R.V.A.P. núm. 114. Mayo-Agos o 2019. Págs. 349-380
ISSN: 0211-9560 349
Eu opa Ba asuna en ene gia poli ika, ga apen
jasanga ia lo zeko esna
The ene gy policy o he Eu opean Union: a ool o he
achie emen o sus ainable de elopmen
Asie Ga cía Lupiola
DOI: h ps://doi.o g/10.47623/i ap- ap.114.2019.10
LABURPENA: Eu opa Ba asuna en oina izko a au egia en a abe a, ga apen
jasanga ia Eu opako in eg azio p ozesua en oina izko helbu ue ako ba da. Hel-
bu u ho i be e zeko, Eu opa mailan ingu umen poli ika en ga apena ezin bes ekoa
izan da, bai a ene giak be an duen p esen zia ge o e a handiagoa e e. Ene giak
pixkanaka ge o e a ga an zi gehiago ha u du, ingu umena en e a ene gia en a -
ean ha eman es u i aunko a inka u dela ik aipa u ako helbu u a hel zen saia zen
di en asko a iko es a egia, p oposamen e a plane an. Hasie a ba ean ingu umen
e a ene gia poli ika ik ez zi en. O dea, gau egun Eu opako Ja o izko Zuzenbideak
ene gi poli ika ingu umena en babese ako bi a eko e aginko gisa jaso zen du e a
ho ela ikus dai eke Ja o izko Zuzenbide ho i ga a zen du en es a egia e a plane-
an, bai a ha u ako a aue an e e.
HITZ GAKOAK: Eu opa Ba asuna. Ga apen jasanga ia. Ene gia poli ika. Ingu-
umen poli ika.
ABSTRACT: Sus ainable de elopmen is one o he objec i es o he Eu opean
in eg a ion p ocess and his is e lec ed in he EU’s undamen al egula ions.
To achie e his, he implemen a ion o he Eu opean en i onmen al policy has
been essen ial, as well as he inc easing p esence o ene gy in i . Ene gy has
g adually acqui ed g ea e impo ance, es ablishing a cons an ela ionship
be ween en i onmen and ene gy in he di e en plans and s a egies ha seek
o achie e he objec i e o sus ainable de elopmen . A he beginning he e was
no en i onmen al o ene gy policy, howe e oday he Eu opean Law includes
he use o ene gy policy as an e ec i e ool o en i onmen al p o ec ion. This
is clea ly e lec ed in he plans and s a egies ha de elop i as well as in he
legisla i e ac s adop ed.
KEYWORDS: Eu opean Union. Sus ainable de elopmen . Ene gy policy. En i-
onmen al policy.
RESUMEN: El desa ollo sos enible cons i uye uno de los obje i os del p o-
ceso de in eg ación eu opea, al y como exp esa la no ma i a undamen al de la
UE. Pa a el log o del mismo, la pues a en ma cha de la polí ica medioambien al
R.V.A.P. núm. 114. Mayo-Agos o 2019. Págs. 349-380
ISSN: 0211-9560
Asie Ga cía Lupiola
Eu opa Ba asuna en ene gia poli ika, ga apen jasanga ia lo zeko esna
350
eu opea ha sido undamen al, así como la cada ez mayo p esencia de la ene gía
en la misma. P ecisamen e, la ene gía ha ido adqui iendo p og esi amen e mayo
impo ancia, es ableciéndose una elación cons an e en e medio ambien e y ene -
gía en los di e en es planes y es a egias que a an de alcanza el obje i o ci ado.
De una si uación inicial de inexis encia de polí ica medioambien al ni ene gé ica,
se ha pasado a la si uación ac ual en la que el p opio De echo P ima io eu opeo
ecoge el ecu so a la polí ica ene gé ica como he amien a e icaz de p o ección
medioambien al, lo que se e leja en los planes y es a egias que lo desa ollan así
como en los ac os legisla i os adop ados.
PALABRAS CLAVE: Unión Eu opea. Desa ollo sos enible. Polí ica ene gé ica.
Polí ica medioambien al.
T abajo ecibido el 5 de mayo de 2019
Acep ado po el Consejo de Redacción el 31 de mayo de 2019
R.V.A.P. núm. 114. Mayo-Agos o 2019. Págs. 349-380
ISSN: 0211-9560 351
Eu opa Ba asuna en ene gia poli ika, ga apen
jasanga ia lo zeko esna
The ene gy policy o he Eu opean Union: a ool o he
achie emen o sus ainable de elopmen
Asie Ga cía Lupiola
Au kibidea: I.Sa e a.—II.Eu opa ene gia poli ika en au eka iak e a
oina iak. 1.Eu opa ene gia poli ika en e ake a e a ingu umena en
babesa ekin duen lo u a ge o e a handiagoa. 2.Ingu umen e a ene -
gia gaie ako oina iak.—III.Ga apen jasanga ia en aldeko Eu opako
ene gia poli ika en egungo esnak. 1.2030e ako klima e a ene gia es-
pa ua. 2.Ene gia Ba asuna. 3.Ene gia Ga bi ako lege so a.—IV.On-
do ioak
I. Sa e a
Ingu umena en babesa giza ea en egungo kezka handiene ako ba
da, a eago klima aldake a en ondo ioek du en ga an zia ikusi a. Gaine a,
ingu umena en de en sa e a ekonomia en hazkundea uz a zeko p emiak
ga apen jasanga ia egin du e nazioa eko apus u sendoene ako ba . Eu-
opa Ba asunean (EB) inda ean den a audiak zehaz en duenez, in eg a-
zio p ozesua en oina izko helbu ue ako ba , hain zuzen, ga apen jasan-
ga ia da, EBko T a a uko (EBT) 3. a ikuluan adie az en den bezala.
Eu opako E kidegoak e a u zi uz en T a a uek ez zu en p in zipio ho i
eza i, nahiz e a izandako asko a iko e e o mei eske , p in zipioak EBko
oina izko es u ju idikoe an bildu a amai u duen (egun, EBTz apa e, EB-
en Fun zionamendua i bu uzko T a a ua: EBFT). E a ho e an, ga apen ja-
sanga ia Eu opa en So e ako Zuzenbidean zehaz u a ge a u zen, es a u
kide guz ien zako helbu u lo esle bihu ua. Helbu u ho i be e zeko, eu o-
pa ingu umen poli ika en ga apena ezin bes ekoa izan da, bai a ene giak
be an duen p esen zia ge o e a handiagoa e e. Ene gia poli ika ez zen
poli ika gisa so e ako a a ue an adie azi, e a ha en ga apena baz e u a
R.V.A.P. núm. 114. Mayo-Agos o 2019. Págs. 349-380
ISSN: 0211-9560
Asie Ga cía Lupiola
Eu opa Ba asuna en ene gia poli ika, ga apen jasanga ia lo zeko esna
352
ge a u zen, he ialdeek gai ho i es a egiko za e a in e es nazionaleko za
jo zen bai zu en. Poli ika gisa zehaz u a ge a zeko bul zada be an bildu-
ako ingu umen alde diek eman du e, bai a jasanga i asuna lo ze a bi-
dean elemen u ga an zi su za ha zen joan izan delako e e.
Tes u hone an aldi be ean a ze a begiko e a a gi zaile den az e ke a
egi en da. Hain zuzen az e zen da ene giak EBn ga apen jasanga ia lo -
zeko esna bihu zeko o duan pixkanaka ha u duen ga an zia, aipa u-
ako helbu u a hel zen saia zen di en asko a iko es a egia, p oposamen
e a plane an, bai a ho iek ga a zen di uen a audian e e, ingu umena en
e a ene gia en a eko ha eman e engabe ba eza iz. Adie aziko denez,
ingu umen edo ene gia poli ika ik ez zegoen hasie ako egoe a ik, e apa
desbe dine an ba ena pasa ga a, ha ik e a ene giak ingu umena babes-
eko e a klima aldake a en kon a egi eko ezin bes eko ga an zia ha u
duen a e. Ho i Lisboako T a a uan e a egun inda ean di en Eu opako In-
gu umen Zuzenbideko helbu u e a p in zipio an bil zen di en gaine ako
elemen u ju idikoak az e ze akoan baiez a uko da. A e gehiago, ikusiko
denez a aupe zeko bi a eko be ienek bi gaien a eko lo u a sendo zen
du e, ene gia be iz aga iak e a ene gia e izien zia sus a uz.
II. Eu opa ene gia poli ika en au eka iak e a oina iak
1. Eu opa ene gia poli ika en e ake a e a ingu umena en babesa ekin duen
lo u a ge o e a handiagoa
Eu opako E kidegoak e a zeko a a uak baino lehen ona ua, 1950eko
Schuman Adie azpenak ika za e a al zai ua ekoiz eko ba e a ze lana bul-
za u zuen, Eu opa en ekonomia ga apena be ma zea i begi a (1). Ika z e a
Al zai ua en Eu opako E kidegoa so zen zuen 1957ko Pa isko I una en on-
do en, 1957ko E omako I unek, Eu opako Ekonomia E kidegoa ez ezik, Eu-
opako Ene gia A omiko ako E kidegoa ja i zu en abian e a, e a ho e an,
be e si egin zen ene giak Eu opako in eg azio p ozesuan bide zuen ga an-
zia (2). Hala e e, hasie an ika z e a ene gia nuklea a ekin salbu, Eu opa-
en ene gia en a loko in eg azioa ez da izan lehen asuna es a u kideen za
duela gu xi a e. Ho en a azoia da ene gia segu asuna oina izko es a e-
gia ak o e za ha zen dela he ialde guz ie an, es a u bakoi zeko e akunde
poli ikoen kon olpean eduki beha eko za ; ikuspegi ho e an koka u a
(1) Ga ai ha an, ika zak Eu opako ene gia en % 90 ho ni zen zuenez, a gi zegoen ene gia en gaia
e a opa o asuna ekin zuen lo u a oso p esen e zeudela Eu opako lide poli ikoen hasie ako kezke an.
