Vice ei o ía de eS UdaN eS,
cUl U a e Fo MaciÓN coN iNUa
Unha colección o ien ada a edi a ma e iais docen es de
calidade e pensada pa a apoia o aballo do p o eso ado e do
alumnado de odas as ma e ias e i ulacións da uni e sidade
G ao en Relacións Labo ais e Recu sos Humanos
Psicoloxía dos G upos e Equipos de T aballo
Mª Te esa He mo López
Escola Uni e si a ia de Relacións Labo ais de Lugo
(Adsc i a á USC)
1
G upos e equipos de aballo
9788498 877434
ISBN 978-84-9887-743-4
G upos e equipos de aballo
1
Mª Te esa He mo López
Escola Uni e si a ia de Relacións Labo ais de Lugo
(Adsc i a á USC)
ADVERTENCIA LEGAL: ese ados odos os de ei os.
Queda p ohibida a duplicación, o al ou pa cial des a
ob a, en calque a o ma ou po calque a medio (elec-
ónico, mecánico, g a ación, o ocopia ou ou os) sen
consen imen o exp eso po esc i o dos edi o es.
© Uni e sidade de San iago de Compos ela, 2011
Deseño
Unidixi al
Edi a
Vice ei o ía de Es udan es, Cul u a
e Fo mación Con inua da
Uni e sidade de San iago de Compos ela
Se izo de Publicacións
da Uni e sidade de San iago de Compos ela
Imp ime
Unidixi al
Se izo de Edición Dixi al da
Uni e sidade de San iago de Compos ela
Dep. Legal: C 2221-2011
ISBN 978-84-9887-743-4
UNIDADE DIDÁCTICA I. G upos e equipos de aballo - 3
MATERIA: Psicoloxía dos G upos e Equipos de T aballo
TITULACIÓN: G ao en Relacións Labo ais e Recu sos Humanos
PROGRAMA XERAL DO CURSO
Localización da p esen e unidade didác ica
Unidade I. G upos e equipos de aballo
De inición
Ca ac e ís icas dos g upos e equipos
Van axes e incon enien es dos equipos de aballo
Unidade II. Tipos de g upos labo ais
Fo mais-in o mais
Comi és
G upos de discusión
Cí culos de calidade
G upos au oxes ionados
Equipos i uais
Equipos in e uncionais
Ou os equipos
Unidade III. Es u u a e dinámica dos g upos labo ais
Fo mación, desen ol emen o e ambien e g upal
Es u u a g upal
Unidade IV. Rendemen o g upal
Rendemen o eal e po encial dun g upo
Facili ación, p oduc i idade e g upos labo ais
Inc emen o da e icacia nos equipos de aballo
Dis uncións de g upos e equipos de aballo
Unidade V. Técnicas g upais en con ex os o ganizacionais
Técnicas de o mación e desen ol emen o do clima g upal
Técnicas c ea i as
Técnicas de oma de decisións
UNIDADE DIDÁCTICA I. G upos e equipos de aballo - 5
ÍNDICE
P esen ación ................................................................................................. 7
Os obxec i os ............................................................................................... 7
Os p incipios me odolóxicos ...................................................................... 8
Os con idos básicos .................................................................................. 10
1. De inición. Concep os xe ais
1.1. Psicoloxía dos g upos e equipos de aballo ........................ 10
1.2. P ocesos que in e eñen no compo amen o humano .......... 10
1.3. De inición. Análise his ó ica ................................................... 11
2. Ca ac e ís icas dos g upos e equipos de aballo ............................ 12
2.1. G upos e equipos de aballo ................................................ 12
2.1.1. Ca ac e ís icas xe ais dun g upo ................................ 12
2.1.2. Ca ac e ís icas xe ais dun equipo .............................. 13
3. Van axes e incon enien es dos equipos de aballo ........................ 13
3.1. Van axes do aballo en equipo ............................................. 13
3.2. Incon enien es do aballo en equipo .................................... 13
Ac i idades p opos as ............................................................................... 14
A aliación da unidade didác ica ............................................................... 15
Anexos ......................................................................................................... 16
Bibliog a ía .................................................................................................. 16
UNIDADE DIDÁCTICA I. G upos e equipos de aballo - 7
PRESENTACIÓN
Es a unidade didác ica denominada G upos e equipos de aballo o ma
pa e da ma e ia op a i a Psicoloxía dos g upos e equipos de aballo que se
impa e no p imei o cuad imes e do e cei o e cua o cu so den o da
i ulación de g ao en Relacións Labo ais e Recu sos Humanos. Pa a pode
ob e o máximo ap o ei amen o, en xe al, ecoméndase que o alumno eña
supe ada a ma e ia de Psicoloxía do T aballo, Socioloxía do T aballo e
Compo amen o O ganizacional xa que is o lle pe mi i á e uns
coñecemen os p e ios que lle axuda án a comp ende e con ex ualiza os
emas a impa i .
