G adu Amaie ako Lana
LEHEN HEZKUNTZAKO GRADUA
2021/2022 ikas u ea
LEHEN HEZKUNTZAKO ADIMEN GAITASUN HANDIKO
IKASLEEN GARAPEN INTEGRALA BULTZATZEKO
HEZKUNTZA ESTRATEGIA INKLUSIBOAK: KASU
AZTERKETA
Egilea: Ane Bizka a E xegibel
Zuzenda ia: Igone A ós egui Ba andica
Leioan, 2022ko ekaina en 1ean
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea 1
AURKIBIDEA
Sa e a .......................................................................................................................... 3
1. Espa u eo ikoa ..................................................................................................... 4
1.1. Adimen Gai asun Handiak .............................................................................. 4
1.1.1. Adimen Gai asun Handiak di uz en ikasleen ezauga iak ......................... 5
1.1.2. De ekzio e a balo azio p ozesua Euskal Au onomia E kidegoko hezkun za-
sis eman ................................................................................................................ 6
1.2. Euskal Au onomia E kidegoko hezkun za-sis emak an ola zen duen e an zuna 7
1.3. Inklusioa bul za zen du en hezkun za-es a egiak .......................................... 10
2. Me odologia ......................................................................................................... 12
3. Lana en ga apena ................................................................................................. 12
3.1. Ike ke a en Helbu uak................................................................................... 12
3.2. Az e lana diseina zea .................................................................................... 13
3.3. Egoe a hau a zea, aldeak e a ezauga iak...................................................... 13
3.4. Da uak bil zeko esnak desk iba zea............................................................. 13
3.5. P ozedu a ...................................................................................................... 14
3.6. Bildu ako da uak e a emai zak az e zea ........................................................ 15
4. Ondo ioak ............................................................................................................ 20
5. E ika e a da u pe sonalen babesa ......................................................................... 22
6. E e e en zia bibliog a ikoak ............................................................................... 23
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea 2
LEHEN HEZKUNTZAKO ADIMEN GAITASUN HANDIKO
IKASLEEN GARAPEN INTEGRALA BULTZATZEKO
HEZKUNTZA ESTRATEGIA INKLUSIBOAK: KASU
AZTERKETA
Ane Bizka a E xegibel
UPV/EHU
Hezkun za-sis ema en helbu ua inklusioa bide a zea dela kon uan ha u a, ikasle guz iei
beha du en lagun za eskain zea ezinbes ekoa da. Hain zuzen e e, inklusioak baz e ke ia-
a isku handiagoko egoe an egon dai ezkeen ikasleei a e a be ezia ja zen die; hauen
a ean, Adimen Gai asun Handiko (AGH) ikasleak. Asko an zail asun e a oz opoak
au ki zen di uz e haien ga apena e a ikaskun za p ozesua be e zeko ga aian. Ho i dela e a,
lan hone an, AGHko ikasle ba en hezkun za p ozesua bide a zeko o duan, hezkun za
p ak ika lagunga ienak zein zuk di en az e u di a kasu az e ke a en bi a ez.
Ho e a ako, pa aideen aho sak e abili di a de ekzio p ozesua, ikaskun za p ozesua,
hezkun za p ak ikak, agen e ezbe dinen a eko elka lana e a p o esionalek jaso zen
di uz en o makun zak az e zeko. Ho i ho ela, es uingu u desbe dine ako pa aide
guz iek ha u beha eko a du az hausna u da.
Adimen Gai asun Handiak, Lehen Hezkun za, iden i ikazioa, koo dinazioa, o makun za
Teniendo en cuen a que el obje i o del sis ema educa i o es consegui la inclusión, es
imp escindible o ece a odo el alumnado el apoyo necesa io. De hecho, la inclusión
p es a especial a ención al alumnado que puede encon a se en una si uación de mayo
iesgo de exclusión, como puede se el alumnado con Al as Capacidades. Muchas eces
ienen di icul ades y obs áculos pa a cumpli con su p oceso de desa ollo y ap endizaje.
Po ello, a a és del es udio de caso se han analizado cuáles son las p ác icas educa i as
más ú iles pa a una alumna con Al as Capacidades. Pa a ello, se han u ilizado las oces
de los y las pa icipan es pa a analiza el p oceso de de ección, el p oceso de ap endizaje,
las p ác icas educa i as, la colabo ación en e los di e en es agen es y las o maciones
que eciben los p o esionales. Así mismo, se ha e lexionado sob e la esponsabilidad que
deben asumi los agen es del con ex o de es a alumna.
Al as Capacidades, Educación P ima ia, iden i icación, coo dinación, o mación
Conside ing ha he aim o he educa ion sys em is o achie e inclusion, i is essen ial o
o e he necessa y suppo o all pupils. In ac , inclusion pays special a en ion o
s uden s who may be in a si ua ion o highe isk o exclusion; among hem, s uden s wi h
High Capaci ies. These s uden s o en ha e di icul ies and obs acles o ul ill hei
de elopmen and lea ning p ocess. The e o e, h ough he case s udy, he mos use ul
educa ional p ac ices o High Capaci ies pupil ha e been analyzed. In o de o do his,
he oices o he pa icipan s we e used o analyse he de ec ion p ocess, he lea ning
p ocess, he educa ional p ac ices, he collabo a ion be ween he di e en agen s and he
o ma ion ha eache s ha e ecei ed. In addi ion, a e lec ion has been made on he
esponsibili y ha he agen s o his pupil´s con ex mus assume.
High Capaci ies, P ima y Educa ion, iden i ica ion, coo dina ion, o ma ion
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea 3
Sa e a
Hezkun za-sis eman Adimen Gai asun Handiko (AGH) ikasleak be idanik egon di ela
a gi dago. Ikasle hauek o oko ean jakin suak di ela kon uan ha u a, be aien p ozesuan
lagun za ik beha ez du ela pen sa u izan da. Ikasle hauek hezkun za-lagun zako
be a iazko p emiak di uz en ikasle moduan kon side a u a daude. Ho i jakinda, beha
du en lagun za eskain zea beha ezkoa da. Gaine a, hezkun za-sis ema en helbu u
nagusie ako ba inklusioa bide a zea bada, ikasle guz iei (ba ez e e, baz e ze a iskuan
dauden ikasleei) beha du en lagun za eskain zea ezinbes ekoa da.
Hau guz ia ain za ha uz, lan hone an, Adimen Gai asun Handiak di uen ikasle ba en
egoe a kon uan ha u a ike ke a ba bide a uko da. Kasu hone an, be ak bizi izandako
espe ien zia e a hezkun za ibilbidea ze nolakoa izan den jaki eko helbu ua ekin bu u u
da ike ke a. Hain zuzen e e, ike ke a honen bi a ez, ikasle honen beha be ezien de ekzio
p ozesua e a jaso duen hezkun za ze nolakoa izan den, bai a i akasle e a amilien a eko
lankide za nolakoa izan den e e az e u nahi izan da.
