Fe nando Ri ei o Fo moso
A impo ancia da
in e mediación
inancei a pa a o
c ecemen o
económico. Teo ía e
e idencia empí ica
in e nacional
Facul ade de Ciencias Económicas e
Emp esa iais
Xuño 2017
T aballo de Fin de G ao p esen ado na Facul ade de Ciencias Económicas e Emp esa iais da
Uni e sidade de San iago de Compos ela pa a a ob ención do G ao en Economía
T aballo de
in de g ao
2
A impo ancia da in e mediación inancei a pa a o c ecemen o económico. Teo ía e
e idencia empí ica in e nacional
Resumo
O p esen e T aballo de Fin de G ao busca en ende a ele ancia que eñen os bancos e
ou os in e media ios inancei os pa a explica a axa de c ecemen o dunha economía.
Na p imei a pa e, discú ense os mecanismos eó icos polos que os sis emas inancei os
poden se de e minan es pa a o c ecemen o. Nunha segunda sección, elabó ase un
modelo eó ico de c ecemen o con in e mediación inancei a pa a ca ac e iza
anali icamen e a cues ión. Na e cei a pa e, p océdese a ealiza unha es imación
economé ica que nos pe mi i á es a empi icamen e a impo ancia da in e mediación
inancei a sob e as axas de c ecemen o de a ios países, clasi icados segundo o g ao de
desen ol emen o dos seus in e media ios.
Nº de palab as: 9983.
3
A impo ancia da in e mediación inancei a pa a o c ecemen o económico. Teo ía e
e idencia empí ica in e nacional
Índice
Resumo ..................................................................................................................... 2
Índice ......................................................................................................................... 3
Índice de ab e iacións ............................................................................................... 4
Índice de áboas, g á icos ou igu as .......................................................................... 5
In odución ................................................................................................................ 6
Plani icación .............................................................................................................. 7
Desen ol emen o do aballo .................................................................................... 8
1 O sis ema inancei o e o c ecemen o económico .................................................. 8
1.1 As uncións dos sis emas inancei os ............................................................. 9
1.2 Sis emas bank-based e ma ke -based ......................................................... 11
1.2.1 A di e sidade de opinión e o inanciamen o da inno ación ................................. 12
2 Un modelo de c ecemen o con in e mediación inancei a ................................. 14
2.1 O modelo xe al ............................................................................................. 14
2.1.1 Emp esas e inno ación........................................................................................ 15
2.1.2 C ecemen o ........................................................................................................ 20
2.2 O modelo con in e mediación inancei a .................................................... 20
2.2.1 A selección dos p oxec os ................................................................................... 21
2.2.2 Acla acións.......................................................................................................... 23
3 A e idencia empí ica............................................................................................. 24
3.1 T aballos empí icos de ondo ....................................................................... 25
3.2 Análise da e idencia empí ica ...................................................................... 26
3.2.1 A impo ancia dos in e media ios pa a o c ecemen o económico ....................... 29
3.2.2 Unha posible explicación ..................................................................................... 31
Conclusións e ampliación ......................................................................................... 33
Bibliog a ía .............................................................................................................. 34
Anexo ...................................................................................................................... 36
4
A impo ancia da in e mediación inancei a pa a o c ecemen o económico. Teo ía e
e idencia empí ica in e nacional
Índice de ab e iacións
I+D
In es igación e Desen ol emen o
i.e.
Id es
PIB
P odu o In e io B u o
PTF
P odu i idade To al dos Fac o es
PWT
Penn Wo ld Table (base de da os)
5
A impo ancia da in e mediación inancei a pa a o c ecemen o económico. Teo ía e
e idencia empí ica in e nacional
Índice de áboas, g á icos ou igu as
Táboa 1. P obabilidade de inno ación ........................................................................... 18
Táboa 2. Decisión de a aliación de p oxec os. ............................................................... 22
Táboa 3. Resul ados da es imación, países subdesen ol idos inancei amen e (FU) ... 30
Táboa 4. Resul ados da es imación, países desen ol idos inancei amen e (FD) ......... 30
G á ico 1. Valo es medios pa a o pe íodo 1996-2011 das a iables de c ecemen o e
desen ol emen o inancei o pa a dous g upos de países ............................................. 28
Táboa A. Relación de países subsen ol idos e desen ol idos inancei amen e ........... 36
6
A impo ancia da in e mediación inancei a pa a o c ecemen o económico. Teo ía e
e idencia empí ica in e nacional
In odución
O desen ol emen o inancei o dun país en unha impo ancia innegable pa a a
ac i idade económica. Se adop amos unha pe spec i a de longo p azo, non obs an e, as
eo ías do c ecemen o acos uman abs ae se de cues ións inancei as, como os
p oblemas de in o mación asimé ica dos me cados inancei os ou a exis encia de
in e media ios, pa a cen á ense na acumulación de ac o es e no p og eso écnico.
Aínda así, a impo ancia dos in e media ios, p incipalmen e bancos, e dos me cados
inancei os pa a o c ecemen o oi xa salien ada po au o es clásicos, como Schumpe e
(1961), que des acan o papel que en o sis ema inancei o pa a o inanciamen o da
acumulación de capi al e dos p oxec os de inno ación.
Os canais a a és dos cales o sis ema inancei o se mani es a no c ecemen o son a ios.
En pa icula , po emos a ención en como a capacidade dos in e media ios pa a educi
os p oblemas de in o mación asimé ica exis en es en e os di e en es axen es á ho a
de ealiza en in e cambios inancei os pode epe cu i sob e a axa de c ecemen o
dunha economía.
En p imei o luga , expomos os mecanismos eó icos polos que os in e media ios
inancei os in lúen sob e o c ecemen o económico, nomeadamen e a selección e
moni o ización de emp esas e al e na i as de in es imen o, a a és da concesión de
c édi o. Discu i emos amén cales son as an axes e des an axes que p esen an os
sis emas inancei os baseados na in e mediación on e a aqueles baseados nos
me cados. Na segunda sección, le amos a cabo unha análise máis igo osa emp egando
un modelo eó ico de c ecemen o, no que a acumulación de capi al e o inanciamen o
da inno ación equi en a ac uación dun in e media io, quen lida con p oblemas de
in o mación.
Nunha e cei a sección, e isamos os esul ados de di e en es es udos empí icos sob e
o ema e ca ac e izamos os sis emas de in e mediación de di e en es países como
desen ol idos e subdesen ol idos inancei amen e. Usando unha se ie de a iables
eais e inancei as, le amos a cabo unha es imación economé ica. O obxec i o des a
pa e é es a empi icamen e se o sis ema banca io, ao educi as asime ías
in o macionais en e a o ado es e in es ido es, en algunha epe cusión sob e as axas
de c ecemen o. Finalmen e, concluímos que o g ao de desen ol emen o dos
in e media ios dun país é impo an e pa a da espos a á p egun a o mulada, o que
nos conduce a pensa que a ele ancia dos in e media ios pa a o c ecemen o é maio
en países con sis emas de in e mediación inancei a pouco desen ol idos.
