwang, 2002).
3.1.2.3. Elec o o ese bidimensional (2-DE)
O mé odo da elec o o ese bidimensional (2-DE) combina ámbalas dúas écnicas an e io es,
conseguindo unha p imei a dimensión de es udo en base ó IEF e unha segunda dimensión
median e á SDS-PAGE (Sánchez, 2012). A écnica esul a e ec i a na co ec a iden i icación do
peixe sen as limi acións p opias das écnicas dunha dimensión, como e idencia un es udo de
di e enciación en e as ca o p incipais especies que se engloban den o do e mo “pe ca”: pe ca
eu opea (Pe ca lu ia ilis), pe ca do Nilo (La es nilo icus), luciope ca eu opea (S izos edion
luciope ca) e lubina soleada (Mo one ch ysops x saxa ilis) (Be ini e al., 2006).
19
Tamén pode combina se, a maio es, con ou a elec o o ese monodimensional. Es a asociación
p esen ou bos esul ados na dis inción analí ica en e ile es de bacallau sal axe (Gadus mo hua)
dos c iados en pisci ac o ía (Ma inez e al., 2007).
3.1.2.4. C oma og a ía líquida de al a esolución en ase e e sa (RP-HPLC)
Unha al e na i a á len i ude dos mé odos elec o o é icos no es udo das p o eínas poden se as
écnicas c oma og á icas como a c oma og a ía líquida de al a esolución en ase e e sa (RP-
HPLC), xa que posibili a a sepa ación de p o eínas e pép idos pa a a súa análise. Segundo a
pola idade que mos an es as moléculas poden se ep esen adas nun c oma og ama, xe ando un
pe il especí ico pa a cada especie analizada. Pode se aplicada con éxi o en mes u as de p odu os
escos e/ou conxelados. Con odo, ca ece de u ilidade nos p odu os p ocesados e micamen e e
mos a di icul ade pa a di e encia especies elacionadas iloxene icamen e (Knuu inen &
Ha jula, 1998).
A pa e da súa u ilidade na iden i icación de especies, a c oma og a ía líquida de al a esolución
amén pode se aplicada na de ección de adi i os usados na elabo ación dos alimen os, se indo
así como mé odo analí ico de elección pa a de ec a adi i os non decla ados ou aqueles de uso
p ohibidos como poden se , po exemplo, os sul i os no peixe esco (Lim e al., 2014).
3.1.2.5. Ensaio po inmunoabso ción ligado a enzimas (ELISA)
A mei ande pa e das écnicas xené icas de p incipios de século des acan pola necesidade de
posuí equipos cus osos, ele ada expe iencia dos écnicos e po longos pe íodos de empo pa a
ob e unha conclusión en base ás análises (Asensio e al., 2008). En consecuencia, desen ól ense
no as aplicacións pa a écnicas inmunolóxicas como o ensaio po inmunoabso ción ligado a
enzimas (ELISA). As g andes an axes que p esen a son a apidez e a sinxeleza. O ELISA
pos úlase como unha e amen a ba a a e e icaz pa a emp ega de manei a habi ual na inspección
de nume osos p odu os pesquei os non p ocesados.
A base do seu uncionamen o adica no uso de an ico pos con ma cado es que se unen a ecep o es
especí icos p esen es na mos a da especie a iden i ica , de es a manei a a eacción p odúcese
unicamen e naquelas mos as que con eñan o peixe que se que e de ec a (Asensio e al., 2008).
A simplicidade des e mé odo ab iu a po a á chegada de ki s come ciais ápidos pa a aplica na
iden i icación dia ia in si u e a o ece a as exabilidade dos p odu os e, polo an o, implemen a
a ac uación na loi a con a a aude (Asensio e al., 2008).
3.1.3. Análise do ADN
3.1.3.1. Código de ba as do ADN (DNA Ba coding)
As écnicas máis emp egadas pa a a iden i icación de p odu os pesquei os undamén anse na
de ección do ADN (Táboa 3) das especies come cializadas (Xiong e al., 2019), p incipalmen e

20
median e a codi icación do ADN mi ocond ial po medio do DNA ba coding, amén chamado,
código de ba as de ADN (Pa do & Jiménez, 2020).
Táboa 3. Técnicas analí icas baseadas en mé odos biolóxicos, median e análises do ADN, e ec i as nos con ol da
aude (elabo ación p opia).
Aínda que o ADN poida chega a desna u aliza se a causa dalgúns p ocedemen os indus iais dos
alimen os, á ase de moléculas máis es ables cas p o eínas (sob e odo o ADNm ) de aí que a súa
emp egabilidade ab anga an o ma e ias p imas como alimen os p ocesados (Fio ino e al., 2018).
A codi icación de ADN de ec ando o agmen o 650 bp do xene mi ocond ial ci oc omo C oxidasa
I (COI) u ilízase pa a a di e enciación da g an maio ía das especies do eino animal. Polo an o,
pódese usa de manei a e ec i a na iden i icación de especies de ódolos p odu os come ciais de
o ixe pesquei a (De Ba is i e al., 2014). Di o agmen o cu o da cadea de ADN pode se
secuenciado e es anda izado de manei a sinxela pa a cada unha das especies, de al o ma que
es a ca ac e ización en a posibilidade se ga dada nun banco de da os xené icos como GenBank
ou EMBL-BANK. Es a écnica sus én ase no sinxelo illamen o e de ección dese agmen o
xené ico na especie a analiza pa a despois se en compa ado ca base de da os axonómica xa
coñecida (Saubi, 2019). Con odo, aínda exis en de iciencias na ha monización dos mé odos
emp egados pa a xe a as dis in as bases de da os, is o pode di icul a a in e p e ación dos
esul ados cando os p ocedemen os de es udo e os das bases non se co esponden (Cla k, 2015).
Ca ac e ízase pola simpleza do p oceso, o que lle ou o ga apidez e baixo cus o a unha écnica
Técnicas
Finalidade
Van axes
Des an axes
Análise de ADN
Código de ba as
do ADN
Iden i icación de especies.
De ección de p odu os mal
e ique ados.
Di e encia ódalas
especies come ciais.
C eación dunha base
de da os xené icos.
Fal a de ha monización
de c i e ios pa a as
bases de da os e os
mé odos de a aliación.
PCR-RFLP, PCR-
SSCP,
RAPD, AFLP
Iden i icación e di e enciación de
especies empa en adas
iloxene icamen e de ce alópodos e
peixes
Al a sensibilidade e
especi icidade
E ec i as en alimen os
p ocesados e mes u as
Di icul ade pa a
dis ingui especies
empa en adas
Necesidade de coñece
pa óns de e e encia
da especie (agás
RAPD)
RT-PCR
Iden i icación ápida de p odu os
pesquei os escos, conxelados ou
p ocesados
Redución de empo e
cus os cas demais PCR.
Resul ados en empo
eal.
