153Te minologie | 2021 | 28
doi.o g/10.35321/ e m28-07
XX a. XXI a. p . cons uc ions e mes de
dū inių kogni y iniai p opoziciniai modeliai
Lina Ru kienė
Lie u ių kalbos ins i u as
ORCID id: h ps://0000-0001-6661-3115
ANOTATION Il es impo an de no e que les É a s memb es ne son pas enus d'applique les disposi ions de l'acco d en ma iè e de d oi s de l'homme.
L'a icle, en appliquan la mé hode de modélisa ion cogni y inio, dé e minen e discu en
sa akilmių e hyb idines cons uc ions e mines dū inių kogni y iniai p opoziciniai
liai. Laikomasi požiū io, kad su dū inio onomasiologine s uk ū a ko eliuoja p o-
pozicinio pobūdžio žinios, dū inyje isada ma omas koncep ų yšys. Empi inė
modemedžiaga é èle, que sa akilmiai e hyb idiniai cons uc ions e mines dū inie son ai
ak ualizuojan 16 kogni y inių p opozicinių modèles. Cons uc ions s i es cen e obje s,
p incipalemen ma é iux p odui s de l'ac i i é humaine, donc e basinis OBJEKTO concep ,
in oduisan la cons uc ion eali és, ac ualizuojamas le plus sou en . ESMINIAI VOODŽIAI:
dū inys, kogni y inis p opozicinis modelis, concep as, obje as, cons uc ion s i is.
ABSTRACT Il es à no e que
The a icle iden i ies and discusses he cogni i e p oposi ional models o indigenous and
hyb id cons uc ion e minology compounds using he cogni i e modelling me hod. I is
belie ed ha he knowledge o p oposi ional na u e co ela es wi h he onomasiological
s uc u e o he compounds, and he connec ion o concep s is always isible he e. The
empi ical ma e ial has e ealed ha indigenous and hyb id cons uc ion e minology
compounds a e made on he basis o 16 cogni i e p oposi ional models. Objec s, mos ly he
ma e ial p oduc s o human ac i i y, a e in he cen e o he cons uc ion ield;
he e o e, in naming he eali ies o cons uc ion, he basic concep o he OBJECT is
ac ualized mos o en. KEYWORDS: compound, cogni i e p oposi ional model, concep ,
objec , cons uc ion ield.
Į adėS paSTaBOS ces de niè es années an dans la langue é angè e que
Li uanienne se dé eloppe ac i emen les linguis iques cogni y inės,
é oi emen liées à philosophie, psycho-
Lina Ru kienė XX a. XXI a. p . cons uc ions e mines dū inių logija i
kogni y iniai p opoziciniai modeliai
i iančios 154 des langues e de la conscience ela ion, s uc u es des
connaissances, leu ixsa imu pa des o mes linguis iques, di ec ion. Dans le
linguo ype Li uanien bene p incipalemen l'accen es mis su la héo ie de
mé apho e concep uelle, e ec uée un ce ain nomb e de mé apho es
concep uelles dans des discou s di é en s de eche ches (p.ex.: aliūkai ė,
Side a ičiū ė-Mickienė 2006; Ma cinke ičienė 2006; K ašy ė, Župe ka 2011;
K ašy ė, papau ė 2013; Būdly y ė-Gudienė e k . 2014). Cogni i ines
eche ches impo an s son e e minologie. Cogni y inée e minologie
ep ésen an s le e me comp ennen comme pa iculiè e
kogni y inę-in o ma ionscinę s uc u e, kalbine o me ép eškiančią
p o essionnes connaissances, accumulés pa longą isuomenės
pe ec ionnemen emps. Comp enan , en 'minan e ac ualizuan e me
ma quan l'in o ma ion homme non seulemen ce e in o ma ion u ilise, mais
e la in e p è e, apildo, keičia e k . Te minų kogni y inė analizė o e la
possibili é d'explique , commen eu lieu la connaissance du monde
ypač ai pasaky ina apie dū inių, einančių e minais, y imus, odėl šiame
scien i ique, don le ésul a es onc ionnan sys ème des e mes.
Cependan e mes de eche ches cogni y ines, pa appo à la lexique
géné ale, son beaucoup moins, dans l'a icle examinan la cons uc ion
e minus dū inius se a enueomsi de l'app oche cogni y inien dans la langue
géné ale dū inius. L'objec i de ce a icle é abli XX a. XXI a. p . sa akilmių
e hyb idines cons uc ions e mines dū inių kogni y inius p opozicinius
modèles, qui peu en ê e u ilisés comme concep ions de cons uc ion
nomina ion de base. A in de me e en œu e ledi objec i , a icle discu e
des disposi ions héo iques, liées à des modèles cogni i s p opoziciniaux; basé
su le ma é iel empi ique, son é ablis des bases dū inių sandais concep s
ac ualisés; é aluen a ec quels au es concep s ils peu en cons i ue p opozicins modèles cogni i s; éclai cinien , quels que soien les ypes de daissance ces modèles son éalisés.
73 Des XX a. XXI a. p . ex es scien i iques du domaine de la cons uc ion ( ado ėlių, monog a ijų, slo ynų
e k .1) a é é assemblée 518 sa akilmių e hyb idinių2 e minus de cons uc ion dū inių, don sandai se
sou eni lib es aisiais (sa a ankiškais) kamienais. S ai snyje neag inėjami dū inia a ec p epoziciniais
e pos poziciniais in e e nau iniais sie iniais kamienais, els qu pho o-, geo-, mak o-, 1 nonag inėjami
dū inia de la pa ie XX a. débu des ex es gen e n'u ody as. 2 Sa akilmiu es considé é dū inus, don les
deux sandhies son lie u iški (pa em i indoeu opie izmais, bal ų i sla ų bend ybėmis, seulemen aux
langues bal es ou seulemen aux mo s būdbaiingais des langues Li uanies). Hyb idiniu appin in dū inys,
don un sandas es lie u iškas, e l'au e emp un .
155Te minologie | 2021 | 28 mic o-, nano-; -g a e pan. Quand sandu a
sié inis kamiens, n'ayan pas g amma icaux ai s, é abli son
in e connexion a ec le concep es di icile3. en examinan le ma é iel
es appliqué l'un des mé hodes cogni y ines linguis iques appelé
cogni y inis modia a ion ( us. когнитивное моде- лирование), don esmie
é abli cogni y inius modelius, dans ce cas p opozicinio na u e. Comme
l'éc i na alija Besedina, mé hode de modélisa ion dans langueo y e en
y a ienas pag indinių kogni y inės analizės me odų. Taikan šį me odą –
géné al il es possible ob eni une ce aine scheminį kons uk ą (modelį),
emplaçan complexe da an age obje . Le modèle, scien i ique selon elle,
pe me de зафиксировать важнейшие признаки исследоваемого объекта
2014: 121). S aipsnyje kogni y inio modelia imo me odas de inamas su
(Беседина аналитиiniu описамуому методом.
TEORInėS nuOSS aTOS
Cogni y inės lingu is ikos ep ésen an s a ec cogni iniais p ocessus lieja e de nou eaux mo s da ybą.
