T aballo de
in de g ao
P e ención secunda ia en doen es do sexo eminino con
sínd ome co ona ia aguda con ele ación do segmen o ST
(SCACEST) no noso medio. Seguimen o de ac o es de isco
ca dio ascula aos 3 anos.
P e ención secunda ia en pacien es del sexo emenino con
sínd ome co ona io agudo con ele ación del segmen o ST
(SCACEST) en nues o medio. Seguimien o de ac o es de iesgo
ca dio ascula a los 3 años.
Seconda y p e en ion in emale pa ien s wi h ST-segmen
ele a ion acu e co ona y synd ome (STE-ACS) in ou egion.
Follow-up o ca dio ascula isk ac o s a e 3 yea s.
Au o a: Xene a Ad iana Vence Noguei a
Ti o a: Mª Pila Mazón Ramos
Co i o /a: Ana Belén Cid Ál a ez
Depa amen o: Psiquia ía, Radiología,
Salud Pública, En e me ía y Medicina
XUÑO 2023
T aballo de Fin de G ao p esen ado na Facul ade de Medicina e Odon oloxía da Uni e sidade de San iago de
Compos ela pa a a ob ención do G ao en Medicina
2
3
PREVENCIÓN SECUNDARIA EN DOENTES DO SEXO FEMININO CON SÍNDROME
CORONARIA AGUDA CON ELEVACIÓN DO SEGMENTO ST (SCACEST) NO NOSO
MEDIO. SEGUIMENTO DE FACTORES DE RISCO CARDIOVASCULAR AOS 3 ANOS.
RESUMO
In odución e obxec i os: Os p incipais obxec i os da p e ención ca dio ascula son a edución
da mo alidade p ema u a de causa ca dio ascula , a mello a da calidade de ida e a
diminución dos cos es da asis encia sani a ia.
A me a des e es udo e a de e mina o ni el de seguimen o no noso medio no sexo eminino
das ecomendacións das guías da Sociedade Eu opea de Ca dioloxía sob e p e ención
secunda ia ca dio ascula , desc ibi o pe il clínico no momen o do e en o índice e alo a a
consecución das ci as obxec i o dos dis in os ac o es de isco.
Ma e ial e mé odos: Es udo obse acional e unicén ico cunha mos a de 100 mulle es con
SCACEST ás que se en e is ou no momen o do ing eso inicial e ás que se seguiu a a 3 anos
despois.
Resul ados: A idade media oi de 71 anos. Inicialmen e, a p e alencia dos ac o es de isco
ca dio ascula oi ele ada: dislipemia (62%), hipe ensión a e ial (56%), obesidade (34%),
abaquismo (33%) e diabe e melli us (29%). Ao cabo de 3 anos, o 36% alcanza a un con ol
óp imo da PA; o 29%, o de LDL-coles e ol; das diabé icas o 72,6%, o de HbA1c; o 38% e an non
obesas e o 82%, non umado as. En o al, un 53,42% das pa icipan es seguía unha pau a
a macolóxica que incluí a os 4 g upos de medicamen os ecomendados: an iag egan es ou
an icoagulan es ( ecibíanos o 98,63%), be abloquean es (o 76,56%), á macos con a o sis ema
enina-anxio ensina (o 78,08%) e es a inas (o 90,41%).
Conclusión: A mulle con ca diopa ía isquémica c ónica na á ea sani a ia Cen o de Galiza en
unha ele ada p e alencia de ac o es de isco ca dio ascula inadecuadamen e con olados, a
pesa de que nunha al a po cen axe das doen es se pau an os á macos ecomendados polas
guías da ESC. É p eciso un con ol máis es ei o po pa e do pe soal sani a io, que alen e a
consegui un es ilo de ida máis adecuado e que op imice os a amen os cando es es non
es ean sendo su icien es pa a log a os obxec i os p opos os.
4
PREVENCIÓN SECUNDARIA EN PACIENTES DEL SEXO FEMENINO CON SÍNDROME
CORONARIO AGUDO CON ELEVACIÓN DEL SEGMENTO ST (SCACEST) EN NUESTRO
MEDIO. SEGUIMIENTO DE FACTORES DE RIESGO CARDIOVASCULAR A LOS 3
AÑOS.
RESUMEN
In oducción y obje i os: Los p incipales obje i os de la p e ención ca dio ascula son la
educción de la mo alidad p ema u a de causa ca dio ascula , la mejo a de la calidad de ida
y la disminución de los cos es de la asis encia sani a ia.
La me a de es e es udio e a de e mina el ni el de seguimien o en nues o medio en el sexo
emenino de las ecomendaciones de las guías de la Sociedad Eu opea de Ca diología sob e
p e ención secunda ia ca dio ascula , desc ibi el pe il clínico en el momen o del e en o
índice y alo a la consecución de las ci as obje i o de los dis in os ac o es de iesgo.
Ma e ial y mé odos: Es udio obse acional y unicén ico con una mues a de 100 muje es con
SCACEST a las que se en e is ó en el momen o del ing eso inicial y a las que se siguió has a 3
años después.
Resul ados: La edad media ue de 71 años. Inicialmen e, la p e alencia de los ac o es de iesgo
ca dio ascula ue ele ada: dislipemia (62%), hipe ensión a e ial (56%), obesidad (34%),
abaquismo (33%) y diabe es melli us (29%). Al cabo de 3 años, el 36% había alcanzado un
con ol óp imo de la PA; el 29%, el de LDL-coles e ol; de las diabé icas, el 72,6%, el de HbA1c;
el 38% e an no obesas y el 82%, no umado as. En o al, un 53,42% de las pa icipan es seguía
una pau a a macológica que había incluido los 4 g upos de medicamen os ecomendados:
an iag egan es o an icoagulan es (los ecibían el 98,63%), be abloquean es (el 76,56%),
á macos con a el sis ema enina-angio ensina (el 78,08%) y es a inas (el 90,41%).