Non ob e oda a
in o mación dos
nucleó idos complica a
di e enciación das
especies empa en adas
SA-HRMA
Iden i icación e dis inción
de especies empa en adas
FINS,
Pi osecuenciación
Iden i icación de peixe e p odu os da
pesca escos e p ocesados
E ec i as en mos as co
ADN pa cialmen e
deg adado.
Di icul ade na
iden i icación de
p odu os mes u ados
21
al amen e e ec i a pa a a iden i icación de especies e de ección de p odu os e oneamen e
e ique ados.
Os a ances nes a écnica du an e a úl ima década o on encamiñados ó desen ol emen o do
deseño de iniciado es uni e sais. Is o pe mi en aumen a a capacidade de ob e , dun pequeno
agmen o xené ico, unha exión ampli icada con alo iloxené ico su icien e pa a di e encia
especies median e unha simple secuenciación de cebado es uni e sais baseada no agmen o 16s
ARN (Ho eo e al., 2013).
3.1.3.2. Reacción en Cadea da Polime ase (PCR)
A écnica de bioloxía molecula denominada Reacción en Cadea da Polime ase (PCR), desen ol a
a inais do século pasado, ob i o g ande impo ancia como mé odo de iden i icación de p odu os
alimen a ios. A PCR unciona eplicando agmen os de ADN o ixinal p esen e nas mos as a
analiza . Os p odu os ob idos son ampli icacións de in o mación xené ica que pode án se
a aliados pos e io men e. Pa a is o, o p ocedemen o cons a da epe ición de a ios ciclos a
di e en es empe a u as, al as e baixas, que pe mi en a desna u alización da molécula de ADN. A
con inuación, median e cebado es, delimí ase a exión que ai se ampli icada pa a que a enzima
polime ase poida ac ua duplicando as eb as do ADN. Des a o ma aumen a a lonxi ude da cadea
de nucleó idos e acilí ase así o seu es udo (Bu bano e al., 2017).
Os agmen os esul an es adoi an se sepa ados po elec o o ese dando luga a pa óns
especí icos (Ilus ación 2) que posibili an a iden i icación
das dis in as especies. A maio limi ación que p esen a a
PCR elaciónase ca di icul ade de dis ingui en e especies
moi empa en adas pos o que os pa óns dos agmen os
poden se moi semellan es nes es casos (Saubi, 2019).
A súa e ec i idade pa a as ac i idades de iden i icación ana
unha e amen a idónea pa a ac ua na de ección da aude e
a supe isión da as exabilidade dos p odu os da pesca. Ademais, a súa u ilidade pode aba ca
dende as ma e ias p imas a a os alimen os p ocesados e mes u as de dis in as especies. Po én, a
medida que a ecnoloxía a anza, apa ecen a iacións da écnica o ixinal que pe eccionan máis o
seu uso na inspección de alimen os.
3.1.3.2.1. Reacción en cadea da polime ase xun o co polimo ismo de lonxi ude de agmen os de
es ición (PCR-RFLP)
A PCR-RFLP é un mé odo baseado na ampli icación de agmen os es inxidos de ADN que
pe mi e xe a g an can idade de ma cado es xené icos a o ecendo a de ección de dis in as
especies debido as súas di e encias de masa molecula . O p ocedemen o cons a da ampli icación
dunha exión p e iamen e seleccionada que pos e io men e é some ida a unha elec o o ese co
Ilus ación 2. Elec o o ese de p odu os
inespecí icos ampli icados median e PCR
(Fon e: Re ama, 2008).
22
obxec i o de sepa a os agmen os a analiza e ob e o pa ón especí ico de cada especie (Saubi,
2019).
Xa que es a écnica po si mesma p esen a limi acións á ho a de iden i ica especies al amen e
empa en adas, no ano 2019, Pappala do e colabo ado es p esen a on un es udo no que
emp egaban a combinación da PCR-RFLP e o código de ba as do agmen o 650 bp do xene COI
(mencionado an e io men e) co in de dis ingui en e as 5 p incipais especies de es u ións e as
especies máis emp egadas na aude po subs i ución do ca ia : Acipense ansmon anus, A.
gueldens aed ii, A. s ella us, A. bae ii, Mallo us illosus, Huso huso, Cyclop e us lumpus e
Eumic o emus o bis. O esul ado de e mina que es a no a es a exia molecula , a COIba -RFLP,
é unha e amen a ápida (p oceso que du a ó edo de 7 ho as) que posúe capacidade pa a
disce ni en e especies axonomicamen e achegadas e que pode ía se usada como mé odo de
sc eening na u ina de iden i icación de especies.
3.1.3.2.2. Reacción en cadea da polime ase do polimo ismo de con o mación de cadea simple
(PCR-SSCP)
A PCR-SSCP é unha écnica sinxela e ápida que pe mi e iden i ica e ca ac e iza polimo ismos
xené icos. O seu undamen o adica en que a secuencia p ima ia e a lonxi ude dun agmen o de
ADN de e minan a súa es u u a secunda ia cando mig a nun xel de poliac ilamida (Han &
Robinson, 2003). Es a mig ación pode p o oca a iacións na secuencia de nucleó idos, dando
luga a cambios amén no pa ón elec o o é ico (Sánchez, 2012), cambios que poden se
de ec ados median e a lec u a dos nucleó idos adioac i os engadidos ó ADN du an e a PCR
p e ia.
Como condición indispensable pa a a in e p e ación co ec a dos esul ados, é necesa io o
coñecemen o p e io da mig ación de pa óns das especies de e e encia ó mesmo empo que a
mos a p oblema es á a se en analizada, xa que a al e ación das condicións elec o o é icas poden
xe a ce as a iacións nos pa óns de bandas (Sánchez, 2012).
3.1.3.2.3. Ampli icación alea o ia de ADN polimó ico (RAPD)
Es a a iación da PCR usa cebado es simples, uni e sais e inespecí icos co obxec i o de
ampli ica agmen os alea o ios dunha mos a de ADN. Des a o ma ob ense un as o espec o
de ampli icación median e os nume osos p odu os esul an es da PCR que, mig ados nun xel de
aga osa, dan luga a un pa ón especí ico da cada especie (Sen hil & Gu usub amanian, 2011).
Débese ob e , amén, o pa ón da especie de e e encia, emp egando os mesmos cebado es, pa a
a pos e io compa ación e con i mación dos esul ados. T á ase dunha écnica sinxela e de baixo
cus o que non p ecisa do coñecemen o p e io do xenoma das especies a es uda (Asensio e al.,
2002).
23
Po ou a lado, con es a écnica esul a imposible dis ingui en e agmen os de amaños
semellan es que pe encen a dis in as exións do ADN e, ademais, cando o ADN es á deg adado
adoi an p oduci se al e acións nos pa óns de bandas (Sánchez, 2012). Aínda que a RAPD non
su iu moi o uso na iden i icación de especies pesquei as, nalgúns casos emp egouse con
esul ados posi i os pa a a de ección de subs i ución de especies como o me o (Epinephelus
ma gina us) co o peixe náu ago do A lán ico (Polyp ion ame icanus) e ca pe ca do Nilo (L.
nilo icus) (Asensio e al., 2002).