7
A impo ancia da in e mediación inancei a pa a o c ecemen o económico. Teo ía e
e idencia empí ica in e nacional
Plani icación
OUTUBRO
L
MA
M
X
V
S
D
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
NOVEMBRO
L
MA
M
X
V
S
D
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
DECEMBRO
L
MA
M
X
V
S
D
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
XANEIRO
L
MA
M
X
V
S
D
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
FEBREIRO
L
MA
M
X
V
S
D
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
MARZO
L
MA
M
X
V
S
D
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
ABRIL
L
MA
M
X
V
S
D
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
Escolla do
í ulo e do i o
Reunións co i o
MAIO
L
MA
M
X
V
S
D
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
Re isión bibliog á ica
Elabo ación do aballo
XUÑO
L
MA
M
X
V
S
D
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
En ega ao i o
Depósi o
8
A impo ancia da in e mediación inancei a pa a o c ecemen o económico. Teo ía e
e idencia empí ica in e nacional
Desen ol emen o do aballo
1 O sis ema inancei o e o c ecemen o
económico
O sis ema inancei o é o conxun o de me cados, axen es e ins i ucións que pe mi en
le a a cabo a ans e encia de ondos en e indi iduos en di e en es momen os do
empo e con inxencias u u as. Un sis ema inancei o se á an o máis desen ol ido
can o mello e máis e icien emen e le e a cabo es e come ido. Des a manei a, unhas
ins i ucións inancei as a anzadas se án capaces de a ec a os ondos p es ables dos
a o ado es a aqueles p oxec os de in es imen o, que en capi al ísico, que en
ac i idades de in es igación e desen ol emen o, que xe en maio es e o nos e que
con ibúan en maio medida pa a a e iciencia e o c ecemen o económico.
Ao longo da his o ia exis i on di e en es sis emas inancei os. A súa e olución his ó ica
pode e se en Allen e Gale (2000), onde se obse a como os sis ema inancei os
deixa on de es a es inxidos a uns poucos ins umen os (me ais p eciosos) e uncións
(p és amo ao come cio, in e cambio de bonos do Es ado) pa a o ná ense máis
desen ol idos, o malizados e complexos e ocupa en un luga máis impo an e á ho a
de inancia a ac i idade económica.
Desde mediados do século XIX, en plena Segunda Re olución Indus ial, comezan a
dis ingui se dous modelos di e en es de sis emas inancei os, que aínda hoxe
p edominan nos países desen ol idos: o modelo ma ke -based, undamen ado nos
me cados inancei os como ehículo da ans e encia de ondos e ípico nos países
anglosaxóns, e o modelo bank-based, en que a canalización do a o o ca a ao
in es imen o se ca ac e iza pola ac uación de in e media ios inancei os,
p incipalmen e os bancos come ciais, e que p edomina en Alemaña, Xapón, F ancia e a
9
A impo ancia da in e mediación inancei a pa a o c ecemen o económico. Teo ía e
e idencia empí ica in e nacional
Eu opa con inen al. Ambos os modelos, amplamen e discu idos na ob a de Allen e Gale
(2000), eñen o ixes di e en es e a ec an po di e sas ías o c ecemen o económico, se
ben é ce o que empi icamen e ningún deles é cla amen e supe io ao ou o.
O p opósi o des a sección é desc ibi como epe cu e, no plano eó ico, o sis ema
inancei o no c ecemen o económico. Pa a iso, es udamos os p incipais mecanismos
polos que c ecemen o e inanzas se elacionan e discu imos b e emen e as i udes do
sis ema bank-based, ca ac e izado pola in e mediación inancei a e obxec o des e
aballo, sob e aquel en que p edominan os me cados, pa a de e mina o c ecemen o
dun país.
1.1 As uncións dos sis emas inancei os
Po que é impo an e o sis ema inancei o pa a o c ecemen o? Como xa se e e iu, a
unción p incipal do sis ema inancei o é a de pe mi i que os axen es ans i an ondos
en e di e en es momen os do empo e es ados da na u eza, pe mi indo conec a , en
pa icula , a o ado es que non que en gas a oda a súa iqueza en consumo p esen e
con emp esas que p ecisan hoxe comp a capi al ou le a a cabo p oxec os de
inno ación que lles pe mi an p oduci máis. En de ini i a, pola ía do inanciamen o do
capi al e da inno ación, o sis ema inancei o pode p omo e o c ecemen o: can o máis
desen ol ido sexa es e, os cus os de inanciamen o dos p oxec os se án meno es e
maio se á o c ecemen o económico.
As manei as nas que se conc e a ese ínculo son máis su ís: non semp e as emp esas
que eciben ondos son as máis p odu i as, as menos a iscadas ou as que máis
incen i os eñen pa a emp ega adecuadamen e os capi ais p es ados. O sis ema
inancei o debe pe mi i a canalización dos ondos aos seus usos máis desexables. Pa a
que iso acon eza, considé ase que os sis emas inancei os deben le a a cabo unha se ie
de uncións, esumidas po a ios au o es, como Buchie i (2011) ou Fe nández Ál a ez
e González Rod íguez (2005), que a con inuación se sin e izan.
En p imei o luga , un sis ema inancei o desen ol ido debe á mobiliza os ondos
p es ables ca a ao in es imen o. G an pa e dos in es imen os en capi al ísico ou en
inno ación necesa ios pa a o desen ol emen o dun país p esen an ele ados cus os
ixos que hai que inancia . Sen un sis ema inancei o e icaz, non é posible euni de
en e unha mul i ude de pequenos a o ado es os ecu sos necesa ios pa a inancia
es es p oxec os, que e minan po non pode le a se a cabo, p exudicando o
c ecemen o. En ón, se á p eciso pó á disposición dos a o ado es unha a iedade de
ins umen os (bonos, accións, depósi os a p azo…) que lles pe mi an ealiza
in es imen os inancei os pa a op imiza as súas ca ei as, á ez que as emp esas
in es ido as eúnen os ondos p ecisos pa a os p oxec os.
