Te minología | 2010 | 17 111
M. Reinio e minos de
psicología y sus dėmenos de ob a
R I a k a E ly ė, S a S y S k E I N y S
Ins i u o de la Lengua Li uania Šešiolik oje El lib o de Te minología iene un
a ículo imp eso, en el que se esumen desde Mečislo o Reinio (18841953)
lib emen e desde usų kalbos e s o p o eso Geo gijaus Čelpano o
Psichologijos ado ėlio, edi ado en Vilnius m., 1921 el signi icado y o igen de
los é minos de psicología ecopilados (ž . Ka ely ė 2009: 198216). Aho a
p esen ado en a ículo in es igado es e uno de los p ime os li uaniamen e
supe io en la escuela secunda ia psicología dėsčiusio p o eso p epa ado
en manualėly us ojamų lie u iškų y hib idinių mono e odžių e minos y a
compues os e minos en ando o os ales e minos y palab as de ob a
(no inclui án in e nau inos é minos y sus dėmenos palab as). El a ículo
obje o lo cons i uye po 390 una- oz de e minos daik a a džių y en
e minos compues os en enan es de palab as daik a a džių, būd a džių,
eiksmažodžių (daly ių), į a džių y p ie eiksmių. Dado deseima p opo ciona
de allų M. Reinio manualėlye uso ų e minos y en ellos en énancias o as
palab as de daybos sanda os imageną, dándose odos cada una de las
di isiones del ex o a ículo asigni jun i ejemplos. Linksni p o egidos
palab as se p esen an aleg niu del nomb ado (būd a džiai y iškosios
giminės ienaskai os a dininku). No ap ik a el géns del nomina i o de
palab as se de e mina según o os aleg nies o ca ac e ingus casos (pa y
example, į a žiuo inis y iškosios giminės ienaskai os a dininkas suelen
ado ėly en iene galūnę -asai, ad con es a galūne se p esen a a dininkas
y de aquellos palab as, cuyos esos aleg nis nepas ebe os; ales ly ys se
añaden con as e isco). Veiksmažodžių doybos dí elele p imi ine o ma es
p esen ada bend a is (pačių į e minus įeinančių daly ių doyba, būdama no
palab as doybos dalykas, s aipsnyje ne i iama). A los e minos
compues os de dėmenimis que an de palab as suskliaus as es adicionado y
el mismo ese é mino (usualmen e uno). Todos los ejemplos se p esen an
esc i u a del o igen, jun o al é mino esc ibimos la página, de el cual ese é mino insc i o. Que ue a e iden es signi icado o conexión con psicolo-
112 R. Ka ely ė, S. Keinys | m. einio e minos de psicología y sus dėmenos da yba
gija, necesi ándose a é mino se p esen a ase o más impo an e su pa e, de la
cual él insc i o. Da ybos modos y ipos en a ículo es án su ikiados según
in es igados da inių abundumb e.
Según el olumen de palab as cons i uomíes acos uma asigna monojeodžius y
compues os é minos. Los úl imos suelen componen dos palab as, sin emba go al
menos cuán es ižodžių y aún ečiau de más palab as sudė ų e minos. El a ículo
in es iga en 140 é minos mono olodíes de daik a a des y uni í más de 250 en
é minos compues os en enan es de daik a a des (140), būd a džių (80),
eiksmažodžių (beque 30), į a džių (3) y p ie eiksmių (1). Casi odos los examinados
é minos monó odos son daik a o džiai, sólo un é mino es enunciado į a džiu aš
(Tąjį kažką ilóso os llaman al suje o, aš, alma 2). P iklausomieji (einan ys
pažyminiu) dėmenys son exp esis i de odas las mencionadas pa es del idioma
palab as.