3.1.3.2.4. Polimo ismos na lonxi ude de agmen os ampli icados (AFLP)
Es e mé odo combina as dúas écnicas an e io men e comen adas: RFLP e RAPD. O
p ocedemen o comeza cunha p imei a dixes ión do ADN a analiza median e enzimas de
es ición. Engadindo ós ex emos dos agmen os uns adap ado es nucleo ídicos, es es poden se
ampli icados median e PCR usando cebado es complemen a ios. Os p odu os esul an es
es údanse nun xel de aga osa ou de poliac ilamida (Sánchez, 2012). Pa a a in e p e ación dos
esul ados é necesa io e unha base de da os de e e encia coa que compa alos e de e mina a
especie co ec a.
Debido a súa ele ada sensibilidade, aínda que meno ca ou as écnicas baseadas na PCR, á ase
dunha écnica e icaz pa a analiza os p odu os que non poden selo de manei a adicional co in
de iden i ica as especies pesquei as (Maldini e al., 2006). Non obs an e, o seu emp ego diminúe
cada ez máis pola apa ición de no as écnicas máis e icien es como a PCR a empo eal ou a
FINS.
3.1.3.2.5. Reacción en cadea da polime ase en empo eal (RT-PCR)
A maio pa e dos mé odos xené icos emp egados adoi an se complexos e consomen moi o empo
an es de ob e os esul ados. Po es e mo i o, nos úl imos anos es án a desen ol e se écnicas
máis simples e de ápido uncionamen o pa a pode se en aplicadas no mesmo si io da inspección
polas au o idades. Unha desas no as écnicas é a PCR en empo eal (RT-PCR), un mé odo cunha
e ec i idade supe io a 90 % (Velasco e al., 2020), que pe mi i ía educi cus os e p omo e a
loi a con a a aude en p imei a liña de inspección. Es e p ocedemen o, cunha du ación
ap oximada de 3-4 ho as, pode de ec a e cuan i ica pequenas can idades de ADN median e un
único paso (Velasco e al., 2020), p esen ando ele ada especi icidade e sensibilidade en p odu os
da pesca escos, conxelados e mesmo cociñados, incluídos p odu os elabo ados a pa i de
mes u as de a ias especies dis in as.
Na RT-PCR a ampli icación do agmen o xené ico p odúcese du an e a p opia eacción, non ó
inal como no caso dunha PCR con encional, de manei a que a luo escencia xe ada nes e p oceso
é de ec ada a medida que se ai p oducindo (Saubi, 2019).
30
3.3. Pe spec i as no con ol da aude e da as exabilidade do peixe
Aínda que moi os dos a ances an des inados a mello a e pe ecciona as écnicas analí icas xa
exis en es, a ecnoloxía amén o ece no as e amen as inno ado as que poden adap a se ó
come cio pa a loi a con a a aude alimen a ia dende unha no a pe spec i a. Un des es
mecanismos que se es án a implemen a co obxec i o de mello a a as exabilidade dos p odu os
da pesca e, polo an o, blinda o come cio on e a aude alimen a ia é o Blockchain (cuxa
adución co esponde íase con “cadea de bloques”).
A cadea de bloques pode de ini se como un sis ema de almacenaxe abe o de da os sob e
ansaccións, xes ionado de manei a descen alizada. As bases do seu uncionamen o cén anse
na ans o mación de calque a ac i o, ma e ial ou inma e ial, nun código dixi alizado que queda
exis ado nas bases dunha “cadea de da os” dada (F ancisco, 2018). O obxec i o da in odución
des e sis ema den o do come cio alimen a io é ap o ei a a súa capacidade pa a xe a e exis a
ansaccións anspa en es que acili en a as exabilidade dun p odu o dende a o ixe a a a chegada
ó consumido .
Es a ecnoloxía xa oi p obada con esul ados p ome edo es no ano 2016 po The P o enance,
unha emp esa b i ánica cun p oxec o pilo o que pe mi iu almacena odos os da os do a ún lis ado
(Ka suwonus pelamis) nos caladoi os do sues e asiá ico, dende as cap u as a a a chegada dos
p odu os inais ós consumido es, os cales podían ob e median e un sma phone oda a
in o mación (p odu o es, ipo de pesca, p ocesos na indus ia alimen a ia, e c.) sob e o que ían
me ca (The P o enance, 2016). Na ac ualidade, o desen ol emen o do Blockchain cén ase
p incipalmen e nas especies de a ún, me luza e cama ón. As súas nume osas aplicacións poden
se de u ilidade pa a ga an i a inocuidade dos alimen os, o ecoe ique ado den o da legalidade e,
amén, pa a comba e a aude alimen a ia (FAO, 2020).
3.4. Es ado ac ual do con ol analí ico da aude pesquei a en España
A día de hoxe, moi as das écnicas que se emp egan pa a analiza e iden i ica os p odu os da
pesca esul an complexas de aplica o a do labo a o io, sexa po al a de empo, po ele ados
cus os de p epa ación e/ou do ins umen al necesa io ou po capacidade insu icien e do mé odo
pa a ob e un esul ado concluín e. De aí a necesidade de desen ol emen o de e amen as
e ec i as pa a o emp ego u inei o po pa e das au o idades compe en es.
Unha écnica analí ica ideal se ía aquela que, sendo ba a a, pe mi i ía un esul ado analí ico álido
median e unha écnica sinxela, ápida e sen p oblemas loxís icos a causa do equipamen o (Leal e
al., 2015). Non obs an e, ningunha écnica ac ual é capaz de cump i con odas es as
ca ac e ís icas. Po es a azón, o uso das e amen as analí icas encón ase limi ado en unción de
p odu o que se p e ende analiza . Po exemplo, as me cado ías escas ou non p ocesadas
median e a amen os ecnolóxicos que pe mi en aumen a a súa ida ú il, non debe ían se

31
some idas a p ocedemen os du adei os que impliquen pe da de empo de u ilidade des es p odu os
sen es a no me cado, ei o que desencadea pe das económicas pa a a emp esa alimen a ia.
En base a is o, o uso das écnicas ac uais pa a de ec a a aude na cadea alimen a ia dos p odu os
da pesca es ínxese a sospei as e posibles si uacións de isco pa a o consumido . No en an o,
exis en uns con ois o iciais mínimos ob iga o ios que se deben ealiza nas emp esas alimen a ias
co obxec i o de comba e a aude, ecollidos den o dos Plans Nacionais de Con ol O icial da
Cadea Alimen a ia (PNCOCA). O úl imo PNCOCA (2021-2025) p esen a nos seus obxec i os,
como no idade con espec o o Plan Nacional an e io , un én ase especí ico sob e a loi a con a a
aude alimen a ia. Nos indei os 5 anos, as au o idades compe en es au onómicas debe án
inspecciona anualmen e un 15-20 % das emp esas de alimen os localizadas no e i o io na
p ocu a des e deli o (Subdi ección Gene al de Con ol de la Calidad Alimen a ia y Labo a o ios
Ag oalimen a ios, 2020). Non obs an e, os con ois o iciais poden ealiza se amén, en e ou os
mo i os, en unción de sospei as sob e un p odu o ou unha emp esa po unha demanda dos
consumido es, po al os alo es come ciais en ce as me cado ías que inci an os axen es da cadea
alimen a ia a come e aude e, incluso, nas emp esas alimen a ias que xa inco e on en aude
con an e io idade. Hai que lemb a que es es con ois poden se en ealizados en calque a
momen o aínda que non haxa sospei a de incump imen o se o inspec o considé ao adecuado
(MAPA, 2021).