Conclusión: La muje con ca diopa ía isquémica c ónica en el á ea sani a ia Cen o de Galiza
iene una ele ada p e alencia de ac o es de iesgo ca dio ascula inadecuadamen e
con olados, a pesa de que en un al o po cen aje de pacien es se pau an los á macos
ecomendados po las guías de la ESC. Es necesa io un con ol más es echo po pa e del
pe sonal sani a io, que incen i e a consegui un es ilo de ida más adecuado y que op imice
los a amien os cuando es os no es én siendo su icien es pa a log a los obje i os p opues os.
5
SECONDARY PREVENTION IN FEMALE PATIENTS WITH ST-SEGMENT ELEVATION
ACUTE CORONARY SYNDROME (STE-ACS) IN OUR REGION. FOLLOW-UP OF
CARDIOVASCULAR RISK FACTORS AFTER 3 YEARS.
ABSTRACT
In oduc ion and aims: The main objec i es o ca dio ascula p e en ion a e he dec ease o
p ema u e ca dio ascula mo ali y, he inc ease o pa ien s’ quali y o li e and he educ ion
o heal hca e cos s.
The aim o his s udy was o de e mina e whe he he Eu opean Socie y o Ca diology
guidelines on seconda y ca dio ascula p e en ion a e ollowed in e e yday p ac ice in ou
su oundings, o desc ibe pa ien s’ clinical baseline p o ile and assess he achie emen o
a ge le els o he di e en ca dio ascula isk ac o s.
Me hods: Obse a ional single-cen e s udy. 100 women wi h STEMI we e ec ui ed and
in e iewed a inclusion and subsequen ly ollowed-up o 3 yea s.
Resul s: The mean age a in e iew was 71 yea s old. Ini ially, he e was a high p e alence o
ca dio ascula isk ac o s: dyslipidemia (62%), hype ension (56%), obesi y (34%), smoking
(33%), and diabe es melli us (29%). A e 3 yea s, 36% had achie ed op imal blood p essu e
con ol, 29% had achie ed op imal LDL choles e ol le els, and among diabe ic pa ien s, 72.6%
had achie ed op imal HbA1c le els. Addi ionally, 38% we e non-obese and 82% we e non-
smoke s. In o al, 53.42% o he pa icipan s we e ollowing a pha macological egimen ha
included he ecommended medica ions om all 4 g oups: an ipla ele o an icoagulan d ugs
( ecei ed by 98.63%), be a-blocke s (76.56%), enin-angio ensin sys em d ugs (78.08%), and
s a ins (90.41%).
Conclusion: Women wi h ch onic ischemic hea disease in he Cen o de Galiza heal hca e a ea
ha e a signi ican ly high p e alence o inadequa ely con olled ca dio ascula isk ac o s.
Despi e a subs an ial pe cen age o pa ien s being p esc ibed he medica ions ecommended
by ESC guidelines, i is clea ha he e is a need o close moni o ing and in e en ion by
heal hca e p o essionals. Encou aging a mo e sui able li es yle and op imizing ea men s a e
essen ial in cases whe e cu en app oaches a e insu icien in achie ing he p oposed
objec i es.
6
ÍNDICE
RESUMO 3
RESUMEN 4
ABSTRACT 5
ÍNDICE 6
ABREVIATURAS 8
1 INTRODUCIÓN 9
1.1 EPIDEMIOLOXÍA DAS SÍNDROMES CORONARIAS AGUDAS 9
1.2 FACTORES DE RISCO CARDIOVASCULAR 9
1.3 FISIOPATOLOXÍA DAS SÍNDROMES CORONARIAS AGUDAS 10
1.3.1 Fisiopa oloxía no sexo eminino 12
1.4 EVENTOS DISPARADORES DA RUPTURA DA PLACA ATEROMATOSA 12
1.5 TRATAMENTO DO INFARTO CON ELEVACIÓN DO ST 12
1.6 PREVENCIÓN DE ENFERMIDADES CARDIOVASCULARES EN INDIVIDUOS CON ELEVADO RISCO 13
2 OBXECTIVOS 15
2.1 OBXECTIVO PRINCIPAL 15
2.2 OBXECTIVOS SECUNDARIOS 15
3 MATERIAL E MÉTODOS 16
3.1 DESEÑO 16
3.2 ÁMBITO DE ESTUDO 16
3.4 RECOLLIDA DE DATOS E VARIABLES CLÍNICAS 16
3.5 ANÁLISE ESTATÍSTICA 17
3.6 ASPECTOS MÉDICO LEGAIS 17
4 RESULTADOS 18
4.1 CARACTERÍSTICAS BASAIS 18
4.2 MORTALIDADE 19
4.3 CONTROL DOS FACTORES DE RISCO 20
4.3.1 Hipe ensión a e ial 21
4.3.2 LDL-coles e ol 21
4.3.3 Diabe e melli us 22
4.3.5 Tabaquismo 24
4.4 TRATAMENTO AOS 3 ANOS 25
5. DISCUSIÓN 27
5.2 CONTROL DE RISCO AOS 3 ANOS 27
5.3 TRATAMENTO 28
6 LIMITACIÓNS 32
7 CONCLUSIÓNS 33
7
BIBLIOGRAFÍA 34
ANEXO 36
DICTAME DO COMITÉ DE ÉTICA 36
8
ABREVIATURAS
DM: Diabe e melli us
ECV: En e midade ca dio ascula
FRCV: Fac o de isco ca dio ascula
HTA: Hipe ensión a e ial
ICP: In e encionismo co ona io pe cu áneo
IMC: Índice de masa co po al
SCA: Sínd ome co ona ia aguda
SCACEST: Sínd ome co ona ia aguda con ele ación do segmen o ST
SCASEST: Sínd ome co ona ia aguda sen ele ación do segmen o ST
PA: P esión a e ial
1 INTRODUCIÓN
1.1 EPIDEMIOLOXÍA DAS SÍNDROMES CORONARIAS AGUDAS
As en e midades ca dio ascula es cons i úen a p imei a causa de mo e nos países
desen ol idos, das cales a a un 44% es án elacionadas coa en e midade co ona ia. (1)
Incluídos den o do espec o da en e midade co ona ia, a ópanse as sínd omes co ona ias
agudas (SCA a pa i de ago a), que ep esen an a ase aguda da en e midade e a p esen ación
clínica máis ecuen e da ca diopa ía isquémica (66% dos casos) (2), concen ando a maio
mo bilidade e mo alidade. O cad o clínico e a p ognose dependen da in ensidade da isquemia
e o es ado de saúde p e io dos doen es, podendo p esen a se dende unha manei a
asin omá ica a a como un cad o de anxina ines able, un in a o miocá dico ou, incluso, baixo a
o ma de mo e súbi a. Con poucas palab as e co obxec i o de simpli ica a súa a aliación e a
es anda ización do a amen o, os SCA clasi ícanse segundo o seu modo de p esen ación
elec oca diog á ica: SCA con ele ación do segmen o ST (SCACEST) e SCA sen ele ación do ST
(SCASEST).