MORÁN BLANCO, Sag a io, Segu idad Ene gé ica y Medio Ambien e. Dos ca as de una misma mo-
neda. Especial e e encia a la Unión Eu opea, Thomson Reu e s A anzadi, Zizu (Na a oa), 2015, 132 o .
(2) RISTORI, Dominique, «60 ans de poli ique éne gé ique», Re ue du d oi de l’Union eu opéenne,
1 zenbakia, 2019, 19 o .
R.V.A.P. núm. 114. Mayo-Agos o 2019. Págs. 349-380
ISSN: 0211-9560
Asie Ga cía Lupiola
Eu opa Ba asuna en ene gia poli ika, ga apen jasanga ia lo zeko esna 353
ule u beha di a ene gia segu asuna en gaie an nazioez gaineko e akun-
deei subi ano asuna laga zeko ja i ako e agozpenak (3).
Be az, EB en ene gia poli ikak hainba e apa pasa di u egungo egoe-
a a heldu a e; egun, poli ika ho ek e a ingu umena en babesak zuze-
neko ha emana du e. Es a u kideen a eko ene gia lankide za ba egi-
u a zeko hasie ako pausoak aipa u ako hi u a a uak inda ean sa u
ondo en eman zi en, a lo ho e an me ka u uni a e ba e ako lehendabi-
ziko p oposamenak eginez. Eu opako e o kizuneko ene gia poli ika ako
eza i ako helbu uen a ean ondo engoak aipa zen zi en: ho nidu a me -
kea, ho nidu a en segu asuna, o dezko p oduk uen ga apena e a ho ni-
du a en egonko asuna (4). A gi e a ga bi ikus dai ekeenez, jasanga i a-
suna en ideia ez zen kon uan ha zen.
1973ko pe olioa en k isia en ondo ioen e aginez, gai ho i bu uzko
poli ika ba e a u ba sus a zea en aldeko hau ua egin zen. Egoe a en la-
ia Eu opa en ahuldadean isla u zen, kanpoko ene gia ekin zuen mende-
ko asunaga ik e a he ialde kideen a eko elka asun al aga ik; ondo ioz,
beha ezkoa zen lankide za sendo zea. Ho enbes ez, Ba zo deak au kez-
u ako p oposamenak ho nidu a segu asuna en e a p ezioen egonko a-
suna en helbu uan ja i zuen inda a; gaine a, ene gia nuklea a sus a-
zea en aldeko apus ua egin zuen (5). Eu opako E kidegoe ako he ialdeek
bizi zi uz en k isia e a ene gia ahuldadeak zi ela e a, bazi udien ene gia
poli ika ba e a u ba ja i beha ko zela abian. Aldiz, ez zen poli ika ho i ga-
a u, e agozpen gaindiezina au ki u bai zuen: gobe nuak ene gia a loa en
gaineko kon ola i lo u zi zaizkion, ene gia i bu uzko poli ikek di uz en e a
guz ie ako e a o penak di ela e a (6).
K isia en biga en olda a en ondo en, ene gia a azionalki e abil-
zeko plan ba ja i zen abian, ene gia ho nidu a man en zeko e a hu a
kos u nahiko me kez egi eko, baldin za ho iek ezin bes ekoak bai zi en
Eu opako ekonomia giza e e edua i eus eko (7). A ean, ika z kon su-
moan e a p og ama nuklea en bul zadan inda a ja zen zen a en, ene -
gia be iz aga ien aldeko apus ua e e egin zen, lo sa i sama bada e e,
e a aholkua eman zen haien ingu uko I+G gaiak lan zeko. Ho i bai, naba -
(3) ARANZADI, Claudio, «Ene gía y Geoes a egia: In oducción», Cuade nos de Es a egia, 166 zen-
bakia, 2014, 35 o .
(4) EUROPAR BATZORDEA, 1968ko abendua en 18ko komunikazioa, Fi s guidelines o a Commu-
ni y ene gy policy, COM (68) 1040.
(5) EUROPAR BATZORDEA, 1974ko ekaina en 26ko komunikazioa, Towa ds a new ene gy policy
s a egy o he Eu opean Communi y, COM (74) 550 inal/2.
(6) SODUPE, Kepa e a BENITO, Edua do, «Los p oblemas ene gé icos en la Unión Eu opea a la luz
del a ado sob e la Ca a de la Ene gía», Anua io español de de echo in e nacional, 16 zenbakia,
2000, 422 o .
(7) EUROPAR BATZORDEA, 1981eko u ia en 2ko komunikazioa, The de elopmen o an ene gy
s a egy o he Communi y, COM (81) 540.
R.V.A.P. núm. 114. Mayo-Agos o 2019. Págs. 349-380
ISSN: 0211-9560
Asie Ga cía Lupiola
Eu opa Ba asuna en ene gia poli ika, ga apen jasanga ia lo zeko esna
354
mendu beha da ene gia be iz aga iak ez di ela kon uan ha zen ingu u-
men a azoienga ik, ho nidu a segu asuna dela a eko baizik, pe olioa
o dezka zeko (8).
Ene gia ez bezala, ingu umena a au ua izan zen Eu opako E kidegoe-
an (9). 1970eko hama kadan Ingu umena i bu uzko Ekin za P og amak
(EAP) abian ja i zi en a en, bene ako bul zada Eu opako Agi i Bakuna i
(EAB) eske e o i zen, 1987ko uz aila en 1ean inda ean sa u akoa, Eu o-
pako e emuan ingu umena en za poli ika independen e ba eza i zuena.
Be az, EAB muga ia izan zen Eu opako E kidegoak ingu umena babes-
eko ola en bilakae an, a audi be ezi ba e a subsidia io asun p in zipioa
sa u bai zi uen gai ho e an, gai ho i bes e ba zuekin e e ha emane an
ja iz, adibidez, me ka a i za, nekaza i za, ike ke a edo ene gia ekin (10).
EABk, be az, asma u egin zuen Eu opako So e ako Zuzenbide a EAPekin
hasi ako ildoa e ama en, alegia, ingu umen alde diak E kidegoko bes e
poli ika ba zue an sa zea (11).
E a ho e an, 80ko u een amaie an, ai o u egin zen ene gia e izien-
ziak e a ene gia be iz aga ien e abile ak e a ga an zi suan lagundu zu-
ela isu i ku saga iak mu iz en (12). A e, Ba zo deak ondo ioz a u zuen
ene gia poli iken gaineko e abakiek gogoan izan beha ko li uzke ela be-
o egi e ek uak eka zi zakeen klima aldake ak, e a ene gia be iz aga ien
sus apena haiek e agoz eko beha ezko neu ia zela. Hala, Eu opako ene -
gia poli ika ingu umen a azoak modu o oko ba ez a a ze a pasa zen, ai-
o u bai zuen ene gia dela be o egi e ek uko gasen (BEGen) isu i i u i
handiena, e a ona u e e egin zuen a azo ho i ene gia e abile a en baldin-
za zaile nagusia iza e a hel zi ekeela (13).
(8) LÓPEZ SAKO, Masao Ja ie , «La polí ica ene gé ica sos enible de la Unión Eu opea (1)», No i-
cias de la Unión Eu opea, 322 zenbakia, 2011, 85 o .
(9) Hala e e, T a a u e a zaileek ez zu en ingu umena i bu uzko a auke a ik au ikus en. Ho i dela
e a, 1960ko hama kadan E kidegoe ako e akundeak indus ia poli ika en beha ak e a ingu ume-
na en babesa elka zen ahalegindu zi en e a Eu opako Ekonomia E kidegoa en I una en 94 a iku-
lu a jo zu en. Ho ek, me ka u ba uan e agina du en Es aku kideen poli iken elka zea eza zen zuen.
MODAFFERI, Ca e ina, «La polí ica medioambien al eu opea. Es udio sob e el desa ollo de la p o-
ección ambien al y papel decisi o de la Unión Eu opea», Cuade nos Can ab ia Eu opa, 15 zenbakia,
2016, 56 o .
(10) GUSEV, Alexande S., «Clima e Change Issues in a T ansa lan ic Con ex », L’Eu ope en o ma-
ion, 360 zenbakia, 2011, 80 o .
(11) Eu opako Agi i Bakunak zehaz u ako bidea ja ai uz, 1993ko aza oa en 1ean inda ean sa u-
ako Maas ich eko I unak e a 1999ko maia za en 1ean inda ean sa u ako Ams e dameko I unak
eu opa ingu umena en poli ika en oina iak zehaz u zi uz en (Nizako T a a uak ia ez zuen be i asu-
nik eka i a lo ho e an), helbu u zeha zak zabalduz e a Eu opako Pa lamen ua ingu umen a audi so-
e a en pa aide eginez.
(12) EUROPAR BATZORDEA, 1988ko maia za en 3ko komunikazioa, The main indings o he Com-
mission’s Re iew o Membe S a e’s ene gy policies, COM (88) 174 inal.
(13) EUROPAR BATZORDEA, 1990eko o saila en 8ko komunikazioa, Ene gy and he en i onmen ,
COM (89) 369 inal.