A au o idade compe en e enca gada da coo dinación des as es a exias en ocadas a asegu a a
calidade alimen a ia e a loi a con a a aude é a Sec e a ia Xe al de Ag icul u a e Alimen ación
do Minis e io de Ag icul u a, Pesca e Alimen ación. Con odo, son as p opias comunidades
au ónomas as enca gadas de pau a e execu a os plans de con ol o iciais ma cados polo
Minis e io.
A oma de mos as dun alimen o pode á ealiza se semp e que o inspec o o p ecise. Es a ecollida
de mos as debe á segui a no ma i a ixen e es ipulada polo Real Dec e o 1945/83. Nes e dec e o
má case amén a ob iga o iedade da execución das análises en labo a o ios o iciais ou nos
labo a o ios p i ados ac edi ados ( ecollidos no PNCOCA), median e mé odos ap obados
o icialmen e ou, en caso de non exis i en, median e p ocedemen os ecomendados ecoñecidos
nacional e in e nacionalmen e (RD 1945/1983, de 22 de xuño). En España, as e amen as
analí icas pa a o emp ego na indus ia alimen a ia son ac edi adas pola En idade Nacional de
Ac edi ación (ENAC) en base a no ma i a UNE-EN ISO/IEC 17025:2017 que ecolle os
equisi os xe ais das compe encias dos labo a o ios o icias de ensaio e calib ación (ENAC, 2020).
An e a p esencia de esul ados que mos en algunha de iciencia que e idencie p ác icas
audulen as nos alimen os, inicia anse os ámi es necesa ios pa a expedien a ós axen es
implicados e impoñe sancións e icaces que a o ezan a disuasión e a co ección des e deli o.
32
3.4.1. Mecanismos documen ais con a a aude
Aínda que es e aballo a a dos mé odos analí icos, a p incipal medida de con ol da segu idade
alimen a ia no e e en e á aude son os documen os que ecollen os da os sob e os p odu os que
an a se come cializados. Recollen odos aqueles da os ele an es que pe mi an aza con
p ecisión odo o camiño que seguen di os alimen os du an e a o alidade da cadea alimen a ia.
A in o mación que posibili a unha as exabilidade e icien e ecóllese na no ma i a
co esponden e mencionada con an e io idade no aballo. O
Regulamen o de execución (UE) Nº 93/2011 e o
Regulamen o (UE) Nº 1224/2009 de e minan os equisi os e
a in o mación que debe á acompaña os alimen os de o ixe
animal en odo momen o pa a pe mi i a súa
as exabilidade, endo en con a as ac u as, os alba ás, os
núme os de exis o das emp esas pa icipan es ou as
e ique as dos p odu os (Ilus ación 4). In o mación que,
como xa oi a ado en apa ados an e io es, ese comple ada
co indicado no Regulamen o (UE) Nº 1379/2013 sob e a
in o mación que debe de apa ece no e ique ado no caso dos p odu os da pesca.
No en an o, exis en amén bases de da os e exis os documen ais que complemen an a
in o mación ela i a ós p odu os alimen a ios. Nes e caso pódense poñe como exemplo os
sis emas documen ais de cap u as, que son un ins umen o ú il pa a impedi a en ada de peixe
audulen o no come cio in e io , asegu ando a legalidade dos p odu os ma iños no pun o de
en ada. Ou os exemplos son amén os sis ema de iden i icación au omá ica (SIA) ou de
localización de buques ía sa éli e (SLB) (FAO, 2020).
A p esenza de sis emas públicos, como as bases de da os, poden acili a o coñecemen o sob e as
dis in as especies pesquei as come cializadas. Son e amen as uncionais pa a odos os
ope ado es, inspec o es e demais in e media ios e pa icipan es na cadea alimen a ia. Un bo
exemplo é o sis ema de in o mación sob e as ciencias acuá icas e a pesca (ASFIS), á ase dunha
lis a de e e encia no malizada ecollida pola FAO na que se a opa a base de da os xe al sob e a
clasi icación, nomes cien í icos e códigos co esponden es pa a cada un dos elemen os de especie.
O obxec i o des a pla a o ma é a di usión da in o mación elacionada ca indus ia pesquei a e as
ciencias acuá icas pa a ela po un come cio e az.
Cabe des aca o in e ese po implemen a es a clase de ecu sos co in de segui acili ando o
con ol sob e os p odu os. En e as no as ecnoloxías que es án a xu di des acan as imaxes po
sa éli e en al a esolución, as cáma as e senso es in si u, as bases de ADN e pe ís xené icos máis
Ilus ación 4. E ique a dun lo e de
palome a á enda na Lonxa de Vigo
(au o ía p opia).
33
comple as, as cadeas de bloques (blockchain), a In e ne das cousas (IoT), a in elixencia a i icial
(IA) e o ap endizaxe au omá ico (FAO, 2020).
3.4.2. Exemplo de p o ocolo de ac uación an e sospei a de aude alimen a ia
O Thunnus hynnus, come cialmen e denominado a ún e mello (“a ún ojo” en cas elán), é unha
das p incipais especies come cializadas dos únidos no me cado mundial. T á ase do a ún máis
alioso kilo po kilo (The Pew Cha i able T us s, 2017).
O seu ele ado alo come cial e a endencia de endelo elabo ado e ans o mado a un
consumido inal sen coñecemen o su icien e pa a dis inguilo dou as especies, an do a ún
e mello un p odu o ideal pa a a apa ición de pe igosas p ác icas audulen as no seu come cio.
No ano 2017 xu diu un escándalo a ni el eu opeo po p oducí ense máis de 150 in oxicacións
alimen a ias po his amina, o ixinadas a pa i de a ún e mello adul e ado p oceden e de España.
As malas p ác icas consis i on no emp ego audulen o de colo an es exe ais que inguían de
e mello o p odu o pa a apa en a maio escu a da que en ealidade iña (Agencia EFE, 2017).