En segundo luga , unha ez mobilizado o a o o, se á p eciso que o sis ema inancei o
sexa capaz de chega a unha asignación do isco o máis e icien e posible. Pa a iso, e
pe an e a p esenza de cus os de ansacción e asime ías in o macionais en e
16
A impo ancia da in e mediación inancei a pa a o c ecemen o económico. Teo ía e
e idencia empí ica in e nacional
max
𝑁,𝑥1,…,𝑥𝐻𝑁1−𝛼∫𝐴ℎ
1−𝛼𝑥ℎ
𝛼𝑑ℎ
𝐻
0−𝑤𝑁−∫𝑝ℎ𝑥ℎ𝑑ℎ
𝐻
0
de onde ob emos, en equilib io, os seguin es esul ados:
𝑤=(1−𝛼)∫𝐴ℎ
1−𝛼𝑥ℎ
𝛼𝑑ℎ
𝐻
0𝑁𝛼
∀ℎ, 𝑝ℎ=𝛼(𝐴ℎ𝑁)1−𝛼𝑥ℎ
𝛼−1
Os p ezos 𝑝ℎ son omados pola emp esa de bens inais e de e minados polas 𝐻
emp esas de bens in e medios. Cada unha des as emp esas en o monopolio sob e
unha a iedade ℎ de ben in e medio. Polo an o, o p ezo 𝑝ℎ se á maio ao cus o
ma xinal de p oduci o di o ben.
As emp esas de bens in e medios emp egan capi al 𝐾 pa a p oduci ben in e medio. A
unción de p odución de cada ben in e medio é:
𝑥ℎ=𝑔(𝐾ℎ)=1
𝜂𝐾ℎ⇒𝐾ℎ=𝜂𝑥ℎ
onde 𝜂 é un pa áme o de p odu i idade na p odución de 𝑥ℎ, igual pa a odos os
sec o es.
Como dixemos, na economía exis en emp esas de bens in e medios non inno ado as e
inno ado as. De en e os 𝐻 sec o es de bens in e medios, 𝐼 sec o es (na p opo ción 𝜋)
es án dominados po emp esas inno ado as e 𝐽 sec o es (na p opo ción 1−𝜋) son
sec o es non inno ado es. Cada unha des as emp esas ep esén ase cun subíndice 𝑖 ou
𝑗, espec i amen e.
2.1.1.2 Emp esas non inno ado as
O p oblema das emp esas de bens in e medios non inno ado as (subíndice 𝑗) edúcese
á p odución de bens in e medios, pa a o que debe án o ma capi al. Pa a iso, piden
p es ado ondos a un in e media io, polo que pagan unha axa de xu o 𝑟𝑁𝐼. O p oblema
de cada emp esa é:
17
A impo ancia da in e mediación inancei a pa a o c ecemen o económico. Teo ía e
e idencia empí ica in e nacional
∀𝑗,max
𝑥𝑗𝑝𝑗𝑥𝑗−𝑟𝑁𝐼𝐾𝑗⇒max
𝑥𝑗𝛼(𝐴𝑗𝑁)1−𝛼𝑥𝑗𝛼−𝑟𝑁𝐼𝜂𝑥𝑗
Onde 𝑟𝑁𝐼𝜂𝑥𝑗 é a can idade que pagan polo inanciamen o ex e no, que se pode exp esa
como 𝑟𝑁𝐼𝐿𝑗
𝑁𝐼 (aquí 𝐿 do inglés loan). En equilib io, esul a:
𝑥𝑗=𝐴𝑗𝑁(𝛼2
𝑟𝑁𝐼𝜂)1
1−𝛼
𝐿𝑗𝑁𝐼 =𝐾𝑗=𝜂𝐴𝑗𝑁(𝛼2
𝑟𝑁𝐼𝜂)1
1−𝛼
que son espec i amen e as can idades p oducidas de capi al in e medio e a demanda
de ondos p es ables da emp esa. Es as magni udes son uncións nega i as da axa 𝑟𝑁𝐼,
ixada no me cado xun o coa o e a de ondos, de e minada es a polos depósi os dos
consumido es e polos in e media ios inancei os.
2.1.1.3 Emp esas inno ado as
As 𝐼 emp esas inno ado as de bens in e medios que exis en na economía debe án
oma dúas decisións. Po unha banda, debido á unción de p odución dos bens
in e medios, debe án con a a capi al, 𝐾𝑖=𝜂𝑥𝑖. Po ou a, es as emp esas poden
dedica ecu sos Φ𝑖 á c eación de coñecemen o que lles pe mi a mello a a calidade dos
seus p odu os, 𝐴𝑖, e cob a un p ezo mais ele ado po eles, aumen ando os seus
bene icios. Ambas as dúas ac i idades equi en pedi un p és amo a un in e media io,
que deno a emos po 𝐿𝐼.
An es de nada, é p eciso modeliza a inno ación como un p oceso ince o con dous
es ados da na u eza: éxi o e acaso do es o zo inno ado . Nun momen o do empo 𝑡,
e pa indo dunha ecnoloxía 𝐴𝑖,𝑡−1, unha emp esa inno ado a en éxi o no p oceso
inno ado cunha p obabilidade 𝜇𝑖, en cuxo caso pasa a e 𝐴𝑖𝑡
∗=𝛾𝐴𝑖,𝑡−1, sendo 𝛾>0.
Con p obabilidade 1− 𝜇𝑖, o inno ado non en éxi o, e 𝐴𝑖𝑡 =𝐴𝑖,𝑡−1. Imos p esupo ,
ademais, que se en éxi o no p oceso inno ado ob e á un bene icio de monopolis a
posi i o, cob ando un p ezo maio aco de coa no a calidade do p odu o, pe o que se
acasa pe de o monopolio que os en aba e ob én bene icios nega i os, como en Aghion
e Howi (2008). Es as ideas esúmense na Táboa 1.
18
A impo ancia da in e mediación inancei a pa a o c ecemen o económico. Teo ía e
e idencia empí ica in e nacional
Táboa 1. P obabilidade de inno ación
Fon e: elabo ación p opia.
A p obabilidade de inno a 𝜇𝑖 non é esóxena, senón que depende do gas o en
inno ación Φ𝑖 le ado a cabo pola emp esa. Conside a emos a seguin e unción de
p odución de inno ación:
𝜇𝑖=( Φ𝑖
(𝛾𝐴𝑖)1−𝛼𝑥𝑖𝛼)𝜎
0<𝜎<1
O que es a unción de p odución de inno ación signi ica é que a p obabilidade de
inno a 𝜇𝑖 é c ecen e cos gas os en inno ación. Non obs an e, can o maio es sexan o
ni el ecnolóxico (medido po 𝐴𝑖) e o amaño da emp esa (medido polo ni el de endas
𝑥𝑖 ), máis di ícil se á inno a con cada eu o a ec o ao I+D
1
.