R.V.A.P. núm. 114. Mayo-Agos o 2019. Págs. 349-380
ISSN: 0211-9560
Asie Ga cía Lupiola
Eu opa Ba asuna en ene gia poli ika, ga apen jasanga ia lo zeko esna 355
90eko u een e dialde a, Eu opako ene gia poli ika en ikuspegi askoz
o eka suago ba ha u zen, lehiako asuna ekin e a ho nidu a en segu -
asuna ekin ba e a ingu umena en babesa kon uan ha u zuenean. Hain
zuzen, Ba zo deak au kez u ako ene gia i bu uzko Libu u Be deak hi u
a lo ho iek eza zen zi uen Eu opako ene gia poli ika en lehen asunezko
helbu uen a ean (14). Tes uak ai o u egi en zuen ene gia e a ingu umen
gaiak ezin zi ela zein be e alde ik apa e az e u. Ba zo dea en i i ziz, Eu-
opako ene gia es a egia ba eza i beha zen, klima aldake a en eno-
menoa kon uan ha uko zuena, e a Eu opa osoan elek izi a ea so zeko
ene gia be iz aga iak sus a u, ingu umena en za onu aga ia bai zen,
be eziki be okun za globala en au ean. Ekinbide be i ho i ga a uz, p o-
posamen be iak heldu zi en ene gia be iz aga ien (15) e a klima alda-
ke a en ene gia a loa en ingu uan (16), bai a ene gia i bu uzko lehen lege
so a. Be an, elek izi a ea en e a gas na u ala en ba ne me ka u ako
a auei bu uzko Zuzen a aua naba mendu zen (17), e a dagoeneko 2003an,
biga en so a ba , hu a ga a zeko (18).
2006 a e i xa on beha dugu eu opa ene gia poli ika be ia en oina-
iak eza zeko. Ho i Libu u Be de be i ba en bi a ez egin ahal izan zen,
Ba asunak zein a lo en gainean joka u beha zuen iden i ika u zuena (19).
Haien e diak ha eman es ua zuen ingu umena ekin. Hala, segu asuna
e a lehiako asuna e az uko zi uen ene gia konbinazio jasanga i, e i-
zien e e a ba ia uena lo zeko, ene gia i u i be iz aga ien alde apus u
egin zen. Klima aldake a en kon ako bo oka ikuspegi in eg a u ba e a
hel zeko, ene gia e izien zia e a ene gia en e abile a a du a su, ekono-
miko e a a azionalagoa bul za u zen. Buka zeko, ene gia gaie ako be-
ikun za sus a zeko, ike ke a sendo u e a a eago zea en aldeko apus ua
egin zen. Ene gia poli ika, e a ho e an, ingu umena i uz a u zi zaion, ja-
(14) EUROPAR BATZORDEA, Fo a Eu opean Union Ene gy Policy – G een Pape , COM (94) 659 i-
nal/2, 1994.
(15) EUROPAR BATZORDEA, Ene gy o he Fu u e: Renewable Sou ces o Ene gy – G een Pape ,
COM (96) 576 inal, 1996.
(16) EUROPAR BATZORDEA, 1997ko maia za en 14ko komunikazioa, The Ene gy Dimension o Cli-
ma e Change, COM (97) 196 inal.
(17) 1996ko abendua en 19ko 96/92/CE Zuzen a aua, elek izi a ea en ba ne me ka u ako a au a un-
ei bu uzkoa (Eu opa Ba asuneko Aldizka i O iziala L 027, 1997/1/30) e a 1998ko ekaina en 22ko 98-
/30/CE Zuzen a aua, gas na u ala en ba ne me ka u ako a au komunei bu uzkoa (Eu opa Ba asu-
neko Aldizka i O iziala L 204, 1998/7/21).
(18) (CE) 1228/2003 E eglamendua, elek izi a ea en mugaz gaindiko me ka a i za ako sa e a sa -
zeko baldin zei bu uzkoa; 2003/54/CE Zuzen a aua, elek izi a ea en ba ne me ka u ako a au komu-
nei bu uzkoa e a 96/92/CE Zuzen a aua inda gabe zen duena; 2003/55/CE Zuzen a aua, gas na u a-
la en ba ne me ka u ako a au komunei bu uzkoa e a 98/30/CE Zuzen a aua inda gabe zen duena.
Hi u ak 2003ko ekaina en 26an ona uak (Eu opa Ba asuneko Aldizka i O iziala L 176, 2003/7/15).
(19) EUROPAR BATZORDEA, Lib o Ve de: Es a egia eu opea pa a una ene gía sos enible, compe i-
i a y segu a, COM (2006) 105 inal, 2006.
R.V.A.P. núm. 114. Mayo-Agos o 2019. Págs. 349-380
ISSN: 0211-9560
Asie Ga cía Lupiola
Eu opa Ba asuna en ene gia poli ika, ga apen jasanga ia lo zeko esna
356
sanga i asuna iza e a pasa bai zen be e helbu u handia, lehiako asun
e a ho nidu a en segu asuna ekin ba e a.
Libu u Be deak Eu opako ene gia indus ia en e onka nagusien a -
ean, ingu umena i bu uzko helbu uekin be e ja due a ba e aga i egi-
eaz gain, EBko ene gia inpo azioen mendeko asun ge o e a handiagoa i
au e egi eko p emia adie azi zuen, kon uan ha uz mundu osoko eska i
ge o e a handiagoa, e egai osilen e ese ba nagusiak he ialde gu xi ba-
zue an ego ea, e a ene gia en p ezio al uak. Dokumen u ho en e agina
handia izan zen Eu opako ingu umena i bu uzko legedian, zehazki klima
aldake a en kon a bo oka zeko e a ene gia be iz aga iak ga a zeko
ha u ako e abakiei dagokienez. O du ik, klima aldake a e a ene gia be-
iz aga iei bu uzko a audi egi u a ba landu da, hainbes e non bi gaiak
ene gia a loa en e a poli ika publikoen egune oko e eali a ean he siki
xe a u a daudela di udien (20).
Aipa u ako Libu u Be dean oina i uz, 2007 hasie an, EBk ene gia po-
li ika ba ga a zeko es a egia au kez u zuen, ingu umen poli ika ekin zu-
zenean lo zen du en bi helbu u ja ai uz (21): alde ba e ik, kon sumo gu-
xiko, ene gia segu u, lehiako e a jasanga iagoa duen ekonomia en
aldeko konp omiso i moa; bes e ik, poli ika ho ek klima aldake a en gaia
lan zeko balio iza eko asmoa. P oposamena ene gia en giza ekoizpen e a
kon sumoan ingu umen inplikazioak kon uan ha zea en emai za zen e a,
ondo ioz, ez zegoen jada ona ze ik ha en jasanga i asuna be a ezin bes-
eko za ha zen ez duen ene gia poli ika ba , bes e alde di ba zuekin, adi-
bidez, ho nidu a en segu asuna ekin e a lehiako asuna ekin, pa ez pa-
e (22). Es a egia be eziki ga an zi su za ha zen da be e edukiaga ik,
ene gia segu asunean, klima aldake a en e a ene gia e izien zia en desa-
ioak sa zen bai i u (23). Labu bilduz, p oposamena i eske , Eu opa ako
ene gia poli ika ba eza i zen, ene gia e izien zia, ene gia be iz aga i e a
bioe egaien e abile a ako oso asmo handikoak zi en helbu u kuan i ika-
uak zehaz u bai zi uen (24).
Da a be ean Eu opa Ba zo deak aldake a klima ikoa en au kako Eu-
opako es a egia zehaz u zuen (25), ingu une e a ene gia gaiak behin be-
(20) ALENZA GARCÍA, José F ancisco e a SARASIBAR IRIARTE, Mi en, Cambio climá ico y ene gías
eno ables, Thomson-Ci i as, Zizu Txikia (Na a oa), 2007, 13 o .
(21) EUROPAR BATZORDEA, 2007ko u a ila en 10eko komunikazioa, «Una polí ica ene gé ica pa a
Eu opa», COM (2007) 1 inal.
(22) LÓPEZ SAKO, Masao Ja ie , op. ci ., 81 o .
(23) HERRERO DE CASTRO, Rubén Da id, «La segu idad ene gé ica y la es a egia global de segu i-
dad de la Unión Eu opea», Re is a UNISCI, 42 zenbakia, 2016, 90 o .
(24) RISTORI, Dominique, op. ci ., 31 o .
(25) EUROPAR BATZORDEA, 2007ko u a ila en 10eko komunikazioa, Limi a el calen amien o
mundial a 2ºC — Medidas necesa ias has a 2020 y después, COM (2007) 2 inal.
R.V.A.P. núm. 114. Mayo-Agos o 2019. Págs. 349-380
ISSN: 0211-9560
Asie Ga cía Lupiola
Eu opa Ba asuna en ene gia poli ika, ga apen jasanga ia lo zeko esna 357
iko lo u a age uz, aldake a klima ikoa en au kako bo oka dela medio. Bi
p oposamenak Eu opako Kon seiluak be e egin zi uen (26) e a Lisboako
T a a uan egin zen e e o ma de ini u zu en. Klima i bu uzko ekin za gaie-
an, EBk 1990e ik 2020 a BEGen isu iak % 20 mu iz ea ja i zuen helbu u-
za , alde baka ez (27). Ene gia a loan, 2020. u ean lo u beha eko ondo-
engo helbu uak inka u zi en: ene gia e izien zia handi zea, EBko ene gia
kon sumoa en % 20 au ez eko; EBko guz izko ene gia kon sumoan, ene -
gia be iz aga iak % 20 iza e a hel zea; ga aio ako gasolina e a gasolioa-
en guz izko e egai kon sumoan bioe egaiak duen za ia % 10e a igo zea.