Ou o ipo de aude moi ecuen e nos p odu os do T. hynnus (Ilus ación 5) son as subs i ucións
de especies. In es igado es españois do Depa amen o de Ecoloxía Ma iña do Cen o de Es udos
A anzados de Blanes, pe encen es ó CSIC (Consello Supe io de In es igacións Cien í icas),
ealiza on un es udo ecadando mos as de
p odu os clasi icados como a ún e mello en
Me ca-Mad id, Me ca-Málaga e Me ca-Ba na,
ademais de en peixa ías e es au an es di e sos
da zona de Ca aluña. Concluí on que no 75 %
dos casos, nos pun os de enda, non se
iden i icaba co ec amen e a especie e no 83 %
de mos as dos es au an es non se especi icaba
a especie que se es aba a come cializa . No 40 %
dos casos a ábase de aude po subs i ución (po cen axe que aumen aba a a un 62 % nos pun os
de enda ó consumido inal), p incipalmen e po especies de meno alo come cial, sob e odo
polo Thunnus obesus¸ denominado come cialmen e como pa udo (Go doa e al., 2017).
Po ou a banda, pode exis i amén a aude no sen ido con a io, é dici , ende a ún e mello
como ou o de meno alo pa a impedi que se coñeza a o ixe ilexí ima do de andi o p odu o
(Olmedo e al., 2019). Is o aise po que o con ol ac ual da o ixe das pezas de a ún e mello é moi
exhaus i o po pa e das adminis acións públicas. Un exemplo dis o é a Comisión In e nacional
pa a a Conse ación do A ún A lán ico (ICCAT), que ob iga a p esen a un exis o dos buques
dedicados á pesca do a ún e mello e un documen o de cap u a indi idual pa a cada peza
ab e iado como BCD (ICCAT, 2018).
Ilus ación 5. Co po de a ún esco no me cado
pesquei o de Ma sella (Fon e: Ra ki, 2014).
34
Pa indo des as p emisas, p esén ase a con inuación un caso hipo é ico de aude po subs i ución
nun lo e de p odu os iden i icados inco ec amen e como a ún e mello, e p oponse un posible
p o ocolo de ac uación dunha inspec o a e e ina ia baseado nas écnicas analí icas abo dadas
nes e aballo.
O caso consis e nunha emp esa de ans o mación de alimen os que dedica pa e do seu labo á
p odución de ile es conxelados e ique ados como a ún e mello, que pos e io men e enden ós
es au an es, os cales p esen a án o p odu o ó consumido inal no seu maio es ado de
elabo ación. Debido a sospei as p oceden es de denuncias de consumido es que eñen expe iencia
su icien e como pa a dubida da au en icidade do p odu o come cializado como T. hynnus, as
au o idades compe en es deciden oma medidas e ealiza unha inspección sob e ese p odu o na
emp esa alimen a ia.
Sen necesidade de p og ama ou a isa do día da inspección, a inspec o a e e ina ia p esén ase
na emp esa. O ope ado ou a ope ado a des a emp esa debe á acili a calque a in o mación ou
p ocedemen o que equi a a au o idade sani a ia (Regulamen o (UE) nº 2017/625 do Pa lamen o
eu opeo e do Consello, de 15 de ma zo de 2017). Como o obxec i o é e i ica se o p odu o que
come cializan baixo o nome de a ún e mello é ealmen e esa especie, o p imei o que se debe
e isa é a documen ación de o ixe do p odu o: as ac u as, os alba ás, as e ique as, e c.,
comp obando oda a in o mación ob iga o ia que debe ía acompaña ó p odu o a súa chegada á
emp esa. Nes es documen os, os da os apo ados deben pe mi i á inspec o a de e mina a o ixe
da me cancía dende a súa cap u a no buque.
A documen ación apo ada pola emp esa, sexa po al a de in o mación ou po que es a sexa
inco ec a, non pe mi e escla ece a p ocedencia do p odu o e, polo an o, non se pode coñece
con exac i ude a especie coa que es án a aballa . An e es a si uación xus i ícase a ecollida de
mos as pa a p ocede , median e écnicas analí icas, coa iden i icación da especie que es án
emp egando pa a elabo a eses p odu os.
Non se a a dunha ecollida de mos as p og amada polo PNCOCA, polo an o, debe ase ealiza
unha mos axe de ipo egulamen a ia en base ó Real Dec e o 1945/83. A inspec o a ecolle á es
exempla es homoxéneos da mos a do p odu o: un pa a a análise o icial a ca go da
Adminis ación, ou o pa a a análise con adi o ia ga dada polo ope ado da emp esa e ou o pa a
a di imen e, amén en mans da Adminis ación. Es as mos as debe án acondiciona se, p ecin a se
e e ique a se co ec amen e ga an indo a iden idade do seu con ido du an e o empo de
conse ación. As análises, como xa se mencionou an e io men e, en base á lexislación, debe án
ealiza se en labo a o ios ac edi ados e median e p ocedemen os o iciais ou ecoñecidos.
Exis en a ios es udios que demos an a aplicación das e amen as analí icas na iden i icación
das oi o especies do xéne o Thunnus¸ sob e odo na au en icación do a ún e mello e
35
di e enciación das especies máis empa en adas. O p imei o des es mé odos baséase nas écnicas
molecula es de secuenciación do ADN. O código de ba as do ADN, que emp ega a exión
mi ocond ial COI, demos a e apidez e e ec i idade pa a es e labo , non obs an e, p esen a unha
g an des an axe sendo incapaz de dis ingui en e as especies de a ún e mello (T. hynnus), a ún
de ale a azul do Pací ico (T. o ien alis) e o boni o do no e (T. alalunga) debido ás simili udes
que mos an no de andi o ma cado (Viñas & Tudela, 2009). Po én, exis en ou os ma cado es
que eñen maio e iciencia pa a o ecoñecemen o indi idual des as especies, sendo a exión de
con ol do ADN mi ocond ial (ADNm CR) a que maio ele ancia p esen a. Cabe des aca que
exis e a posibilidade, en e o a ún e mello e o boni o do no e, de que aínda emp egando o
ADNm CR as especies non se dis ingan co ec amen e a causa da in og esión xené ica que
p esen an. Po iso, no ano 2009, Viñas e Tudela p esen an un p ocedemen o de alidación máis
e ec i o usando o mé odo FINS pa a secuencia o espazado ansc i o in e no de ADN (ITS1)
como segundo ma cado , pe mi indo así a dis inción comple a en e as oi o especies de únidos
(Viñas & Tudela, 2009).
Un ano despois dese es udo, Te io e colabo ado es demos a on a posibilidade de u iliza a écnica
da PCR a empo eal (RT-PCR) pa a di e encia en e as p incipais especies ca alogadas como
a ún na enda de p odu os enla ados (T. hynnus, T. alalunga e T. albaca es), écnica aplicable
amén nos p odu os conxelados. Baseándose na PCR e di ixindo os ensaios ca a á disc iminación
do xene mi ocond ial ci oc omo b (Cy b), desen ol e on ligan es de oco meno al amen e
especí icos (e i ando así posibles eaccións c uzadas) que pe mi en ecoñece con apidez
calque a das es especies de a ún ci adas. Es e p o ocolo de al a sensibilidade e especi icidade
pode se emp egado con éxi o en alimen os mes u ados, pe o pode e se di icul ado naqueles
p odu os que con eñen ce os adi i os que poden inhibi a PCR (Te io e al., 2010).