Jelenos Kub iako a es ime, les mo s doybou de ai pe ce oi comme un sys ème, don l'essence le besoin
humain dis ingue e ixe pa iculie s s uc u es de connaissances lingubinées o mes de sa is ac ion.
Essen iellemen pa icula i é du ac eu ê e el nomina ion uni é, qui p a ique l'in o ma ion à emballe ( us.
pou emballki in o ma ions) e u ilise langbinée ac i i é, e déc i le ac eu comme pa iculiè e
cogni y inée s uc u e (Кубрякова 2004: 393394). en aisan de nou eaux mo s, d'en e eux e e minus,
cogni y ine linguis ique ep ésen an an s les che cheu s opinion, pa icipe une ce aine pensée schemas, ou
au emen cogni y inie modèles. Sou eyaudan a ec en i onnemen homme dis ingue phénomènes, obje s ou
signes. J. Kub iako os, l'isolemen , comme la p emiè e é ape de la connaissance de ces suje s, s'anc en dans
le langage pa nomina ion, éalisée pa des moyens de ab ica ion de mo s (Кубрякова 2004: 393). a in
d'in odui e une ce aine chose, il au iden i ie é é en é, é abli sa place dans le sys ème cogni ionnelle,
a ibue lui une ce aine ca égo ie. e ec uan nomina ion, l'homme essaie ou e quelque quel connu
modèle, schemą, selon laquelle pou ai c ée de nou eaux mo s. Ainsi, exis en ce ains exis an des
connaissances basées des modèles de é lexion, e ces modèles son les uni e seux algo i hmes, su lesquels il
es possible à la ois de c ée e de comp end e nou eau mo . 3 Les modèles cogni y inie p opoziciniai des
e mes de cons uc ion du s examinés en p épa an disse a ion de doc o e S a ybos e minijos dū inie:
o ma imasis i aida, e y a é é en ée de ai e nonik ųjų dū inių, i.e. dū inių a ec in e p au iniais
sie iniais kamienais, kogni y inius p opozicinius modelius (ž . Ru kienė 2021).
Lina Ru kienė XX a. XXI a. p . cons uc ions e mines dū inių L'homme,
kogni y iniai p opoziciniai modeliai
con on é a ec un nou eau mo , conscien ie ces schemas (modèles) suac i ée,
l'homme les applique oulan comp end e le sens du mo e le ex e, dans lequel
ce mo pa oui (Бабина 2013: 156 1516). similai emen à ce suje éc i e Suzanne
Kemme : son a i ma ion, schemes son no e maniè e de pense
ca ac é is ique des exemples pa i ie, įsišakniję au an que peu en ê e
applicables en c éan e en comp enan des exp essions linguis iques (Kemme
2003). J. Kub iako a a i e l'a en ion que l'ac e de nomina ion ne peu a oi lieu
sans p oposi ion: l'ac e de nomina ion es o ma ion de p oposi ion à pa i
d'exis an s ga a és concep s, cependan , dès que comme ésul a de ce ac e
éme ge un nou eau mo , il de ien ep ésen an d'un nou eau concep dis inc
e les gens ob iennen la possibili é de l'opé e comme une nou elle uni é de
s uc u e (Кубрякова 2004: 317). p oposi ion es concep us jungian
kons uk as, e il en endan comme mo s de da ybos modèle analogas
connaissances ep ésen a ion au sens. p oposi ion pe me de pe ce oi que
dans le monde ous les é énemen s, obje s, phénominskies e e c. son pas pa ienne, e son in e acéujan s.
Ainsi, les ep ésen an s cogni y ines de la linguis ique p é enden que les
s uc u es de connaissances en essence son des s uc u es de concep s
in e ac eujan s, e ces unions de concep s e son appelées p opozi ions.
Geo geo Lako de l'a is, p opoziciniu appele i el modèle cogni i in qui se
o me sans imagduo ės mechanizmų, i. e. il ne lui es u ilisé mé apho e,
mé onymie ou images men ales (Lako 1990). En d'au es e mes, p oposi ion
c'es modelis, qui es cons i ué a gumen si e basinis p édica , juncan ces
a gumen s. p oposi ions héo ie es appliquée e dū ybai, a i man que a ec
dū inio onomasiologine s uc u e ko eliuoja p opozicinio na u e connaissances.
dū ines son pa iculiè es uni és de langue, ca en elles oujou s isible
concep de lien. da inys, en é dans bū į une ų, con enan la même s uc u e
p opozicine, d'ap ès J. Kub iako os, exp imeškia la même cogni i y inę si uaciju
(Кубрякова 2004: 393394). Dans ce con ex e de ai discu e e le concep
lui-même d'une p incipaux concep s cogni y ines linguis iques concep . Comme
explique aloyzas Guda ičiaus, le concep es le plus sou en pe çu comme
he e ogène mul iadimensis connaissances su le monde e uni é d'expé ience
(Guda ičius 2011: 112). Dans la b è e ocabulai e des e mes cogni y iniens, le
concep es dé ini comme un e me pa lequel s'expliquen men alemen ou
psychiquemen nos consciences e celles s uc u es in o ma iques qui
e lè en les connaissances e expé iences humaines, les essou ces; ici même
es p ésen ée e une au e dé ini ion: concep […] c […]i […]ope a i us con ininis
[ enan le con enu au . pas .] de mémoi e, men al lexicone, concep ualiosios
157Te minologija | 2021 | 28 mapélapio, a speindinčio žmogaus psichikoje,
une as (Кубрякова e k . 1996: 90). L'homme pense en concep s, il analyse,
compa e e elie di é en s concep s, éc i Sil ija papau ėly ė-Klo ienė
(2007: 16). a. Guda ičius souligne que, disan koncep o aiška kalboje, de ions
comp end e: la pa ie du concep , qui es éskiée des uni és linguis iques
(Guda ičius 2011: 113). Pa lan de concep aišką, men ionnée e n. Besedinas
posi ion: kalbininkė appelle a en ion, que, concep à ep ésen e à kalbà,
es ac i é pas ou concep , mais seulemen une ce aine pa ie de celui-ci.
Ainsi, aucun Cogni y inée en linguis ique en p emie lieu dis inguen les di s
koncep as nė a e balizuojamas iki galo (Беседина 2006).
concep s basiniai4: OBJEKTO, OBJEKTO PAL, EIKSMO, IETOS, ou ERd ėS,
LaIKO, YpaTYBėS e . . (Jackendo 1990). Mokslininkė Lucy ande wende
concep s dé ini p opose de p o i e des ques ions, kuwha ? )), LaIKaS
(quand?) (angl. Time (When?), MEdŽIaGa (ish ko?) (angl. Ma e ial (Made o
ie anglų kalboje p asideda Wh (SuBJEKTaS (kas?) (angl. Subjec (Who /
wha ?)) e . . ( ande wende 1994). Dans ce a icle p incipalemen basé su
les concep s donnés pa anas asie Fedenko e les les en s uc u e
p opozicine jungiančiais p edika ais, puisque l'obje de l'é ude de ce e
au eu […] es aussi dū inie. a. Fedenko dans son a ail dis ingue ces
basinius concep s, ensemble a ec p edika ais o ma ančius uses langues
dū inių kogni y inius p opozicinius modelius: EIKėJaS (angl.
sys ème e ce eau des langues (lingua men alis), de ou monde aCTOR),
OBJEKS (angl. OBJECT), IETa (Ta. pLaCE), LaKaIS (angl. TIME), EIKSTIS (On.