Egia da EBn ingu umena babes eko so u ako a audiek isla u egi-
en zu ela jada klima aldake a en kon ako bo oka en e a ene gia en a -
eko ha eman es ua, ba ez e e ene gia be iz aga iak bul za uz. Hain zu-
zen, 2008ko u a ilean, Ba zo deak klima en babes e a ene gia i bu uzko
neu ien so a global ba a gi a a u zuen; Lisboako T a a ua inda ean
sa u akoan, legegin za p ozedu a a un a en bidez, emai za, Eu opako
Pa lamen uak e a Kon seiluak ekin za ga an zi suak ona zea izan zen.
«Ene gia e a klima i bu uzko lege so a» dei u akoa ondo engo legegin-
za ekin zek osa zen zu en (28): 2009/28/CE Zuzen a aua, i u i be iz aga-
ie a ik da o en ene gia e abil zea sus a zen duena; 2009/29/CE Zuzen-
a aua, BEG isu ien eskubide sale oske a pe ekziona zen duena; 2009/31/
CE Zuzen a aua, ka bono dioxidoa en bil egi a ze geologikoa i bu uzkoa;
406/2009/CE E abakia, es a u kideek 2020 a e EBk ha u ako konp omi-
soak be ez BEG isu iak mu iz eko egin beha du en ahalegina i bu uzkoa.
Pixka ba ondo en, lege so a ho i osa zeko, lehendik ona u ako egin zak
egune a u egin zi en (29).
(26) 2007ko ma xoa en 8 e a 9ko B uselako Eu opa Kon seilua – P esiden e za en Ondo ioak, 7224-
/1/07 REV1.
(27) Ona u zen he ialde ga a uek konp omisoa ha u beha zu ela, nazioa eko hi za men bidez,
2020 a e be en isu iak % 30 mu iz eko, e a 2050 a e % 60 ik 80 a. Hi za men ho i sina uz ge o, EBk
isu iak 2020 a e % 30 mu iz ea eza i beha ko luke.
(28) A au guz iak 2009ko api ila en 23an ona uak (Eu opako E kidegoko Aldizka i O iziala L 140,
2009/6/5).
(29) 2009/72/CE Zuzen a aua, elek izi a ea en ba ne me ka u ako a au komunei bu uzkoa e a 2003-
/54/CE Zuzen a aua inda gabe zen duena; 2009/73/CE Zuzen a aua, gas na u ala en ba ne me ka-
u ako a au komunei bu uzkoa e a 2003/55/CE Zuzen a aua inda gabe zen duena; 713/2009 E e-
glamendua, Ene gia A au zaileen Lankide za Agen zia so zen duena; 714/2009 E eglamendua,
elek izi a ea en mugaz gaindiko me ka a i za ako sa e a sa zeko baldin zei bu uzkoa e a (CE) 1228-
/2003 E eglamendua inda gabe zen duena; 715/2009 E eglamendua, gas na u ala en ga aio sa ee-
a a sa zeko baldin zei bu uzkoa e a (CE) 1775/2005 E eglamendua inda gabe zen duena. A au guz-
iak 2009ko uz aila en 13an ona uak (Eu opako E kidegoko Aldizka i O iziala L 211, 2009/8/14).
R.V.A.P. núm. 114. Mayo-Agos o 2019. Págs. 349-380
ISSN: 0211-9560
Asie Ga cía Lupiola
Eu opa Ba asuna en ene gia poli ika, ga apen jasanga ia lo zeko esna
364
Bes e ik, ene gia en inpo a zaile ga biak di en he ialde gehiene an
ge a zen den bezala, EB en ene gia segu asuna ho nidu a en segu -
asuna i lo u a ikus en zen, inpo azioen ge o e a mendekoago (52). Ho-
ega ik, 2006 e a 2009ko negue an gas ho nidu an aldi ba ez jasandako
asaldu en ondo en, 2011ko A abia Udabe i ik e a o i ako ezegonko a-
suna en ondo en e a Uk ainian bizi zen a i zen egoe a ikusi a, EB kanpoko
ene gien nahasmenduekiko ahuldadea gu xi zen hasi beha zen. Ho en-
bes ez, Ba zo deak Eu opa en Ene gia Segu asune ako Es a egia a gi-
a a u zuen 2014ko maia zean (53), ho nidu ako ahuldadeei au e egi eko
hainba a lo an au e a egi eko.
Alde ho e a ik, kon uan ha u beha da EBko es a u kideek uga i kon-
sumi zen di uz ela e egai osilak gehienean e a, kasu en ba ean salbu,
ahulak di a ene gia i dagokionez. Ba zo deak naba mendu izan du EBk
kon sumi zen duen ene gia en % 53 inpo a zen duela. Inpo azioen men-
deko asuna pe olio go dina i lo u a dago (ia % 90ean), gas na u ala i (%
66an) e a, neu i xikiagoan, e egai solidoei (% 42an) e a e egai nuklea-
a i (% 40an). Ene gia ho nidu a en segu asuna en gaiak es a u kide
guz iei e agi en die, ba zuk bes e ba zuk baino ahulagoak di en a en, be-
eziki in eg azio e a konexio xikiena du en eskualdeak, hala nola Bal i-
koa e a Ekialdeko Eu opa (54). Bes e a azo gehiga i ba zuk e e ezin di a
ahaz u, adibidez, azpiegi u en zaha dadea, ezin bai u e abso bi u ene -
gia be iz aga ien ekoizpen ge o e a handiagoa; es a uen 28 a audi espa-
u ego ea; edo auzokoekin konexio nahiko ik ez du en he ialdeak ego-
ea (55).
Ene gia segu asuna i bu uzko es a egia 2020e ako klima en e a ene -
gia en espa ua i lo u a so u zen, Ba asuna en ene gia segu asuna ezin
bai a banandu ka bono gu xiko ekonomia lehiako ba e an z au e a zeko
p emia ik, inpo a u ako e egai osilen e abile a mu iz uko duena. Ho i
(52) 2000ko lehen hama kadan, ene gia mendeko asuna, 27 kideen oso asune ako ene gia inpo -
azio ga bi gisa neu ua, a eago u egin zen: % 75,7 ik (2000) % 84,3 a (2010) pe olioa i dagokio-
nez, e a % 48,9 ik (2000) % 62,4 a (2010) gase ako, e a go an z ja ai zen du joe ak. VALDÉS, Ja ie ,
«E olución y consis encia en la polí ica de segu idad ene gé ica de la UE: los P oyec os de In e és
Común», Papeles de Eu opa, 29-2 zenbakia, 2016, 70 o .
(53) EUROPAR BATZORDEA, 2014ko maia za en 28ko komunikazioa, Es a egia Eu opea de la Segu-
idad Ene gé ica, COM (2014) 330 inal.
(54) Ba zo deak be e oha ean naba men zen duen bezala, ene gia en ho nidu a segu asuna en
a azo la iena kanpoko ho ni zaile baka a ekiko mendeko asun handia da, be eziki gasaz a i ga ela;
izan e e, sei es a u kide E usia en mendeko di a, gas inpo azio guz ie a ako kanpoko ho ni zaile
baka a du en neu ian, e a ho ie ako hi uk gas na u ala balia zen du e be en guz izko ene gia beha-
izanen lau den ba e ako baino gehiago ako. EUROPAR BATZORDEA, Es a egia…, op. ci ., 2 o .
Gain honen ingu uan ikus MORÁN BLANCO, Sag a io, op. ci ., 97-131 o . (3. kapi uloa: «La depen-
dencia ene gé ica de la Unión Eu opea»).
(55) RUIZ GONZÁLEZ, F ancisco José, «El e o de la segu idad ene gé ica pa a la Unión Eu opea»,
Re is a de De echo, Emp esa y Sociedad, 6 zenbakia, 2015, 119 o .
R.V.A.P. núm. 114. Mayo-Agos o 2019. Págs. 349-380
ISSN: 0211-9560
Asie Ga cía Lupiola
Eu opa Ba asuna en ene gia poli ika, ga apen jasanga ia lo zeko esna 365
lo zeko, es a egiak jada exis i zen den joe a ba i eu si e a bul za u nahi
du, alegia, EB dela elek izi a ea en % 50 be o egi e ek u ik gabeko isu i-
ik gabe ekoiz en duen e agile ekonomiko handi baka a (56). Aldi be ean,
ene gia segu asune an z au e a egi eko es a u kideen a eko lankide za
ego eko beha di en oina iak eza zen di u: EBk ene gia a azo la iei au-
e egi eko ahalmena a eago zea; la ialdi e a elka asun mekanismoak
sendo zea; ene gia eska ia mo el zea; ba ne me ka u e aginko e a in-
eg a u ba ga a zea; EB en ene gia ekoizpena a eago zea; ene gia ek-
nologien ga apena sendo zea; kanpo ho nidu a i u iak dibe si ika zea;
es a uen ene gia poli iken koo dinazioa hobe zea, e a kanpoko ene gia
poli ikan aho baka ez a i zea.
2. Ene gia Ba asuna
O ain a e az e u akoa kon uan ha uz, EBk bazi uen jada eskumenak
e a beha ezko bi a ekoak ene gia poli ika ba abian ja zeko, helbu u
hauek aldean ha u a: ene gia ho nidu a segu a zea, ene gia en p ezioak
lehiako asune ako aba ez di ela be ma zea, ingu umena babes u e a
klima aldake a en kon a bo oka zea, e a ene gia sa eak hobe zea (57).
Ideia ho i ga a uz, EBk Ene gia Ba asune ako es a egia abian ja i zuen
2015ean, Ba zo deak o sailean egindako p oposamenean oina i uz (58).