Hace mucho iempo que se sabe que espec o de las palab as de daibai oda
nues a lengua dicciona io cons i uye simples palab as y da iniai y que da inių
exis a mucho más que simples palab as. Es o ambién es ca ac e ís ico a los
e minos in es igados y sus dėmenimis que an palab as simples de las palab as
Li u ichas ė a bemaž no yni nuošimčiai de odos aquí in es igados palab as. 147
los é minos de los obje os o dina ios son aún menos ellos cons i uyen sólo
ce ca del 7% de odos los obje os es udiados, e.g.: mane a, Die as (el sen imien o
de la amo de Dios 177), galas (jun a i o di ksnio galas 76), sonido (ga so ju imas
36), iempo (...<> los concep os de espacio y iempo son esenciales a las cosas y
Vyxma imaginación condiciones), a nas ( e leksional a kas 76), liga (psichinė liga
221), miemb os (pasámonio asociacijos 197 84), p adas (p ada 147), almas 2, siela 1,
colo (skaius concep os), s ( ais s 34), ju is (spal os), au a (psychologija), pasma
(pasu (psychologija), 88 10), y el nomb e de los miemb os ( a lija). Pál menciona ía
palab as, ej.: sonido, a cas, núme o (ž . Ska džius 1943: 310, 27, 77), y algunos o os
ė a apiblukę, sinch onialmen e más di ícil pe cepokiami o nebesu okiami senos
iempos ediniai. El sencillo es muchomaj cada duodécimo (pe 8%) pu amen e
lie u iškas en compues os e minus en einan e ap a dis, ej.: común
(gene ieji ju imai 39), pu o (g ynas ju imas 36), lig as (leng o alsa ju imo imas
39), di e ido (liguis as aleg mas ūpas 223), ag adable (maloni k apsnis 59), obūlas
( obūliausia alia 196; esc iba obulas) y aho a (maižemesnieji jaus 158). Además,
den o de los e minos compu-
Te minología | 2010 | 17 113 menimis pa a o a algunas p ime os de
nep iešdėlinių eiksmažodžių pa icipios, ej.: du i (du iamasai skaudėjimo
jausmas 153), jus i (jun amieji di ksniai 31), ku i (ku iamoji aizduo ė 102),
p ėg i (slegian a ek ai 159) y eik i ( eikiamasai dėmesy 91). También sencillas
son ambos pe eneomaisiais dėmenimis enan es į a džiai sa ęs (sa ęs
conocimien o 208) y sa asis (sa asai aš 201).
Todos o os (cuyos más de 91%) unajoodžiais lie u iškais así hyb idiniais
e minis y sudė inių e minų dėmenimis einan ys palab as son da iniai.
73,6% de odos los da íns cons i uyen aik a o džiai, 20,7% būd a džiai,
5,4% eiksmažodžiai (yas aleg niuojamosios o mas pa icipan es) y 0,3%
p ie eiksmiai. S aipsnyje a o den da iniai y examinados.
DAIKTAVARDŽIÓN DARyBA
La más g ande M. Reinio p epa ado o Psichologías manualėlio e minos
eikš i pa a o os Li u iškų y hib idinių daik a a džių pa e (pe 93%) son
da iniai. 77 nuošimčiai con upuciu da inių son de i a con p ensagas,
bemaž 19% con galūnėmis, y sólo sob e 4% esuda o dū inia y an esdėlių
ediniai (pas a ųjų es al menos os 0,7%).
P iesagų ediniai P iesagų ediniai P iesagų ediniai P iesagų ediniai P iesagų ediniai
T es cua odos in es igados con p ésagos de de i a os daik a a džių son nomb es
de acciones ( eiksmažodžių abs ac a), y ce ca de es cua adalios de ellos
pe enecen al más ce cano de es a ca ego ía p ésaga -imas y su ski ybės ( a ian o)
-imas doibo ipo (111 edinių, de ellos 10 con -imas). Šiuodu po ipías de da ybos di ie e
sólo jun imosi con undamen ales palab as degales ski ybės -ymas ediniai da omi de
compa a negausių e cias pe sonasue es eiksmažodžių, bend a yje u inčių
p iesagą -y i. -imas y -ymas. Es o es el mismo da usis no sólo nomb es de acciones, sino
y en gene al daik a a džių da ybos ipo. Casi dos e cios de las di e encias -im edín
son hechas de an eceden es e bomójicos, e.g.: a gaminimas 72, abs acimas 132,
odpadimas 55, pe sonas ecognisiones 73, įjaudinimas 165, įni imas 164, į empimas
į ūžimas 159, a iimas 67, e aluación (paju imos e aluación 94), exhudikamas 96,
išk ypimas (p o o išk ypimas 22), išmokimas (išpilimo g ei umas 89), išniquimas
(išniquimas modo 33), izp o a imas 146, nekalbimas (Y a, nekalbus o, nekalbik, acco ding
o ha su silbiku ge kleiga nija, ai a azija (nek) 33), nimas nusnimas (nimas de
palab as) 223,
R. Ka ely ė, S. Keinys | m. einio e minos de psicología y sus es imenes de ob a 19, 37),
nublimación 138, nu a ima (nu a ima de la olun ad 3), pae zinima (di ksnių pae zinimas),
29 71, e e encia (sen imien o de e e encia 1772), paju ima deseo de paly 71, 58,
panaujmin (unaujmin de los sen idos), panūdima 189, 7, 12, 37, 15, expe imen ación
(sup aujmin de la expe iencia 4), a acción 16, despe ina despe ina 197 ( idua de la
pe cepción 197), 39, 15, pe cepción (la pe cepción en sí mismo 83), suble ación 128, 138, y
unión de las conexiones. Más de un e cio del p ecep o -imas edín es á de i ada de los
e bos no con adic o ios, po ejemplo: abejojimien o 142, alsa imas (leng o alsacio
ju imas 39), c ecimien o ( aiko kalbos augimas 139), exis encia (sa aimingas sielos galių
bu imas 17), čiaud 31, quemamien o (ly imieji degimas 193), ju imas 15 di ginimas
džiūga imas 37, 37, 196, 159, e zinimas mejo amien o (a minis mejo amien o), 100),
juona ision (gi dimo), 43 160 (psich li e 10), 16 200 g aužimas (g aužimas de la conciencia
17 jau imas (jau imas), mo emen ( e leksjon ( e leksjon 31), conjunción (jelosimo
131), sen imien o (jus ización), mo imien os (jus ización), 321, 321, 321, 321, 321, 321, 321,
321, 321, 321, 321, 321, 321, 322. La mayo ía del p ecep o di e encia de -ymas edinių es
hecha de nep iešdėlinių eiksmažodžių, ej.: man enimien o (a aizdų laikymas 74),
mąs ymas 19, ma ymas (d iakas ma ymas 113), s a s ymas 19 y in e e dimas (habla
in e e dimas 220). An edėlinas accionesmaodías se basa sólo desc ipción (psich de
enomines desc ipción 6) y ne ašymas (Ka u con habilėjimu kalbė i a menudo es i
susipynęs nesugebėjimas ašy i. Es e de ec o llamasi ne ašymas, o ag a ija 221).