Be az, au ekoa kon uan ha u a, G adu Amaie ako Lan (G AL) hau bi a al nagusi an
bana u a dago. Lehenengo a alean, gaia en ingu uko espa u eo ikoa zehaz en da;
Adimen Gai asun Handiak ze di en e a ikasle hauek di uz en ezauga iak zehaz u a
age zen di ela ik. Ho ekin ba , ikasle hauek nola iden i ika u dai ezkeen e a eskaini
beha eko e an zuna ze nolakoa den adie az en da, inklusioa bide a zeko hezkun za-
es a egiekin ba e a. Biga en a alean os e a, ike ke a en nondik no akoak zehaz u di a.
Hain zuzen e e, ikasle ba en egoe a ain za ha u a, be e hezkun za p ozesua ze nolakoa
izan den, eskola e a amilia en a eko ha emana e a koo dinazioa nolakoak izan di en,
de ekzioa nola egin zu en e a i akasleek jaso zen di uz en p es akun za edo a
o makun zen ingu uan hausna u da. Ho e a ako, agen e ezbe dinei elka izke ak egin
zaizkie edo a alde okala bide a u da; hala nola, Adimen Gai asun Handiak di uen
ikasleak, amiliak, bi i akasleek e a zen oko aholkula iak eman du en in o mazioa e abili
da ike ke a au e a e ama eko.
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea 4
1. Espa u eo ikoa
A al hone an Adimen Gai asun Handien ingu uko e minoak a gi uko di a; honekin ba ,
ikasle hauek di uz en ezauga iak zein zuk di en e a gu e hezkun za-sis eman nola
iden i ika u dai ezkeen azalduko da. Ja ai zeko, hezkun za-sis emak an ola zen duen
e an zuna zein den e a azkenik ikasle hauen inklusioa e a ga apen in eg ala lo zeko,
az e u ako li e a u a zien i ikoan ja dun dai ezkeen es a egia a akas a suenak az e uko
di a.
1.1. Adimen Gai asun Handiak
Adimen Gai asunei bu uz hi z egi en denean, adimena ze den p esen e izan beha da;
hain zuzen e e, bizi za osoan zeha , gu ekin ba e a ga a zen doan alde di dinamiko e a
aldako bezala ezagu zen da. Ho i ho ela, gu e ingu uneak, bakoi zak ga a zen duen
po en zial asunak e a alde di pe sonalak, hala nola, mo ibazioak, ahaleginak,
pe sebe an ziak, e ab. baldin za zen du e (Eusko Jau la i za, 2013; Ba ene xea-Mínguez
e a Ma ínez-Izagui e, 2019).
Au ekoa ekin ba , adimena en kon zep ua u eak au e a egin ahala, alda zen joan
dena en ondo ioz, gai asun handien e a honen ingu uko in o mazioa e e alda zen a i dela
esan beha a dago; bai a adimen kozien ea en ideiak e e zalan zan ja i di a. S e nbe g-
ek (1997) esa en duenez, “goi-mailako e endimenduan, p ozesu kogni ibo espezi iko
ba zuk e abil zen di a in o mazioa p ozesa zeko, be i asuna i au e egi eko edo a azoak
konpon zeko” (S e nbe g, 1997, Eusko Jau la i za-k aipa ua, 2013, 10 o .). Hau da, ideia
hau Adimen Kozien e ik (AK) aldendu egi en da. Egilea en abu uz, bizi za p o esional
e a pe sonalean a akas a iza eko, honako hi u adimen-mo a hauek uz a u beha di a:
adimen anali ikoa, so zailea e a p ak ikoa (Eusko Jau la i za, 2013).
Bes e ik, Ga dne -ek (1995) adimena azal zeko o duan, e edu adizionala e a
kon se bado eenak alde ba ean u zi a, eo ia be i zaile ba daka ; adimen-mo a
ezbe dinak daudela hain zuzen e e (Ga dne , 1995, Eusko Jau la i za-k aipa ua, 2013).
Honi adimen ani zen eo ia dei zen zaio; pe sona bakoi ze ik hainba adimen be eizi e a
bakoi za be e alde ik az e u beha dugula de enda zen duela ik. Ga dne -en a abe a
zo zi adimen mo a daude: adimen linguis ikoa, adimen musikala, adimen logiko
ma ema ikoa, adimen espaziala, adimen zine iko-ko po ala, pe sona a eko adimena,
pe sona ba uko adimena e a adimen na u alis a (Vázquez, 2014).
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea 5
Be az, au eko guz ia kon uan ha u a, a gi izan beha da Adimen Gai asun Handiak
(AGH) di uz en ikasleek alde zabal e a he e ogeneoa osa zen du ela. Ho i dela e a,
ikaslea e a ha en be ezi asunak e e e en zia gisa ha u a, bes e ino ekin homogeneiza u
gabe, e an zun inklusibo ba eman beha zaie (Fe nández, 2013; Ba ene xea-Mínguez e a
Ma ínez-Izagui e, 2019; Ga cía-Pe ales e a Almeida, 2019). Ikasle hauek ba ez
bes ekoa baino maila al uagoa, so men-maila al uak, ikas eko gai asun ona e a o oko ean
mo ibazio handia iza en du e. O o ha , adimen handia e akus en du en umeek gai asun
handia a lo desbe dine an e akus en du e, baina posiblea da gai asun ho iek a lo guz ie an
ez age zea (Eusko Jau la i za, 2012).
1.1.1. Adimen Gai asun Handiak di uz en ikasleen ezauga iak
A es ian aipa u bezala, gai asun handiak di uz en ikasleen a ean he e ogeneo asuna
naba men zen da. Hauek elka i zein ingu une kul u al e a soziala i e agi en dio en
ezauga i ba zuk di uz e; ho i ho ela, gai asunak gehiago edo gu xiago ga a u dai ezen.
Honako hauek di a hau haue an naba men zen di en ezauga iak (Espinosa e a Reyes,
2007; Eusko Jau la i za, 2013; Sanz de Acedo e a Lumb e as, 2019): o oko ean, ikasle
hauek xiki a ik ikas eko gogoa, jakin-min handia e a kon zen a zeko maila handia iza en
du e. Gaine a, ak iboak e a bizko ak iza en di a, epe luze ako o oimena bai u e.
Giza ean dauden a auekiko ja e a k i ikoa du e, bai a hizkun za ondo mende a zen du e
e e, hiz egi abe a sa edukiz.