P oposamena en helbu ua da klima i bu uzko poli ika anbizio su ba i hel-
duz, ene gia segu u, jasanga i, lehiako e a p ezio onekoa eskain zea e a,
ho e a ako, bos alde di i begi a zen die en ekin zak ga a zen di a: ene -
gia segu asuna, guz iz in eg a u ako ene gia en Eu opako me ka u ba ,
ene gia e izien zia, ekonomia en deska bonizazioa, e a ene gia a loko
ike ke a e a be ikun za. Bos alde di ho iek elka i he siki lo u a daude,
Eu opa mailan ene gia ba asuna en helbu uak lo zeko in eg azio e a
koo dinazio handiagoa beha di uz en a loak adie az en bai i uz e (59).
Alde di ho ien a eko elka ekin za a gi e a ga bi naba i zen da ene gia
segu asuna i dagokionez, ha en ezin bes eko ak o een a ean, aipa zen
bai i a ene gia en ba ne me ka ua e a ene gia kon sumo e izien eagoa
(56) Ba zo deak be ak naba men zen duenez, ehuneko ho i ene gia be iz aga ien % 23 en e a
ene gia nuklea a en % 27 en a eko ba u a ik a e a zen da. EUROPAR BATZORDEA, Es a egia…,
op. ci ., 3 o .
(57) EUROPAR BATZORDEA, Comp ende las polí icas de la Unión Eu opea: Ene gía, Eu opa Ba a-
suneko A gi alpen O izialen Bulegoa, Luxembu go, 2014, 4 o .
(58) EUROPAR BATZORDEA, 2015eko o saila en 25eko komunikazioa, Es a egia Ma co pa a una
Unión de la Ene gía esilien e con una polí ica climá ica p ospec i a, COM(2015) 80 inal. Eu opa
Kon seiluak ma xoan ona u zuen dagokion konp omisoa. 2014ko ma xoa en 19 e a 20ko B use-
lako Eu opa Kon seilua – P esiden e za en Ondo ioak, EUCO 11/15.
(59) RISTORI, Dominique, op. ci ., 21 o .
R.V.A.P. núm. 114. Mayo-Agos o 2019. Págs. 349-380
ISSN: 0211-9560
Asie Ga cía Lupiola
Eu opa Ba asuna en ene gia poli ika, ga apen jasanga ia lo zeko esna
366
iza ea. E a be ean, ene gia i u ien, ho ni zaileen e a ibilbideen beha-
ezko dibe si ikazioak, ene gia ho nidu a segu ua e a a azoizko p e-
zioak be ma zeko ezin bes ekoa iza eaz gain, ene gia be iz aga ien alde
apus u egi e a bul za zen du, ekonomia deska boniza zeko beha ezkoak
bai a. Alde di ho e an, inda u egi en da ondo engoen ga an zia: ba -
ne a begi a, es a u kideek ho nidu a segu asuna i bu uz lankide zan a i-
zea e a, kanpo a begi a, Eu opak ene gia en munduko me ka ue an duen
ola sendo zea (60).
Biga en alde diak, EBko ene gia en me ka u in eg a u ba lo zeak,
Eu opan ene gia sis ema e aginko ago ba ga a zea du xede za . Ho-
e a ako, es a u kideen a eko lo u a en e a haien a eko ene gia elka -
ukea en aldeko apus ua egi en da. Halabe , ene gia gaie ako eskual-
deko lankide za bul za uko da. Alde di ga an zi sua da ene gia en ba ne
me ka ua in eg a zeko; izan e e, gau daino, es a u kideek be en meka-
nismoak aplika u izanak EBko e a es a uan es a uko e akundeen a eko
ga azkak e agin izan di u. Ho ega ik, es a u bakoi za en in e esen de-
en sa en au ean, he ialdeen e a eskualdeen a eko elka asuna beha
da, baka ik Eu opa en, es a uen e a eskualdeen in e esak elka ekin
ondo ezkon zeak ahalbide a uko bai u ene gia en bene ako Eu opa Ba-
asun ba so zea (61).
Ene gia e izien zia en alde dia ene gia eska ia mo el zeko eka pena
da. Ho i bu uz, 2030e ako klima e a ene gia espa uak Ene gia Ba asu-
ne ako es a egian e e in eg a u a ge a zen zen, aipa u ako 40/27/27 hel-
bu ua osoki be e egi ean, bai a % 30eko ene gia e izien zia en helbu ua
2020 baino lehen zabal zeko auke a e e (62). Bi a lo zeha ze an, e aikun za
e a ga aioan, ene gia e izien zia handi zea en ga an zia naba men zen
da, e a ho ek be iz ja zen du age ian asko a iko alde diek elka ekin du-
en ha emana, aipa u ako helbu ua lo zeko aldi be ean deska bonizazioa
bul za u beha bai a, be eziki ga aioan, ene gia be iz aga ien e a e e-
gai al e na iboen aldeko apus ua eginez.
Lauga en alde dia, ekonomia en deska bonizazioa, he siki lo zen
zaio klima en aldeko ekin za i, nagusiki BEG isu iak mu iz ea en bidez
(60) Ene gia Segu asuna en Eu opako Es a egia Ene gia Ba asunean sa u a ge a zean, lehen esan
dugun bezala, kanpoaldea en alde di ho en ga an zia sendo u a a e a zen, lehen asun i aunko a
iza e a pasa bai zen, ez baka ik k isi aldie an. Hala bil zen da Ene gia Ba asuna en egoe a i bu uzko
lehen xos ena i e an si ako lan dokumen uan, COM (2015) 572 inal. EUROPAR BATZORDEA, S a e
o he Ene gy Union 2015. Commission S a Wo king Documen on he Eu opean Ene gy Secu i y
S a egy, SWD (2015) 404 inal, 10 o .
(61) DE CARLOS IZQUIERDO, Ja ie , «La es a egia de segu idad ene gé ica de la Unión Eu opea y
España», Bole ín I.E.E.E., 1 zenbakia, 2016, 561 o .
(62) Ene gia Ba asunak, 2030e ako au eikusi ako helbu uak ez ezik, 2050eko bide o ia e e ha zen
du kon uan. Helbu u ho ien espa uan ule u beha da ene gia ba asuna. FABRA PORTELA, Na alia,
«La Unión Ene gé ica: ins umen o pa a la ansición ene gé ica en Eu opa», In o mación Come cial
Española ICE, 902 zenbakia, 2018, 66 o .
R.V.A.P. núm. 114. Mayo-Agos o 2019. Págs. 349-380
ISSN: 0211-9560
Asie Ga cía Lupiola
Eu opa Ba asuna en ene gia poli ika, ga apen jasanga ia lo zeko esna 367
e a ene gia be iz aga ien aldeko apus ua en bidez. Be iz e e, 2030 ako
ene gia en e a klima en espa ua ekiko e a 40/27/27 helbu ua ekiko lo-
u a dago, e a ho i gehi u beha zaio Pa isen izango zen klima aldake-
a i bu uzko Nazio Ba uen Kon e en zian ja i a zegoela begia e a, be -
an, helbu ua zu ela isu iak mu iz eko ju idikoki lo eslea zen hi za men
ba lo zea.
Buka zeko, ene gia en a loko ike ke a, be ikun za e a lehiako asu-
na en alde diak Ene gia Ba asune ako au eikusi ako alde di guz ien a -
eko ha emanean du e agina. Hala, eknologia be iz aga ien belau-
naldi be i ba ga a zeko e a bil egi a zeko soluzioen p emia aipa zen da;
ho ek ene gia segu asuna e a e izien zia hauspo uko di u e a, aldi be-
ean, BEG isu iak mu iz uko di a. Be iz e e deiga ia da ikus ea ene gia
nuklea a en aldeko apus ua egi en ja ai zen dela: es a egiak azal zen
duenez, EB a lo nuklea ean lide go eknologikoa i eus en saia u beha
da ene gia mendeko asuna ez handi zeko moduan, egia bada e e gu-
xienez es a u kideei eska zen diela segu asun, babes, hondakinen ku-
deake a e a ez ugal zeko a au zo o zenak aplika uko di uz ela be ma-
zea (63).
Ikus dai ekeenez, Ene gia Ba asuna EBk ene gia an sizio ba e agi-
eko p oposa u zuen e an zun komuna da, une ho e an munduan hain-
ba ge ae a jazo zen a i bai zi en, e a kolokan ja zen a i zi en ene gia
segu asun, klima aldake a en kon ako bo oka e a ingu umena en ba-
bes gaie ako helbu uak: Uk ainiako ge a, E usia i bu uzko mes idan za,
ika za en p ezio apalak, k isi ekonomikoa, ene gia inpo azioekiko men-
deko asuna en hazkundea, baliabide ez a un en go aldia (64). Hain zu-
zen, azken ho iei bu uz e a Ame ikako Es a u Ba ue an hid oka bu o ez
a un en us iapena iza en a i zen a akas a en aldean, Eu opan ez dago
pen sa ze ik an zeko ekoizpen egoe a ba ean izango ga ela epe labu-
e a; ez da e e auke a ga an zi su ba ene gia kos uak o o ha me ka-
zea i begi a (65).
Dena den, deiga ia da, deska bonizazio ako EBk ene gia nuklea a-
en aldeko apus ua egi en ja ai zeaz gain (BEG isu zen ez di uen neu-
ian), Ba zo deak Eu opa en ene gia mendeko asuna gu xi zeko pe-
olioa e a gas i u i ez a un ak ekoiz eko auke a ona zea. Gu xienez,
eske zekoa da ho i auke e ako ba iza ea, be ie e he i a en ona pena
e a ingu umena en gaineko inpak ua beha bezala kon uan ha u e a
(63) EUROPAR BATZORDEA, Es a egia Ma co…, op. ci ., 18-19 o .
(64) HERRERO DE CASTRO, Rubén Da id, op. ci ., 91 o .