Penk adalis con abiemp eses di e encias de an edélicas y nep iešdélicas
accionesmajodžis de las denominaciones de acciones son sang ąžiniai (y su
da ibai base es sang ąžiniai eiksmajodžiai), ej.:pasi ikimas (pojūčių
apsi ikimas 193), a sidación (a sidición 177), a minimas 75, a sinaujinas 79,
a si aizda imas 72, įsi ik inamas 178, įsi aizda imas 2, nepasi enkinimas
pasibiau 159 (daba ija ašo-
Te minologija | 2010 | 17 115 ma pasibjau ización), pasigailización 174,
pasip esión (pasip esión sen imas 58), pasi enkinimas 165, ecue dos 128,
p isispy imas 210, susipynimas 109, zasigación 4; pynimasis (a aizdų
pynimasis 80), con ainamis (p isioninimosi ju imas 61); laikymasis (ju imos
laikymasis 73), mokymasis (įdėmingas mokymasis 101) y susi aldymas 195. Que
buena pa e edín es hecha de sang ąžinių eiksmažodžių, puede de i a
del psicología es udiado suje o, que, manualėlos palab as, de las ciencias
na u alesas di e encia po es señas 1) psichinių enomenios no se puede
sen i ...> y conoce desde supe iciales, o desde pe sonales, pojūčių
o ganais (p. 3), 2) psichiniai...<> los enómenos son be a piamen e e dinami
sólo a al, que i e (p. 4) y a los p ocesos psíquicos ni de ninguna mane a se
les nep e enikomas < ma o inas (p. 5). Psichología aplica un mé odo de
conocimien o llamado in ospekcia, sí mismo seguím, sa ižiū a, mi ada a sí
mismo (p. 4). Y pues una de las impo an es acciones de las elaciones con el
mismo in é p éju de aiškos ins umen os son sang ąžines o mas.
Nemažas nuošim is con los nomb es de acciones p eesaga -imas iz es as
ac uales e minos son híb idos, elacionados con las llamadas in e nacionales
palab as. En manualèly de Psicología ė a dos hace así é minos imi acion 168
y in e esa imos 18. Po cie o, cu ioso, cómo gene almen e bajos a los
a ibuye sang ąžinė o ma con galu -os (LKG I 1965: 231, Zinke ičius 1966: 207208)
en ó en y iečio desde Daũgailių M. Reinio ado ėlį. La e dad, Z. Zinke ičiaus
Lie u ių dialek ologijoje es p esen ado un caso y de y ų aukš aičių (į pie us
desde Linku õs).
Be p incipal, con la doiba elacionadas, pu a acción signi icanzas, de lengua i iosa
ambién su ge comúnina lengua ca ac e ís ico de pa e de discu ido doybos ipo
edinių uso cuál conc e a leksine signi icado. Así us o é minos usados,
especialmen e ac o pada inio en signi icado, pasa iko y en es a uen e del a ículo.
G ama icamen e indicado de conc e idad del uso de signi icados de é minos puede
se conside ado el uso de edinos plu isci os géne os, po ejemplo: di ginimai
(íso iniai di ginimai, plg. 220 P ocesio ísico, que es la causa del sen imien o, adinasi
e zinimai, di ginimai 37), išk ypimai (p o o), išk ypimai 22 ju imi (Žmogui enka gy en i
ko į ai iausių ju imų 38, plg. <...> de los es ados de los ó ganos diges i os pa eina
alkio, so imas, i si sii umo), 39 220 pae zinimai (D i son pae ziniji: eks e niniai i plg.
pae sichimo su idoka), 36 220 plungmai (pajujulių k . 94, 94) , 220 paju imi, 94
(pajujulios) y su a .