Ikas eko es iloa i dagokionez, Adimen Gai asun Handiak di uz en ikasleek be aien
adine ako ohikoak ez di en edukiak lan zeko gai di a, hau da, ja due a konplexuagoak
bu u u di zake e. Ho ez gain, in o mazioa azka ba ne a zen e a e laziona zen du e,
ho ik ondo ioak a e az, ho s, induk iboki ikas en du e. O oko ean ikasle hauek
mo ibazio handia iza en du e e a jenda ean dauden a azoez a du a zen di a, hauek
konpon zen saia uz. O o ha , ikasle hauek hizkun za e abili gabe ule u e a
komunika zeko gai di a (Espinosa e a Reyes, 2007; Eusko Jau la i za, 2013; Sanz de
Acedo e a Lumb e as, 2019).
Ikasle hauek iza en di uz en ezauga iekin ja ai zeko, gauza be iak jaki eko e a di uz en
zalan zak a gi zeko du en gogoa kon uan ha u beha da. Hain zuzen e e, maiz be aien
adina ekin ba ez da ozen galde ak egi en di uz e, guz ia en ze ga ia jakin nahi du e e a.
Gaine a, i udimen abe a sa iza en du e, ideia be iak so zeko gai izanik. Gaine akoekin
e laziona zeko o duan, bali eke xikiak di enean, ja due a psikomo o ak baino, jolas
in elek ualak gus ukoago iza ea. O oko ean, Adimen Gai asun Handiak di uz en ikasleak
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea 6
ja due a ezbe dinak ongi egin nahi di u, p oposa zen di en helbu uak lo u e a be e
au okon zep ua hobe u nahi du, hau da, pe ekzionis a da (Espinosa e a Reyes, 2007;
Eusko Jau la i za, 2013; Sanz de Acedo e a Lumb e as, 2019).
1.1.2. De ekzio e a balo azio p ozesua Euskal Au onomia E kidegoko hezkun za-
sis eman
Ga an zi handikoa da gai asun handiak di uz en ikasleak iden i ika zea; ho ela, be aien
ezauga iak e a in e esak kon uan ha u a, be e p emie a a egoki u ako p oposamenak
egingo di a. Ho i dela e a, hezkun za-e an zun egokia eskaini ahal iza ea lo uko da;
ikasle di en heinean, be aien p emiak e an zu en di uen hezkun za jaso zeko eskubidea
dauka e e a (Eusko Jau la i za, 2013; Tou ón, 2020). Ho i ho ela, hauek ahal den
las e en de ek a zeko, ahalegin be ezia egin beha da (Eusko Jau la i za, 2019a; Ga cía-
Pe ales e a Almeida, 2019; Ba ene xea-Mínguez e a Ma ínez-Izagui e, 2019).
Ikasle hauen iden i ikazio-p ozesuan hainba agen ek pa e ha u beha du e, bakoi zak
in o mazio zeha z ba eskainiko bai u: hala nola, amilia, i akasleak, i akasle
aholkula iak, ikasleak e a Be i zeguneko aholkula iak. Alde ba e ik, amiliek
eginbeha ekoa, be aien seme-alaben gai asunak e a in e esak zehaz ea izango da.
Bes e ik, i akasleek ikaslea en ezauga iak de ek a zeko, behake a zo o za e a ja ai ua
bu u u beha ko du e; i akasle aholkula iak aldiz, eskolan be an egindako p ozesua
zuzenduko du e a ikaslea ekin lan egi en du en agen e guz iak koo dina zeaz a du a uko
da. Gaine a, ikaslea i p ozesuan pa e-ha zeko e a be e i i zia hela az eko eska uko zaio.
Azkenik, Be i zeguneko aholkula iak ebaluazioan esku-ha uko du e a aldi bakoi zean
baliaga iak di en esnak e abili e a egoki uko di uz e (Eusko Jau la i za, 2019a); ho ela,
be e beha e a a, in e ese a a e a mo ibazio a egoki u ako ja due ak ga a u ahal izango
di u (Ga cía, 2018).
Lehen Hezkun zan Adimen Gai asun Handiak di uz en ikasleak de ek a zeko e a
iden i ika zeko hi u ase ezbe din daudela zehaz en du Adimen-Gai asun Handiko
hau en Aupa uz euskal elka eak: i agazpena, de ekzio espezi ikoa e a balo azio
psikopedagogikoa (Aupa uz, d.g.). Lehen asea, 1.mailako biga en hi uhilekoan
koka zen da, be an u o eak, aholkula ia en lagun za ekin, behake a buka u e a galde a
so a be e beha ko du. Galde a so a egi e akoan, honako in o mazioa esku a u beha ko
luke e: espa u kogni iboa, ikas eko es a egiak, so mena e a i udimena, espa u sozio-
emozionala, mo ibazioa e a in e esak bai a e endimendu akademikoa e e. Fase hone an,
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea 7
ezinbes ekoa izango da amilia ekin kon ak uan a i zea. Behin behake a e a galde-so a
eginda, gehieneko pun uazioa en %70 gaindi zen du en ikasleak biga en ase a pasako
di a.
Biga en asea, 1.mailako hi uga en hi uhilekoan e a 2.mailako lehen hi uhilekoan
ema en da. Kasu hone an, a loen a abe a p oba espezi ikoak bu u zen di a. Behin p obak
eginda, lo u ako emai zak gai asun handiak di uen ikasleen ezauga iekin ba bada oz,
ikaslea balo azio psikopedagogiko ba e a abia uko da. Hau Be i zeguneko aholkula iak,
ikas e xeko aholkula ia ekin ba e a bu u u beha ko luke. Azken asean aldiz,
Be i zeguneko aholkula iak e abil zen di uz en es ak e a p ozedu ak kon uan ha u
beha ko di a; honen helbu ua, ikaslea en ezauga iak, inda guneak e a hobe zeko
espa uak zein zuk di en az e zea da. Ho ela, in o mazio guz ia izanda, esku-ha zeko
mo a egokiena auke a uko da (abe as ea, cu iculuma zabal zea edo ma gul zea). Kasu
hone an e e, ezinbes ekoa izango da p ozesu guz ian egin beha ekoa amilia i
jakina az ea e a baimena eska zea (Aupa uz, d.g.).
1.2. Euskal Au onomia E kidegoko hezkun za-sis emak an ola zen duen e an zuna
Go ago aipa u bezala, ikasle hauei e an zun inklusibo ba eman beha zaie. Hain zuzen
e e, pe sona guz iak ikas eko gai di ela ule u a, e edu be ia e aiki beha da (López,
2012). Hau de ini zeko o duan, hau e a gaz e guz iek kali a ezko hezkun za jaso zea
be ma zen duen hezkun za dela kon uan ha u beha a dago; hain zuzen e e, eskola ik
giza e ako kideak hez en di en heinean, ikasleek konpe en ziak ahalik e a gehien
ga a zen di uen hezkun za li za eke (Sanz de Acedo e a Lumb e as, 2019). Ho ekin ba ,
ikasle guz iek hezkun za jaso zeko eskubidea dauka ela be ma zen du e a honen e onka
handiena, gaz een eskola-a akas a da (Ba ene xea-Mínguez e a Ma ínez-Izagui e,
2019; Eusko Jau la i za, 2019b). Ho ela, ikaslea en gai asun emozional e a soziala
sus a uz, denak in eg a zea lo u e a mo ibazio eskaseko egoe ak saihes u beha ko di a
(Puen e e a Ga cía, 2019).