A incidencia dos SCA a ía en e países, con axas máis ele adas no les e e cen o de Eu opa e
meno es na á ea medi e ánea. Seguindo unha pe spec i a empo al, se poñemos o oco na
e olución his ó ica ecen e dos SCA podemos ap ecia un no able descenso na incidencia dos
SCACEST men es que, polo con a io, a de SCASEST duplicouse. Es e cambio de endencia
pode explica se po unha maio e icacia na p e ención xun o cunha mello ía no seu
a amen o, o que á súa ez en como consecuencia unha impo an e diminución da
mo alidade e unha espe anza de ida cada ez máis longa, p oducíndose un aumen o
p og esi o da p e alencia dos SCA.
Os es o zos en p e ención e a amen o acompañá onse dunha edución na mo alidade
ca dio ascula dun 54% no pe íodo de 2000-2015. (3)
En can o á idade de p esen ación, exis e unha di e enza epidemiolóxica en e mulle es e
homes, expe imen ándose o p imei o SCA 10 anos máis a de en mulle es que en homes,
ipicamen e despois da menopausina. (4) No caso das mulle es, a p esen ación é en o ma de
SCASEST con máis ecuencia que nos homes (66.1% s 57.5%, p<0.001). (5)
1.2 FACTORES DE RISCO CARDIOVASCULAR
Un ac o de isco ca dio ascula (FRCV) é unha ca ac e ís ica biolóxica ou un hábi o ou es ilo
de ida que aumen a a p obabilidade de su i ou de alece debido a unha en e midade
ca dio ascula (ECV) naqueles indi iduos que o p esen an. A ausencia de FRCV non exclúe a
posibilidade de desen ol e unha ECV no u u o e a súa p esenza ampouco implica
necesa iamen e que es a aia apa ece .
16
3 MATERIAL E MÉTODOS
3.1 DESEÑO
T á ase dun es udo p ospec i o, unicén ico e obse acional, ealizado a pa i de exis os de
da os da Unidade de Ca dioloxía In e encionis a do Complexo Hospi ala io Uni e si a io de
San iago de Compos ela (CHUS) ob idos pa a a ealización do es udo “P og ama de a ención
ao in a o agudo de mioca dio con ele ación do segmen o ST na Á ea Cen o de Galiza.
De e minan es p ognós icos, de ección de g upos de isco e opo unidades de mello a”. Di os
exis os o on le ados a cabo dende o 1 de xanei o do 2008 a a o 1 de ab il de 2020.
3.2 ÁMBITO DE ESTUDO
O ámbi o de es udo es á ci cunsc i o á Á ea Sani a ia Cen o de Galiza, cuxo cen o de
e e encia pa a o in e encionismo co ona io é o CHUS. Con én des aca que se incluí on no
es udo doen es emi idas ao noso cen o pa a manexo in asi o u xen e do SCACEST dende
pun os de Galiza ó a da nosa á ea de e e encia.
3.3 POBOACIÓN A ESTUDO
Incluí onse odas as doen es de sexo eminino ing esadas de o ma consecu i a coa diagnose
de IAMCEST no noso cen o (Complexo Hospi ala io Uni e si a io de San iago de Compos ela)
e que o on some idas a e apia de epe usión u xen e dende o 1 de xanei o de 2018 a a o 23
de no emb o de 2019, sendo un o al de 100 doen es. É un exis o de doen es non
seleccionadas, máis alá de polo sexo, polo que e lic e a p ác ica clínica dia ia da nosa á ea.
3.4 RECOLLIDA DE DATOS E VARIABLES CLÍNICAS
A ecollida de da os ealizouse en dúas e apas: du an e o ing eso do e en o índice da doen e
ecollé onse p ospec i amen e as a iables demog á icas, clínicas e e apéu icas.
Pos e io men e, íxoselles un seguimen o a 3 anos pa a coñece o seu es ado i al, a e apia
que se seguía en di o momen o e o seu con ol de ac o es de isco.
As on es de da os o on, ademais da en e is a coa doen e e a amilia, o exis o elec ónico
IANUS.
As a iables ecollidas du an e o ing eso e incluídas nes a análise o on: a iables demog á icas
(sexo, idade, peso e alla), ac o es de isco ca dio ascula (hipe ensión a e ial [de inida pola
diagnose médica p e ia ou polo uso de medicación hipo enso a], diabe e melli us [po
diagnose p e ia ou medicación hipoglicemian e], dislipemia [diagnose p e ia ou medicación
hipolipemian e] e hábi o abáquico).
17
As a iables ecollidas du an e o pe íodo de seguimen o o on: ac o es de isco ca dio ascula
(HTA, DM, dislipemia, hábi o abáquico e IMC) aos 3 anos do e en o índice, o a amen o
a macolóxico da ca diopa ía isquémica aos 3 anos e a mo alidade o al.
Comple ouse o seguimen o clínico a a o éxi us ou a a o eche do seguimen o ao cabo dos
mencionados 3 anos despois do p oceso agudo.
3.5 ANÁLISE ESTATÍSTICA
As a iables ca egó icas p esen á onse como ecuencia e po cen axe.
3.6 ASPECTOS MÉDICO LEGAIS
O es udo oi ap obado polo Comi é de É ica da In es igación (CEI) de San iago-Lugo co código
de exis o 2021/117.