Tendo is o en con a eesc ibimos o p oblema da emp esa de bens in e medios
inno ado a como un p oblema de maximización do bene icio espe ado. Te á ing esos
posi i os se a inno ación en éxi o e nulos se a inno ación acasa:
max
𝑥𝑖,Φ𝑖𝜇𝑖·𝑝𝑖∗𝑥𝑖−𝑟𝐼(𝜂𝑥𝑖+Φ𝑖)
onde 𝑝𝑖∗ é o p ezo que cob a á se a inno ación en éxi o (mello a a calidade do ben
in e medio a 𝐴𝑖∗) con p obabilidade 𝜇𝑖. Pola súa pa e, 𝑟𝐼 é a axa de xu o que cob an os
in e media ios polo inanciamen o ex e no ás emp esas inno ado as, des inado á
o mación de capi al ou ao gas o en inno ación. Nes a al u a, imos asumi 𝑁=1 (pa a
1
A xus i icación da o ma uncional é ma emá ica, pois pe mi e simpli ica o cálculo e chega á axa de
c ecemen o da economía. Po én, a e idencia non é concluín e a espec o da unción de p odución de
inno ación. Como sinala Symeonidis (1996), os es udos empí icos sob e a elación en e amaño das
emp esas e inno ación non cons a an unha elación posi i a inequí oca en e es as dúas a iables. Algúns
au o es como Pa i (1984) conside an que se deben e en con a os pa óns sec o iais de inno ación, o
que equi ale ía no noso modelo a conside a que cada sec o 𝑖 en unha o ma uncional de 𝜇𝑖 di e en e.
Mais nós non en amos niso dada a ele ada complexidade que supo ía.
P obabilidade 𝜇𝑖
P obabilidade 1−𝜇𝑖
INNOVACIÓN
Éxi o: 𝐴𝑖𝑡
∗=𝛾𝐴𝑖,𝑡−1
F acaso: 𝐴𝑖𝑡 =𝐴𝑖,𝑡−1
INGRESOS
Posi i os: 𝑝𝑖∗𝑥𝑖
Nulos (pe de monopolio)
19
A impo ancia da in e mediación inancei a pa a o c ecemen o económico. Teo ía e
e idencia empí ica in e nacional
non pó a ención aos ac o es demog á icos e e i a e ec os de escala). Desen ol endo
es a exp esión, subs i uíndo 𝜇𝑖 e 𝑝𝑖∗ e endo en con a que 𝐴𝑖∗=𝛾𝐴𝑖, chegamos a:
max
𝑥𝑖,Φ𝑖(Φ𝑖
(𝛾𝐴𝑖)1−𝛼𝑥𝑖𝛼)𝜎𝛼(𝛾𝐴𝑖)1−𝛼𝑥𝑖𝛼−𝑟𝐼(𝜂𝑥𝑖+Φ𝑖)⇒
⇒max
𝑥𝑖,Φ𝑖𝛼Φ𝑖𝜎(𝛾𝐴𝑖)(1−𝛼)(1−𝜎)𝑥𝑖(1−𝜎)𝛼−𝑟𝐼(𝜂𝑥𝑖+Φ𝑖)
De i ando a exp esión dos bene icios con espec o a 𝑥𝑖 e a Φ𝑖, ob emos as uncións 𝑥𝑖
e Φ𝑖 co esponden es, en equilib io, que son unción nega i a do cus o o inanciamen o
ex e no, 𝑟𝐼:
𝑥𝑖=[𝛼2(1−𝜎)Φ𝑖𝜎𝐴𝑖(1−𝜎)(1−𝛼)
𝑟𝐼𝜂]1
1−𝛼(1−𝜎)
Φ𝑖=[𝛼𝜎(𝛾𝐴𝑖)(1−𝜎)(1−𝛼)𝑥𝑖(1−𝜎)𝛼
𝑟𝐼]1
1−𝜎
Subs i uíndo Φ𝑖 en 𝜇𝑖 chegamos a:
𝜇𝑖=(𝛼𝜎)𝜎
1−𝜎
(𝑟𝐼)𝜎
1−𝜎 =𝐶
(𝑟𝐼)𝜎
1−𝜎=𝜇
Es a exp esión é undamen al no noso modelo, pois es ablece que a p obabilidade de
que unha emp esa eña éxi o na inno ación no momen o 𝑡 depende posi i amen e dos
pa áme os da economía (cons an e 𝐶<1) e nega i amen e da axa de xu o dos
p és amos ás emp esas inno ado as 𝑟𝐼. Como odos es es pa áme os e a iables son
iguais pa a odas as emp esas, a p obabilidade de e éxi o na inno ación é 𝜇, igual pa a
odas nun momen o do empo.
O ei o de que 𝜇 dependa in e samen e de 𝑟𝐼 é o que incula o c ecemen o co papel
dos bancos. Se os bancos an ben o seu labo e son capaces de se compe i i os
cob ando un 𝑟𝐼 baixo, en ón pode án canaliza ap opiadamen e os ecu sos ca a ás
emp esas inno ado as, acili ando o inanciamen o e aumen ando a p obabilidade de
oco encia da inno ación e, dese xei o, o c ecemen o económico.
20
A impo ancia da in e mediación inancei a pa a o c ecemen o económico. Teo ía e
e idencia empí ica in e nacional
2.1.2 C ecemen o
P ocedemos ago a á de e minación da axa de c ecemen o no s eady-s a e. Es a axa
non pode se posi i a se non exis en emp esas inno ado as: se odas as emp esas da
economía son sec o es madu os que se limi an a pedi p es ado pa a acumula capi al,
sen le a a cabo gas o inno ado (𝜋=0), en ón chega á un momen o en que os
endemen os dec ecen es do capi al e mina án co c ecemen o. A axa de c ecemen o
𝑔 de equilib io se á nula.
Non obs an e, se exis e unha p opo ción 𝜋 de emp esas inno ado as de en e o o al
das emp esas, a axa 𝑔 se á posi i a no longo p azo. Pa indo de que nun momen o do
empo odas as emp esas inno ado as eñen a mesma p obabilidade 𝜇 de e éxi o nos
seus p oxec os de inno ación, pola lei dos g andes núme os, en cada momen o do
empo habe á unha p opo ción 𝜇 de emp esas inno ado as que e ec i amen e inno an.
No momen o 𝑡, habe á 𝜇𝐼 sec o es que eñan como p odu i idade 𝐴𝑖𝑡 =𝛾𝐴𝑖,𝑡−1 e
(1−𝜇)𝐼 sec o es que, ao non e en éxi o na inno ación, man eñen unha p odu i idade
de 𝐴𝑖𝑡 =𝐴𝑖,𝑡−1. Se de inimos 𝐴𝑡 e 𝐴𝑡−1 como os alo es medios de 𝐴 en 𝑡 e 𝑡−1 das
emp esas inno ado as, en ón de inimos a axa de c ecemen o da economía como:
𝑔=𝐴𝑡−𝐴𝑡−1
𝐴𝑡−1 =𝜇𝐼𝛾𝐴𝑡−1+(1−𝜇)𝐼𝐴𝑡−1−𝐴𝑡−1
𝐴𝑡−1
No malizando 𝐼=1, eesc ibimos:
𝑔=(𝛾−1)𝜇=(𝛾−1)𝐶
(𝑟𝐼)𝜎
1−𝜎
onde explici amos a elación nega i a exis en e en e a axa de c ecemen o e a axa de
xu o dos p és amos ás emp esas inno ado as.