Ope a). Sans eux, dū iniams ak ualūs TIKSLO (angl. GOaL) e BŪdO (angl. MannER)
concep s. Ces concep s dans la s uc u e p opozicine joignen les p édica s
pRIKLUASYTI KaM BŪTI BŪdInGaM KaM (angl. BELONG TO), BŪTI KI BE TYPE OF),
VEIKTI (angl. dEaLS WITH), BŪTIO u ilMaM KaM (angl. uSEd FOR), BŪTIO FRJM. KIENO
(angl. BY BYTEF) , BŪTI LIURIYTAM IŠ (angl.) , BŪTI KIENO daL (angl. TuRT), BŪTI
KIENO (angl. Mad. KaIn), BŪTI KI (angl. FR) , BUT (angl. KI) e CO ( ) (en anglais) (en
anglais) (en anglais) (en anglais) (en anglais) (en anglais) (en anglais) (en anglais) (en
anglais) (en anglais) (en anglais) (en anglais) (en anglais) (en anglais) (en anglais) (en
anglais). Comme le mon e le ma é iau assemblé, en examinan les e mes de
cons uc ion dū inius, il es enco e judicieux de dis ingue BŪ IO e REZuL-
TaTO concepus.
4 Dans aujou d'hui cogni i y inée linguis ique on peu ou e di e s concep s ypologijas.

Lina Ru kienė XX a. XXI a. p 158 e mines de cons uc ion dū inių
kogni y iniai p opoziciniai modeliai
STATYBOS TERMIN dŪRINI
KOGnITY InIaI pROpOZICInIaI MOdELIaI
Kogni y inis p opozicinis modelis
su VEIKSMO i OBJEKTO koncep ais
p incipal concep , en einan dans la plupa des cons uc ions e mines
dū inių kogni y inių p opozicinių modèles, es OBJEKTO concep , ma quan
di e s ca égo ies de suje s: abs acakčius suje s, des choses, leu s
pa ies, ma é iaux e pan. Les che cheu s p incipaux a ibu s de l'obje
. y. ikslų izinį ieno objek o a ibojamumą nuo ki o (ne jei ai mil ai
a išpil as anduo) i idines jung is, ienaly iškumą bei pas o umą (Lan-
considè en géné alemen deux, gacke 1991; Kubбрякова 1997). S'agissan de
un obje a ibuojammen de l'au e, é oquen Ju ijaus S epano o
insž algos: objek iškumas p incipalemen liée a ec ono e igū os humain
en i onnemen koje idėja, i. i. a ec l'espace e sa pa i ion idėja. Obje c'es
le plus simple de l'uni e s disc e iza ion, isolé de ses agmen s isola ion
dans l'espace ésul a (Степанов 2016). Roland Langacke ie es ime,
p écisémen aiškių limi es p ésence, kon ū iškumas, ce que le suje occupe
dans l'espace une place assez dé inie, son des signes essen iels, aiden an s
à econnaî e l'obje (Langacke 1991: 63). E. Kub iako a souligne que
néanmoins l'obje besoin comp end e seulemen comme un physique suje
elle no ion pa é oi e. Les obje s peu en ê e e abs ai s choses, i. i.
els, don il ne au ouche . Ils n'on pas de ai s physiques, mais on des ca ac é is iques men ales (Кубрякова 1997).
Sudė inga di e, comme son pe cep uées ce aines ce aines conc è es
éali és de cons uc ion, cependan , je an ue cogni y iniu poin de ue,
man ina, que p incipalemen pe cep ué leu obje škum. en e ec uan
cons uc ion concep s de nomina ion, sou en p épa emien cogni i y iniu
p opoziciniu modeliu, suda y u de basines OBJEKTO e EIKSMO concep es. En
in oduisan abs ac ions concep s du domaine de la cons uc ion comme
p incipal signe dis ingué ac ion, di igé à un ce ain obje ou e ec ué a ec
obje . Ce modèle de OBJECT le concep comp end kele iopus suje s: na u es
phénominius, abs akčiuosius suje s e daik us. Plus loin de ce modèle
OBJEKTO koncep o ap ėp į ap a sime išsamiau.
S a inius cons ucyba é oi emen liée a ec le monde de la na u e: de ses
s ichijas p o égomasi, elles péné en dans maisons, dans le bu amélio e les
condi ions de ie des gens, des eali és de la na u e u ilisées p ocessus de
cons uc ion e pan. Pa conséquen pa ie de ce modèle le concep OBJECT sou en e comp end des éali és de la na u e. Tokiais
Te minologie | 2021 | 28 Des noms d'o igine son donnés à ès di e s obje s
de cons uc ion: bâ imen s, leu s pièces, machines, appa eils e . . pa ie
du modelio en ques ion OBJEKMaS OBJEKTaS des du iens da omies p imus
pa emian okkie na u elles éali és en 1943 Ta a dijan: dangus (MTS RLK
TÜRLT RLK PATS, 1969 MK KS), gaz (MTS Ma dujois CpŽ 2008 SM; dujopū is
STTS 2014 ST), umai (dū a PKS 1962; umé RLST), pluie (ma aie RTZ 1992),
pluie (MTS 1992), 1992 (MTS 1995), 1992 (MTS 1992), 1992 (MTS 1995), 1992 (MTS 195),
1992 (MTS 195), 1995 (MTS 195), 1999 (MTS) e 1999 (MTS), les o ques de sable
son de enus des obje s d'o chu es à l'in é ieu du sol. Ce cogni i inio
p opozicinio modèlei dū inių an oju sandu eiškiamo l'ac ion obje peu
ê e e les ailles ou les pa icula i és, lesquelles au é alue , dé e mine
anduo ( anden uoša SMSM 2008; anden ieka RLSTŽ 1992, HS 2008,
leu numé ique ép eu e. la majeu e pa ie de ces du sins es sou enue pa
un second sangle ansi i in ac ionmajoj mesu an , eg: équniama is STŽ
2002; jėgoma is STŽ 2002; kie ma is RLSTŽ SIŽ 2004; k ei ėma is STŽ 2002;
lygma is SMŽ 1992; gylma is, p o ondeu s o oklė RLKp; longama is RGTŽ 1959
1992, STŽ 2002;linkiama is SKb; slanka is RTŽ 1992, Ma ŽLSL 2002, SMB 2007,
aKTM 2011; slankiama is STŽ 2002; aima is SMGTGT 1992; s o ma is aLKp
1958, STŽ 2002;
Gausés de cons uc ion e mines dū inių bū į composen e da iniai, don
OBJEKTO concep es lié à des choses e ma é iaux conc e s. En joignan
les suje s pa lan le concep d'OBJECT a ec le concep d'VEIKSMO, ai
pa ie de di e s e mes de cons uc ion p incipalemen des
cons uc ions, des dé ails e des machines, els que gegnešis STŽT,
gegnianešis Sa 1988; langa ė ėpK 1938; s ikkla u is SSB 1943; akmenskaldė
SpM 1964; be onk ė ė RKLp 2002; be on STŽT 1992; aLa koncep is STL 1959;
blokik STLS 1992; paklo is RLS 1992; panelis 1965; plokš is 1992; spma 1992;
a kalis 1992; bJK S S S S S S S S S S S S S S S 1940; RJK R L 1965; RK L 1965; RK
S S S S S S S S S S S 1992; RK S S S 1992; V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V
V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V
V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V
V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V
V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V
V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V V dū inių a ec le p emie in a iable sandu p op e ac ion es opposé nu-
Lina Ru kienė XX a. XXI a. p . cons uc ions e mines dū inių k eip as ne au
kogni y iniai p opoziciniai modeliai
monde ex é ieu , e en sel : sa ikon olė RLSTŽ 1992; sa i eguliacija uGp
1997; sa igalba uGp 1997; sa i anka STŽ 2002; sa i auka STŽ 2002; sa iį ampa
MK 1977; sa isauga uGp 1997; sa is aba RLK 1959.p a ec abien les concep s
Kogni y iniai p opoziciniai modeliai
p opozic dū iniai modeliai du du OBJEKTuS: un obje peu ê e ajou é à un
au e obje , un au e obje peu ê e ai pa ie d'un au e obje , un obje
peu ê e ai d'un au e obje ou les obje s peu en ê e combinés pou
o me un seul ma é iau. une g ande ib e cons uc ion des e mes de
dū ins pada omian ak ualizuojan kogni y inį p opozicinį modelį OBJEKTaS 1
BŪTI naudOJaMaM OBJEKTaS 2. Les obje s peu en ê e liés pa des
ela ions in imes ou un obje peu ê e u ilisé, a in d'é i e un au e obje ,
lui epousse . les ela ions p oches son beaucoup plus équen es, elles
signi ien que les obje s ne éloignen pas les uns les au es, mais joignen .