(65) RIBERA RODRÍGUEZ, Te esa, SPENCER, Thomas, SARTOR, Oli e e a MATHIEU, Ma hilde, «La
Unión Eu opea y la e olución ame icana de los no con encionales», Economía Ex e io , 68 zenba-
kia, 2014, 37 o .
R.V.A.P. núm. 114. Mayo-Agos o 2019. Págs. 349-380
ISSN: 0211-9560
Asie Ga cía Lupiola
Eu opa Ba asuna en ene gia poli ika, ga apen jasanga ia lo zeko esna
368
ge o (66). A gi dago EB en apus u segu uenak, hala ekonomia i nola
ene gia i begi a, an sizio kolek iboko p ozesu ba egi ea ja ai zen
duela, sis ema e izien eago ba e an z e a ene gia be iz aga ien p o-
po zio handiago ba e an z; di udienez, Ene gia Ba asunak bide ho i da-
ama.
Gau daino, Ba zo deak hi u xos en igo i di u Ene gia Ba asuna-
en egoe a i bu uz (67). Ho ie ako hi uga enean, 2017ko amaie akoan,
zehaz u zen Ene gia Ba asuna e eali a e ba izan beha dela 2019an,
EB osoan izandako au e apenak ikusi a. Ho ien a ean, aipa zen zen
2015ean i u i be iz aga ie a ik da o en ene gia en % 16,7ko kuo a
lo zea, 2016an BEG isu ien % 80ko mu izke a 1990a ekiko, edo ene -
gia eska ia en e engabeko jai sie a (EBk % 2,5 ene gia p ima io gu-
xiago kon sumi u zuen 1990ean baino, baina aldi ho e an BPG % 53
hazi zen). Aldiz, i mo baiez a zen da p emia handia dela ene gia kon-
sumoa mu iz en ja ai zekoa, e a e izien zia a eago zekoa, e a ene gia
ga bi ako an sizioa egi eko oz opoak e agoz ea, adibidez, es a u ki-
deek e egai osilen zako di u lagun zei eus eak so dezakeen lehia des-
leiala (68).
3. Ene gia Ga bi ako lege so a
2016ko aza oan, Ba zo deak asmo handiko ene gia ga bi e a eko-
nomia hipoka boniko ako an sizioko gaie ako p oposamen mul zoa
au kez u zuen (69). Ene gia Ga bi ako lege so a dei uak ene gia be iz-
aga i gaie ako neu i mul zo ba bil zen du, a ean sa uz ene gia e i-
zien zia handi zea (70). Ene gia segu asuna i e e e epa a zen dio; izan
e e, p oposamen ho en bidez, EBk E usiako gas inpo azioen men-
deko asuna mu iz eko es a egia geopoli ikoa alda u bide du, ukean
(66) EUROPAR BATZORDEA, Es a egia Ma co…, op. ci ., 5-6 o .
(67) EUROPAR BATZORDEA, 2015eko aza oa en 18ko komunikazioa, Es ado de la Unión de la
Ene gía 2015, COM (2015) 572 inal; 2017ko o saila en 1eko komunikazioa, Second Repo on he
S a e o he Ene gy Union, COM (2017) 53 inal; 2017ko aza oa en 23ko komunikazioa, Thi d Repo
on he S a e o he Ene gy Union, COM (2017) 688 inal.
(68) Ahalegin handiagoak egi eko beha a a giago ge a zen da es a u kide ba zue an bes e ba zue-
an baino, neu i desbe dine an be e zen a i bai i a ene gia helbu uak. A iskua da bi abiadu ako
Eu opa ba sendo zea e a, ha a a, Ene gia Ba asuna a iskuan ja zeko auke a. GUTIÉRREZ ROA,
Tomás, «La Unión de la Ene gía y su impac o en las elaciones ex e io es comuni a ias», Bole ín
I.E.E.E., 10 zenbakia, 2018, 922 o .
(69) FERNÁNDEZ DE GATTA SÁNCHEZ, Dionisio, «Unión Eu opea: inicio del deba e sob e la an-
sición ene gé ica», LÓPEZ RAMÓN, Fe nando (koo dina zailea), Obse a o io de Polí icas Ambien a-
les 2017, CIEMAT, Mad il, 2017, 59 o .
(70) EUROPAR BATZORDEA, 2016ko aza oa en 30eko komunikazioa, Ene gía limpia pa a odos los
eu opeos, COM (2016) 860 inal.
R.V.A.P. núm. 114. Mayo-Agos o 2019. Págs. 349-380
ISSN: 0211-9560
Asie Ga cía Lupiola
Eu opa Ba asuna en ene gia poli ika, ga apen jasanga ia lo zeko esna 369
ene gia i u iak i u i be iz aga ien alde dibe si ika uz e a e egai o-
silen, a ean gas na u ala en, mendeko asuna mu iz uz (71). So a ho-
e an, hainba lege egin za on zea sa zen da, a ean naba men Ene -
gia en Gobe nan za i bu uzko E eglamendua, Ene gia Be iz aga iei
bu uzko Zuzen a aua, e a Ene gia E izien zia en Zuzen a aua (72). So ak
bil zen di uen ene gia neu ien helbu ue an ondo engoak sa zen di a:
ene gia e izien zia au e ik ja zea, ene gia be iz aga i gaie ako mun-
duko lide goa lo zea, e a kon sumi zaileei bidezko a ua eskain zea
(p ezio gaie an).
Ene gia e izien zia au e ik ja zea en ideiak esan nahi du ona u beha
dela so u edo e abili beha ez dena dela ene gia me ke e a ga biena. Ho-
e a ako, EB oso ako lo eslea den ene gia e izien zia en 2030e ako hel-
bu ua be ikusi egin zen (klima en e a ene gia en espa uan au eikus en
zen bezala), % 27 ik 30e a igoz; ho ek BEG isu iak mu iz ea en gaian hel-
bu uak lo zeko modua ema en du. E abaki ho ek age ian uz en ja ai zen
du EBk ene gia an sizioa i e a, ho e an koka u a, ene gia e izien zia en
ak o ea i ema en dion ikusgai asuna e a ga an zia xxi. mendeko geopoli-
ika e a klimako e onken au ean. Lehendabiziko e egaia dei zen dio, e a
EB ba uan, ene gia i u i la en e nagusi gisa sus a zen du» (73).
EB ene gia be iz aga ien munduko lide a bihu zeko helbu ua
2030ean go puz u nahi da, e a lo u da elek izi a e be iz aga ia EBko
ekoizpen elek ikoa en konbinazioa en e dia osa zea. Haize ene gia i da-
gokionez, EB lide a zen oha a au kez eko o duan. Eguzki ene gia o o-
ol aikoa e e Eu opako pun ako a loa da, baina ai o zen da hu a ab ika-
zeko ahalmena handi u egin beha dela. Be oa e a elek izi a ea so zeko
biomasa solidoa i dagokionez, klima ekin begi unea duen a lo za ha zen
da, baina basoen gaineko p esio gehiga ia muga zeko, ho ien kudeake a
jasanga ia eska zen da, e a ekonomia zi kula a ekin sine giak bila zea.
Ho i guz ia, 2030e ako ene gia e a klima espa uan e e au eikus en den
(71) ESCRIBANO FRANCÉS, Gonzalo e a LÁZARO TOUZA, La a, «Ene gía y clima en 2017: ola ili-
dad con enida, implemen ación climá ica e ince idumb e polí ica», Análisis del Real Ins i u o Elcano
(ARI), 31 zenbakia, 2017, 9 o . Gas na u ala en ga an zia en a azoia da deska bonizazio au e a-
uko eszena egi ba ean, gasa dela an sizioko ene gia za ha zen den e egai osil baka a; be az,
EB en oso asunean, gasa en e abile ak elek izi a e so kun za en e a be o so kun zako sis emen
konbinazio ik ika za e a o dena uan a e a zen lagunduko du, auke a be iz aga iak ez bai i a be i es-
kue an egongo kos uz modu e izien ean. OLABE, An xon, GONZÁLEZ-EGUINO, Mikel e a RIBERA,
Te esa, «Hacia un nue o o den mundial de la ene gía», Documen o de T abajo del Real Ins i u o El-
cano, 12 zenbakia, 2017, 17-18 o . Gas i u iak dibe si ika zeko modu ba zuk Kaspia i sasoa ekin
e a Mag ebekin konexioak egi ea izan dai eke. GUTIÉRREZ ROA, Tomás, op. ci ., 924-927 o .
(72) P oposa u ako lege mul zoak 2015ean au kez u ako Ene gia Ba asune ako Oina izko Es a e-
gian p oposa u ako neu ien % 90a ha zen du kon uan. LÓPEZ-NICOLÁS BAZA, An onio, «El lide-
azgo de la Unión Eu opea en Ene gías Reno ables: el paque e de Ene gía Limpia de la Comisión
Eu opea», Cuade nos de Ene gía, 55 zenbakia, 2018, 22 o .
(73) HERRERO DE CASTRO, Rubén Da id, op. ci ., 94-95 o .
R.V.A.P. núm. 114. Mayo-Agos o 2019. Págs. 349-380
ISSN: 0211-9560
Asie Ga cía Lupiola
Eu opa Ba asuna en ene gia poli ika, ga apen jasanga ia lo zeko esna
370
bezala, ba da o EBn kon sumi u ako ene gian u e ho e an ene gia be-
iz aga ien % 27ko kuo a a gu xienez hel zeko helbu ua ekin. Hain zu-
zen, ene gia e izien zia i bu uzko au eko ehunekoa en igoe a en aldean,
ehuneko ho i man en zea, k i ika ua izan zen, ez bai zen nahiko za ha -
zen Eu opa en ene gia mendeko asuna mu iz eko; gaine a, ehunekoa %
30e a igo izanez ge o, hobe izango zen lehiako asune ako e e (74).