A a ago a, imos como se compo an as emp esas na nosa economía e como eñen luga
a inno ación e o c ecemen o. Ago a, imos in oduci os in e media ios inancei os pa a
e como o seu compo amen o op imizado baixo a exis encia de asime ías
in o macionais de e mina 𝑟𝐼 e como a ec a así ao c ecemen o económico.
2.2 O modelo con in e mediación inancei a
No apa ado an e io , chegamos a es a exp esión:
21
A impo ancia da in e mediación inancei a pa a o c ecemen o económico. Teo ía e
e idencia empí ica in e nacional
𝑔=(𝛾−1)𝐶
(𝑟𝐼)𝜎
1−𝜎
que explici a a elación in e sa en e o c ecemen o económico e o cus o de
inanciamen o das emp esas inno ado as, 𝑟𝐼. A nosa in ención é e como a axa 𝑟𝐼 é
in luída pola ac uación dos in e media ios inancei os. Pa a iso, asumimos que na
economía exis e un banco ep esen a i o que conec a os a o os dos consumido es cos
in es imen os das emp esas de bens in e medios.
A unción p incipal dun banco é a de cap a depósi os dos a o ado es e concede
p és amos a quen aia le a a cabo gas os. Logo, o banco ep esen a i o ecibi á
depósi os 𝐷 dos consumido es, que debe á emune a á axa 𝑟𝑑, e usa aos pa a
concede senllos mon an es de c édi o aos sec o es inno ado e non inno ado , 𝐿𝑁𝐼 e
𝐿𝐼, polos que cob a as axas 𝑟𝐼 e 𝑟𝑁𝐼 espec i amen e. O banco busca á maximiza o
seu bene icio, e da súa in e acción coas emp esas esul an as axas de xu o aos c édi os,
ou o cus o de inanciamen o dos p oxec os.
No s eady-s a e, po emos a én ase en 𝑟𝐼, pos o que é a axa que a ec a ás emp esas
inno ado as e ao c ecemen o no longo p azo. A cues ión é: como poden as asime ías
in o macionais exis en es en e as emp esas e os bancos, comen adas na sección 1,
al e a a axa 𝑟𝐼 e, con ela, a axa 𝑔 de c ecemen o económico?
2.2.1 A selección dos p oxec os
Como dixemos, a inno ación é un p oceso ince o, o que o na as emp esas inno ado as
en ac i os con isco. Se a inno ación en éxi o (p obabilidade 𝜇), a emp esa ob én un
bene icio de monopolis a e é capaz de de ol e o c édi o e os xu os 𝑟𝐼𝐿𝐼 ao banco. Se
acasa (1−𝜇), en ón o monopolio dáselle a ou o axen e que man én a ecnoloxía
inicial e o banco non pode cob a o c édi o. A asime ía in o macional exis e cando o
banco e a emp esa asocian un alo di e en e a 𝜇, pois dispoñen de di e en e
in o mación sob e o posible éxi o das inno acións.
Así e odo, a asime ía in o macional pode se supe ada se os bancos seleccionan os
ac i os en que in is en, le ando a cabo unha a aliación dos p oxec os/emp esas. Logo,
o banco ep esen a i o pode á paga uns de e minados cus os pa a asocia o mesmo
alo a 𝜇 que a emp esa á que lle concede o c édi o. No noso modelo, imos ca ac e iza
a selección de p oxec os dunha o ma máis simple: asumindo un cus o, o in e media io
pode o na ce o o pagamen o do p incipal e os xu os dos ac i os con isco,
seleccionando só aqueles p oxec os que lle asegu an a de olución dos c édi os e
desapa ecendo así o p oblema de asime ía in o macional implíci o na selección de
p oxec os. Eses cus o que o banco debe asumi depende á da súa capacidade de
ecollida, análise e eu ilización da in o mación.
22
A impo ancia da in e mediación inancei a pa a o c ecemen o económico. Teo ía e
e idencia empí ica in e nacional
Pa a iso, imaxinemos un banco neu al ao isco que debe escolle o pa (𝐿𝑁𝐼, 𝐿𝐼) que
maximiza os seus bene icios espe ados. O banco ecibi á con ce eza 𝑟𝑁𝐼𝐿𝑁𝐼 das
emp esas non inno ado as, que son ac i os sen isco (monopolios capaces de de ol e
os c édi os) e paga á con ce eza 𝑟𝑑𝐷=𝑟𝑑(𝐿𝑁𝐼+𝐿𝐼), a emune ación dos depósi os.
Os pagamen os dos c édi os ás emp esas inno ado as son ince os: 𝑟𝐼𝐿𝐼 se inno an, 0
se non inno an. Pe o os bancos poden le a a cabo a a aliación dos p oxec os pagando
un cus o 𝑓𝐿𝐼 p opo cional ao mon an e do c édi o concedido, co que asegu an o
pagamen o de 𝑟𝐼𝐿𝐼. Na Táboa 2 apa ecen os pagamen os segundo a decisión do banco
e as con inxencias:
Táboa 2. Decisión de a aliación de p oxec os.
Fon e: elabo ación p opia.