A ma e ia e sa sob e os g upos e equipos de aballo dende un
pun o de is a eó ico e p ác ico. T á ase dunha ma e ia op a i a xe al cunha
ca ga lec i a de 4,5 c édi os. Di idi ase en pa es:
x Na p imei a pa e, dáse un enma que concep ual da psicoloxía dos
g upos, aise unha b e e ecensión his ó ica e éñense en con a os
p ocesos que in e eñen no compo amen o dos indi iduos.
T abállanse de inicións e concep os.
x Pos e io men e e ase a implicación do compo amen o dos
indi iduos cando o man un g upo, as ca ac e ís icas dis in i as de
g upos e equipos así como as an axes e incon enien es de
pe ence a g upos e equipos de aballo.
x Pa alelamen e comeza ase a aballa a ni el p ác ico os aspec os
elacionados cos p ocesos que in e eñen no compo amen o
humano: pe cepción, ap endizaxe, comunicación, e c pa a máis
adian e ex apolalo aos g upos de aballo nas o ganizacións.
Es a p imei a unidade é in odu o ia e p e ende se i de apoio pa a
o es o do ema io. A súa inco po ación én xus i icada pola necesidade de
acada un dominio daqueles con idos eó icos e me odolóxicos que se
conside an básicos e que nos se i án como in odución das p ác icas. E
ademais pola con eniencia de c ea un con ex o inicial uni o me, que pode
a o ece a adquisición de coñecemen os semellan es e ademais unha
linguaxe común e unha ac i ude posi i a ca a á ma e ia.
OS OBXECTIVOS
Obxec i os xe ais da ma e ia
x Que os alumnos adqui an di e sos coñecemen os que dende a
Psicoloxía dos G upos e do aballo explican e desc iben os
compo amen os dos indi iduos cando pa icipan ou in e eñen en
g upos ou en equipos de aballo.
x Que os alumnos coñezan o manexo dalgunhas e amen as ou
écnicas necesa ias pa a a comp ensión do papel e do
compo amen o do indi iduo nes e con o no (a a és da alo ación
dos esul ados en simulacións, dinámicas de g upo, e c.).
14 - UNIDADE DIDÁCTICA I. G upos e equipos de aballo
x Con o mismo de i ado do desexo de pe ence ao g upo.
x Responsabilidade ambigua.
x Apa ición de con li os no in en o de esol e p oblemas.
ACTIVIDADES PROPOSTAS
Pa a un mello seguimen o des es es bloques de con idos da unidade
didác ica os alumnos eñen que ealiza os exe cicios p opos os an es ou
despois da explicación dos con idos expos os na aula. As p ác icas que se
ealiza án ao longo do cu so se i án pa a que o p opio alumno sexa
conscien e das icisi udes da pe enza e da pa icipación eal no g upo e no
el equipo de aballo. En e as ac i idades e án que: di e encia dis in os
ipos de compo amen o, desen ol e habilidades de comunicación e i a
conclusións aplicadas dos ex os en egados.
De inición. Concep os Xe ais
P ocesos que in e eñen no compo amen o
x Exe cicios de pe cepción, unha ez ealizados e án que indica con
que pa e do explicado se co esponde e po que nos in e esa
a alo. Po exemplo pa a obse a a in e acción e como imos
modelando o que pensamos, acemos, e c..
x Exe cicios de comunicación: aspec os non lingüís icos ( ex o),
comunicación non e bal (dinámica de pequeno g upo) e
comunicación e bal ( oll-paying e dinámica de pequeno g upo).
Realiza anse dis in as ac i idades na aula que poñan de mani es o
como se p oduce a comunicación e que aspec os emos que e en
con a pa a a in e acción nos g upos de aballo e as ba ei as que
emos que soluciona .