R. Ka ely ė, S. Keinys | m. einio e minos de psicología y sus dėmenos ob a 116
Psichologijos e minoms eikš i es pa a o a aún con 16 p eesagų pada y ų
eiksmažodžių abs ak ų (de o al 36 ediniai). Ke i adalis de esas palab as es
de i ado con p eésaga - is, bemaž penk adalis es p eésagas -smas ediniai. - is.
Es as apéndices edinas pe enecen a dos po ipos la mayo pa e de ellas iene
e ce a aleg niución galūnę (unicasi as kilminik su -ies), po ejemplo: olumen
(dėmesio olumen is 91), a auk is (a i auk is, o abs acción, pa a es yksmas,
donde de cuál de los g upos de su imos y a aizdos aislamos uno que ju imá o
a aizdą 130131), a min is 72, men is 1, expe iencia 13, 16) (p iezas p igim is (sielos
p igim is 2), y po po po as edinas galūnė es la p ime a izquie da (unicasi as
kilmini as su -io), po ejemplo.: izg 159 y pyk is 164. Todos ediniai son hace de
p ime os accionesmažodžių. De los lenguas li a ias ocodyno uen es mos a íasi,
que pa e de esos edín, ej.: olumen is, expe ienciais, im i consumi sólo ac uales
bend ines lenguas adimosi iemposis, a lo cual la palab a a a auk is, po cie o,
incluso de dos ocasiones inse ado y en Psichologías ado ėlio psicologijos e minų
i a dų žodynėlį (p. 231), del odo en aquella dicciona io nepa eko.
-smas. Todos es a apéndices ediniai ambién son hechos de p ime os
accionesmažodžių, ej.: aleg ia 138, geismas 16, jausmas 1, okšmas (<...> quien sabe
domina sus okšmus o geidulius 201), acción (al uis a acción 169), e ksmas 9 y
yksma (su okimo yksma 94). Ellos ma can un cie o es ado es udiado po la
psicología, sus signi icímsi. Es ablebus cosa, que casi odos mencionados
p eesagos -smas ediniai Lie u ių kalbos žodynui, ma y , no ue insc i i del gy osios
kalbos, así ambién aho a como y deja de a ojamas al dicciona io de M. Maž ydo y
Vydūno aš ų inspues o la palab a okšmas. -ulys. P iesagos -ulys ediniai ma can
es ados psicológicos de mani es aciónsi, ej.: geidulys 189, nuobodulys 128, skaudulys
(<...> queminamieji skauduliai se o ma debido a que a la sensación con ibuyen aún
ly imieji queminimo sens imai <...> 153), snaudulys 214, oškulys 152. Po cie o, de la
lengua i a conocido la palab a nuobodulys en el p ime omo g ama ícos de la
lengua Li uania (p. 312) conside ado ca ac e a džio nuobodus ediniu, sin emba go,
egis, como psichikos enómenoño į a dijimą él más cómodo y consis ekliau
esdin iybę di ec amen e (be be weenininko ypa eiškiančio būd a džio nuobodus)
eiksmažodžio nu(si)bos i. Pod ía se conside a se, si no exis e da ybos
homonimos. Ki ų p iesagų edinių, u ojamų Psichologijos ado ėlio e minis o
dėmenų žodžiais, eap ik a po uno is, ej.: -esys: dėmesys 90, gailesys 174, judesys
(sielos judesiai 160: <...> a ec os a eces son llamados sielos judesiai);
Te minología | 2010 | 17 117
-ga: eiga (psichinė ju imo eiga 36), debe iga (do inės debe igos sen ido 173); -:
c ea i yba ( aizduo ės kū yba 105: <...> imaginaduo ės kū yba eiškiasi en
odos los ámbi os de ida);
-ima: cálima (calimas sens imas 58);
-lė: uoslė (uoslės di ksnis 23, uoslės ju imas 39); -lius: excedimien o
(excediliaus su imas 58); -: baimė 138, esmė (sielos esmė: <...> psicología
es udiinėja sielos esmę
(p igim į) 2);
-nė: sąmonė 5. Es a ieja palab a, sie inas con eiksmažodžiu sumo i, como
da inys neminimas ni P . Ska džiaus Li u ias palab as de la lengua da yboje, ni
en el p ime Li u ias lengua g ama ikos omo. K. Būga Kalboje i seno ėje (1922
m.), e dad, no debido a da ybos, y debido a šaknies balsių kai os, smonę g e ino
con eiksmažodžio ly imi sumanaũ (Būga 1959: 136).