Se decide a alia e paga o cus o, espe a á un pagamen o ce o; se á ince o se non
asume os cus os. Se o banco é neu al ao isco, oma á a decisión de a alia os p oxec os
semp e que se e i ique:
𝑟𝐴𝐼−𝐶·(𝑟𝑁𝐴
𝐼)1− 𝜎
1−𝜎>𝑓
Nese caso, esol e á:
max
𝐿𝑁𝐼,𝐿𝐼𝑟𝑁𝐼𝐿𝑁𝐼+𝑟𝐴𝐼𝐿𝐼−𝑓𝐿𝐼−𝑟𝑑(𝐿𝑁𝐼+𝐿𝐼)
de onde esul a a seguin e axa de xu o aos c édi os das emp esas inno ado as, an o
maio can o maio sexa o cus o de a aliación do banco:
𝑟𝐴𝐼=𝑟𝑑+𝑓
Se os cus os 𝑓 osen o su icien emen e p ohibi i os como pa a que o in e media io
p e e ise non a alia os p oxec os, e iamos o seguin e p oblema:
Inno a (𝜇)
Non inno a (1−𝜇)
A alía (A)
𝑟𝑁𝐼𝐿𝑁𝐼+𝑟𝐴𝐼𝐿𝐼−𝑓𝐿𝐼−𝑟𝑑(𝐿𝑁𝐼+𝐿𝐼)
𝑟𝑁𝐼𝐿𝑁𝐼+𝑟𝐴𝐼𝐿𝐼−𝑓𝐿𝐼−𝑟𝑑(𝐿𝑁𝐼+𝐿𝐼)
Non a alía (NA)
𝑟𝑁𝐼𝐿𝑁𝐼+𝑟𝑁𝐴
𝐼𝐿𝐼−𝑟𝑑(𝐿𝑁𝐼+𝐿𝐼)
𝑟𝑁𝐼𝐿𝑁𝐼−𝑟𝑑(𝐿𝑁𝐼+𝐿𝐼)
23
A impo ancia da in e mediación inancei a pa a o c ecemen o económico. Teo ía e
e idencia empí ica in e nacional
max
𝐿𝑁𝐼,𝐿𝐼𝑟𝑁𝐼𝐿𝑁𝐼+𝐶
(𝑟𝑁𝐴
𝐼)𝜎
1−𝜎𝑟𝑁𝐴
𝐼𝐿𝐼−𝑟𝑑(𝐿𝑁𝐼+𝐿𝐼)
onde 𝐶
(𝑟𝑁𝐴
𝐼)𝜎
1−𝜎 é a p obabilidade de oco encia da inno ación, de onde esul a:
𝑟𝑁𝐴
𝐼=(𝑟𝑑
𝐶)1−𝜎
1−2𝜎
Sendo 𝑟𝑑 de e minada pola ac i ude pe an e o a o o dos consumido es, 𝑟𝐴𝐼 se á maio
ou meno que 𝑟𝑁𝐴
𝐼 en unción dos pa áme os (𝜎,𝑓,𝐶) da economía. De odas as o mas,
empi icamen e obse amos que o aballo dos bancos se ca ac e iza po a alia
p oxec os, de modo que podemos asumi que o cus o 𝑓 non é p ohibi i o. Nese caso, o
cus o do inanciamen o dos p oxec os da inno ación é:
𝑟 𝐼=𝑟𝑑+𝑓
Podemos en ende o cus o 𝑓 como unha medida do desen ol emen o banca io dun
país. Can o meno sexa 𝑓, mello es son os in e media ios da economía, endo unha
maio capacidade pa a ecolle e analiza a in o mación a baixo cus o, así como de
eu ilizala. Un meno 𝑓 pode se debido, en e ou as cousas, á exis encia de elacións
de longo p azo en e bancos e emp esas que acili an a eu ilización da in o mación ou
a un ele ado g ao de especialización dos in e media ios en di e en es ipos de
in o mación e coñecemen o. Can o máis desen ol ido es ea o sec o banca io nes e
sen ido, meno se á o cus o de inanciamen o das emp esas que inno an, 𝑟 𝐼, maio a
p obabilidade de éxi o dos p ocesos inno ado es e maio a axa de c ecemen o
económico.
2.2.2 Acla acións
Nes a sección, p esen ouse un modelo de c ecemen o económico con inno ación
endóxena e in e mediación inancei a. A es e espec o, é p eciso ace dous
comen a ios.
En p imei o luga , o modelo pe mi e iden i ica as ca ac e ís icas que debe e un sec o
banca io ideal: debe se especializado e debe e baixos cus os de adquisición de
in o mación. No en an o, o modelo non nos pe mi e chega a unha conclusión sob e se
24
A impo ancia da in e mediación inancei a pa a o c ecemen o económico. Teo ía e
e idencia empí ica in e nacional
o modelo bank-based é supe io ao modelo ma ke -based. A azón, ademais da
simpli icación de que non exis en me cados inancei os sen in e mediación, é que a
inno ación é modelizada como un p oceso u inei o, onde as inno acións eñen luga
de o ma con inua, e onde non hai unha ince eza que non se poida cuan i ica (en
conc e o, 𝜇 é coñecida). Nes e mundo ideal, e aludindo ás azóns expos as no apa ado
1.2.1., non hai mo i o pa a pensa que o capi al isco poida inancia mello a inno ación
que os bancos, pois exis e aco do can o ao posible éxi o das inno acións, e só exis e un
in e media io ep esen a i o que canaliza os a o os dos consumido es ca a ás
emp esas. Na ealidade is o non é así, pe o o modelo pe mí enos e baixo que
condicións os bancos inancian ben o c ecemen o, e cons i úe un ma co inicial pa a
comeza a pensa nes as cues ións máis complexas.
En segundo luga , os cus os de a aliación que asumen os bancos non son o único
mecanismo polo que o sis ema banca io in lúe no inanciamen o das inno acións.
Pode iamos e conside ado os cus os de moni o ización, o pode de me cado do sec o
banca io, pe o non o ixemos debido á complexidade ma emá ica que iso supón.
En pa icula , cando emos un in e media io como o do apa ado 2.2.1, que ope a en
compe encia pe ec a no me cado de ondos p es ables ás emp esas inno ado as 𝐿𝐼, a
o e a de c édi o é comple amen e ho izon al, men es que a demanda de c édi o, dada
po ∫(𝜂𝑥𝑖+Φ𝑖)𝑑𝑖
𝐼
0, depende nega i amen e da axa de xu o 𝑟 𝐼. Se imaxinásemos un
mundo con economías de escala na adquisición de in o mación (en que o cus o medio
de selección é dec ecen e co mon an e o al de c édi o concedido) ou pode de
me cado (exis e unha ma xe en e 𝑟𝑑 e 𝑟 𝐼), a cu a de o e a de ondos e ía penden e
posi i a e 𝑟 𝐼 se ía de e minada polo equilib io en e o e a e demanda, o que esul a ía
demasiado complexo ma ema icamen e pa a se expos o aquí.
Non obs an e, concluímos que, malia as limi acións des a o malización, en conc e o
inexis encia de me cados inancei os non in e mediados, ausencia de concen ación
banca ia e de economías de escala no p ocesamen o da in o mación, o modelo de
c ecemen o con in e mediación inancei a cons i úe un ma co analí ico in odu o io
pa a modeliza as elacións en e o sec o banca io e o c ecemen o económico.
3 A e idencia empí ica
Nas seccións an e io es, explo amos os mecanismos eó icos polos cales o
desen ol emen o dos in e media ios inancei os in lúe sob e a axa de c ecemen o
dunha economía a a és a edución dos cus os de inanciamen o ex e no, u ilizando
pa a iso un ma co eó ico o malizado. O a, cal é a ele ancia empí ica das ideas que a
eo ía en a plasma ? Nes a sección, emp egamos e idencia empí ica in e nacional con
da os pa a a ios países pa a es a mos se o ei o de que os in e media ios sexan máis
ou menos capaces de lida con asime ías in o macionais é signi ica i o á ho a de
explica a axa de c ecemen o das economías, como se de endeu no modelo da sección
25
A impo ancia da in e mediación inancei a pa a o c ecemen o económico. Teo ía e
e idencia empí ica in e nacional
2. Como e emos, a espos a a es a p egun a i á de e minada polo g ao de
desen ol emen o do sec o banca io dos países.
3.1 T aballos empí icos de ondo
Desde que Schumpe e (1961) puxo de mani es o po p imei a ez a elación en e o
sis ema banca io e o c ecemen o económico das economías, no p oceso de des ución
c ea i a, nume osos aballos empí icos o on sucedéndose, buscando esponde á
cues ión do papel do sis ema inancei o sob e o c ecemen o económico.