De inición
x An es da explicación eó ica do ema o mula anse dis in as
cues ións e solici a se a ealización, po pa e dos alumnos, dun
b e e aballo esc i o no que se con emple a de inición de g upo
xun o coa espos a ás cues ións, pa a en egalo e poñelo en común
na aula e ace compa ación en e as dis in as de inicións a opadas
e así acili a o a ance dos con idos.(Anexo I)
Ca ac e ís icas dos g upos
x En ega, despois da exposición do ema, de dis in os ex os: “a
p esión do g upo na pe cepción dun es ímulo ambiguo”, “ansiedade
e a iliación” pa a que o analicen e despois se comen e na aula pa a
i a conclusión sob e os dis in os enómenos da in e acción dos
indi iduos.
x En ega dun ex o an es da explicación po pa e do p o eso
“condiciones ambien ais e p odu i idade”, os alumnos e án que
in en a i a unha explicación pa a logo coas súas achegas
comple a a exposición sob e algunhas ca ac e ís icas dos g upos.
UNIDADE DIDÁCTICA I. G upos e equipos de aballo - 15
Van axes e incon enien es dos equipos de aballo
x Realiza ase unha pequena dinámica con dous g upos, en unción
dos alumnos asis en es, a pa i da cal elabo a án unha lis axe das
an axes e incon enien es a opados na pe enza ao g upo o mado,
con as ando a in o mación, pa a con inua coa exposición dos
con idos eó icos.
AVALIACIÓN DA UNIDADE DIDÁCTICA
Realizase unha a aliación in eg al. Te ase en con a o cump imen o de
obxec i os da unidade didác ica a a és do ma e ial esc i o en egado polos
alumnos, a súa obse ación di ec a nas ac i ades p opos as: dinámicas de
g upo, oll-playing (pa icipación, implicación, aplicación de
coñecemen os...) e as dis in as cues ións ealizadas du an e o
desen ol emen o da unidade didác ica. A asis encia á clase exposi i a se á
ob iga o ia e amén ás clases in e ac i as pa a pode supe a a unidade
didác ica e a ma e ia. Os casos excepcionais habe á que xus i icalos. A
a aliación e á luga ao comezo da unidade didác ica (inicial), ao longo do
seu desen ol emen o (p ocesual) e ao seu ema e ( inal).
No que espec a á a aliación inicial, e á luga na p imei a sesión de
clase e ealiza ase a a és da o mulación dunha se ie de p egun as e
a i macións elacionadas coa ma e ia a a a sob e as que o alumnado
debe á con es a ou mani es a a súa con o midade ou disc epancia e os
mo i os que sus en an es a, es ablecendo así un pequeno deba e den o da
aula do que poidamos ecolle in o mación sob e as súas ideas p e ias e
coñecemen os sob e a psicoloxía do g upos e equipos de aballo. Tamén
nos axuda á a cons a a as súas ac i udes ca a á ma e ia.
A a aliación p ocesual le a ase a cabo de manei a con inuada
endo en con a as posibles consul as ealizadas a a és da i o ía, a
pa icipación ac i a do alumnado esol endo as ac i idades de lec u a, a
ealización de aballos e dinámicas g upais. A in o mación ecadada se á
u ilizada pa a alo a o g ao de in e io ización dos con idos aballados e
in oduci , de se o caso, os eaxus amen os necesa ios pa a un mello
desen ol emen o dos obxec i os.
A a aliación inal comp ende a dimensión eó ica e ealiza ase a
a és dun exame inal, co es o das unidades didác icas, que e á en
con a as compe encias especí icas da ma e ia que es án elacionadas coa
adquisición de coñecemen os eó icos. Supo á unha alo ación dun 70% da
cuali icación inal. Como c i e ios de a aliación inal que comple an a p oba
esc i a es ablécense os seguin es:
x Desempeño, in e ese e pa icipación dos alumnos en cada unha das
ac i idades p opos as na clase (p ác icas, aballos, lec u as,
dinámicas, e c).
x Nos aballos asignados aos alumnos pa a a súa pos e io
exposición alo a ase: calidade an o do seu con ido como da
o ganización, a súa cohe encia e a súa exposición.
16 - UNIDADE DIDÁCTICA I. G upos e equipos de aballo
Es a pa e es a á alo ada con un 30%. Se á p eciso e ap obado a
pa e do exame ( 5 sob e 10) pa a pode supe a a ma e ia.