O desen ol emen o do p oxec o ealizouse espec ando as No mas de Boa P ác ica Clínica, os
p incipios é icos undamen ais es ablecidos na Decla ación de Helsinki e o Con enio de O iedo,
así como os equisi os es ablecidos na lexislación española no ámbi o da in es igación.
Todo da o clínico ecollido dos suxei os a es udo disociouse en o ixe dos seus da os de
iden i icación pe soal, asegu ando o anonima o des es doen es e espec ando así a Lei de
P o ección de Da os de Ca ác e Pe soal (Lei O gánica 3/2018, do 5 de decemb o), a Lei
41/2002, do 14 de no emb o (Lei básica egulado a da au onomía do doen e d dos seus
de ei os e ob igas en ma e ia de in o mación e documen ación clínica), así como a Lei 3/2001,
do 28 de maio, (Lei egulado a do consen imen o in o mado e da his o ia clínica dos doen es),
a Lei 3/2005, do 7 de ma zo, de modi icación da Lei 3/2001, o Dec e o 29/2009, do 5 de
eb ei o, polo que se egula o acceso á his o ia clínica elec ónica, e o Dec e o 164/2013, do
24 de ou ub o, de modi icación do Dec e o 29/2009.
O es udo enmá case na mencionada liña de in es igación sob e o p og ama de a ención ao
in a o, do cal é a In es igado a P incipal Ana Belén Cid Ál a ez, e que es á debidamen e
au o izada polo CEI de Galiza co Código de Rexis o: 2021/117.
Os doen es incluídos i ma on un consen imen o in o mado pe mi indo o uso da súa
in o mación clínica e mos as biolóxicas pa a ins de in es igación. Debido ao ca ác e
obse acional do es udo p esen e, o cal se basea unicamen e na análise de da os ecollidos,
non se conside ou p eciso solici a un no o consen imen o in o mado adicional.
18
4 RESULTADOS
4.1 CARACTERÍSTICAS BASAIS
4.1.1 Desc ición da coho e es udada
No pe íodo comp endido en e o 1 de xanei o do 2008 a a o 16 de xuño de 2020, un o al de
2547 doen es cun episodio de Sínd ome Co ona ia Aguda con ele ación do ST (SCACEST)
a ados con anxioplas ia p ima ia incluí onse no exis o de da os a pa i do cal se ixo es e
es udo. Des es, seleccioná onse consecu i amen e odas as mulle es que p esen a on o
e en o agudo en e o 1 de xanei o de 2018 e o 23 de no emb o de 2019, cons i uíndo a coho e
que es uda emos no p esen e aballo. O núme o o al de indi iduos a es uda é de 100.
O 100% das doen es incluídas son mulle es. A media de idade oi de 71 anos (IC95% 68,45-
73,55). Un 71% delas p esen aba no momen o da inclusión unha idade maio a 65 anos.
4.1.2 Ca ac e ís icas clínicas basais
No momen o do e en o ca dio ascula agudo, os ac o es de isco ca dio ascula (FRCV)
p esen es o denados po ecuencia o on: dislipemia (62%), hipe ensión a e ial (56%),
obesidade (34%), abaquismo (33%) e diabe e melli us (29%).
O ac o de isco ca dio ascula (FRCV) máis p e alen e oi a dislipemia, p esen ándose nun
62% dos doen es. O segundo FRCV máis p e alen e oi a hipe ensión a e ial (>140/90 mmHg),
que se a opou nun 56%. O alo medio do IMC na mos a oi de 29,28 (IC95% 28,21-30,35). Un
34% das mulle es es udadas padecían obesidade, sendo o IMC en e 30,00-34,99 nun 21%,
en e 35,00-39,99 nun 11% e >40,00 nun 2%. Se o a omado en conside ación o sob epeso
62%
38%
Dislipemia
SI NON
71%
29%
Doen es segundo a idade
>65 <65
Figu as 1-2.
19
(son un 35% as que p esen an un IMC en e 25,00-29,99), a po cen axe global de mulle es na
mos a que p esen an un IMC supe io ao do in e alo da no malidade (é dici , unha medida
maio a 25,00) se ía dun 69%. Como se pode obse a , no caso de incluí amén o sob epeso,
es e ac o de isco posiciona íase como o máis p e alen e, supe ando así á dislipemia. A
con inuación a opamos o hábi o abáquico, p esen e nun 33% das doen es e, po úl imo, a
diabe e melli us, que oi iden i icada nun 29%.
4.2 MORTALIDADE
Na coho e a es udo cons i uída po 100 doen es, le ouse a cabo un seguimen o a 3 anos
dende o momen o do e en o índice (ing eso po SCACEST con e apia de epe usión u xen e).
29%
71%
Diabe e melli us
SI NON
56%
44%
HTA
SI NON
2% 16%
35%
21%
11%
15%
IMC
>40 18.00-24.99
25.00-29.99 30.00-34.99
35.00-39.00 NON HAI DATOS
33%
67%
Hábi o abáquico
SI NON
Figu as 3-6.
20
A mo alidade global de oda a coho e ao inaliza o seguimen o oi dun 23% (n=23).
Du an e o ing eso alece on 9 doen es (9%).
Tendo en con a o pe íodo dende a al a hospi ala ia a a a inalización do seguimen o aos 3 anos,
o on 14 as doen es inadas (14%).
Den o do g upo o al das mulle es alecidas, un 91,30% (n=21) e an maio es de 65 anos e un
52,17% (n=12) alcanzaban 80 ou máis anos. Se se analizan os ac o es de isco ca dio ascula
p esen es nas doen es inadas, ob éñense os seguin es da os: un 56,52% padecían HTA, un
47,83% dislipemia, un 34,78% su ían diabe e melli us, un 30,43% obesidade (débese e en
con a que se se engade a po cen axe das mulle es que iñan sob epeso a ci a alcanza o 56,52%
e, po ou a pa e, que non se consegui on da os nun 39,13%) e 13,04% es aban expos as
ac i amen e ao abaco.