L'obje , qui es u ilisé pou epousse un au e obje , pou l'é i e , es
exp imé au second sandu du dū inien, e le p emie sandu es géné alemen
in oqué le phénomène na u el, don le sau omasi, e.g.: lie sa gė ŪTS 1935;
gais asienė STŽT 1978; sniega o ė ( o a nuo sniego) 1930, SG aKTa 1995;
ugniasienė SdKŽ 1940.
Des p oches ela ions liées aux obje s un peu aussi ê e un phénomène de la
na u e, seulemen le second obje es u ilisé c'es la éali é de la na u e
assemble e la so i du s a inium (dūma akis SdTSS 1930 dūm akis Sp 1965;
dūma amz dis aLKpŽ 1958, SpŽ 2002; lie amzdis STB 1943, RSd 1965, 1962) ou, au
con ai e, ją į s a inį: š iesangis SEŽ; lumiè elangis SSM 1937, SdKŽ 1940, aLKS
1972; o langė MMpK 1988; š iesias ogis SSB 1943. Des du ianie du modelio pa lable,
don sandais ma quan s obje s liés à des ela ions in imes, peu en ê e
pasakni e d'au es choses: smulkesnis daik as es u ilisé pou s ambesniam
daik u: kaminakaiš is, kaminkaiš is STŽTL 2002; s ak a ams is STŽ 1978 2002;
1978; skliau a ama SSB 1943; skliau ėmis SGBT 1931; s iklajuos ė pK
s ak ajuos ė Ma L 2002; kluon ak is STŽT 1978; logemen , s a in u ilisés pou
les ê es i an s (animaux domes iques): a i Ma is STŽ 1978; ka ia a is
STŽTLS 1978; STŽ 1978; kiaul a is 1978; kiaul a is 1978; dumagu ;
Te minologie | 2021 | 28 amzdis STŽ 2020; skiedin akis RLSTŽ 1992;
ešlaskydis ( inka imo ešlai laiky i len a) SSB 1943; mū kal is TRLT
1949, RLKp 1959, STŽ 1943 2002; inkašukės SSB 161
Seules p oches ela ions son liés cogni i inio p opozicinio modelio
OBJEKTaS 1 BŪTI Su OBJEKTaS 2 dū inių sandais žymimi obje s. Ce modèle
dū inia į a dia des ma é iaux de cons uc ion, e dū inių sandai ma que les
p incipales leu s composedamussies pa ies. majeu e pa ie pa lable
modèle de cons uc ion e mes de dū inių secondieux sandai appuy i
in e nau ininiais dik a a džiais bé on e cemen . La s uc u e p opozicine
e gausa de ces dū ins e lè e le p ocessus cogni y in […] conc ays
la gemen u ilisés dans le domaine de la cons uc ion, les ma é iaux
cons uc i s a i iciels, se ca ac é isan pa de bonnes p op ié és e
possibili és d'u ilisa ion, son é udiés, ainsi que pe ec ionnés, jux aposés
a ec d'au es ma é iaux, a in d'ob eni enco e de meilleu s ma é iaux se
ca ac é isaien . les du snis en ques ion p emie sand désigne l'obje
(dažniausiai la ma iè e) a ec lequel le bé on ou le cimen es joignable:
apmenbe onis SdKŽ 1940, SMSM 2008; MGzbe onis 1933; gelžcemen as SSB
1943; degu be onis aTaK 1995; de abe onis 2009 RLKLSp; medbe onis RTŽ
1992, 2004 2004; molbe onis RLK 1959, CpŽ 1962, STŽ aK 1995; pju enbe onis RTŽ
1992; plišacemen is ŠSTa 2015; pelenbe onis RLST 2002; STŽ 1992; STŽ 1993 a,
STŽ 2004, S iklabe onis 2004,
2002; sandėlbe onis Sp 1965.
D'au es de ce modèle dū iniams sands se épé i ion n'es pas
ca ac é is ique, plg.: de iadažiai SSB 1943; s ikla ilnė SŽd 1939;
gud ondegu as SMG 1974; pu gumė SIŽ 2004.
Cogni i inio p opozicinio modèleio OBJEKTaS 1 BŪTI daLIMI OBJEKTaS 2
dū iniais appellées cons uc ion ealies, si uées d'un ce ain ou . Ce ou
es géné alemen quelque cons uc ion cons uc i e, pa ie du s a in ou le
s a inys lui-même, pa exemple, le e me kluon ąs is STŽT 1975
in odui amas kluono ąs as, e minais langabalkis SSB 1943; langa ėmis SSB
1943 lango sija (balkis) e lango sija ėmas, e minais laip asijė Sp SEŽ 1967;
laip o akis TRLT 1949 laip es e laip es akas. Ce modèle de dū inių bou ée
doi ê e a ibué e e minais mašinsuolis MMpK 1988; skliau ana ys SSB
1943 (skliau ą cons i uan pa ie, memb e); skliau apėdis SSB 1943;
skliau sija SGBT 1931; skliau a kė SSB 1943; o len ė RLSTŽ 1992. de ous le
discu able cogni y inio p opozicinio modèle, comme e modèle OBJEKTaS 1
BŪTI Su OBJEKTaS 2, dū inių sandais signi icimi obje s son liés pa des
ela ions konjunkcin.