Eskola inklusiboa au e a e ama eko, ge o e a alde di gehiago en inplikazioa edukiz,
sendoagoa izango da; be az ezin dai eke alde di ba en bidez soilik labu bildu. Hain zuzen
e e, eskola inklusiboa bide a zeko, hezkun zako langile guz iek, haien a eko
koo dinazioa e a lankide za sus a u beha ko du e (Sanz de Acedo e a Lumb e as, 2019).
Gaine a, honako baldin za hauek be e beha ko di a: oz opoei au e egi eko konp omisoa
ha zea; ho i ho ela, ikas e xeak ahaleginak egin beha ko di u eskolan dagoen
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea 8
aniz asuna i e an zun egoki ba ema eko. Ho ekin ba , alde di guz ien lana hau guz iak
ikas e a e a eskolan pa e-ha ze a bul za zea izango da (Eusko Jau la i za, 2012; Tou ón,
2020).
Au e ik aipa u bezala, eskola inklusiboak ikasle guz iei hezkun za jaso zeko eskubidea
eskain zen die (Sanz de Acedo e a Lumb e as, 2019); ikasle ba zuen gai asunak muga uak
izan e a ikas eko p emia be eziak au ki u dai ezkeela kon uan ha u beha a dago. Hau,
Hezkun za Lagun za Be ezia beha du en ikasleek osa zen du e. Hezkun za i bu uzko
Lege O ganikoa en 73. a ikuluan honako hau zehaz en da:
Se en iende po alumnado que p esen a necesidades educa i as especiales, aquel que
a on a ba e as que limi an su acceso, p esencia, pa icipación o ap endizaje, de i adas
de discapacidad o de as o nos g a es de conduc a, de la comunicación y del lenguaje,
po un pe iodo de su escola ización o a lo la go de oda ella, y que equie e de e minados
apoyos y a enciones educa i as especí icas pa a la consecución de los obje i os de
ap endizaje adecuados a su desa ollo. (Espainiako Gobe nua, 2020, 122910 o .)
Goian i aku i e a 1. i udian az e u dai ekeen
bezala, Hezkun za Lagun za Be ezia beha du en
ikasleak sei alde an bana zen di a. Kasu hone an,
Hezkun za p emia be eziak di uz en ikasleen
aldeak bes e p oposamen ba beha ko du, apa eko
lagun za pedagogikoa edo a cu iculum-neu iak
ha zea beha ko duela ik. Ho ez gain, gaine ako
aldeek be aien p ozesua en a alen ba ean lagun za
espezi ikoa beha ko du e (Eusko Jau la i za, 2012;
Ba ene xea-Mínguez e a Ma ínez-Izagui e,
2019).
Be az, Adimen Gai asun Handiak alde honen pa e
di en heinean, hauek di uz en beha be eziak
kon uan ha u beha di a (Eusko Jau la i za, 2020a).
Hala e e, asko an, gai asun handiak di uz en
ikasleak alde ba e a uz en di a; ez di a ikasle hauek ezagu zen e a gaine ako ikaskideen
p ozesu be dina ja ai zen du e. Hau ge a zea en a azoi nagusia, gai asun handiak
i akasle asko en zako alde di ezezagun ba delako da: ho i dela e a, ikasle asko en kasuan,
hau a ikasgelako pe sona ik bizko ena dela kon uan ha u a, ez du e i akasleen
lagun za ik beha iza en (Poma e al., 2014); be az, i akasleak ez du e honen
kon zien zia ik ha zen.
1.i udia: Hezkun za lagun za be ezia
beha du en ikasleak (Eusko
Jau la i za, 2012).
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea 15
3.6. Bildu ako da uak e a emai zak az e zea
Au e ik aipa u bezala, bi elka izke a ezbe din e a alde okal ba bu u u di a (ikus 3.
e anskina), baina hi u aldeei egin zaizkien dimen sioak an zekoak izan di a. Be az,
galde ak kon uan ha u a, emai zak sei a al desbe dine an bana uko di a; ho i ho ela,
dimen sio bakoi zean alde bakoi zak emandako in o mazioa az e uko da. Honako hauek
di a azpia al ho iek: de ekzioa, ikaskun za p ozesua e a lagun za eskain za, eskola
hezkun za e edua, koo dinazioa e a komunikazioa, i akasleek jaso di uz en p es akun zak
e a ikaslea en a lo sozio-emozionala en zain za. Elka izke e an ema en den in o mazioa
zeha za dela kon uan ha u a, es ua en ba enean kode desbe dinak e abiliko di a,
momen u bakoi zean no k hi z egi en duen jaki eko; esa e ako, amilia en elka izke a
bada, E1_Familia kodea e abiliko da.
3.6.1. De ekzioa
Ikaslea en de ekzioa ze nolakoa izan zen jaki eko Hau Hezkun za a sal o egin beha da.
Hain zuzen e e, ga ai ha an, hau a ondo ez zegoela naba i zen zen, hau da, ze bai
ge a zen zi zaion, u du i xama zegoen, emozionalki ez zegoen ondo. Familiak egoe a
hu a eskola ik ze o ela pen sa zen zuen, baina e aba galdu a sen i zen zi en. Ezagun
ba en lagun za ekin, umea psikologo ba e a e ama ea pen sa u zu en e a p oba ezbe dinak
bu u u ondo en, ikasleak Adimen Gai asun Handiak zi uela ezagu u zu en: “Psikologo a
joan ginenean e a kon i ma u zigunean Gai asun Handiak zi uela, momen u ho e an bai,
momen u ho e an beldu a izan genuen.” (E1_Familia). Ho i jaki e akoan, eskola a
abia u zi en lagun za bila, baina ezjakin asuna ekin egin zu en opo: “…eskolan
in o mazioa pa eka u genuenean, eskola ik e e espe ien zia al a handia zegoela ikusi
genuen.” (E1_Familia).
Ho i ho ela, eskolan Hau Hezkun za ik ikaslea oso ebea zela naba i u zu en; “Hau
Hezkun zan gailen zen hasi zen… i aku zen oso goiz hasi zen… gaine a, xikia zene ik
in e es handia e aku si du guz ia en au ean.” (TF_I ak1). Esan bezala, lehenengo
pausoa amiliak egin zuen, LHko 1.mailan behake a p iba ua egin ziolako. Bes e ik,
eskolako p o esionalei in o mazioa eman ondo en, Be i zegunekoekin ha emane an
ja i zi en e a 2.maila alde a, Be i zegunekoak diagnos ikoa egin zio en.