Ás dúas écnicas analí icas an e io es, debemos engadi amén o es udo do Cy b median e o
mé odo da PCR-RFLP, o cal mos a e ec i idade amén pa a disce ni en e as p incipais especies
de únidos e ou os peixes comunmen e emp egados pa a come e aude po subs i ución.
U ilizando 5 enzimas de es ición di e en es pa a dixe i o Cy b, es a e amen a p esén ase como
un p ocedemen o ápido e simple pa a iden i ica os p odu os do a ún c u e oneamen e e ique ado
(Yao e al., 2020).
Po úl imo, es udos moi ecen es p esen an a REIMS (Song e al., 2020), cunha p ecisión supe io
ó 93 %, como unha e amen a ú il pa a di e encia , en poucos segundos, en e as ca o p incipais
especies de únidos: T. hynnus, T. alalunga, T. albaca es e T. obesus. Es e mé odo químico
undamen a a súa e ec i idade na di e enza es a is icamen e signi ica i a dos pe ís de ácidos
g axos e os olípidos que p esen a cada unha des as especies.

36
T a ándose de p odu os conxelados, é dici , de p odu os que poden conse a se un empo
conside able sen que exis a a necesidade de endelos apidamen e, o ideal é ealiza as análises
median e a écnica que maio e ec i idade p esen e, sen e en an a conside ación a elocidade
do p ocedemen o. Nes e caso, o código de ba as de ADN se ía a écnica de elección, emp egando
dous ma cado es pa a e i a a in og esión xené ica en e as especies máis empa en adas, pódense
ob e esul ados concluín es que de e minen con p ecisión a especie que es á usando a emp esa
nos seus p odu os.
Os esul ados des es es udos pe mi i án de e mina se a emp esa alimen a ia es á acome endo
unha i egula idade come cializando como a ún e mello ou a especie di e en e. En unción dos
esul ados ob idos, da conside ación da inspec o a e das adminis acións públicas, de e mina anse
as medidas a oma e, seguindo o éxime sancionado adecuado en unción da comunidade
au ónoma, de e mina ase o ipo de in acción e de sancións que debe á a on a es a emp esa
alimen a ia.
37
4. Conclusións
Os a ances no con ol da aude da indus ia alimen a ia dos p odu os da pesca a ni el eu opeo e
es a al son e iden es na úl ima década. Os es o zos po unha maio ixilancia des es alimen os
dende a súa o ixe a a a súa chegada ó consumido inal an en aumen o. Non obs an e, amén
a anzan os mecanismos ecnolóxicos e a habilidade daqueles in e media ios que que en ob e
maio es bene icios emp egando a aude alimen a ia como o ma ilíci a de luc o. Acompañando
na loi a con a a aude ós mecanismos documen ais, á concienciación e educación de
consumido es e p odu o es e á o ganización das au o idades compe en es xun o cos seus aliados
públicos, a ópanse as écnicas analí icas como mé odos de al a p ecisión que acili an es e labo .
Na ac ualidade, as e amen a máis emp egadas pa a de ec a a aude po subs i ución de especies
de peixe son aquelas baseadas no es udo do ADN, debido á súa e sa ilidade, p incipalmen e a
écnica denominada código de ba as do ADN, que pe mi e iden i ica p ac icamen e a o alidade
das especies come cializadas en España. Con odo, a ealización des a écnica supón a p esenza
ob igada dun écnico con expe iencia, a posibilidade de in og esión xené ica en especies moi
empa en adas e un gas o de empo conside able que colle moi a impo ancia nos casos de p odu os
escos. Po iso, a endencia dos a ances nos mé odos analí ico encamíñase ca a a p ocedemen os
máis ápidos, ba a os e sinxelos que man eñan un índice de p ecisión ele ado. Nes e con ex o
p esén anse écnicas como a RT-PCR, a REIMS ou a SA-HRMA, as cales mos an excelen es
esul ados na iden i icación do peixe median e p ocedemen os de escasa du ación.
Sendo a aude alimen a ia nes a clase de p odu os un p oblema en aumen o, se ía aconsellable
segui implemen ando es as ecnoloxías na u ina dos con ois o iciais, ob endo como bene icio
e iden e unha maio p ecisión e e ec i idade á ho a de a alla a subs i ución audulen a de
especies en calque a das ases da cadea alimen a ia. Es as e amen as analí icas eñen a
capacidade de supoñe un sal o cuali a i o na segu idade alimen a ia dos p odu os de o ixe
pesquei a, mello ando así a calidade des es p odu os e a con ianza dos p opios consumido es no
sec o da pesca.
38
5. Bibliog a ía
Abbadi, M., Ma ciano, S., Tosi, F., Ba is i, C. D., Panza in, V., A cangeli, G., & Ca oli, G.
(2017). Species iden i ica ion o bi al e molluscs by py osequencing. Jou nal o he Science
o Food and Ag icul u e, 97(2), 512-519. doi:10.1002/js a.7754
AESAN (2019). Memo ia del sis ema coo dinado de in e cambio ápido de in o mación (SCIRI).
Recupe ado o 12 de xuño de 2021, de
h ps://www.aesan.gob.es/AECOSAN/web/segu idad_alimen a ia/subseccion/SCIRI.h m
Agencia EFE (27 de sep iemb e de 2017). Sanidad con i ma 154 in oxicados po a ún adul e ado
en España. La Voz de Galicia. Recupe ado o 15 de maio de 2021, de
h ps://www.la ozdegalicia.es/no icia/sociedad/2017/09/27/sanidad-con i ma-154-
in oxicados-a un-adul e ado-espana/00031506517451988729954.h m
Al inela aman, C., Kündige , R., Cakli, S., & Rehbein, H. (2009). Compa ison o IEF pa e ns o
sa coplasmic p o eins o ish om no h a lan ic and aegean sea. Food Con ol, 20(11), 980-
985. doi:10.1016/j. oodcon .2008.11.007
Angel Pa do, M., & Jimenez, E. (2020). DNA ba coding e ealing sea ood mislabeling in ood
se ices om Spain. Jou nal o Food Composi ion and Analysis, 91(103521)
doi:10.1016/j.j ca.2020.103521
A gen a, D. F., Ma elli, S. M., & Caon, T. (2019). Chap e 10 - dend ime as a pla o m o d ug
deli e y in he skin. In A. Holban, & A. M. G umezescu (Eds.), Ma e ials o Biomedical
Enginee ing (pp. 331-367). Bucha es : Else ie . Recupe ado
de h ps://www.sciencedi ec .com/science/a icle/pii/B9780128184332000108
Asensio, L., González, I., Fe nández, A., Rod íguez, M. A., Lobo, E., He nández, P. E., Ga cía,
T., & Ma ín, R. (2002). Applica ion o andom ampli ied polymo phic DNA (RAPD)
analysis o iden i ica ion o g oupe (Epinephelus guaza), w eck ish (Polyp ion
ame icanus), and nile pe ch (La es nilo icus) ille s. Jou nal o Food P o ec ion, 65(2), 432-
435. doi:10.4315/0362-028X-65.2.432
Asensio, L., Samaniego, L., Pa ón, M. A., González, I., Ga cía, T., & Ma ín, R. (2008).