Se se analiza a mo alidade segundo os ac o es de isco no momen o do SCACEST, ese que:
alece on un 20,97% das que xa p esen aban HTA no momen o do e en o índice, un 17,74%
das doen es con dislipemia, un 27,59 das que padecían diabe e melli us, un 20,59% de aquelas
que iñan obesidade (un 18,84% se se eñen en con a sob epeso+obesidade) e un 9,09% das
que umaban. Facendo unha análise da mo alidade segundo g upos de idade, emos que
ina on un 29,58 % das doen es maio es de 65 anos e un 38,71% das maio es de 80.
4.3 CONTROL DOS FACTORES DE RISCO
Recollé onse os da os en elación ao con ol dos FRCV aos 3 anos da da a inicial de cada doen e,
podendo ecompila en o al as a iables de 73 mulle es, xa que no pe íodo en emedias houbo
56,52%
47,83%
34,78% 30,43%
13,04%
0,00%
10,00%
20,00%
30,00%
40,00%
50,00%
60,00%
HTA Dislipemia Diabe e melli us Obesidade Tabaquismo
P e alencia dos FRCV en e as alecidas
Figu a 7.
21
unha pe da de 27 doen es (23 po alecemen o e 4 po non man e dende o momen o da al a
hospi ala ia ningún ipo de seguimen o no SERGAS [Se izo Galego de Saúde]).
4.3.1 Hipe ensión a e ial
Es ablecé onse 3 in e alos segundo os cales se clasi icou ás pa icipan es no es udo: en
p imei o luga , aquelas que iñan unha p esión a e ial sis ólica (PAS < 130 mmHg), que se ían
as que eñen a súa PA op imamen e con olada. En segundo luga , si úanse as que eñen unha
PAS > 130 mmHg pe o < 140 mmHg. O úl imo segmen o é o das mulle es que eñen unha PAS
> 140 mmHg, que se ían aquelas que non eñen a PA con olada.
Ob í ose que un 36% (n=26) alcanzou un con ol óp imo da PA (< 130 mmHg) g azas a adición
de cambios no es ilo de ida e a amen o a macolóxico in ensi o. Un 27% (n=20) conseguiu
man e unha PA < 140 mmHg sen log a educila po debaixo de 130 mmHg. A po cen axe das
que man i e on unha PA > 140 mmHg, e que polo an o i e on un mal con ol, cons i uíu o
16% (n=12). O es an e 21% (n=15) non oi obxec o de ningunha medición da p esión a e ial
en e os 2 e os 3 anos po pa e do seu médico de amilia, dun ca diólogo ou dun
endoc inólogo, mo i o polo que non se posúen os da os.
Figu as 8-9.
4.3.2 LDL-coles e ol
Os in e alos es ablecidos pa a a análise o on os seguin es: <55 mg/dL (<1.4 mmol/L), que
co esponde ía ao obxec i o de con ol óp imo de LDL-c en doen es con ECV es ablecida; >55
mg/dL e <100 mg/dL (2.6 mmol/L); >100mg/dL, que se ían aquelas mulle es que, es ando xa
con a amen o hipolipemian e con es a inas de al a in ensidade soas ou con eze imibe, non
28%
18%
12%
23%
15%
4%
PA aos 3 anos po in e alos
<130 >130, <140
>140 ÉXITUS
NON HAI DATOS NON SEGUIMENTO SERGAS
36%
27%
16%
21%
PA aos 3 anos, excluíndo éxi us e
pe das de seguimen o
<130 <130, >140 >140 NON HAI DATOS
22
conseguen acada o obxec i o de <55 mg/dL, polo que se e ían bene iciadas coa adición de
iPCSK9.
Segundo os da os ecompilados, o alo medio de LDL-c acadado oi 68,16 mg/dL (IC95% 62,28-
74,04). Un 29% das mulle es (n=21) log a on o obxec i o de <55 mg/dL pa a un con ol óp imo
do LDL-c; un 55% (n=40) i e on ci as de en e 55 e 100 mg/Dl (das cales n=23, é dici , un 32%
do o al se a opa en e 55 e 70 mg/dL) e un 11% (n=8) es i o moi lonxe do obxec i o,
man éndose po en iba de 100 mg/dL. Un 5% das pa icipan es (n=4) non iñan ningunha
medición de LDL-c en e os 2 e os 3 anos, polo que non se eñen os seus da os.
4.3.3 Diabe e melli us
Es ableceuse como pun o de co e do con ol óp imo da diabe e un alo de HbA1c < 7%.
Un 73% das doen es (n=53) seguidas aos 3 anos non padecía diabe e. En con aposición, un
27% (n=20) o an diagnos icadas de DM, das cales un 72,60% (n=14) iñan un con ol óp imo
acadando unha HbA1c < 7%, men es que un 27,40% (n=6) non log aba alcanza di os alo es,
a pesa dos consellos de es ilo de ida e os á macos ecibidos.
Den o do subg upo que p esen aba un mal con ol da DM, un 66,67% (n=4) e an mulle es
maio es de 65 anos, conc e amen e de 76,79, 82 e 84 anos, a opándose que ademais as de 76
e 79 anos es aban nun ango de HbA1c en e 7-8%; as doen es de 82 e 84, pola súa pa e, iñan
ci as que alcanzaban o 9,1 e o 9,7%.
29%
55%
11% 5%
LDL-C aos 3 anos, excluíndo
éxi us e pe das de seguimen o
<55 >55, <100 >100 NON HAI DATOS
21%
8%
40%
23%
4%4%
LDL-C aos 3 anos
<55 >100
>55,<100 ÉXITUS
NON HAI DATOS NON SEGUIMENTO SERGAS
Figu as 10-11.
23
4.3.4 Índice de Masa Co po al
U ilizá onse os segmen os que de inen o no mopeso, o sob epeso e os dis in os g aos de
obesidade pa a clasi ica as doen es a es udo: é dici , o g upo con no mopeso comp ende IMC
en e 18,00 e 24,99; o g upo con sob epeso dende un IMC de 25,00 a 29,99; o de obesidade
de g ao 1, dende 30,00 a a 34,99; o de obesidade de g ao 2, dende 35,00 a 39,99; e o de
obesidade de g ao 3, aquelas cun IMC > 40,00.