168 Lina Ru kienė XX a. XXI a. p . cons uc ions e mines dū inių Kalbos
kogni y iniai p opoziciniai modeliai
pa ie poin de ue cogni y iniu peu ê e comp is comme un langage
o mes, pe eikiančių men aliną con enu. J. Kub iako a ien la posi ion que
les concep s dans le langage peu en ê e objec i isés non seulemen pa
des mo s conc e s, mais e pa di é en es classes de mo s, ca égo ies
Kaip eigia nikolajus Boldy e as, pa yzdžiui, e d inės cha ak e is ikos
(Кубрякова 1997: 118). dans les langues indoeu opéennes son géné alemen
exp imés p elinksniais ou au es pa ies de la langue, auxquelles on peu
ma que ces ca ac é is iques a iami é e dépendance de l'o a eu ou
obse a eu žiū os aško (Болдырев 2006). De la ma iè e empi ique il es
é iden que daik a a džiu ma quéimas daik iškumas, uni isumas, limi es
p ésence, cons o umas ela i emen au emps ca ac é is iques EIKėJO
e OBJEKTO concep s, aigi e ces concep s dū yboje éalisés
daik a a džiu. IETOS concep as ép eškiamsis p ielinksniai ou lieux
signi ica ion ayan čiais daik a a džiais. EIKSMO concep es eiškiamas
ac ionmažodžiais, e eux es ca ac é is ique žymė i a ec ac ions liés
ealijų signes. YpaTYBėS ap wo ds ou non exécamaisiais pa icipan s,
ca ac é inčiais būdinguosius, le plus sou en ne changan s signes de la éali é, ou chi es a džiais e p ie eiksmiais, indienčiais quan i a i es ealijs pa icula i és.
IŠ adOS
1. En appliquan le cogni y inio modellemen mé hode a é é examinée 518
cons uc ion des e mes dū inių e cons a é que ils ous ai e
ac ualizuojan 16 cogni y inių p opozicinių modèles. au cou s de 100 ans, i.e.
depuis XX a. p . jusqu'à main enan , cogni y inie p opoziciniai modèles
p esque pas change è (nebliko seulemen modèleio EIKSMaS TIKSLaS). On
peu a i me que, dé eloppan is cons uc ions sphe e e e ec uan ses
concep okes nomina ion, p incipales ce e sphè e mondiale aizdžio
d'iden i ica ion e d'in odui imen s uc u es en subs ance son les
mêmes. 2. Sa akilmių e hyb idines cons uc ions e mes de dū inių
kogni y inius p opozicinius modelius cons i uan s concep s e lè en la
spéci ique du domaine du cons uc ion. Ces s i es cen e obje s,
p incipalemen ma é iūs p odui s de l'ac i i é humaine. Ainsi, e basinis
OBJEKTO concep , in oduisan le nom de cons uc ions éali és,
ac ualizuojam le plus sou en . le plus g and nomb e de dū ins es
ca ac é isé pa une s uc u e p opozicine a ec le concep OBJECT: EIKSMaS OBJEKTAS, OBJEKTAS BŪTI BŪdInGaI YpaTYBė, OBJEKS 1 BŪTI BUTOMaM OBJEKTAS 2, OBJEKS 1 BŪTI DIVI
OBJECTTaS 2.
3. Tenan de l'app oche cogni i ine, que la langue, ses uni és donne accès
à des s uc u es de connaissances, on pou ai di e que cogni i emen p opo-

169Te minologija | 2021 | 28 cons uc ion ealijų nominacija. Les données
ziciniai dū inių modeliai leidžia ben iš dalies sup as i, kaip yko ( yks a)
de l'é ude mon en que ce e nomina ion se ca ac é ise.
dažniausiai yks a a pažįs an i apmąs an objek us, nu odan , kokiems
ki iems objek ams, kokiems ikslams, kokiu laiku jie naudojami, kokiais
san ykiais jie susiję su ki ais objek ais, kokiais ski iamaisiais požymiais
4. Gana sou en , en e ec uan la cons uc ion ealijų nomina ion,
ak ualizuojamas EIKSMO koncep , indiquez, quel ac e es e ec ué
a ec obje , pasakomas ac e de pe o mance mé hode, bu e ésul a . LaIKO, EIKė-
JO, IETOS, TIKSLO i REZuLTaTO koncep ai s a ybos s ičiai mažiau
ak ualūs.
5. Cogni y iniai p opoziciniai modèles dans le langage son éalisés pou que
ais des ypes de da ybos, e les concep s pou ce ains c omis pa imis
du langage, ansmikiancies ca ac é inguosius des signes du concep .
ŠAl INIAI aKTa Au omobilies de plusieu s e mes de le dic ionnai e explica i , sud. E. palšai is, ilnius:
Technika, 1995. aKTM Au omobilies des chemins loisybos ma é iaux: ado ėlis, au . a. ai kus, d. Čygas, a.
Lau ina ičius, a. Tuma ičė, ilnius: Technika, 2011.
aLKpŽ Anglųlie u ių kalbų poli echninis žodynas, sud. a. no od o skis, ilnius: als ybinė poli inės i
mokslinės li e a ū os leidykla, 1958.
aLKS Anglųlie u ių kalbos s a ybos e minų žodynėlis, sud. J. S onys, ilnius: ISI, 1972. aLLa Anglųlie u ių
kalbų s a ybos e minų žodynas, sud. a. Kudzys, ilnius: Technika, 1993. ASŠ A mininė cons uc ions
šal kal iui, e . a. Kazlauskas, ilnius: Li uanie TSR MT É a du com é des a ai es de cons uc ion
Cen alis bu eau d'in o ma ion echnique e de p opagande, 1969. BABJ Beau okla is aky asis bé on e ses
p odui s: monog aphie, au . a. Laukai is, a. Sinica, ilnius: Technika, 2006.
BDT Be ona imo da bų echnologie: me odinė medžiaga, eng. . Rim ydienė, ilnius: O g echs a ybos es o
paus u ė, 1976.
CpŽŪ Ci iliniai, indus iniai e ag icoles bâ imen s, au . . K asenskis, L. Fedo o skis, ilnius: Min is, 1969. DD
Dailidys ės da bai, au . a. Je s iugo as, a. pok o skis, ilnius: Min is, 1967. DS D ožliaplokš ės s a yboje,
au . M. Šal enis, ilnius: image, 1960. DSD Dailidės e s ogdengio a auxi: guideėlis, au . J. Bu okienė, ilnius:
Min is, 2008. G. Kaklauskas, . G ibniak. Cons uc ions e echnologies de cons uc ion 1(3), 2009. HS
GSTZ – Gelžbe oninių sijų empiamosios zonos elgsenos modelia imas a ma ū os diag ama, au . d. Salys,
Hid o echnikos s a iniai: monomoji knjiga, au . . damule ičius, J. yčius, Kaunas: a di a, 2008. JŠŽ Jaunojo
šal kal io san echniko žinynas, au . B. a. Žu a lio a, ilnius: Mokslas, 1983. Kaimo s a yba, au . p. d ąsu is, p.
Gaižu is, L. Gudzinskas, J. Juška, p. Kali a, E. Ke snauskas, . Š ipas, Kaunas: Spindulys, KS, 1936.