De ec ion o g oupe mislabelling in he ish ma ke by an immunos ick colo ime ic ELISA
assay. Food and Ag icul u al Immunology, 19(2), 141-147.
doi:10.1080/09540100802100202
Au sand, M., Mabon, F., & Ma in, G. (2000). Cha ac e iza ion o a med and wild salmon (Salmo
sala ) by a combined use o composi ional and iso opic analyses. Jou nal o he Ame ican
Oil Chemis s' Socie y, 77(6), 659-666. doi:10.1007/s11746-000-0106-5
39
Be ini, A., Tepedino, V., Bo omeo, V., & Secchi, C. (2006). Iden i ica ion o eshwa e ish
comme cially labelled “pe ch” by isoelec ic ocusing and wo-dimensional elec opho esis.
Food Chemis y, 96(1), 163-168. doi:10.1016/j. oodchem.2005.04.007
Black, C., Che allie , O., Haughey, S., Balog, J., S ead, S., P ingle, S. D., Riina, M. V., Ma ucci,
F., Acu is, P. L., Mo is, M., Nikolopoulos, D. S., Taka s, Z., & Ellio , C. (2017). A eal
ime me abolomic p o iling app oach o de ec ing ish aud using apid e apo a i e
ionisa ion mass spec ome y. Me abolomics, 13(12), 1-13. doi:10.1007/s11306-017-1291-
y
B ien, N., Hulse, C. A., P ei e , F., & Siesle , H. W. (2013). Nea in a ed spec oscopic
au hen ica ion o sea ood. Jou nal o Nea In a ed Spec oscopy (Uni ed Kingdom), 21(4),
299-305. doi:10.1255/jni s.1063
Bu bano Rose o, E. M., Cae ano de Almeida, B., O e o Ramí ez, I. D., & Lo ena Ál a ez, S.
(2017). Manual de biología molecula : P ocedimien os básicos. Uni e sidad de Na iño:
Edi o ial Uni e si a ia. Recupe ado o 12 de xuño de 2021, de
h ps://www. esea chga e.ne /p o ile/Edi h-Bu bano-
Rose o/publica ion/326905291_Manual_de_Biologia_Molecula -
P ocedimien os_Basicos/links/5b7de35292851c1e12291a22/Manual-de-Biologia-
Molecula -P ocedimien os-Basicos.pd
Ca los, K. S., T eblin, M., & de Jage , L. S. (2019). Compa ison and op imiza ion o h ee
comme cial me hods wi h an LC–MS/MS me hod o he de e mina ion o sul i es in ood
and be e ages. Food Chemis y, 286, 537-540. doi:10.1016/j. oodchem.2019.02.042
Ca e a M., Cañas B., & Galla do J.M. (2013) Fish Au hen ica ion. In: Told á F., Nolle L. (eds)
P o eomics in Foods. Food Mic obiology and Food Sa e y, ol 2 (pp. 205-222). Sp inge ,
Bos on: MA. doi.o g/10.1007/978-1-4614-5626-1_12
Chace, D. H., & Kalas, T. A. (2005). A biochemical pe spec i e on he use o andem mass
spec ome y o newbo n sc eening and clinical es ing. Clinical Biochemis y, 38(4), 296-
309. doi:10.1016/j.clinbiochem.2005.01.017
Chen, T.-Y., & Hwang, D.-F. (2002). Elec opho e ic iden i ica ion o muscle p o eins in 7 pu e
species. Jou nal o Food Science, 67(3), 936-942. doi:10.1111/j.1365-2621.2002. b09431.x
Cla k, L. F. (2015). The cu en s a us o DNA ba coding echnology o species iden i ica ion in
ish alue chains. Food Policy, 54, 85-94. doi:10.1016/j. oodpol.2015.05.005
Comisión de Medio Ambien e, Salud Pública y Segu idad Alimen a ia (2013). INFORME
sob e la c isis alimen a ia, los audes en la cadena alimen a ia y el con ol al
espec o (2013/2091(INI)) (Documen o de sesión). B uselas. Recupe ado o 23 de maio de
2021, de h ps://www.eu opa l.eu opa.eu/doceo/documen /A-7-2013-0434_ES.h ml
46
Saubi O iol, M. (2019). Si uación del aude en pescado a ni el mundial (T abajo inal de
más e ). Uni e si a Au ònoma de Ba celona. Más e O icial en Calidad de Alimen os de
O igen Animal. Ba celona, España. Recupe ado de h ps:// ece ca .ca /handle/2072/365418
Sec e a ía Gene al del Consejo (2019). Ul e io es medidas pa a comba i y desalen a más
e icazmen e las p ác icas audulen as en la cadena ag oalimen a ias en la cadena
ag oalimen a ia (Conclusiones del Consejo, anexo). B uselas: Consejo de la Unión
Eu opea. Recupe ado de h ps://da a.consilium.eu opa.eu/doc/documen /ST-15154-2019-
INIT/es/pd
Sen hil Kuma , N., & Gu usub amanian, G. (2011). Random ampli ied polymo phic DNA
(RAPD) ma ke s and i s applica ions. Science Vision, 11(3), 116-124. Recupe ado de
h ps://www. esea chga e.ne /publica ion/267860691_Random_ampli ied_polymo phic_D
NA_RAPD_ma ke s_and_i s_applica ions
Song, G., Chen, K., Wang, H., Zhang, M., Yu, X., Wang, J., & Shen, Q. (2020). In si u and eal-
ime au hen ica ion o hunnus species by iKni e apid e apo a i e ioniza ion mass
spec ome y based lipidomics wi hou sample p e ea men . Food Chemis y, 318, 1-9.
doi:10.1016/j. oodchem.2020.126504
So elo, C. G., Velasco, A., Pe ez-Ma in, R. I., Kappel, K., Sch öde , U., Ve ez-Bagnis, V.,
Jé ôme, M., Mendes, R., Sil a, H., Ma iani, S., & G i i hs, A. (2018). Tuna labels ma e in
eu ope: Mislabelling a es in di e en una p oduc s. PloS One, 13(5), 1-12.
doi:10.1371/jou nal.pone.0196641
Spielmann, G., Spielmann, G., Hube , I., Hube , I., Maggipin o, M., Maggipin o, M., & Pa lo ic,
M. (2018). Compa ison o i e p epa a o y p o ocols o ish species iden i ica ion using
MALDI-TOF MS. Eu opean Food Resea ch and Technology, 244(4), 685-694.
doi:10.1007/s00217-017-2983-2
Subdi ecció Gene al de la Inspecció i Con ol Ag oalimen a i (2015). Vigilància i con ol o icial
de la quali a ag oalimen à ia i llui a con a el au ag oalimen a i (exe cici 2014). Di ecció
Gene al d’Alimen ació, Quali a i Indús ies Ag oalimen à ies. Recupe ado o 25 de maio de
2021, de h p://ag icul u a.genca .ca /es/ambi s/alimen acio/llui a- au-alimen a i/con ol-
o icial/
Subdi ección Gene al de Con ol de la Calidad Alimen a ia y Labo a o ios Ag oalimen a ios
(2020). P og ama Nacional de Con ol O icial de la Calidad Alimen a ia. Plan Nacional de
Con ol O icial de la Cadena Alimen a ia 2016-2020. Ac ualización 2020. Recupe ado o 25
de maio de 2021, de h ps://www.mapa.gob.es/es/minis e io/planes-es a egias/plan-
nacional-de-con ol-de-la-cadena-alimen a ia/plan-nacional-con ol-o icial-cadena-
alimen a ia-2016-2020.aspx

47
Te io V, Di Pin o P, Deca o N, Pa isi A, Desa io C, Ma ella V, Buona oglia C, & Tan illo M.G.