Un dos aballos pionei os oi o de King e Le ine (1993), no que se emp ega un c oss-
sec ion de países con da os mac o pa a o pe íodo 1960-1989, pa a es uda a elación
en e inanzas e c ecemen o. Pa a iso, os au o es emp egan os alo es medios, pa a o
pe íodo conside ado, de a ias a iables inancei as ag egadas e de a iables de
c ecemen o ( axas de c ecemen o do PIB, do capi al ísico e da PTF), e ealizan unha
se ie de eg esións. O esul ado é que as a iables inancei as son signi ica i as á ho a
de explica as a iables do c ecemen o, endo ademais o e ec o posi i o espe ado pola
eo ía. Finalmen e, e pa a explo a a causalidade da elación, os au o es le an a cabo
eg esións conside ando os alo es iniciais, e non medios, das a iables inancei as,
sob e o c ecemen o económico. O esul ado é no amen e posi i o e signi ica i o, indicio
de causalidade nesa di ección. O mé odo emp egado nas es imacións é o dos mínimos
cad ados o dina ios.
Ou os aballos emp egan da os mic o (Rajan e Zingales, 1998) ou me odoloxías máis
so is icadas (Le ine, Loayza e Beck, 2000), pe o os esul ados son semellan es. En Rajan
e Zingales (1998) emp éganse da os de a ias indus ias en a ios países, concluíndo que
aqueles sec o es máis dependen es de inanciamen o ex e no son aqueles a a és dos
cales o desen ol emen o inancei o se aduce en c ecemen o, pola ía do
aba a amen o do inanciamen o ex e no. Pola súa pa e, Le ine, Loayza e Beck (2000)
u ilizan da os c oss-sec ion e de panel de a ios países e co ixen a ios p oblemas
economé icos, como a cues ión da simul aneidade e das a iables omi idas. Ademais,
éñense en con a a iables inancei as esóxenas (e po an o non suxei as ao p oblema
da exis encia de causalidade in e sa), como as o ixes legais dos di e en es países,
undamen ais pa a a de e minación do uncionamen o dos bancos e dos me cados.
Conclúese que es as a iables legais si eñen unha in luencia posi i a e signi ica i a
sob e o c ecemen o económico.
Finalmen e, salien amos o aballo de Demi güc-Kun e Le ine (1999), que é un es o zo
po encon a pa óns de compo amen o egula es en e a iables inancei as
ag egadas e a enda en di e en es países. Del des acamos a elación posi i a en e o
ni el de enda e as di e en es medidas de amaño e e iciencia do sis ema banca io e dos
me cados inancei os, e a maio impo ancia ela i a dos me cados nos países máis
desen ol idos, ademais da clasi icación que o au o ai dos países en bank-based,
ma ke -based e pouco desen ol idos inancei amen e.
32
A impo ancia da in e mediación inancei a pa a o c ecemen o económico. Teo ía e
e idencia empí ica in e nacional
do sis ema banca io que pe mi a mello a o desempeño dos bancos pa a p omo e o
c ecemen o económico.
Nos países con sis emas banca ios desen ol idos, pola con a, o papel dos bancos sob e
o c ecemen o pa ece se meno . A azón é que podemos sospei a que moi os des es
países, ao e en ni eis de enda pe cápi a máis ele ados, xa alcanza on o seu s eady-
s a e e xa es án moi capi alizados. A axa de c ecemen o nes es países non i á
de e minada pola acumulación de capi al ísico, senón pola c eación de coñecemen o
inno ado . Re e índonos no amen e ás ideas de Allen e Gale (2000), os bancos non son
as mello es ins i ucións inancei as á ho a de lida con coñecemen o inno ado , que
o ma pa e dun pa adigma ecnolóxico aínda po descub i e sob e o que non hai
consenso. Nes e con ex o, en que o c ecemen o én de e minado pola capacidade dos
países pa a inno a , as ins i ucións inancei as máis adecuadas pa ecen se os
me cados: a implan ación dunha cul u a de me cados inancei os (que empi icamen e
medimos a a és de VTRADED) pode le a a que eme xan p ocesos de inanciamen o e
segmen os de me cado ales como o capi al isco, ú iles pa a inancia in es imen os
inno ado es, de baixa liquidez, g an pe sonalización e ele ados e o nos espe ados,
sob e os que ningún axen e ( ampouco un banco) en a úl ima palab a. Logo, po es a
ía, o sis ema banca io é ela i amen e i ele an e pa a de e mina a axa de
c ecemen o de longo p azo nos países máis desen ol idos.
33
A impo ancia da in e mediación inancei a pa a o c ecemen o económico. Teo ía e
e idencia empí ica in e nacional
Conclusións e ampliación
Ao longo des e aballo, imos como os in e media ios inancei os poden in luí sob e o
c ecemen o económico ao e en unha maio capacidade de a aliación e moni o ización
de emp esas e p oxec os bene iciosos pa a a economía. Despois, p ocedemos a unha
análise empí ica co obxec i o de es a a impo ancia do desen ol emen o dos
in e media ios sob e as axas medias de c ecemen o do pe íodo 1996-2011, pa a dous
g upos de países: aqueles con in e media ios desen ol idos e aqueles con
in e media ios pouco desen ol idos.
Os esul ados da nosa in es igación condúcennos a dúas conclusións p incipais. A
p imei a, e máis des acada, é que nos países con in e media ios menos desen ol idos,
un maio desen ol emen o banca io é impo an e pa a explica o c ecemen o, ao
acili a a acumulación de capi al. En cambio, un mello desempeño dos bancos non
pa ece se ele an e pa a as axas de c ecemen o nos países con in e media ios
a anzados, onde o necesa io pa a c ece é c ea coñecemen o inno ado , cuxo
inanciamen o é conducido máis e icazmen e polos me cados que polos bancos. A
segunda conclusión é que, con odo, a impo ancia ela i a dos in e media ios
inancei os sob e a axa de c ecemen o é educida en compa ación con ou os ac o es,
nos dous g upos de países conside ados. Va iables como a educación, a e ilidade ou a
o za da con e xencia eñen e ec os maio es e máis signi ica i os sob e o c ecemen o
que unha mello a no sis ema de in e mediación.
O noso aballo en limi acións e é suscep ible de ampliacións. No plano eó ico e o mal,
como dixemos no apa ado 2.2.2., pode iamos mello a o modelo conside ando pode
de me cado, economías de escala e me cados inancei os. Na análise empí ica da
sección 3, a maio limi ación é a di icul ade pa a es uda a causalidade cunha mos a
c oss-sec ion. A u ilización de se ies empo ais ou de da os de panel pe mi i anos
aden a nos na análise da causalidade en e inanzas e c ecemen o.