-sena: būsena (sielos būsena 6);
-slas: ciencia (p o inis ciencia 89: <...> niño puede en ende o ación palab as de
secuencia, puede p edeci lógica conexión en e palab as y ap ende o ación oda ella
en endiendo. Es o se á azon science <...>); -snis: di ksnis 25, k apsnis (k apsnies
imagen 81, maloni k apsnis 59). Šiuodu ediniai debido galūnés di e enciación uen e en
pe enecen dos po ipias. Ma e iškosios giminės ( ečios linksniuo ės) ski ybė
k apsnis, -ies XIX a. gale XX a. emp ano ue bien conocida (ž . LKŽ VI 1046). Di gsnis
ambién anuome a menudo ha sido u ilizado como ma e iškosios giminės ečios
linksniuo ės de la palab a (ž . LKŽ 580 II), pe o ado ėlyje, po cie o, se esc ibe con k y
se u iliza como p incipal ne o į a dijimas, él es a iškosios giminės pi modis
linksniuo ės. - as: ke š as 164, okš as (Labai acos a us uno al cual didelį no ą
ka kin i, se o ma psichinė būsena, que se llamasi okš as 189). T okš as se á habido
una a a palab a, él al ó al didįjį dicciona io de la lengua Lie u ių. -uo é: imagiduo é 102.
Es o ambién de la i a lengua Lie u ių kalbos žodynui nož ašy as, ma y , de la aš ų
kalbos išpli ęs de la palab a. Segunda según Psichologías manualėlye us ojamų edinių
olumen es de las ca ac e ís icas nomb es ( a dažodžių abs ak ų) doybos
ca ego ía (del o al se examinan 49 ediniai). Es o es a sie inas signi icanzas
p incipalmen e ca ac e a džių, algo así daik a a džių, į a džių y a dažodiškų
eiksmažodžių o mas de pa icipiones pama u con e e u p iesagų hace palab as.
118 R. Ka ely ė, S. Keinys | m. einio e minos de psicología y sus dėmenos da yba -um. La
mayo pa e ( és cua adelas) del a ículo uen e de e minos eikalu pa o ados
ca ac e ís icas nomb amien os es á hechi a con es a misma da iąja esa ca ego ía
p eesaga. Casi odos los ediniai se basan en a ibu os cuali a i os li uanos (que suelen
se g adua i icados), po ejemplo: aclumas (psichikos aklumas 33), esponsomingumas,
dėkingumas (dėkingumo jausmas 177), g ei umas (speed o lea ning), 89 92, 39 (leng h o
eason (a siminimo ilgumas 89), išdidumas 916, jaud ingumas (smagenų cen ų
jaud ingumas), so mingumas 210, kokkingumas 181, kie umis (numumum 58), 181, 201
kok umas (numum 60), 137, 30 (kalbos ku umas 220:8) ... <span classics> di icul ad, pe o la
di e encia en e el gus o y el deseo es que el idioma habla el u u o (154, 15), 154, 165, 64, 64,
64, 64, 64, juju mes de pas el (so um), pas u ismo (so um), pas u ismo (so um),
pas u ismo (so um), y el deseo de la ju en u a (so um), 154, 155, 155, 155. T eje as
abs ac s de es á hecho de ela i os enidos adje i os, ej.: g e u inumas
(g e u inumo asociacia 81), šal ak aujumas 210, uni e so inumas (asociaciones
uni e so inumas 84), y uno del pa icipio, ej., de iniéziamumas
(paju imos de iniéamum 94).
Sólo un pa edinių se basa en p es i os (in e nacionales) adje i os, ej.:
indi idualidad (pe sonas indi idualumas 162) y komingumas (komingumo
jausmas 181).
De aquí suminė an p eesagos -um edines es os días comúnina lengua no
acos us i sólo esponsomingumas, jaud ingumas, komingumas y šal ak aujumas.
de la lengua Li uania es de ellos ci a sólo de con aška io (lig 1940 m.) aš ų
(jaud ingumas sólo de palab asynų), y komingumo y su undamen o a ibu a djio
ame dicodyne no. Po cie o, en 1939 emi iame Kalbos pa a ėjyje būd a dis
a sakomingas, -a es aisomas (p onunciado esponsable, -a) debido a que <...> de
mane a inespe ada es á compues o de espondomas (p. 20). Debido al undamen o
palab a en la lengua ac ual noisyklingo conside á uno ambién šal ak aujum (de
ales elacionados a ibudíos abs ac s de hace neįp as a). -ybė. Ge u
ečdaliu menos u ilizada a dažodžių abs ak ų, iz es ų con p eesaga -ybė. La
mayo ía edinių es á hecha de cualybines a ibu jes, ej.: ida ( i encia ju imas
62), peculia idad (sielos peculia idad 2: <...> aciona-
Te minologija | 2010 | 17 119 linė psichologija g ildena sielos peculia idades), silpnybė
(a min ies silpnybė 11), iden idad (pe sonali y apa ybė 206), ik ybė ( ik ybė,
su gida de a ianzamien o, es el esencial p ada de la acción de p odigimo 142),
ienybė (sa ęs ienybė y apa ybė 205). Po un pa de psicología e minos o en ellos
usados p e acios - edía de los edes a de daik a o djes, ej.: pe sonalidad 174,
leng amanybė 210, y de los į a džių, ej.: kokybė (su imo kokybė 38), isybė (di ksnių
isybė 26), uno de pa icipio, ej., p i alomybė (do os jausmo p i alomybė 174).