KS Ž Ž Žinoynas du cons uc eu du illage, au . J. Jacina ičius, . Ma ke ičius, ilnius: Mokslas, 1988. LpMK
Li uanie plen ai e mode niškosios kons ukcijos. pa ie I, au . L. Tuskenis, Kaunas: Spindulys, 1931. Ma L
Le a ail du bois: une ė iés enê es ab ica ion, danssp ūdinių ( ilinginių) po es ab ica ion, au . G.
Blažys, R. a ižienis, ilnius: ago a, 2002.
MGn Les maisons d'habi a ion de la ille: leu cons uomi exigences e leu p oje a a ion, au . . Š ipas,
Kaunas: a pe, 1933.
MK Me alinės kons ukcijos: ado ėlis, au . J. paulauskas, a. K eda as, ilnius: Mokslas, 1977. MMpK Mediniai
e mu ai iniai bâ imen s, cons uc ions e élémen s: mokomoji knygelė, au . . Michalauskas, ilnius: ISI
o p in , 1988.
170 Lina Ru kienė XX a. XXI a. p . cons uc ions e mines dū inių
kogni y iniai p opoziciniai modeliai
MTpM Medžiago y a inkuo ojams, ply èles e mosaïque klojėjams: guidėlis, au . a. . aleksand o skis,
ilnius: Mokslas, 1976.
pK Cons ua des cons uc ions. pa ie I: manuélis, au . a. Bis ickas, n. Ge šas, J. Kapčius, K. Kaušinis,
J. Mikuckas, . e bickis, B. Zibe kas, a. Žin elis, ilnius: na ionale édi ion de li é a u e poli ique e
scien i ique, 1962.
pMST Pap aščiausiųjų medinių sijinių il ų ipai5, Kaunas: als ybės spaus u ė, 1923. pTŽ Pe kūnsa giai
( obų nuo žaibo apsaugojimo būdai), au . J. Šlioge is, Kaunas: Spindulys, 1925. RLKp Rusųlie u ių langues de
poli echninis dic ionnas, ed. kol. a. no odo skis, L. Kumpikas, J. Mikuckas, J. S anai is, S. asauskas, J.
idman as, ilnius: na ionale édi ion de li é a u e poli ique e scien i ique, 1959. RLSTŽ Rusųlie u ių
langues de cons uc ion e mes de dic ion, au . J. Ki ilša, a. Kudzys, a. Rosinas, ilnius: Lie u os ūkis. 1992.
RNS Rąs inio namo s a yba: žinynas, au . R. Bo kūnas, T. B aškys, . Čeikauskas, R. da aške ičius, T.
Gecas, T. Lapinskas, E. no aišas, M. Sakai is, a. Si ydis, T. Šli inckas, G. unikas, . uosai is, ilnius:
Bal o p in , 2012.
RSD Ruloniniai ogai e leu couimen , au . S. K. nosko as, ilnius: Cen alis echnique de in o ma ions
e p opagande bu eau, 1962.
S alių ama o Guide Sa ėlis aux écoles d'a isana e s aliams. pa ie I. Medžio sunė imai, au . p. dankšas,
Klaipėda: Ry as, 1931.
S alių ama o guide Sa élis. pa ie II. Auxbinée, ou ade imoji ma é iau de bois a aux: acheigiamieji le
a ail de la su ace de bois a aux: beica emen , poli ū a im e pein u e, au . p. dankšas, Klaipėda:
1935.
Ry as, SBpK Su i in ų e besiūlių plieninių kons uk ions é alua ion de la sécu i é e de la longue du ée,
au . a. Kudzys, . ai ke ičius, ilnius: Sole ija, 1995.
SBTĮ Les lois, ègles, a angemen s de cons uc ion e d'appa emen s. K. Zubauskas, Tilžė: E. Jagomas o sp.
Li uanie, 1922.
SdKŽ Cons uc ion ou ie s connaissances de quali ica ions, eng. S. . Bašinskij, p. . Blaže ič, I. a. pe o ,
Kaunas: ilnius, 1940.
SDTSS – S a ybos da bams echnikinės sąlygos, su a ys i kainos (gelžbe onas, kanalizacija, anden iekis, cen 
alinis apchildissemen , élec lumiè ees ins allacia e . .), au . K. dušauskas-duž, Kaunas: a. Bako
1930.
spaus u ė, SEŽ S a ybos ekonomis o žinynas, au . p. Rogožinas, ilnius: Min is, 1967. SGBT Sauskeliai.
SG – Sauskeliai. G un keliai ( ieškeliai). dalis 2, au . J. Gab ys, [n. d.], 1930.
Gelžbe oniniai e be oniniai pon s, au . J. Gab ys, Kaunas [n. s.], 1931. SIŽ Cons uc ions ingénieu us žinynas,
au . Č. aksami auskas, a. amb asas, a. as auka, T. Bal ušis, . Ba kauskas, J. Binkis, R. Bliūdžius, G.
B azauskas, G. Cinelis, . Čaplikas, a. Čekana ičius e k ., ilnius:
Technika, 2004.
SKb Cons uybines cons uc ions 15. Mokslo da bai, ed. kolegija: G. Ma čiukai is, J. Meškauskas, .
S anke ičius, K. Šapalas, ilnius: Mokslas, 1989.
SKKS S a ybines cons uc ions: c éa ion e en o cemen , au . d. Bačinskas, a. Bal ušai is, a. Bičiulai ienė, E.
dulinskas, a. End iukai y ė, a. Ja molaje , . Jokūbai is, G. Ju kėnas e k ., ilnius: Technika, 1998. SKpp S a inių
kons ukcijų p oje a imo ondemen s: ado ėlis, au . J. pa asonis, ilnius: Technika, 2008. SKT S a ybines
cons uc ions e echnologies. Enginee ing S uc u es and Technologies 1(1), ed. kolegija: G. Ma čiukai is, a.
daniūnas, R. Šalna, a. and uške ičius, J. a kočiūnas, M. augonis e k ., ilnius:
Technika, 2009.
SM Cons uc i es ma é ielles: manuel, au . S. Sčesnule ičius, ilnius: Min is, 1966. SMB Ma é iaux de
cons uc ion. Be onai: mokomoji knjiga, au . a. naujokai is, ilnius: Technika, 2007. SMd Ma é iaux e
ou ages de cons uc ion, au . M. peliksa, a. Rumše ičius, Kaunas: Technologija, 1992. SMG Ma é iaux e
p odui s de cons uc ion: manuélis, au . B. G igaliūnas, ilnius: Min is, 1974. SMGT P ocesses
echnologiques e équipemen de p oduc ion des ma é iaux de cons uc ion: manuėlis, au . dž.
nag ockienė, G. Sk ipkiūnas, ilnius: Technika, 2014.
SMSM A s de cons uc ion, ma é iaux de cons uc ion, géné ales de a aux de cons uc ion, au . a. aidila, J. ėly is, ilnius:
Min is, 2008.
SMu Ma e iels de cons uc ion. Remplissemen s: mokomoji knjiga, au . a. naujokai is, ilnius: Technika, 2006.
5 Le langage inco ec .
171Te minologie | 2021 | 28
Sp Bases de cons uc ion, au . a. Iljičio as, a. Kokinas, J. Rebo o ičius, e . R. Kuosai ė. ilnius: image, SpM
1965.