2017ko o sailean, Ba zo deak xos en ba au kez u zuen EBko ene gia
be iz aga iei bu uz (75). Txos enean, naba mena zen jada ene gia segu -
asunak be e zen zuen ol ga an zi sua; hain zuzen, 2014an, % 16 a heldu
zen ene gia i u i be iz aga iek guz izko ene gia go dina en kon sumoan
zu en kuo a. 2015e ako es imazioa % 16,4 a heldu zen, baina azkenean
%16,7koa izan zen, lehen esan dugun bezala (76). Hala e e, xos enak na-
ba mendu zuen a eago u beha zi ela joe a ho i eus eko ahaleginak, e a
2030e ako % 27ko kuo a en au eikusi ako helbu ua be e. Ho e a ako,
egun ba zuk ge oago, Ba zo deak Zuzen a au be i ba ona zeko p oze-
sua ja i zuen ma xan, gaia i bu uzko p oposamen espezi ikoa au kez-
uz (77). P oposamena en ga an zia e abakiga ia da, ezin bes eko za jo-
zen bai a ekonomia en hazkunde ako, enplegua so zeko e a Ba asuneko
ene gia segu asuna hobe zeko, e a hu a da bi a eko nagusia es a u ki-
deek 2020an ene gia be iz aga ien % 20ko ekoizpena handi zeko helbu-
ua be eko du ela segu a zeko e a BEGak mu iz eko (78).
Ba zo deak p oposa u ako Zuzen a aua en es uak EB ako helbu u lo-
esle ba zehaz en du i u i be iz aga ie a ik da o en ene gia en kuo a i
bu uz 2030eko guz izko ene gia go dina en kon sumoan (1. a .). Zehaz-
en du ho elako ene gia i u i za ha uko di ela be iz aga i ez osilak,
alegia, haize ene gia, eguzki ene gia (eguzki ene gia e mikoa e a eguzki
ene gia o o ol aikoa) e a ene gia geo e mikoa, gi o be oa, ma ea ene -
gia, uhin ene gia e a bes e i sas ene gia ba zuk, hid aulikoa, biomasa,
zabo egiko gasak, a az egiko gasak e a biogasa (2. a .). E a 2030e ako
ene gia e a klima espa uan eza i akoa i lo uz, EB ako helbu u o oko
lo esle gisa zehaz en denez, es a u kideek elka ekin zainduko du e EBko
guz izko ene gia kon sumo go dinean i u i be iz aga ie a ik a e a ako
ene gia kuo a % 27koa gu xienez iza ea (3. a .).
(74) FUNDACIÓN ENERGÍAS RENOVABLES (edi o e), Di ec i a Eu opea sob e Ene gías Reno a-
bles. Desa íos y opo unidades, FER, Mad il, 2017, 5 o .
(75) EUROPAR BATZORDEA, 2017ko o saila en 1eko dokumen ua, In o me de si uación en ma e ia
de ene gías eno ables, COM (2017) 57 inal.
(76) EUROPAR BATZORDEA, Thi d Repo …, op. ci ., 3 o .
(77) EUROPAR BATZORDEA, 2017ko o saila en 23ko dokumen ua, P opues a de Di ec i a ela i a al
omen o del uso de ene gía p oceden e de uen es eno ables ( e undición), COM (2016) 767 inal.
(78) RUIZ CAMPILLO, Xi a, «T ans o mación de la UE en su lucha con a el cambio climá ico», Eco-
nomía Ex e io , 81 zenbakia, 2017, 87 o .
R.V.A.P. núm. 114. Mayo-Agos o 2019. Págs. 349-380
ISSN: 0211-9560
Asie Ga cía Lupiola
Eu opa Ba asuna en ene gia poli ika, ga apen jasanga ia lo zeko esna 371
Kuo a ho i % 27an man en zea izan zen Eu opako Pa lamen u ik adie-
azi ako k i ika handiene ako ba (79), es a u kidee ako bakoi za i be e-
beha zeha zik ez ja zea ekin ba e a. Ho ek luza u egin du legegin zako
p ozedu a a un a en bidez es ua izapide zea, a eago Eu opako Pa la-
men uak ona u ako zuzenke en ondo en, exijen zia ho i % 35e aino igo-
zen bai zuen, e a es a u bakoi ze ako helbu uak eza zeko beha a eza -
zen (80). Buka zeko, 2018ko ekainean, Eu opako Pa lamen ua, Ba zo dea
e a es a u kidee ako gobe nuak ako dio ba e a heldu zi en, Kon seiluak
be e si akoa, Zuzen a aua en helbu u nagusi za 2030e ako i u i be iz-
aga ie a ik a e a ako ene gia en % 32ko kuo a lo zea eza iz (81).
Aldi be ean, E eglamendu en ingu uan ako dio ba lo zen zen Ene gia
Ba asuna en gobe nan za i bu uz; be an, klima e a ene gia gaie ako es a-
uen planak au eikus en di a ene gia en alde di bakoi ze ako. E a ho e-
an, es a u kideak beha u a leudeke 2019ko abendua en 31 ako e a, da a
ho e a ik, hama u ean behin, es a egia ba diseina ze a, ene gia e a kli-
ma i bu uzko es a u bakoi ze ako helbu uak, eka penak, poli ikak e a neu-
iak bilduko li uzkeena. Gaine a, egu egi ba eza i zen 2030e ako ene gia
be iz aga iak % 32 iza ea lo zeko; bide ho e an, EBk helbu ua en % 18a
lo ua beha du 2022 ako, % 43a 2025e ako, e a % 65a 2027 ako (82).
Gaine a, ene gia e izien zia en a loan e a Eu opako Pa lamen ua en
ekimenez, handi u egingo da 2030e ako ene gia e izien zian hobe u beha-
eko ehunekoa. Kasu hone an, ene gia e izien zia en Zuzen a aua iza-
pide zean, Eu opako Pa lamen uak ene gia e izien zia 2030e ako % 34 a
igo zea p oposa u zuen e a, ho en au ean, Kon seiluak ona u zuen ain-
za joko zuela % 30e ik go ako kuo a ba (83). E akundeen a eko negozia-
zio gehiago en ondo en, Eu opako Pa lamen uak e a Kon seiluak gu xie-
nezko % 32,5eko ehunekoa ados u zu en (84).
(79) 48. oin-oha ean aipa u dugun bezala, 2030e ako ene gia e a klima espa ua en au ean, Eu o-
pako Pa lamen uak gu xienez % 30eko kuo a e eklama u zuen, e a ho i be a e epika u zuen ene -
gia be iz aga ien egoe a i bu uzko Ba zo dea en xos ena ikusi a. Eu opako Pa lamen ua, Ene gia
be iz aga ien egoe a en xos ena i bu uzko e abakia, 2016ko ekaina en 23koa (2016/2041 (INI). Eu-
opa Ba asuneko Aldizka i O iziala C 91, 2018/3/9, 21 o .
(80) Eu opako Pa lamen uak 2018ko u a ila en 17an ona u ako zuzenke ak, i u i be iz aga ie-
a ik a e a ako ene gia en e abile a sus a zeko Zuzen a au p oposamena i bu uz (be sio ba egina).
(COM (2016) 0767 – C8-0500/2016 – 2016/0382 (COD)), 324 zuzenke a.
(81) EUROPAR BATASUNEKO KONTSEILUA, 2018ko ekaina en 27ko p ensa-adie azpena, Ene gías
eno ables: el Consejo con i ma el acue do alcanzado con el Pa lamen o Eu opeo, 417/18.
(82) EUROPAR BATASUNEKO KONTSEILUA, 2018ko ekaina en 29ko p ensa-adie azpena, Gobe nanza
de la Unión de la Ene gía: el Consejo con i ma el acue do alcanzado con el Pa lamen o Eu opeo, 424/18.
(83) EUROPAR BATASUNEKO KONTSEILUA, 9287/18 dokumen ua, P oposal o a Di ec i e o he Eu-
opean Pa liamen and o he Council amending 2012/27/EU on ene gy e iciency. B usela, 2018/6/4.
(84) Eu opa Pa lamen ua, P o isional Ag eemen Resul ing om In e ins i u ional Nego ia ions
– P oposal o a di ec i e o he Eu opean Pa liamen and o he Council amending 2012/27/EU on
ene gy e iciency (COM(20160761 – C8-0498/2016 – 2016/0376(COD)), 2018/7/17.
R.V.A.P. núm. 114. Mayo-Agos o 2019. Págs. 349-380
ISSN: 0211-9560
Asie Ga cía Lupiola
Eu opa Ba asuna en ene gia poli ika, ga apen jasanga ia lo zeko esna
372
2018ko abenduan, legegin zako p ozedu a a un a amai u zen, hi u
lege egin za ona uz: (UE)2018/1998 E egelamendua, Ene gia Ba asu-
na en e a Klima en aldeko Ekin za en gobe nan za i bu uzkoa; (UE)2018-
/2001 Zuzen a aua, i u i be iz aga ie a ik a e a ako ene gia sus a zekoa;
e a (UE)2018/2002 Zuzen a aua, ene gia e izien zia i bu uzkoa (85). Hi u
egin zek eu si egi en dio e Ba zo deak p oposa u ako a audia i, Eu opako
Pa lamen ua en p oposamenen bide ik Kon seiluak amaie an e abaki ako
aldake ak gehi uz.