Toda ía dos dos ipos de da ía abs ac s de a dažodžių pe enecen po uno
edinio, p z. :
-enybė: e d enidad (e d enybės kokybė 107). Vado ėlio gale inse ame Žodynėlyje a
los é minos y nomb es de psicología pone es os e d enybės ma o
co espondien es de o as lenguas: p o iažienijė, ex ensio, ozciągłość,
ausdehnung (p. 232). Den o del dicciona io de la lengua Li uania es a palab a
inse ada con neologismo señyma sólo de M. Nyde mano, A. Seno, F. B ende io y A.
Salio Li u ias esc i omosios lengua de dicciona io signi icado e d ė. Vado ėlyje
mucho más ecuen emen e es u ilizado el é mino espacio, y e d enybė, egis,
iene apčiuopiamas espacias signi icado, plg. Tamp de o as cualidades hay que
señala y e d enybės (p o ežonnos i) qualidad, i. i. que las cosas ienen longi ud,
widį, s o į, que ellos son apsk i i, ke u kampi, į dešinę. Esas cualidades podemos
llama a las elaciones espaciales (p. 107). -o ė: ge o ė (ge o ės sen ido 62).
Te cia p iesagos edinos espec o de abundancia es acción pada inio
denominaciones da ybos ca ego ía. En e minos de psicología o sus es imenimis
en manualėly se u iliza diez es p eesagų edinių; es o esuda o cuan o menos
negu ein ešim ą de odas las examinadas p eesagas edines pa e. Como y en
gene al en la con e sación gene al, la mayo pa e edín es á hecha con el p e ajo
-inys, po ejemplo: bu inys 2, da inys ( aizduo ės da iniai 106), dela inys ( alos del
ac o del dela inys), eiškinys ( e iškinys 1, 15, 183), a ininis eiškinys a inys (<...>)
concep o, po el cual lo que se quie e deci , y daik as, al que oji concep o de iende,
se llama obje o, aidys 141), zadda inys (psichologijos zadda inys 2), 72. Vado ėlio
ocynėlyje bu inys y būsena įdė i como sinónimai (p. 231), ambién susie i y
e mininys aidinys bei a aizdas (p. 231, 235).
Sólo po un edinio e u a es os p ejuicios: -snis: dėsnis (psichikos dėsniai
6); -as: laš as (esclusa de la le a 221). En el dicodynėly y ex o sinónimo de
es e é mino de dos palab as inse ado la palab a in e nacional aleksija
(p. 234, 221).
126 R. Ka ely ė, S. Keinys | m. einio e minos de psicología y sus dėmenos da yba is
4) y híb ide įcen inis (įcen iniai di ksniai 31) y išcen inis (išcen iniai di ksniai 31).
Respec o a la mo emína composición al mismo es y a ibu ís ex e io , -ė,
pe o, además de él, ampliamen e conocís amas daik a a dis ex e io é, que
ácilmen e puede se conside ado a ibu ío hablado palab a base. Es e dad,
de los p ime os sep yniųaš uonių dezimčių años de an igüedad uen es de la
lengua comun inesa en Lie u ių kalbos žodino ke i ą omą es pone pone
daik a a džiai iš idė idaus pusė; idus y de i šė iš i šinė pusė (p. 258, 260), de
uen e p ieška inio iš i šė es en ada y en pi mus du Daba inės lie u ių
kalbos žodyno leidimais. En eso, y no ac ualine a osena, basado, ad e biozus
delide inis, -ė y del ex e io inis, -ė como si ue a posible conside a
p ecesagos -inis, -ė ediniais, sin emba go da ybos signi icado indica, que
hablami ad e bios isliu es hace sin emba go con an ecedė y p ecesaga de
inmedia o. Miš ia hib idų įcen inis, -ė y išcen inis, -ė da yba abejo i da os
neap ik a ( iesa, Li u ių kalbos žodyne es daik a a dis išcen is diskas,
zammau as en eleno ne cen e (usado gi amajam judesiu con e i lo
eengiamuoju judesiu) IV166 de enemigosška io aš ų, pe o debido a su mane a de signi ica no hay como su laiki a dis izcen inis, -ė base de palab a).
Galūnių ediniai In oducía el é mino de guíaėlio en su composición sólo dos
lenguas acos umb ados an iguos con galūnėmis hace adje i os. Es o eces
(ka čios sabo es sen i imas 5) y iejo (senoji psicologija 210).
Sudu inos palab as
En el a ículo a ados de é minos compues os dependen e dėmeniu
(pažyminiu) es á pa oado un sudu ino a ibu o d iakas (d iakas egėjimas
115, d iakas ma ymas 113), ambos casos como sinónimo al lado d iakas esc i o
a ibu o binokulia us ( ado ėlio žodynėlyje esc ibe binakula us 232). Po
jeje, būd a džio d iakas no es á en segundo omo de dicodyno de la lengua
Li uánea.