ANEXOS
Anexo 1
DIRECTRICES DO TRABALLO DE CARÁCTER TEMÁTICO
Poden o ma g upos de es pe soas.
De inición de G upos.
O aballo debe con a cos seguin es apa ados:
1. Po ada
Ex ensión máxima: 1 páxina.
Debe incluí í ulo, nome e apelidos dos compoñen es do g upo,
denominación da ma e ia e nome dos p o eso es da ma e ia; cu so,
i ulación á que pe ence, ano académico e da a de en ega do aballo.
Todos es es elemen os deben se dis ibuídos na po ada a c i e io do
g upo.
2. Índice
Ex ensión máxima: 1 páxina.
Debe ecolle odos os apa ados do aballo que cons i úen as epíg a es e
especi ica a páxina conc e a de cada un. Cada epíg a e e subepíg a e debe
e un í ulo p opio, adecuado ao con ido.
3. In odución ou p esen ación
Ex ensión máxima: 2 páxinas
Inclui á o obxec i o xe al do aballo e se é p eciso os obxec i os
pa icula es. Pode des aca a impo ancia do ema ou a súa xus i icación.
4. Con idos
Ex ensión máxima: 8 páxinas.
Inclui á o desen ol emen o dos con idos xe ais e especí icos e dis ibui ase
en epíg a es.
5. Conclusións
Ex ensión máxima 1 páxinas.
6. Bibliog a ía e e e encias
Ex ensión máxima: 1 páxina.
Só se poden incluí lib os, e is as ou documen os u ilizados e ci ados no
aballo. Debe elabo a se seguindo a no ma i a de e is as p o esionais e
cien í icas. As páxinas web debe án incluí ademais da a de consul a.
UNIDADE DIDÁCTICA I. G upos e equipos de aballo - 17
BIBLIOGRAFÍA
x ALCOVER, C. M. Y OTROS. (2004). In oducción a la Psicología del
T abajo. McG aw-Hill.
x AYESTERÁN, S.(1993). Indi idualizacion y g upalidad: dos dimensiones
que de inen la es uc u a y la dinamica del g upo. Psico hema. 1993.
Vol. 5,nº.1, (199-211)
x AYESTARÁN, S. (ED.) (1996). El g upo como cons ucción social.
BARCELONA:PLURAL.
x BLANCO, A.; CABALLERO, A. Y DE LA CORTE (2005). Psicología de los
g upos. Mad id: Pea son P en ice-Hall
x BLANCHET, A. TROGNON, A. (1996) La Psicología de los G upos.
Biblio eca Nue a
x BALLENATO, G. (2005). T abajo en Equipo. dinámica y pa icipación en
los g upos. Ediciones Pi ámide.
x GIL, F. E AL. (COORDS.) (1999). In oducción a la psicología de los
g upos. Mad id: Pi ámide
x GIL, F. E ALCOVER, C. M. (Coo dinado es). 2003. In oducción a la
Psicología de las O ganizaciones. Alianza Edi o ial.
x GIL, F. (2007). P ác icas de Psicología de los G upos: Expe iencias.
Pi ámide
x LUTHANS, F. (2008). Compo amien o O ganizacional. McG aw-Hill.
x ROBBINS, S. P. (2009). COMPORTAMIENTO ORGANIZACIONAL. Pea son -
P en ice Hall.
x KIRSTEN, R, MÜLLER-SCHWARZ, J. (1991) ENTRENAMIENTO DE GRUPOS.
Ediciones Mensaje o.
x ZARCO, V. E RODRÍGUEZ, A (Di ec o es). 2008. Psicología de los G upos y
de las O ganizaciones. Pi ámide.
x Papeles del Psicólogo (2011).Vol. 32.
Vice ei o ía de eS UdaN eS,
cUl U a e Fo MaciÓN coN iNUa
Unha colección o ien ada a edi a ma e iais docen es de
calidade e pensada pa a apoia o aballo do p o eso ado e do
alumnado de odas as ma e ias e i ulacións da uni e sidade
G ao en Relacións Labo ais e Recu sos Humanos
Psicoloxía dos G upos e Equipos de T aballo
Mª Te esa He mo López
Escola Uni e si a ia de Relacións Labo ais de Lugo
(Adsc i a á USC)
1
G upos e equipos de aballo
9788498 877434
ISBN 978-84-9887-743-4