Momen u guz ian, amilia en, zen oko i akasleen e a Be i zeguneko aholkula ia en
a ean koo dinazioa man endu izan da; baina egia da, amilia be i i akasleen a ze ik ibili
beha izan dela: “Be i gu ibili ga a a ze ik, lagun za eska u dugunean, ja e a ona izan
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea 16
da e a azkenean, gauzak egi en joan ga a baina guk bul za egin dugulako. Inizia iba ez
da zen o ik e o i, guk p oposa u di ugu gauzak…” (E1_Familia).
Ho i ho ela, ikasle hauen iden i ikazio-p ozesuan azken inean agen e ezbe dinak pa e-
ha zea beha ezkoa da; bai amiliak zein zen oko i akasleak e a aholkula iak in o mazio
zeha za eskainiko bai u e (Ga cía, 2018; Eusko Jau la i za, 2019a). Ho ez gain,
ikaslea en es uingu uko agen e ba ek pisu guz ia ha zeak ez du e an zun sendo ik
eka iko; hain zuzen e e, alde di gehiago en inplikazioa edukiz emai za globala
sendoagoa izango bai a (Sanz de Acebo e a Lumb e as, 2019).
3.6.2. Ikaskun za p ozesua e a lagun za eskain za
Lehen aipa u bezala, jada Hau Hezkun zan Adimen Gai asun Handiak zi uela naba i zen
zen. I akasleek ibilbidea as i o egi ea nahi zu en; ho ela, ikaslea en p ozesua nola zihoan
e a ze nolako ezohiko ja due ak egin beha zi uz en ikus eko auke a bai zu en. Be az,
1.mailan abe as e cu icula a egin zio en, hau da, ja due ak buka zen zi uenean, lan
gehiga ia ema en zi zaion; be e adine ako ikasleekin zegoen bi a ean, ja due a
plani ika uak e a an ola uak eskain zen zi zaizkion (Eusko Jau la i za, 2014). Bes e ik,
amiliako kideek be ehala egin nahi izan zu en p omozioa; au e ik egindako esku-
ha zeek ez zu ela balio pen sa zen zu en e a.
Ho i ho ela, 2.mailan No banako Cu iculum Egoki zapena (NCE) egin zio en; a lo
mailako egoki zapena izan zen. Izan e e, ikasgai ins umen alak egi e a 3.maila a joa en
zen, hala nola, helbu u, eduki e a ebaluazio-i izpideak alda u egin zi zaizkion (Eusko
Jau la i za, 2018). Au eko hau egi ea en a azoi nagusia ikaskide be iekin nola
molda zen zen ikus ea izan zen. Hain zuzen e e, ho elako egoe a ba i au e egi eko hi u
a lo kon uan ha u beha di a: “…akademikoa, emozionala e a soziala… akademikoki ez
du inoiz a azo ik izan. A lo emozionala i dagokionez, hasie a ba ean oso u du ia e a
egonezina zen… a lo soziala i dagokionez, hasie a ba ean be e ikasgela be iko
ikasleekin ha emanak iza ea kos a u egi en zi zaion…” (TF_I ak2). Ho i dela e a,
NCEko helbu uak gaindi u zi uenez, 2.maila buka u zuenean, 4.maila a igo zen.
Momen u hone an, ikaslea 6.mailan dagoela kon uan ha u a, mailako edukiak lan zen
di u, apa eko lanik edo a esku-ha ze ik egin gabe. I akasleek ondo ikus en du e; hain
zuzen e e, guz ia ekiko in e es handia e akus en e a emai za onak a e a zen di uen a en,
maila hone an ondo dagoela naba i du e. Bes e ik, ikaslea en amiliak bes e i i zi ba
dauka honen ingu uan: “Onu aga ia izan da iga o di en bi u e hauen za ; mo ibazioak
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea 17
u e hauek i aun di u. O ain ze ge a zen da? Be i o e e a azo be dinekin gaudela,
azka buka zen di u ja due ak asko an.” (E1_Familia). Esan beha a dago, au en duen
u o eak hau a ondo ezagu zen duela e a asko an bes eei baino gehiago eska zen diola.
Baina amilia beldu da; hu engo ikas u ean, De igo ezko Biga en Hezkun za a sal o
egi en duenean, bes e i akasle ba zuekin egingo du opo e a p ozesua ze nolakoa izango
den ezagu zen ez du enez, beldu di a.
3.6.3. Eskola hezkun za e edua
Adimen Gai asun Handiak di uen ikasleak ikas en duen eskolan ikas komuni a ea en
p oiek ua au e a e ama en da. Kasu hone an, ikasle guz ien inklusioan oina i zen di en
ja due a a akas a suak egi en di uz e; hala nola, e uliak edo a alde elka e agileak
bezalakoak. Me odologia honek alde-lana i e a elka lana i ezinbes eko ga an zia ema en
dio; hain zuzen e e, ikasleek bes eengandik ikas en bai u e. Ikasle honen kasuan,
me odologia honek gaine ako kideekin elka lanean e a komunikazioan a i zeko asko
lagundu duela us e du e bai zen oko i akasleek zein aholkula iak. Hain zuzen e e,
ikasleen a eko elka ekin zen bi a ez, be aien a ean lagundu egi en di a, ba e a ikasiz
(Elboj e a Niemelä, 2010; Ga cía-Ca ión e al., 2018).
Au ekoa kon uan ha u a, me odologia honen ba nean, alde he e ogeneoak e abil zen
di a, maila desbe dinak di uz en kideak elka zen di ela ik. Taldeak egi eko honako
i izpide hauek kon uan ha zen di uz e: gene oa, hizkun za maila, a lo akademikoa, e ab.
Ho ez gain, me odologia honek e e ga an zia ema en dio, ikasgela be ean p o esional
ba baino gehiago ego ea i (Flecha, 2015; Ga cía-Ca ión e al., 2018). Hain zuzen e e,
soilik nagusi ba ego eak, ikasle guz ien inklusioa zaildu egi en bai u. Be az, i akasleen
us ez, me odologia hau AGH di uen ikaslea en za onu aga ia izan da: “Eskolako ikas
komuni a eko me odologiak, be e kideekin elka lanean a i zeko asko lagundu dio.”
(TF_I ak2).
Bes e ik, gu asoak i akasleek e a zen oko aholkula iak izan zu en ja e a ekin geldi zen
di a. Hain zuzen e e, uneo o ja e a zabala e a ak iboa izan zu en. Ho i ho ela, eskola en
pa e ik ez zu en inoiz oz opo ik au ki u; p ozesua as i o joan zen, baina azkenean nahi
izan zu ena lo u zu en.