Con odo, malia as limi acións me odolóxicas e de dispoñibilidade de da os, a conclusión
xe al que i amos do aballo é que, se ben non somos capaces de es ablece un modelo
de sis ema inancei o a segui unanimemen e po odas as economías, odo pa ece
indica que, pa a p omo e o c ecemen o económico, as economías subdesen ol idas
deben apoia se nos bancos, men es que os países desen ol idos debe án u iliza os
me cados inancei os.
34
A impo ancia da in e mediación inancei a pa a o c ecemen o económico. Teo ía e
e idencia empí ica in e nacional
Bibliog a ía
Aghion, P. e Howi , P. W. (2008). The economics o g ow h. Camb idge: MIT p ess.
Allen, F. e Gale, D. (2000). Compa ing inancial sys ems. Camb idge: MIT p ess.
Banco Mundial (2016). Global Financial De elopmen Da abase. Consul ada 13/05/17,
h p://da abank.wo ldbank.o g/da a/ epo s.aspx?sou ce=global- inancial-
de elopmen
Banco Mundial (2017). Wo ld De elopmen Indica o s. Consul ada 13/05/2017,
h p://da abank.wo ldbank.o g/da a/ epo s.aspx?sou ce=wo ld-de elopmen -
indica o s
Buchie i, F. (2011). Desa ollo del sis ema inancie o y c ecimien o económico: Teo ía y
e idencia empí ica has a la p esen e c isis inancie a in e nacional. Ciencias
Económicas, 9(1), pp. 11-39.
Demi güc-Kun , A. e Le ine, R. (1999). Bank-Based and Ma ke -Based Financial Sys ems:
C oss-Coun y Compa isons. The Wo ld Bank Policy Resea ch Wo king Pape , 2143.
Fe nández Ál a ez, A. I. e González Rod íguez, F. (2005). Desa ollo inancie o, iqueza y
c ecimien o económico. Medi e áneo Económico, 8, pp. 101-112.
G oningen G ow h and De elopmen Cen e (2015). PWT 8.1. Consul ada 26/05/2017,
h p://www. ug.nl/ggdc/p oduc i i y/pw /pw - eleases/pw 8.1
King, R. G. e Le ine, R. (1993). Finance and g ow h: Schumpe e migh be igh . The
Qua e ly Jou nal o Economics, 108(3), pp. 717-737.
Lae en, L., Le ine, R. e Michalopoulos, S. (2015). Financial inno a ion and endogenous
g ow h. Jou nal o Financial In e media ion, 24(1), pp. 1-24.
Le ine, R., Loayza, N. e Beck, T. (2000). Financial in e media ion and g ow h: Causali y
and causes. Jou nal o Mone a y Economics, 46(1), pp. 31-84.
Pa i , K. (1984). Sec o al pa e ns o echnical change: Towa ds a axonomy and a
heo y. Resea ch Policy, 13(6), pp. 343-373.
Rajan, R. G. e Zingales, L. (1998). Financial Dependence and G ow h. The Ame ican
Economic Re iew, 88(3), pp. 559-586.
Schumpe e , J. A. (1961). The heo y o economic de elopmen : An inqui y in o p o i s,
capi al, c edi , in e es , and he business cycle. New Yo k: Ox o d Uni e si y P ess.
35
A impo ancia da in e mediación inancei a pa a o c ecemen o económico. Teo ía e
e idencia empí ica in e nacional
Symeonidis, G. (1996). Inno a ion, Fi m Size and Ma ke S uc u e. Schumpe e ian
Hypo eses and Some New Themes. OECD Economics Depa men Wo king Pape s, 161.
To e o Mañas, A. (2003). In e media ios banca ios en e a me cados inancie os.
Ekonomiaz: Re is a Vasca De Economía, 54, pp. 158-169.
36
A impo ancia da in e mediación inancei a pa a o c ecemen o económico. Teo ía e
e idencia empí ica in e nacional
Anexo
Clasi icación dos países en unción dos alo es que oma a a iable BANKPRIVCREDIT:
po baixo da media, subdesen ol idos inancei amen e; po iba da media,
desen ol idos inancei amen e.
Media de BANKPRIVCREDIT: 52.98 (% do PIB)
Táboa A. Relación de países subsen ol idos e desen ol idos inancei amen e
Fon e: elabo ación p opia a pa i de da os do Banco Mundial e da PWT
Países subdesen ol idos
inancei amen e
Sie a Leone
3.36
Kenya
25.74
Yemen, Rep.
5.10
S i Lanka
27.51
Sudan
5.56
Se bia
27.89
Nige
6.72
Bangladesh
27.90
Malawi
6.72
Li huania
28.17
Zambia
7.87
Indonesia
28.29
Uganda
8.20
Cos a Rica
29.54
Tanzania
8.33
Colombia
29.91
Came oon
8.74
Uk aine
30.66
Gambia, The
9.42
Poland
30.76
Ghana
11.00
Nepal
31.07
A menia
11.10
U uguay
32.14
Cambodia
11.29
India
33.09
Venezuela, RB
13.62
T inidad and
Tobago
35.12
Benin
13.86
Philippines
35.71
Albania
14.74
Bulga ia
35.97
A gen ina
15.07
Hondu as
38.33
Mali
16.01
B azil
38.76
Togo
16.34
Slo ak Republic
40.63
Swaziland
16.51
Hunga y
41.25
Bo swana
17.26
La ia
42.11
Senegal
19.40
Egyp , A ab Rep.
43.70
Romania
19.50
Czech Republic
44.04
Moldo a
20.03
Namibia
44.91
Mongolia
21.02
Boli ia
45.84
Pa aguay
21.55
C oa ia
46.67
Tu key
22.03
Mo occo
50.53
Pe u
22.24
Vie nam
51.54
Dominican
Republic
22.44
Saudi A abia
51.90
Gua emala
22.47
Russian
Fede a ion
22.85
Pakis an
23.46
Ecuado
24.23
Kazakhs an
24.29
Países desen ol idos
inancei amen e
Es onia
53.75
Ba bados
57.94
G eece
61.78
Tunisia
62.09
Belgium
64.57
Finland
64.77
I aly
69.69
Chile
73.73
Is ael
76.63
Panama
77.40
No way
78.85
El Sal ado
80.66
Ko ea, Rep.
81.10
F ance
82.98
Luxembou g
83.29
Aus ia
92.63
Aus alia
97.37
Sweden
97.79
Singapo e
101.61
Ge many
104.17
Mal a
104.59
China
104.81
I eland
107.42
Ne he lands
111.68
New Zealand
112.60
Malaysia
116.25
Thailand
117.30
Po ugal
117.87
Spain
118.20
Sou h A ica
129.85
Denma k
130.44
Canada
135.23
Iceland
135.97
Uni ed
Kingdom
142.34
Swi ze land
148.74
Hong Kong
150.93
Uni ed S a es
169.10