Sp – S a ybos pag indai: mokomoji knyga, au . d. Ramuke ičius, Kaunas: a di a, 2008.
S ambiablokies bâ imen s mon a ie, au . n. S o co as, e . d. Ma kauskas, Kaunas: Š iesa, 1964. SS S a yba.
omas III. Sienos, au . J. Šimoliūnas, Kaunas: Spindulys, 1940. SSB S a yba. i omas. Togai, ochsh ai, lubos, planis,
escap ai, po es, enê es, inka emen , pein u e, apmuşalai, i la im, sani a iniai e ūkiniai ins alla ions, au .
J. Šimoliūnas, Kaunas: Spindulys, 1943. SSKR Su apdin ųjų ooges cons uc ions e emon o žinynas, au . K.
Ilginis, K. aikšno as, ilnius: Mokslas, SSM S a yba. I omas. Ma é iaux de cons uc ion, au . J. Šimoliūnas,
1989.
Kaunas: Spindulys, 1937. ST Technologie de cons uc ion: manuélis, au . . K ušinskas, . Mažeika, p. Mikša,
ilnius: Mokslo e encyclopedijų édi eu , 1992.
S M Cons uybines ma iè es: manuélis, au . R. Žu auskienė, a. p. naujokai is, R. Mačiulai is, R. Žu auskas,
ilnius: Technika, 2012.
STp Silika ų echnologie de base: manuélis, au . a. Balandis, . Jasiuke ičius, M. Ma ynai is, K. S azdas,
ilnius: Mokslo e encyclopedijų édi eu , 1995. STŽ Dic ionnai e des e mes de cons uc ion, au . a. Kudzys, a.
Rosenas, B. Kudzienė, ilnius: Li uania mokslas, 2002. STŽT Dic ionnai e des e mes de cons uc ion.
T obesiai, au . . Michalauskas, ilnius: ISI, 1978. SŽd S a yba. omas II. Te e a auxi, au . J. Šimoliūnas,
Kaunas [n. s.], 1939. ŠN Šiaudiniai namai: ecueil d'a icles, deuxième laida, ilnius: in o ma ions enou elables
de l'éne gie cen e consul an , 2010.
ŠSd Šlai inio oi u e couimas iene ine e lakš ine danga: ado ėlis, eng. J. Bu okienė, ilnius:
a d publici é, 2015.
Š OK Hea ing, en ila ion, ai condiciona imas: héo ie e p a ique, au . J. Čiup inskienė, K. Čiup inskas, .
Mo uzienė, ilnius: Supe namai, 2019.
TD T obesies colo a ion, au . . Š ipas, Kaunas: Spindulys, 1934. TRLT T umpas usiquemen lie u iškas
echnicis slo ynas, au . a. no od o skis, Kaunas: als ybinė poli inės i mokslinės li e a ū os leidykla, 1949.
uGp Fi niagesybos e secou s des ondemen s, au . a. Ru kauskas, ilnius: Jus i ia, 1997. ŪTSVŪkiškų iobų
cons uc ions che ,au . .Kindu ys, Kaunas: Žaibas,1935. ppG Vienaaukščio indus iel bâ imen gelžbe oninių
kolonų i pas a ų p ojek a imas: mokomoji knjiga, au . R. Bale ičius, . Jokūbai is, d. Zabulionis, ilnius:
Technika, 2011. ŽG Žaibas e g iaus inis, au . . . Lynke ič, e . p. ileišis, Tilžė: O o Maude odės paus u ė, 1900.
lI ERA ūRA aliūkai ė dai a, Side a ičiū ė-Mickienė Ilona 2006: Gė io e beau é concep s dans les
consomma ions linguis iques li uaniennes. –
Liaudies cul u e 6(111), 1622.
Būd y ė-Gudienė aina, Guda ičius aloyzas, Ju gai is nedas, papau ėly ė-Klo ienė Sil ija, Toleikienė Reda 2014:
Concep ualiosios me a o os iešajame disku se: koncep ualiųjų me a o ų žodynas, ilnius: BMK wydaykla.
Jackendo Ray 1990: Seman ic S uc u es, Camb idge: MIT p ess. Guda ičius aloyzas 2011: Reikšmė
concep oka concep e sensmė. Res humani a iae 10, 108119. Kemme Suzanne 2003: Schemas and lexical
blends. Mo i a ion in Language, Ams e dam: John Benjamins publishing Company, 6997.
K ašy ė Regina, papau ėly ė Sil ija 2013. Ce ains concep e LIGa aožai Li uanie publiajame disku se. –
Philologie 18, 107117.
K ašy ė Regina, Župe ka Kazimie as 2011: aša ų koncep ualiza imas lie u ių i la ių azeologijoje.
Bal is ica XL I(1), 113122. La Commission es in i ée à p ésen e une p oposi ion d'amendemen à la p ésen e décision.
Lako Geo ge 1990: Women, Fi e, and Dange ous Things: Wha Ca ego ies Re eal abou he Mind, Chicago:
Chicago uni e si y p ess.
Langacke Ronald Wayne 1991: Concep , Image, and Symbol: The Cogni i e Basis o G amma , Be lin–
new Yo k: Mou on de G uy e .
Ma cinke ičienė Rū a 2006: Koncep ualioji me a o a e ime. T a ailles e jou s 45, 109118.
papau ėly ė-Klo ienė Sil ija 2007: Ling is inės kul ū ologijos b uožai, Šiauliai: Šiaulių uni e si e o leidykla.
172 Lina Ru kienė XX a. XXI a. p . cons uc ions e mines dū inių
kogni y iniai p opoziciniai modeliai
Ru kienė Lina 2021: S a ybos e minijos dū iniai: o ma imasis i aida: dak a o dise acija, ilnius: Lie u ių
kalbos ins i u as.
ande wende Lucy 1994: algo i hm o au oma ic in e p e a ion o noun sequences. P oceedings o he
15 h con e ence on Compu a ional linguis ics, COLING 94, Kyo o, Japan, 782788. La con é ence a é é o ganisée dans le cad e de la Con é ence su la linguis ique compu a ionnelle.
Бабина Людмила 2013: Об одном из способов изучения производных слов в рамках когнитивно-дис-
курсивного подхода. – Теоретические и прикладные аспекты изучения речевой деятельности 8(1),
15–19.
Беседина Наталья 2006: Морфологически передаваемые концепты: монография, Тамбов: ИздвоТГУ.
Беседина Наталья 2014: Когнитивное моделирование процессов репрезентации знаний в морфоло-
гии. – Когнитивные исследования языка 8: сборник науч. трудов, 121–123.
Болдырев Николай 2006: Языковые категории как формат знания. – Вопросы когнитивной лингвисти-
ки 2(7), 5–22.
Феденко Анастасия 2015: Двухкомпонентные сложные существительные как модели репрезентации
знаний о человеке иартефактах в современном английском языке: диссертация канд. филол. наук,
Тамбов.
Кубрякова Елена 1997: Части речи с когнитивной точки зрения, Москва: Наука.
Кубрякова Елена 2004: Язык и знание. На пути получения знаний о языке (Части речи с когнитивной
точки зрения. Роль языка в познании мира), Москва: Языки славянской культуры.