Au e ik aipa u bezala, momen u guz ian amilia izan zen eskola en a ze ik ibili beha
izan zena: “P ozesua nahiko konplika ua izan zen; hain zuzen e e, Be i zeguneko
lagun za kendu a, ez dugu inolako bes e lagun za ik jaso, e a hau oz opo bezala ikusi
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea 18
dugu… Adimen Gai asun Handiak iza eaga ik ez du e inolako lagun za ik ez a apa eko
baliabide ik eskain zen.” (TF_Ahol). Ho i dela e a, p omozioa ez zu en azka egi egin
nahi. Momen u hone an, jada p ozesua ondo i en dela esan beha a dago lo u akoa ekin
pozik daudela.
3.6.4. Koo dinazioa e a komunikazioa
Tes uingu u ezbe dinen koo dinazioa i dagokionez, beha ezkoa da hezkun za inklusiboa
bide a zeko, alde di desbe dinak elka lanean a i zea (Ga cía, 2018; Eusko Jau la i za,
2019a). Ho i dela e a, i akasleen, aholkula ia en e a Be i zeguneko aholkula ia en a eko
ha emana uneo o kons an ea izan da: “…koo dinazioa e a ha emana kons an ea izan
da; ho ekin ba , eskola guz ia inplika u a egon da p ozesu hau ondo a e a dadin…”
(TF_Ahol). Bes e ik, amilia ekin izan zu en ha emana i dagokionez, hau e e kons an ea
izan zela aipa u beha a dago. Egia da, amilia be i i akasleen e a aholkula ia en a ze ik
ibili beha izan zela, nahi zu ena lo zeko helbu ua ekin: “Eskaini, ez zu en eze eskaini.
Guk eska u genuenean, o duan bai.” (E1_Familia).
Be az, nahiz e a amiliak nahi zuen abiadu an ez zi en au e apausoak egin, a gi dago
zen oa en e a amilia en a eko koo dinazioa e a lankide za ego ea beha ezkoa dela.
Hain zuzen e e, gu asoek be aiek baka ik ez zu ela eze lo uko adie azi zu en. Bes e ik,
gu asoek a gi dauka en alde di ba , be aiek bul za egin ezean, umea en p ozesua geldi ik
egongo zela da: “Guk ez bagenu bul za egin, segu uenik ez zen eze egingo.”
(E1_Familia). Esan beha a dago, zen o ik eze gu xi eskaini zie ela, izan e e, i akasleak
p ozesua azka egi ea en beldu zi en, lehenengo aldia bai zen hau egi en zu ela. Baina
nahiz e a p ozesua as i o joan den, lo u akoa ekin pozik daude; bai i akasle zein amilia.
3.6.5. P es akun za
I akasle, aholkula i e a zen oko p o esionalek jaso zen di uz en p es akun za e a
o makun za i dagokionez, aniz asuna i e an zuna ema eko ikas u ean zeha , hainba
o makun za jaso zen di uz ela aipa u beha ekoa da. Bes e ik, Adimen Gai asun Handien
ingu uan, kasu hau ezagu u baino lehen, ez zeuka en inolako p es akun za ik. Egia da,
ikasle honen p omozioa egi en zeudela, i akasleek gai honen ingu uko o makun za ba
jaso zu ela, baina o o ha o mazioak oso u iak di a. Ho i ho ela, alde ho i beha bezala
iden i ika zeko, e an zun egokia ema eko e a ho elako egoe ei au e egi eko, i akasleak
p es a u a ego ea beha ezkoa da (To ego e al., 2015).
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea 19
Esan beha a dago, i akasleak egindako lana ekin e a lo u ako emai za ekin pozik
daudela; baina ge ae a guz iak bezala, be i dago ze hobe u: “Hobe u dai ekeen alde di
ba … lagun za edo a baliabide gehiago ego ea li za eke. Azken inean, p ozesuan zeha ,
ikaslea i lagun za eskain zeko be e ondoan no bai iza ea.” (TF_I ak1). Kasu hone an,
aholkula iak egoe a hau, desgai asunen ba daukan ikasle ba ekin alde a u zuen:
“…hezkun za p emia be eziak di uen ikasle ba ikasgela ba uan izan ezke o, segu uenik
PT edo a lagun zailea gela ba u a sa u e a ikasle hau lagunduko du. Baina, Adimen
Gai asun Handiko ikasle ba gelan izanda, i akasleak edo a u o eak gainon zeko 20
ikasleekin ba e a, ikasle ho en p ozesua kudea u beha du.” (TF_Ahol); hau da, egoe a i
au e egi eko, ez da inolako lagun za ik jaso zen.
3.6.6. A lo sozio-emozionala en zain za
Ikaslea en a lo soziala, a lo akademikoa e a emozionala ekin ba e a p ozesuan kon uan
ha u beha eko hi u aspek u izan di a. Hain zuzen e e, ikas u e ba igo ze akoan,
akademikoki gai asun handia iza eaz gain, heldu asun psikologikoa e a soziala e e izan
beha du (Bena ides e al., 2004). Kasu hone an, au e ik aipa u bezala, ikasleak
akademikoki ez du inoiz zail asunik izan. A lo emozionala i dagokionez, Hau Hezkun za
e a Lehen Hezkun zako lehen u ee an ikaslea oso u du ia zen. Bes e ik, a lo soziala i
dagokionez, i akasleek zalan zak izan zi uz en ku soz iga o zeko unean. Ho i dela e a,
2.maila e a 3.maila ba e a egin zi uenean, hau hu bile ik ikus eko auke a izan zu en.
Hasie a ba ean, pa io o due an, be e adineko kideekin ego en zela an zema en zu en;
baina be a e e 3.mailan leku xo ba bila zen hasi zen: “Ku soz au e a uko zida ela esan
zida enean, ni ha eman ho iek iza en saia zen hasi nin zen… “ (E2_Ikaslea). Ho i dela
e a, hau ak e e, egoe a ha k asko lagundu diola dio (2.maila e a 3.maila ba e a egi eak);
hain zuzen e e, ikaskide be iak ezagu zeko auke a ona izan bai zen.
Ho i ho ela, Co id-19a en ondo ioz, pa io o due an, ikasgela bakoi zak be e bu buila
soziala zuela kon uan ha u a, ezin zen be e adineko kideekin ha emane an egon:
“…pa io o due an ni e adineko kideekin ezin nin zen egon e a bas an e xa o pasa u
nuen… pa ioe an ez nuen ondo pasa zen: gus u a nengoen ego en nin zen pe sonekin,
baina ez nengoen gus u a bes e pe sonekin ezin nin zelako egon.” (E2_Ikaslea). Ho i
dela e a, ikasleak bi aldeak man en zea nahi zi uen (be e adinekoekin e a ikasgelakoekin);
ho e a ako, be e adinekoekin ha emane an ja ai zeko, saskibaloi a apun a u zen.