VEIKSMAŽODŽIÚ DARyBA Al complejo de é minos compues os examinados
como pe eneomiejos dėmenes en éña 24 accionmažodžių pa icipan es.
Dado los pa icipan es son de o mas eiksmažodžių, en cuan o a la palab a de
doybos es habi ual examina bend a is, eniendo en cuen a ambién a o as
o mas p incipales. Beque cua o quin osedillas accionmazdodžių son Mix inas
o secunda ias p iesaginiai y an esdėlinia.

Te minología | 2010 | 17 127
Miš iniai nep iešdėliniai eiksmažodžiai gi dė i (gi dimoji haliucinacija 219),
judė i (judamasai [a min ies] ipas 86), egė i ( egimoji haliucinacija 219) y
s a s y i (s a s omoji galia 33 y s a s y oji min is 101) son palab as iejas,
u in ys la misma šaknį como co espondiami p ima ios eiksmažodžiai, pe o
p iesagą o la misma a ian e de ella no en odas las p incipales o mas.
T eje as nep iešdėlinių an inių eiksmažodžių es de i ado con p e ajo -in i,
ej.: gamin i (gaminamoji aizduo ė 102), mudin i (judinamasai* di ksnis 76),
jadin i (žadinan ys a ek ai 159), uno es p e ajos -au i edinys, ej., p o au i
(p o aujamasai sielos esencia y peculia idades conocimien o 3). Diez
accionesmajodzes son p e iciales de las accionesmajodjes p ima ias y
secunda ias ediniai, ej.: a gamin i (a gaminamoji imajuo ė 102, a gamin as įgai
aidinys 14im i (nįg oji a minin is), 98 išplė o i (išplė o a olia), ne eik i
(ne eikiamasai dėmesys 91), 196 (pajun am pojmai), compa a (peligamoji
psihologija 10), panaujin i (panaujin ieji pas 72), pasek i (pasekamdai 168),
pa i i (pa i iamasai sielos pažinimas) 3) y p islėpas (liguis ai p islėpas) 223.
PREVEIKSMIOS DARyBA
Compues o de los é mino uen e de los é minos pa a o o uno
p ie eiksmis liguis ai (liguis ai aleg mas ūpas 223, liguis ai p eslėg as ūpas
223), que es ca ac e ís ico p ecesagas -ai edinys de būd a džio.
IŠVADOS
1. El idioma del P o eso M. Reinio de uso lenguaje lib e anss o
Psichologijos ado ėlio es aiški, i as bei ácilmen e en endida y aho a,
pai a nue e décadas de su pues a a la luz (1921 m.). Es o mues a ue es
o ganizó conexión con i iąją gen e lengua y el hecho que él puikiai podía
su iempo comun inę dalykinę lengua. Tokią comun iausia conclusión
ambién emia guíaėlyje a ojamų e minos y o os en e minus
compues os en einancias palab as de da ybos análisis.
2. Los é minos y en ellos en an es palab as (daik a o džiai,
p id a žiai, pama iniai daly ių eiksmažodžiai i p ie eiksmiai) son
hechos con odos los modos de ab icación de palab as mo ologinės
p iesagų ediniai suda o 77,2%, galūnių ediniai (sólo daik a o džiai i
p id a žiai) 14,5%, p iešdėlių ediniai 4,6%, dū iniai (sólo daik a o džiai i
p id a žiai) 2,6% y mišybos da iniai (sólo p id a žiai) 1,1% de odos los
de i ados que cons i uyen el obje o del a ículo (del o al 350).
128 R. Ka ely ė, S. Keinys | m. einio e minos de psicología y sus dėmenos ob ayba 3.
La mayo pa e de odos los da íns (87,8%) es pu nai lie u iška, y 12,2% cons i uye de
in e nacionales palab as con lie u iškais a iksais hace híb idos. A ae a ención los
muy bajos olumen de hyb idines ( isi p eesaginiai) daik a a džių (1,7% de odos
da inių daik a a džių o 3% de esa pa e lingüís ica p eesagų edinių) y hyb idinių
ad e e džių abundancia (50% de odos da inių ad e e džių, casi odos ellos son
p eesagų -inis, -ė y -ingas, -a ediniai y sólo pa eja edinių de es a de inmedia o con
p e iedla y apesaga). 4. Exclusi o i os da ines b uojas es abs ac os abundancia
90% con p ecesagas y galūnadas de es os daik a a džių cons i uye ac os
( eiksmažodžių abs ac a) y peculia idades ( a dažodžių abs ac a)
nomb amien os. La mayo pa e de abs ac os es lle es a con da iausios uodbiejų
da ybos ca ego ías p ecesagones -imas y -umas.
5. Nemažai da inių son ampliamen e conocidos, desde hace iempo en
simplicojoj esc ibomojoj habla u ilizados o como e mininai hace
palab as. Rų, nep igijusių o bend aja a osenai nep icep inos palab as
de ė a poco. Labes amen e es cambiusi būd a džių, iz es ų con p eesaga
-ingas, -a, padecimien o kalboje pa e de ellos aho a deja de a ojama.