Os da os que a opamos na mos a es udada o on os seguin es: soamen e un 8% (n=6) es aban
en no mopeso; un 30% (n=22) iñan sob epeso; un 29% (n=14) padecían obesidade de g ao 1;
un 8% (n=6), obesidade de g ao 2 e a a un 10% (n=7) alcanzaban alo es indica i os de
obesidade de g ao 3. Ob í ose amén que a a nun 25% das doen es (n=18) non se ealiza a
ningún cálculo do IMC aos 2-3 anos de seguimen o, nin se ealiza a a medición das a iables
73% 72,60% 27,40%
27%
Diabe e melli us aos 3 anos, excluíndo
éxi us e pe das de seguimen o
NON DIABÉTICAS DIABÉTICAS
DIABÉTICAS CON HbA1c<7% DIABÉTICAS CON HbA1c>7%
53%
4% 23%
72,60%
27,40%
20%
Diabe e melli us aos 3 anos
NON DIABÉTICAS DIABÉTICAS
NON SEGUIMENTO SERGAS ÉXITUS
DIABÉTICAS CON HbA1c<7% DIABÉTICAS CON HbA1c>7%
Figu as 12-13.
24
7% 6%
22%
14%
6%
23%
18%
4%
IMC aos 3 anos
>40,00 18,00-24,99
25,00-29,99 30,00-34,99
35,00-39,99 ÉXITUS
NON HAI DATOS NON SEGUIMENTO SERGAS
Figu a 14-15.
necesa ias pa a o seu cálculo, polo que non dispoñemos de da os des a po cen axe de
mulle es. Vese que, no seu conxun o, a a un 67% (n=49) das doen es es udadas das cales se
puido ob e da os es án nun ango de sob epeso ou obesidade.
4.3.5 Tabaquismo
O 82% (n=60) das doen es non e a umado a cando se ixo o seguimen o aos 3 anos. Po ou a
banda, no 14% (n=10) pe sis ía o hábi o abáquico. Non se log ou ob e da os nun 4% das
mulle es (n=3).
8%
30%
19%
8%
10%
25%
IMC aos 3 anos, excluíndo éxi us e
pe das de seguimen o
18,00-24,99 25,00-29,99 30,00-34,99
35,00-39,99 >40,00 NON HAI DATOS
60%
10%
23%
3%4%
Tabaquismo aos 3 anos
0 1
ÉXITUS NON HAI DATOS
NON SEGUIMENTO SERGAS
82%
14%
4%
Tabaquismo aos 3 anos, excluíndo
éxi us e pe das de seguimen o
NON SI NON HAI DATOS
Figu a 16-17.
25
4.4 TRATAMENTO AOS 3 ANOS
A áboa 2 mos a o a amen o a macolóxico ca dio ascula seguido polas doen es no
momen o da ecollida de da os ealizada aos 3 anos.
Táboa 2. T a amen o a macolóxico ca dio ascula p esen e aos 3 anos.
T a amen o
% de doen es (núme o o al=73)
An iag egan es
79,45% (n=58)
An icoagulan es
20,55% (n=15)
Be abloquean es
76,71% (n=56)
IECA ou ARA-II
73,97% (n=54)
Sacubi ilo-Valsa án
4,11% (n=3)
Espi onolac ona
20,55% (n=15)
I ab adina
4,11% (n=3)
iSGLT2
9,59% (n=7)
Es a inas
90,41% (n=66)
Eze imibe
60,27% (n=44)
iPCSK9
0% (n=0)
Insulina
5,48% (n=4)
An idiabé icos o ais
23,29% (n=17)
O 98,63% (n=72) ecibían an iag egan es (ácido ace ilsalicílico [AAS], P asug el, Ticag elo ou
Clopidog el), an icoagulan es (cuma ínicos ou de acción di ec a) ou ambos. Des a po cen axe,
un 78,08% (n=57) o que ecibía e a an iag egan es; un 19,18% (n=14), an icoagulan es e un
1,37% (n=1), ambos. Só 1 mulle non ecibía ningún dos dous á macos.
O 76,71% (n=56) u ilizaba be abloquean es. O 78,08% (n=57) es aba a ado con á macos que
ac uaban no sis ema enina-anxio ensina: nun 73,97% (n=54) e an IECAs ou ARA-II, men es
que nun 4,11% (n=3) e a Sacubi ilo-Valsa án. O 20,55% usaba an agonis as da aldos e ona
(na nosa mos a o on en odos os casos espi onolac ona).
Os iSGLT2 o an in oducidos na pau a do 9,59% (n=7), das cales n=6 e an amén diabé icas.
Con espec o ao a amen o hipolipemian e, o 90,41% (n=66) ecibía es a inas e o 60,27%
(n=44), eze imibe. Non houbo ningunha doen e que ecibi á iPCSK9.
Un o al de 39 de odas as mulle es es udadas seguía unha pau a a macolóxica que incluí a os
seguin es 4 g upos de á macos: an iag egan es ou an icoagulan es, be abloquean es,
á macos con a o sis ema enina-anxio ensina e es a inas, cons i uíndo un 53,42% daquelas
ás que se lles puido ace seguimen o aos 3 anos.
32
6 LIMITACIÓNS
T á ase dun es udo baseado na in o mación ecollida de doen es mulle es que o ma on pa e
dun p og ama de a ención ao in a o agudo de mioca dio con ele ación do segmen o ST. Es e
non é un es udo compa a i o con a óns, xa que se deseñou pa a es ablece o pe il e os
ac o es de isco ca dio ascula e o a amen o da ca diopa ía isquémica c ónica só en
mulle es. Ademais, a poboación mos al é pequena en compa ación cos exis os poboacionais.
Po ou o lado, ob i é onse os da os do cómpu o xe al de uso de cada á maco en ez do
a amen o pa icula de cada doen e.
Non se puide on ob e os da os da ac i idade ísica e, nos casos nos que non es aba medido
polo seu médico de a ención p ima ia, ca diólogo ou endoc inólogo, non se puido ampouco
coñece o IMC, o LDL-c ou a p esión a e ial.