Bes e ik, he i xiki ba ean bizi zen dela kon uan ha u a, be e adineko kideekin e e
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea 20
ha emanak di u, bai nagusiagoekin zein xikiagoekin e e. Gaine a, ikaskideekin e e jada
oso ondo molda zen da, inolako a azo ik gabe.
4. Ondo ioak
Lan honen helbu ua Adimen Gai asun Handiko ikasle ba en hezkun za p ozesua ze
nolakoa izan den az e zea izan da. Ho e a ako, ikasle honen es uingu u e a alde di
ezbe dinei egoe a en ingu uan galde u zaie e a be aiek eman di uz en e an zunak az e u
di a. Ho i kon uan ha u a, honako hauek di a G AL hone a ik a e a ako ondo io
adie azga ienak: alde ba e ik, ikasle hauen diagnos ikoa en ga an zia go aipa u beha a
dago. Ikasle bakoi za desbe dina den heinean, a loak kon uan ha zea beha ezkoa da.
Gaine a, ikaslea en es uingu uko agen e ezbe dinen a eko lankide za e e aipa zekoa
li za eke; hain zuzen e e, ho elako egoe a ba i au e egi eko pe sona guz ien a eko
koo dinazioa e a komunikazioa ema ea ezinbes ekoa bai a. Bes e ik, i akasleek edo a
zen oko p o esionalek gaia en ingu uan jaso zen di uz en o makun zak edo a lagun zak
e e ga an zi suak di a, ikasle zein i akasleek edo a zen oan be an au e a e ama en
di en es a egiekin ba e a.
Au e ik aipa u bezala, ikasle hauen diagnos ikoa ondo egi ea beha ezkoa da; hain zuzen
e e, ikasle bakoi za en egoe a ikuspegi global ba e ik az e u beha a dago. Ho i,
elka izke a u ako i akasle e a aholkula iak a gi adie azi zi uz en hi u a loak gehi u beha
zaizkio: a lo soziala, akademikoa e a emozionala. Izan e e, p omozioa egin baino lehen,
ikaslea hi u a lo haue an nola dagoen jaki ea beha ezkoa da: bali eke akademikoki
a azo ik ez iza ea, baina sozialki ha emanak egi eko a azoak baldin badi u, agian
ikas u ez igo zea ez li za eke auke a ona izango. Be az, p ozesuan zeha , a lo guz iak
ain za ha zea beha ezkoa da (Bena ides e al., 2004).
Bes alde, lan hone an elka izke a u ako kideek esan du ena e a au e ik az e u akoa
kon uan ha u a, alde di ezbe dinen lankide za e a komunikazioa beha ezkoa dela
go aipa u beha da. Hain zuzen e e, helbu ua ikasle guz ien eskola inklusiboa bide a zea
baldin bada, agen e guz ien pa e-ha zea beha ezkoa da, hauen koo dinazioa e a
lankide za sus a uz (Sanz de Acedo e a Lumb e as, 2019). Ho i ho ela, au e ik
az e u akoa kon uan ha u a, kide guz ien koo dinazioa ga an zi handikoa dela a gi
dago; lankide za eman ezean, ez bai zen eze lo uko.
Behin kasu az e ke a bu u u a, egoe a ba zue an amiliek ha zen du en ola gehiegizkoa
dela esan beha a dago. Hain zuzen e e, asko an pisu gehiegi ha zen bai u e. Au e ik
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea 21
zehaz u bezala, ho elako si uazio ba en au ean, beha ezkoa da agen e ezbe dinen a eko
lankide za ema ea. Be az, amiliak ha u ako ola, eskola ena, bai a i akasleena zein
p o esional ezbe dinena dela azpima a u beha da; pa aide guz ien kolabo azioa
ezinbes ekoa bai a.
Egia da, amiliak duen in o mazioa, i akasleen za zein eskola en za nahi aezkoa dela;
hauek ikaslea en ingu uko in o mazio ani z bai u e. Baina ho ek ez du esan nahi pisu
dena amiliak ha u beha duenik; hain zuzen e e, eskola en a du a da amilia en
pa aide za nola bide a u beha den jaki ea. Ho i ho ela, eskola da amiliak e a seme-
alabak nola lagundu di zakeen dakiena; i akaslea izango da in o mazioa emango duena
(Domínguez, 2010).
Asko an, ezjakin asun hau i akasleek jaso zen di uz en p es akun za e a o makun zekin
e aba lo u a dago. Hain zuzen e e, ho elako egoe a ba i au e egi eko jaso zen di uz en
o makun zak u iak di a; o o ha , zen oan gai asun handiak di uen ikasle ba iza eko an
jaso zen bai u e p es akun za.
Ho ez gain, zen oko p o esionalak elka izke a u zi enean, AGHko ikasleei eskain zen
zaien a e a, bes e beha be ezi ba duen ikasle en ba ek jaso zen duen a e a ekin
konpa a u a, be dina ez dela ai o u zu en. Hain zuzen e e, bes e beha be ezi ba duen
ikaslea en kasuan, ikasgela ba uan, i akaslea ego eaz gain, lagun zailea ego en da hau
lagun zen. Baina gai asun handiak di uen ikaslea en kasuan, egoe a au e a e ama eko,
ez da inolako lagun za ik jaso zen. Hau da, p o esional hauek lagun za be ezia en al an
daudela esan dai eke. Hala nola, Lehen Hezkun zako e apan zeha , asko an Adimen
Gai asun Handiko ikasleak oha kabean iga o zen di a, be aien e ekin guz ia eman ezinik.
O oko ean, i akasleak ho elako ikasleak gelan di uz ela ez di a kon zien e iza en, ikasle
hauek lagun za asko ik jaso gabe au e a egi eko gai bai i a (Poma e al., 2014).
Ezinbes ekoa da, ikasle guz iak bezala, ikasle hauen ezauga iak e e kon uan ha zea,
ikasle ia oso asunean ezagu u beha delako.
Gaine a, ikasle hauen za onu aga iak izan dai ezkeen es a egia inklusiboei dagokienez,
agen e guz ien lankide zaz gain, zen oan bes e hainba lan zen di ela esan beha a dago.
Hain zuzen e e, ikaslea en zen oa hezkun za komuni a ea en ba nean koka zen den
heinean, hainba es a egia inklusibo lan zen di a, ikasle honen za zein bes e
edozeinen za baliaga iak izango di enak. Izan e e, ikasgela ba uan au e a e ama en
di en es a egiak auke a zeko o duan, ikasle guz ien abileziak kon uan ha zea
beha ezkoa da (Higue as-Rod íguez e a de Dios, 2017). Esan beha a dago, me odologia
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea 22
hau Adimen Gai asun Handiak di uen ikaslea en za onu aga ia dela. Talde
elka e agileen kasuan esa e ako, ikasleak be e ezagu zak adie az en di u e a gaine ako
kidee a ik e e ikasi egi en du; azalpenak ema en di uenean, gehiago ikasiko du e a jada
dakienaz jabe uko da (Elboj e a Niemelä, 2010; Flecha, 2015; Molina, 2015).