Кубрякова Елена, Демьянков Валерий, Панкрац Юрий, Лузина Людмила 1996: Краткий словарь ког-
нитивных терминов, Москва: Издательство Московского государственного университета.
Степанов Юрий 2016: В трехмерном пространстве языка. Семиотические проблемы лингвистики, фи-
лософии, искусства, Москва: Ленанд.
COgNITI E PROPOSTIONAL MODELS O COMPOuNDS IN CONSTRuCTION ERMINOlOgY Il a é é décidé de p océde à l'é alua ion de l'é a du p oje .
h INE 20 h 21S CEN uRIES
Summa y
The linguis ic ep esen a ion o he cogni i e s uc u es s udied by cogni i e
linguis ics, which ocuses on he ela ionship be ween language and mind, changes he
a i ude owa ds compounds. F om he cogni i e pe spec i e, compounds a e iewed as
special language uni s, in which we can see he ela ion be ween concep s. Compounding
may be s udied in he amewo k o he p oposi ional heo y by asse ing ha he
knowledge o p oposi ional na u e co ela es wi h he compounds onomasiological
s uc u e.
The a icle s udies indigenous and hyb id cons uc ion e minology compounds o he
ea ly 20 h 21s cen u ies om he scien i ic li e a u e on cons uc ion o he a o esaid
pe iod using he cogni i e modelling me hod. Le aim o he a icle is o iden i y he
cogni i e p oposi ional models o hese compounds, which may se e as he g ounds o
he nomina ion o cons uc ion concep s. To achie e his aim, he heo e ical iewpoin s
pe aining o cogni i e p oposi ional models a e discussed; he basic concep s exp essed
by he componen s o compounds a e iden i ied; i is e alua ed wi h which o he concep s
hey may o m he cogni i e p oposi ional models o cons uc ion e minology
compounds. The s udy in es iga es he wo d- o ma ion ypes ollowed in he
ac ualiza ion o hese models. The analysis o he empi ical da a e ealed ha compound
cons uc ion e ms a e coined on he basis o 16 cogni i e p oposi ional models. The
concep s comp ising hese models e lec he speci ici ies o he ield o cons uc ion.
Objec s, géné alemen ma e ial man-made p oduc s, a e in he cen e o he
cons uc ion ield. Hence, in nom-
173Te minologija | 2021 | 28 ina ing cons uc ion eali ies, he basic concep o he
OBJECT is ac ualized mos o en. Mos compounds ea u e he h ee old p oposi ional
s uc u e: aCTIOn OBJECT (dango aižis TRLT RLKp 1959; dujopū ė SMGT 2014; lie ma is
RLSTŽ 1992), OBJECT TO BE CHACTERISTIC OF a FE (ske s akis aLKS 1972; s aply ė STŽ
2002; s a zdis Sp Sp Sp 1965) and OBJECT 1 uONSE BEd FOR OBJECT 2 (dūma akis SdTS ST
1930; kluak is TO 1978; 1973 SSM), OBJECT 1 Ra RT OBJ 2 (s klonklis STŽ 1978; 1943 SSB) as
e ealed by he la e wo models, he concep o he OBJECT may also en e in o a
p oposi ional s uc u e wi h he concep o ano he OBJECT. The e a e mo e models
o his ype: OBJECT 1 TO BE WITH OBJECT 2 (gelžbe onis MGn 1933; gelžcemen as SSB
1943; degu be onis SM 1966), OBJECT 1 TO BE MadE OF OBJECT 2 (kamščiaply ė SSB 1943;
d ožliaplokš ė dS 1960; me al inklis SSB 1943). By joining he concep o he pLaCE, he
concep o he OBJECT c ea es he p oposi ional model OBJECT TO BE pLaCE
(laip a ie ė SSB 1943; a pa amis GSTZ 2009; a pdu is MTpM 1976; i šdu is RLKp 1959);
meanwhile, by joining he concep o he puRpOSE, i makes up he cogni i e
p oposi ional model OBJECT TO BE uSEd FOR puRpOSE (dailoblis Sa ; slopiamedžiagės 1935
SSB 1943; slopiaply ė SSB 1943). In a e cases, he nomina ion o cons uc ion concep s
eso s o he cogni i e p oposi ional models OBJECT TO BE STATE OF MaTTER
(cemen milčiai RLSTŽ 1992; klin milčiai RLSTŽ 1992; medmilčiai SSB 1943, RLSTŽ) and OBJECT
TO BE u zed FOR TIME ( asa 1943 SSB; asa namis aLLa 1993; zemlangis SSB).
The concep o he aCTIOn may no only o m he p oposi ional models wi h he
concep o he OBJECT bu also he MannER (sa i aka RLSTŽ 1992; sa ieiga aLKpŽ
1958), he RESuLT (dujoda as SMu 2006; po oda is BaBJ 2006; pu oda is S M 2012),
he puRROSE (slopiaklo is SSB 1943; slopiakabis SSB 1943), he pLaCE (slodėlis SSB
1943; aukš alipys 1965), he aGT (Mg M M 1933; andk Spen) 1988).
The concep o he aGEnT plays a ole in wo mo e cogni i e p oposi ional models o
cons uc ion e minology compounds: aGEnT (non-li ing) aCTIOn OBJECT (žaibginėjis ŽG
1900; pe kūnsa gis SBTĮ 1922) and aGEnT (li ing) aCTIOn Manne (šal kal is SdTSS 1930, SdŽK
1940; elek osu i in ojas aS 1969). Dans l'analyse de he cogni i e p oposi ional models o
compounds in cons uc ion e minology, leu connexion wi h wo d- o ma ion ypes and
pa s o speech de ai ê e highligh ée: each model co espond o a ce ain
wo d- o ma ion ype ou plusieu s d'en e eux, andis que chaque concep es exp imé pa
a ce ain pa o speech ou se e al pa s o speech.
The esea ch e ealed ha o e he las cen u y, i.e. om he beginning o he 20 h
cen u y un il now, cogni i e p oposi ional models ha e emained i ually unchanged
(only he model aCTIOn puRpOSE is no longe in use). Il peu ê e souligné qu'a ec le
dé eloppemen du domaine de la cons uc ion e la nomina ion de ses concep s, les
p incipales s uc u es sous-jacen es la econnaissance e la désigna ion du domaine de
la cons uc ion es en la gemen les mêmes. Following he cogni i e app oach acco ding o

Lina Ru kienė XX a. XXI a. p . s a ybos e minų dū inių which language and i s uni s g an
kogni y iniai p opoziciniai modeliai
access o cogni i e s uc u es, we could s a e ha lec ing upon he objec s, speci ying
he cogni i e p oposi ional models o compounds enable us o comp ehend, a leas in
pa , how he nomina ion o cons uc ion eali ies ac ually ook place ( akes place).
The esea ch da a show ha his nomina ion usually occu s by ecognizing and e-
o which o he objec s, o wha pu poses and a wha ime hey a e used, wha hei
ela ionships wi h o he objec s and hei dis inguishing ea u es a e. 174
Reçu 2021-09-25
Lina Ru kienė
Lie u ių kalbos ins i u as
p. ileišio g. 5, LT-10308 ilnius
E. paché lina. [email p o ec ed]