E a ho e an, 2018/1998 E egelamenduak gobe nan za mekanismo
ba eza zen du Ene gia Ba asuneko helbu uak be e zeko es a egiak e a
neu iak, bai a Pa iseko Hi za mene ik e a 2030e ako ene gia e a klima es-
pa u ik so u ako BEG isu ien gaie an EBk ha u ako konp omisoak e e,
aplika zeko. A auak ene gia e a klima en es a ue ako planek izan beha di-
uz en ezauga iak zehaz en di u. Es a u kideek hama u ean behin ona -
uko di uz e plan ho iek, e a lehenengo aldiak 2021e ik 2030 a i aungo du.
Ikus en denez, Es a u kideek eu en konbinake a e a lehen asun ene ge i-
koak auke a zeko malgu asuna beha badu e e e, EBko a auke ak zehaz-
en du malgu asun ho ek ba e aga i izan beha duela me ka ua en in-
eg azio handiagoa ekin, konpe en zia haundiago ekin, klima e a ene gia
helbu uen lo pena ekin e a ekonomia jasanga i ako e engabeko anzi-
sioa ekin (86).
Bes e ik, 2018/2002 Zuzen a auak o du a e inda ean zegoena (2012/27/
UE Zuzen a aua) alda u e a be ikus en du. Jadanik, lehengo a au ho ek
adie az en zuen ene gia e izien zia esna balio suena dela a lo hone an
ga an zi suenak di en e onkei au e egi eko, hau da, ene gi menpeko a-
suna, ene gi baliabideen eskasia e a aldake a klima ikoa (87). Zuzen a au
be iak ho nidu a en e izien zia e a kon sumoa aba zen du en ene gia-
en me ka uko oz opoak ken zeko a auak eza zen di u, 2020 ako ene gia
e izien zia %20 igo zeko, e a 2030e ako % 32,5 gu xienez, e a ene gia
e izien zia ako hobekun zak au eikus en di u u e ho ien ondo en. 2030
a e, es a u kideek u eko ba ez bes eko ene gia kon sumoa %4,4 mu-
iz eko neu iak aplika u beha di uz e. Ene gia en e abile a e izien eak
e xee ako e a enp ese ako kon sumoa gu xi zeko modua emango du e a,
be az, pa ikula en ene gia ak u ak me keagoak iza ea, bai a EBk hi uga-
en he ialdeekiko ene gia mendeko asun xikiagoa iza ea e e.
(85) 2018ko abendua en 11n Eu opa Pa lamen uak e a Kon seiluak hi u a auak ona u zi uz en (Eu-
opa Ba asuneko Aldizka i O iziala L 328, 2018/12/28).
(86) GARCÍA GARCÍA, Sa a, «Legislación al día. Reglamen o (UE) 2018/1999 del Pa lamen o Eu o-
peo y del Consejo de 11 de diciemb e de 2018 sob e la gobe nanza de la Unión de la Ene gía y de la
Acción po el Clima», Ac ualidad Ju ídica Ambien al, 88 zenbakia, 2019, 55 o .
(87) GARCÍA GARCÍA, Sa a, «Legislación al día. Di ec i a (UE) 2018/2002 del Pa lamen o Eu opeo y
del Consejo de 11 de diciemb e de 2018 po la que se modi ica la Di ec i a 2012/27/UE ela i a a la
e iciencia ene gé ica», Ac ualidad Ju ídica Ambien al, 88 zenbakia, 2019, 57 o .
R.V.A.P. núm. 114. Mayo-Agos o 2019. Págs. 349-380
ISSN: 0211-9560
Asie Ga cía Lupiola
Eu opa Ba asuna en ene gia poli ika, ga apen jasanga ia lo zeko esna 373
2018/2001 Zuzen a auak komen a io be ezi ba me ezi du. Ene gia be-
iz aga iei bu uzko Zuzen a aua e e dei zen zaio, gai ho e ako lauga-
ena bai a, e a hainba aldiz alda u ako 2009/28 Zuzen a aua en o dez
da o . Hain zuzen, hainbes e aldake a en ondo en segu asun ju idikoa
babes ea en, zuzen a au ho i egi ea en aldeko hau ua egin da, be i asun
guz iak ba e a u e a a ikula zen di uena. Gau daino ondu ako ene gia be-
iz aga iei bu uzko Zuzen a au luze e a asmo handikoena da (88). Alda-
ke a handiena 2030eko EB en guz izko ene gia go dina en kon sumoan
i u i be iz aga ie a ik a e a ako ene gia kuo a en igoe a izan da, % 20 ik
%32 a pasa bai a. Gaine a, 2023an go an z be ikus dai ekeen helbu ua
da, baldin e a ene gia be iz aga ia ekoiz eko kos uak gu xi zen badi a
e a EBk deska bonizazio ako nazioa eko hi za menak lo zen badi u, bai a
EBk ene gia naba men gu xiago kon sumi zen badu e e. Bes e ik, es a u
kideek helbu u ho e a a hel zeko eka pen ba inka u beha du e, ene gia
e a klima ako es a u bakoi za en plan in eg a ue an koka u a (2018/1998
E eglamenduan eza i ako gobe nan za p ozesua en a abe a), nahiz e a
au eko Zuzen a aua en bidez lo u ako emai zak segu a zeko, eza i e e
egi en den es a uek 2020 ako zehaz en di uz en helbu uak izango di ela
es a uek 2030e ako be en eka pen gisa gu xienez eza dezake ena.
Zuzen a auak bil zen di uen bes e be i asun ba zuk e e aipa zekoak
di a. Lehendabizi, elek izi a e be iz aga i ako lagun za mekanismo be-
iak, me ka u elek ikoan dis o sio ik ez so zeko baldin zapean. Biga-
enik, ja o ia i bu uzko be meak, azken beze oei ene gia ho ni zaileek
eskain zen du en ene gia i u i be iz aga ia en ehunekoa ziu a zeko. Bu-
ka zeko, asa neu igabeei au e egin beha ik gabe no k be e ene gia be-
iz aga ia kon sumi zea babes en duen oina izko a audi ba (89).
Adie azi ako hi u a auez gain, (UE)2018/844 Zuzen a aua, e aikinen
ene gia e izien zia i bu uzkoa, lehenago ona u akoa, sa zen da Ene gia
e a klima i bu uzko lege so an e e (90). Gogoan izanik e aikinek ene gia-
en % 40 kon sumi zen du ela e a EB en CO2 isu ia en % 36 osa zen du-
ela, Zuzen a auak e aikun za en a loa en gainean e agin nahi du, ene gia
e izien zia handi zeko. Helbu u zeha zen a ean, e aikin adimen suen so-
e a naba mendu beha da, ene gia pob ezia gu xi zen e a, zehazki, EBn
2050e ako isu i gu xiko edo ba e e isu i ik ez du en higiezinen mul zoa
(88) GARCÍA GARCÍA, Sa a, «Legislación al día. Di ec i a (UE)2018/2001 del Pa lamen o Eu opeo y
del Consejo de 11 de diciemb e de 2018 ela i a al omen o del uso de ene gía p oceden e de uen-
es eno ables», Ac ualidad Ju ídica Ambien al, 87 zenbakia, 2019, 141 o .
(89) Be i asun ho iei bu uz ikus PRESICCE, Lau a, «El pe iplo de la egulación del au oconsumo
ene gé ico y gene ación dis ibuida en España: la ansición de camino hacia la sos enibilidad», He-
i A du ala i zazko Euskal Aldizka ia, 113 zenbakia, 2019, 206-210 o . (4. kapi uloa: «La Unión Eu o-
pea y la ansición ene gé ica jus a»)
(90) 2018ko maia za en 30ko Zuzen a aua, 2010/31/UE e a 2012/27/UE Zuzen a auak alda zen di-
uena (Eu opa Ba asuneko Aldizka i O iziala L 156, 2018/7/19).
R.V.A.P. núm. 114. Mayo-Agos o 2019. Págs. 349-380
ISSN: 0211-9560
Asie Ga cía Lupiola
Eu opa Ba asuna en ene gia poli ika, ga apen jasanga ia lo zeko esna
380
RIBERA RODRÍGUEZ, Te esa, SPENCER, Thomas, SARTOR, Oli e e a MATHIEU,
Ma hilde, «La Unión Eu opea y la e olución ame icana de los no con en-
cionales», Economía Ex e io , 68 zenbakia, 2014, 27-38 o .
RISTORI, Dominique, «60 ans de poli ique éne gé ique», Re ue du d oi de
l’Union eu opéenne, 1 zenbakia, 2019, 17-38 o .
RUIZ CAMPILLO, Xi a, «T ans o mación de la UE en su lucha con a el cambio
climá ico», Economía Ex e io , 81 zenbakia, 2017, 83-88 o .
RUIZ GONZÁLEZ, F ancisco José, «El e o de la segu idad ene gé ica pa a
la Unión Eu opea», Re is a de De echo, Emp esa y Sociedad, 6 zenbakia,
2015, 106-120 o .
SODUPE, Kepa e a BENITO, Edua do, «Los p oblemas ene gé icos en la
Unión Eu opea a la luz del a ado sob e la Ca a de la Ene gía», Anua io
español de de echo in e nacional, 16 zenbakia, 2000, 421-448 o
TORRE-SCHAUB, Ma he, «L’appo du p incipe de dé eloppemen du able
au d oi communau ai e: gou e nance e ci oyenne é écologique», Re ue
du Ma ché Commun e de l’Union Eu opéenne, 555 zenbakia, 2012, 84-92
o .
VALDÉS, Ja ie , «E olución y consis encia en la polí ica de segu idad ene gé-
ica de la UE: los P oyec os de In e és Común», Papeles de Eu opa, 29-2
zenbakia, 2016, 69-93 o .