En gene al imi ando, de in es ig o uen e de da ines se e, que
e minos y sus dėmenos da iba du an e 90 años ela i amen e poco epaki o.
ŠALTINIS
Manual de Psicología. Desde p o . G. Čelpano o adujo lib emen e ilos. d- as M. Reinys. Vilnius, 1921 (Lie u ių
Mokslo D augijos publicación).
LITERATŪRA
Būga K. 1959: ink iniai aš ai. T. 2. Sud. Z. Zinke ičius. Vilnius.
DŽ1 1954: Daba inėslie u iųkalbosžodynas. A s. ed. J. K uopas. Vilnius.
DŽ4 2000: Daba inėslie u iųkalbosžodynas. Vy . ed. S . Keinys. Vilnius.
JR V 1936: Jablonskio aš ai. T. 5: Kalbosdalykai. Redaga o J. Balčikonis. Kaunas.
Ka ely ė R. 2009: Mečislo o Reinio lais ai e s o Psichologijos ado ėlio psichologijos e minų eikšmė i
kilmė. – Te minologija 16, 198–216.
KP 1939: Kalbospa a ėjas. Pa uošė L. Damb auskas. Redaga o A. Salys, P . Ska džius. Kaunas.
KPP 1985: Kalbosp ak ikospa a imai. Sud. A. Pupkis. Vy . ed. Z. Zinke ičius. II pa aisy as i papildy as
leidimas. Vilnius.
LKG I 1965: Lie u iųkalbosg ama ika. T. 1. Vy . ed. K. ul ydas. Vilnius.
LKŽ I–XX 1941–2002: Lie u iųkalbosžodynas. A s. ( y .) ed. J. Balčikonis ( . 1–2), K. ul ydas ( . 3–5,
11–16), J. K uopas ( . 1–2, 6–10), V. Vi kauskas ( . 17–20). Vilnius.
mūsųžodynėlis. „Va gomokyklos“p iedėlis. Su inko Rygiškių Jonas. Vo onežas, 1918.
PŽ 1993: Psichologijosžodynas. Spec. ed. R. Augis, R. Kočiūnas. Vilnius.
Ska džius P . 1943: Lie u iųkalbosžodžiųda yba. Vilnius.
Šalkauskis S . 1991: Bend oji iloso ijos e minija – aš ai. T. 2:Filoso ijosi pedagogikos e minija. Pa engė
A. S e diolas. Vilnius, 126–252.
u bu is V. 1961: Daba inės lie u ių kalbos galūnių da ybos daik a a džiai. – Kalbo y a3, 27–60.
Zinke ičius Z. 1966: Zinke ičius Z. Lie u iųdialek ologija. Vilnius.
Te minologija | 2010 | 17 129
WORD FORMATION OF MEČISLOVAS REINyS’ TERMS OF PSyChOLOGy AND ThEIR COMPONENTS
The i s h ee decades o he 20 h cen u y was a pe iod o apid de elopmen o
con empo a y Li huanian e minology o a ious ields o science and echnology. In
1921 Li huanian scien i ic socie y published Psichologijos ado ėlis (Psychology ex -
book) which was a ee ansla ion o Geo gij chelpano ’s Учебникпсихологииpe -
o med by p o esso Mečislo as Reinys (1884–1953). This pape analyses he wo d
o ma ion o subs an i al one-wo d e ms as well as nouns and o he pa s o speech
which comp ise componen s o complex e ms used in his ex book.
The e we e 390 wo ds esea ched, 91% o hem a e o ma ions. The majo i y o
o ma ions (73.6%) a e nouns. O he pa s o speech a e less common – adjec i es
comp ise 20.7%, e bs (pa iciples) – 5.4% and ad e bs – 0.3%. cases o wo d o ma-
ion o e ms wi h su ixes, endings and p e ixes as well as compounds and e ms o
mixed o ma ion (wi h p e ixes and su ixes a he same ime) a e esea ched in de ail.
I was es ablished ha he majo i y o o ma ions esea ched (abou 88%) a e pu ely
Li huanian and abou 12% a e hyb ids. Nea ly all hyb ids a e de i a es made om in-
e na ional wo ds wi h Li huanian su ixes. Ve y many e ms o psychology and hei
componen s ha e an abs ac meaning – 90% o nouns made wi h su ixes and endings
a e subs an ial o e bal abs ac s. On he whole, he wo d o ma ion o he one-wo d
e ms and componen s o complex e ms esea ched has no changed much in 90 yea s.
Recibió 2010-12-14
Ri a Ka ely ė
Ins i u o de lenguas Lie u ių
P. Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius
E. poš a [email p o ec ed]
S asys Keinys
Ins i u o de lenguas Lie u ių
P. Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius
E. poš a e minolo[email p o ec ed]