33
7 CONCLUSIÓNS
Nas mulle es do noso medio es udadas ob í ose que no momen o do ing eso inicial po
SCACEST as p e alencias de FRCV e an as seguin es: dislipemia (62%), hipe ensión a e ial
(56%), obesidade (34%), abaquismo (33%) e diabe e melli us (29%).
Os esul ados do aballo e elan que un g an núme o das pa icipan es non se con ola ben
en e mos de ac o es de isco ca dio ascula nos anos pos e io es ao e en o co ona io, o que
segundo a e idencia cien í ica a o ece a apa ición de no os e en os e unha maio
mo bimo alidade. A pesa de que apa en emen e moi as ecibían os á macos ecomendados
polas guías ESC de p e ención ca dio ascula de 2021, a maio ía das pa icipan es no noso
es udo non conseguía os obxec i os de p esión a e ial, LDL-c e IMC. Polo con a io, a inmensa
maio ía log a an o cese o al do hábi o abáquico e unha g ande po cen axe das diabé icas
acada a ni eis de HbA1c < 7%.
Un seguimen o máis in ensi o po pa e de a ención p ima ia ou ca dioloxía ou endoc inoloxía
é necesa io pa a ga an i o cump imen o dunha die a adecuada, xun o coa ealización de
exe cicio ísico e a adhe encia ao a amen o a macolóxico. A pa icipación de en e ma ía,
nu icionis as e ou os especialis as como psicólogos ou psiquia as pode apo a unha mello a
no con ol de doen es ca diópa as.
Unha po cen axe non desp ezable de doen es non iña odas as medicións aconsellables de
ac o es de isco ao longo dos 2-3 anos seguin es, polo que un maio es o zo no seguimen o
se ía desexable.
No caso de se necesa io po non acada un bo con ol dos ac o es de isco, é p eciso escala
o a amen o, pa icula men e no caso dos hipolipemian es, nos que emos que nas nosas
doen es, aínda con alo es como LDL-c > 100 mg/dL, moi a as ados á ci a obxec i o de LDL-c,
non se engaden ao a amen o os inhibido es de PCSK9, á macos moi p ome edo es pa a o
con ol das ci as de coles e ol e que xa demos a on unha edución de a a o 60% dos seus
ni eis.
34
BIBLIOGRAFÍA
1.
Ko se a K, De Backe G, De Bacque D, Rydén L, Hoes A,
G obbee D. Li es yle and impac on ca dio ascula isk
ac o con ol in co ona y pa ien s ac oss 27 coun ies:
Resul s om he Eu opean Socie y o Ca diology ESC-EORP
EUROASPIRE V egis y. Eu J P e Ca diol. 2019; 26(8): p.
824–35.
2.
Bosch Geno e X. Ca diopa ía isquémica. 19 h ed. Fa e as
Rozman . Ba celona: Else ie ; 2020.
3.
Díez-Espino J. Impac o de Li e’s Simple 7 en la incidencia de
e en os ca dio ascula es mayo es en adul os españoles
con al o iesgo de la coho e del es udio PREDIMED. Re Esp
Ca diol. 2020; 73(3): p. 205–11.
4.
Pa hak L, Shi odka S, Rupa elia R, Rajebahadu J. Co ona y
a e y disease in women. Indian Hea J. 2017; 69(4): p.
532–8.
5.
Wilkinson C, Bebb O, Dondo T, Munyombwe T, Casadei B,
Cla ke S, e al. Sex di e ences in quali y indica o
a ainmen o myoca dial in a c ion: a na ionwide coho
s udy. Hea . 2019; 105(7): p. 516–23.
6.
Beja ano J, Cuixa C. Fac o es de iesgo ca dio ascula y
a ención p ima ia: e aluación e in e ención. A en
P ima ia. 2011; 43(12): p. 668–77.
7.
Neme z P, Roge V, Ransom J, Bailey K, Edwa ds W, Leibson
C. Recen ends in he p e alence o co ona y disease: a
popula ion-based au opsy s udy o nonna u al dea hs. A ch
In e n Med. 2008; 168(3): p. 264–70.
8.
Fe nández-Al i a J, Fus e V, Pocock S, Sanz J, Fe nández-
F ie a L, Laclaus a M, e al. P edic ing subclinical
a he oscle osis in low- isk indi iduals: Ideal ca dio ascula
heal h sco e and Fus e -BEWAT sco e. J Am Coll Ca diol.
2017; 70(20): p. 2463–73.
9.
San os-Gallego C, Pica os e B, Badimón J. Pa hophysiology
o acu e co ona y synd ome. Cu A he oscle Rep. 2014;
16(4): p. 401.
10.
Hansson G, Libby P. The immune esponse in
a he oscle osis: a double-edged swo d. Na Re Immunol.
2006; 6(7): p. 508–19.
11.
Na ula J, Nakano M, Vi mani R, Kolodgie F, Pe e sen R,
Newcomb R, e al. His opa hologic cha ac e is ics o
a he oscle o ic co ona y disease and implica ions o he
indings o he in asi e and nonin asi e de ec ion o
ulne able plaques. J Am Coll Ca diol. 2013; 61(10): p.
1041–51.
12.
Ahmadi A, A gulian E, Leipsic J, Newby D, Na ula J. F om
subclinical a he oscle osis o plaque p og ession and acu e
co ona y e en s: JACC s a e-o - he-a e iew. J Am Coll
Ca diol. 2019; 74(12): p. 1608–17.
13.
Mo oyama S, Sa ai M, Ha igaya H, Anno H, Inoue K, Ha a T.
Compu ed omog aphic angiog aphy cha ac e is ics o
a he oscle o ic plaques subsequen ly esul ing in acu e
co ona y synd ome. J Am Coll Ca diol. 2009; 54(1): p. 49–
57.
14.
Falk E, Nakano M, Ben zon JF, Finn AV, Vi mani R. Upda e
on acu e co ona y synd omes: he pa hologis s’ iew. Eu
Hea J. 2013; 34(10): p. 719–28.
15.