(2010). Iden i ica ion o una species in comme cial cans by mino g oo e binde p obe eal-
ime polyme ase chain eac ion analysis o mi ochond ial DNA sequences. Molecula and
Cellula P obes, 24(6), 352-356. doi:10.1016/j.mcp.2010.07.006
The Pew Cha i able T us s (2017). La his o ia del a ún ojo del a lán ico. Recupe ado
de h ps://www.pew us s.o g/es/ esea ch-and-analysis/issue-b ie s/2017/10/ he-s o y-o -
a lan ic-blue in
The P o enance (2016). T acking una om ca ch o cus ome . Recupe ado
de h ps://www.p o enance.o g/news/ echnology/ acking- una-ca ch-cus ome
Tomás, C., Fe ei a, I. M. P. L. V. O., & Fa ia, M. A. (2017). Cod ish au hen ica ion by a as
sho amplicon high esolu ion mel ing analysis (SA-HRMA) me hod. Food Con ol, 71,
255-263. doi:10.1016/j. oodcon .2016.07.004
UNE 195004:2013. Guía de azabilidad de los p oduc os de la pesca y de la acuicul u a (No ma
UNE 195004). Mad id: AENOR. Recupe ado o 25 de xuño de 2021, de
h ps://www.mapa.gob.es/es/pesca/ emas/calidad-segu idad-
alimen a ia/guia azabilidad.aspx
Unión Eu opea. Reglamen o (CE) nº 1224/2009 del Consejo de 20 de no iemb e de 2009
po el que se es ablece un égimen comuni a io de con ol pa a ga an iza el cumplimien o
de las no mas de la polí ica pesque a común. Dia io O icial de la Unión Eu opea L 343, 22
de diciemb e de 2009, pp. 1-50.
Unión Eu opea. Reglamen o (CE) nº 853/2004 del Pa lamen o Eu opeo y del Consejo, de 29 de
ab il de 2004, po el que se es ablecen no mas especí icas de higiene de los alimen os de
o igen animal. Dia io O icial de la Unión Eu opea L 139, 30 de ab il de 2004, pp. 55-206.
Unión Eu opea. Reglamen o (UE) nº 1379/2013 del Pa lamen o Eu opeo y del Consejo de 11 de
diciemb e de 2013 po el que se es ablece la o ganización común de me cados en el sec o
de los p oduc os de la pesca y de la acuicul u a. Dia io O icial de la Unión Eu opea L 354,
28 de diciemb e de 2013, pp. 1-21.
Unión Eu opea. Reglamen o (UE) nº 1380/2013 del Pa lamen o Eu opeo y del Consejo de 11 de
diciemb e de 2013 sob e la polí ica pesque a común. Dia io O icial de la Unión Eu opea L
354, 28 de diciemb e de 2013, pp. 22-62.
Unión Eu opea. Reglamen o (UE) nº 2017/625 del Pa lamen o eu opeo y del Consejo, de 15 de
ma zo de 2017, ela i o a los con oles y o as ac i idades o iciales ealizados pa a ga an iza
la aplicación de la legislación sob e alimen os y piensos, y de las no mas sob e salud y
bienes a de los animales, sanidad ege al y p oduc os i osani a ios. Dia io O icial de la
Unión Eu opea L 95, 7 de ab il de 2017, pp. 1-142.
48
Unión Eu opea. Reglamen o de ejecución (UE) 2019/627 de la Comisión po el que se es ablecen
disposiciones p ác icas uni o mes pa a la ealización de con oles o iciales de los p oduc os
de o igen animal des inados al consumo humano, de con o midad con el Reglamen o (UE)
2017/625 del Pa lamen o Eu opeo y del Consejo. Dia io O icial de la Unión Eu opea L 131,
17 de mayo de 2019, pp. 51-100.
Unión Eu opea. Reglamen o de ejecución (UE) n ° 931/2011 de la Comisión, de 19 de sep iemb e
de 2011, ela i o a los equisi os en ma e ia de azabilidad es ablecidos po el Reglamen o
(CE) n ° 178/2002 del Pa lamen o Eu opeo y del Consejo pa a los alimen os de o igen
animal. Dia io O icial de la Unión Eu opea L 242, 20 de sep iemb e de 2011, pp. 2-3.
Velasco, A., Ramilo-Fe nández, G., & So elo, C. G. (2020). A eal- ime PCR me hod o he
au hen ica ion o common cu le ish (Sepia o icinalis) in ood p oduc s. Foods, 9(3), 286.
doi:10.3390/ oods9030286
Viñas, J., & Tudela, S. (2009). A alida ed me hodology o gene ic iden i ica ion o una species
(Genus hunnus). Plos One, 4(10), 1-10. doi:10.1371/jou nal.pone.0007606
Wul , T., Nielsen, M. E., Deelde , A. M., Jessen, F., & Palmblad, M. (2013). Au hen ica ion o
ish p oduc s by la ge-scale compa ison o andem mass spec a. Jou nal o P o eome
Resea ch, 12(11), 5253-5259. doi:10.1021/p 4006525
Xicca o, G., T ocino, A., Tulli, F., & Tibaldi, E. (2004). P edic ion o chemical composi ion and
o igin iden i ica ion o eu opean sea bass (Dicen a chus lab ax L.) by nea in a ed
e lec ance spec oscopy (NIRS). Food Chemis y, 86(2), 275-281.
doi:10.1016/j. oodchem.2003.09.026
Xiong, X., Huang, M., Yuan, F., Lu, L., & Xiong, X. (2019). De elopmen and alida ion o a
as DNA ex ac ion p o ocol o ish p oduc s. Food Analy ical Me hods, 12(9), 1998-2008.
doi:10.1007/s12161-019-01554-z
Yao, L., Lu, J., Qu, M., Jiang, Y., Li, F., Guo, Y., Wang, L., & Zhai, Y. (2020). Me hodology and
applica ion o PCR‐RFLP o species iden i ica ion in una sashimi. Food Science &
Nu i ion, 8(7), 3138-3146. doi:10.1002/ sn3.1552