A dissino M, Nelson A, Maglie a G, Malagoli Tagliazucchi G,
Disis o C, Celli P. Sex- ela ed di e ences in long- e m
ou comes a e ea ly-onse myoca dial in a c ion. F on
Ca dio asc Med. 2022; 9: p. 863811.
16.
Cenko E, Yoon J, Kede S, S anko ic G, Vasilje ic Z, K ljanac
G. Sex di e ences in Ou comes a e STEMI: E ec
modi ica ion by ea men s a egy and age. JAMA In e n
Med. 2018; 178(5): p. 632–9.
17.
Ben zon J, O suka F, Vi mani R, Falk E. Mechanisms o
plaque o ma ion and up u e. Ci c Res. 2014; 114(12): p.
1852–66.
18.
Ibanez B, James S, Agewall S, An unes M, Buccia elli-Ducci
C, Bueno H. 2017 ESC Guidelines o he managemen o
acu e myoca dial in a c ion in pa ien s p esen ing wi h ST-
segmen ele a ion: The Task Fo ce o he managemen o
acu e myoca dial in a c ion in pa ien s p esen ing wi h ST-
segmen ele a ion o he Eu opean Socie y o Ca diology
(ESC). Eu Hea J. 2018; 39(2): p. 119–77.
19.
Neumann FJ, Sousa-U a M, Ahlsson A, Al onso F, Banning A,
Benede o U. 2018 ESC/EACTS Guidelines on myoca dial
e ascula iza ion. Eu Hea J. 2019; 40(2): p. 87–165.
20.
Visse en F, Mach F, Smulde s Y, Ca ballo D, Koskinas K, Bäck
M. 2021 ESC Guidelines on ca dio ascula disease
p e en ion in clinical p ac ice. Eu J P e Ca diol. 2022;
29(1): p. 5–115.
21.
Zamo ano J, Ga cía-Moll X, Fe a i R, G eenlaw N.
Ca ac e ís icas demog á icas y clínicas de los pacien es con
en e medad co ona ia es able: esul ados del egis o
CLARIFY en España. Re Esp Ca diol. 2014; 67(7): p. 538–44.
22.
Gámez J, Ripoll T, Ba ios V, Angui a M, Ped ei a M,
Mada iaga I. Pe il clínico de la muje con ca diopa ía
isquémica es able en España. Son necesa ios más es ue zos
en p e ención secunda ia. Es udio SIRENA. Re Clin Esp
(Ba c). 2016; 216(1): p. 1–7.
23.
Zhao M, Vaa jes I, G aham I, G obbee D, Spie ing W,
Klips ein-G obusch K. Sex di e ences in isk ac o
managemen o co ona y hea disease ac oss h ee
egions. Hea . 2017; 103(20): p. 1587–94.
24.
Pa adoxical sex di e ence in in-hospi al ou come ollowing
an acu e co ona y synd ome managed conse a i ely:
Resul s om he ISACS-TC. J Am Coll Ca diol. 2015; 65(10):
p. A83.
25.
Nade i S, Bes wick J, Wald D. Adhe ence o d ugs ha
p e en ca dio ascula disease: me a-analysis on 376,162
pa ien s. Am J Med. 2012; 125(9): p. 882-7.e1.
26.
Soldinop M. Sex di e ences in pha macokine ics and
pha macodynamics. Clin Pha macokine . 2009; 48: p. 143–
57.
27.
Rosano G, Lewis B, Agewall S, Wassmann S, Vi ale C,
Schmid H. Gende di e ences in he e ec o
ca dio ascula d ugs: a posi ion documen o he Wo king
G oup on Pha macology and D ug The apy o he ESC. Eu
Hea J. 2015; 36(40): p. 2677–80.
28.
Walli-A aei M, Joseph P, Roseng en A, Chow C, Ranga ajan
S, Lea S. Va ia ions be ween women and men in isk
35
ac o s, ea men s, ca dio ascula disease incidence, and
dea h in 27 high-income, middle-income, and low-income
coun ies (PURE): a p ospec i e coho s udy. Lance . 2020;
396(10244): p. 97–109.
29.
Cid Ál a ez AB. P og ama de a ención al in a o agudo de
mioca dio con ele ación del segmen o ST en el Á ea Cen o
de Galicia. De e minan es p onós icos, de ección de g upos
de iesgo y opo unidades de mejo a San iago de
Compos ela: Uni e sidade de San iago de Compos ela;
2021.
30.
Mosca L, Benjamin E, Be a K, Bezanson J, Dolo R, Lloyd-
Jones D, e al. E ec i eness-based guidelines o he
p e en ion o ca dio ascula disease in women--2011
upda e: a guideline om he ame ican hea associa ion: A
guideline om he Ame ican hea associa ion. Ci cula ion.
2011; 123(11): p. 1243–62.
31.
Guija o C, Ci ei a F, López-Mi anda J, Masana L, Ped o-
Bo e J, Pin ó X. Si uación en 2020 de los eque imien os
pa a la u ilización de inhibido es de PCSK9 en España:
esul ados de una encues a nacional. Clin In es ig
A e ioscle . 2022; 34(1): p. 10–8.
32.
Saba ine M, Giugliano R, Keech A, Hona pou N, Wi io S,
Mu phy S. E olocumab and clinical ou comes in pa ien s
wi h ca dio ascula disease. N Engl J Med. 2017; 376(18): p.
1713–22.
33.
Schwa z G, S eg P, Sza ek M, Bha D, Bi ne V, Diaz R.
Ali ocumab and ca dio ascula ou comes a e acu e
co ona y synd ome. N Engl J Med. 2018; 379.
34.
Pogoso a N, Ko se a K, De Bacque D, on Känel R, De
Smed D, B u hans J. Psychosocial isk ac o s in ela ion o
o he ca dio ascula isk ac o s in co ona y hea disease:
Resul s om he EUROASPIRE IV su ey. A egis y om he
Eu opean Socie y o Ca diology. Eu J P e Ca diol. 2017;
24(13): p. 1371–80.
36
ANEXO
DICTAME DO COMITÉ DE ÉTICA
37