Labu bilduz, ike ke a honen helbu ua AGHko ikasle ba en hezkun za p ozesua ze
nolakoa izan den az e zea izan dela kon uan ha u a, ibilbidean oz opoak daudela
aipa zea ga an zi handikoa da. Hain zuzen e e, au e ik adie azi bezala, i akasleek edo a
p o esionalek gaia en ingu uko o makun za gu xi jaso zen di uz e e a az e u ako
egoe an ikusi bezala, galdu a egon di a. Esan beha a dago, de ekzioa egi e ako o duan,
Be i zegune ik lagun za jaso zen dela, baina ezinbes ekoa den a lo ba , o oko ean
ema en ez dena e a hezkun za ja due a a akas a sua dena, ikasgela ba uan p o esional
gehiago ego ea izan da (Ga cía-Ca ión e al., 2018). Izan e e, nahiz e a Adimen Gai asun
Handiko ikasle ba ikasgela ba uan izan, u o eak edo a i akasleak egin beha du egin
beha eko lan guz ia, ez du e apa eko lagun za ik jaso zen.
Nahiz e a pixkanaka-pixkanaka giza ea gaia en ingu uan kon zien zia ha zen doan, o o
ha ezjakin asun handia dagoela begi-bis akoa da. Elka izke a egin zaien p o esionalak
adie azi zu ena ekin ja ai uz, lehenengo aldia izan da p omozioa egi en zu ela e a nondik
hasi e e ez zeki en. Egoe a hone an, a gi ikus en da, nahiz e a poliki-poliki egoe a
hobe zen doan, gai honi ez zaiola eman beha zaion ga an zia ema en e a no maliza zea
beha ezkoa dela; bai g aduan zeha , zein zen oe an o makun za edo a p es akun za
ezbe dinak eskainiz. Hain zuzen e e, ikasle guz ien inklusioa bul za zea bada helbu ua,
beha ezkoa da aipa u ako hau au e a e ama ea.
5. E ika e a da u pe sonalen babesa
Ike ke a hau au e a e ama eko e abili ako da uak anonimoak di a; hala nola, lo u ako
in o mazioa baka ik lana i begi a e abili da. Hain zuzen e e, pa e-ha zaileek be aien
e an zunak kon uan ha zeko e a elka izke ak e a alde okala g aba zeko baimena eman
zu en. Baimen ho e an, lana en azalpena, elka izke a soilik helbu u akademiko ako
e abiliko zela, anonimoa zela e a pa e-ha zea bolun a ioa zela azal zen zen.
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea 23
6. E e e en zia bibliog a ikoak
Aube , A., Ga cía, C. e a Racione o, S. (2009). El ap endizaje dialógico. Cul u a y
Educación, 21(2), 129-139.
Aupa uz. (d.g.). Adimen-Gai asun Handiko hau en euskal elka ea.
h ps://aupa uz.eus/eu/
Azo ín, C. M. (2018). Pe cepciones docen es sob e la a ención a la di e sidad: p opues as
desde la p ác ica pa a la mejo a de la inclusión educa i a. ENSAYOS, Re is a de
la Facul ad de Educación de Albace e, 33(1), 173-188.
Ba ene xea-Mínguez, L. e a Ma ínez-Izagui e, M. (2019). Rele ancia de la o mación
docen e pa a la inclusión educa i a del alumnado con al as capacidades
in elec uales. A enas,1(49), 1-19.
Bena ides, M., Maz, A., Cas o, E. e a Blanco, R. (2004). La educación de niños con
alen o en Ibe oamé ica. Edi o ial T ineo.
Comunidades de ap endizaje. (d.g.). Ac uaciones de éxi o.
h ps://comunidadesdeap endizaje.ne /ac uaciones-de-exi o/
Díaz-B a o, L., To uco-Ga cía, U., Ma ínez-He nández, M. e a Vale a-Ruiz, M. (2013).
La en e is a, ecu so lexible y dinámico. In es igación en educación médica,
2(7), 162-167.
Domingo, J. e a Pé ez, M. (2015). Ap endiendo a enseña : Manual p ác ico de Didác ica.
Ediciones Pi ámide.
Domínguez, S. (2010). La Educación cosa de dos: La escuela y la amilia. Re is a digi al
pa a p o esionales de la enseñanza, (8), 1-15.
Elboj, C. e a Niemelä, R. (2010). Sub-Communi ies o Mu ual Lea ne s in he Class oom:
The case o In e ac i e G oups. Re is a de Psicodidác ica, 15(2), 177-189.
Espainiako Gobe nua. (2020). Ley O gánica 3/2020, de 29 de diciemb e, po la que se
modi ica la Ley O gánica 2/2006, de 3 de mayo, de Educación. Bole ín O icial del
Es ado, 304, 2020ko abendua en 30ean a gi a a ua. Espainia.
h ps://www.boe.es/busca /pd /2020/BOE-A-2020-17264-consolidado.pd
Espinosa, M. e a Reyes, M. (2007). P incipales ca ac e ís icas y necesidades
psicopedagógicas del alumnado con al as capacidades en un cen o de Educación
P ima ia. Aula abie a, 36(1-2), 49-64.
Eusko Jau la i za. (2012). Eskola Inklusiboa en espa uan Aniz asuna i E an zu eko
Plan Es a egikoa 2012-2016.
h ps://www.euskadi.eus/con enidos/documen acion/inn_doc_esc_inclusi a/eu_d
e /adjun os/eskola-inklusiboa/100011e_Pub_EJ_Plan_di e sidad_e.pd
Eusko Jau la i za. (2013). Hezkun za o ien abideak. Adimen gai asun handiko ikasleak.
h ps://www.euskadi.eus/con enidos/documen acion/inn_doc_esc_inclusi a/eu_d
e /adjun os/eskola-inklusiboa/100012e_Pub_EJ_al as_capacidades_e.pd
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea 24
Eusko Jau la i za. (2014). Cu iculuma abe as ea.
h ps://www.be igas eiz.com/si e_a gi alpenak/docs/100_inclusi a/1002014001
e_Pub_EJ_cu iculuma_abe as ea_e.pd
Eusko Jau la i za. (2018). No banako Cu iculum Egoki zapena i bu uzko hezkun za
sailbu uo dea en a gibideak.
h ps://www.euskadi.eus/con enidos/in o macion/hezkun za_ikuska i za_dok_db
h/eu_de /adjun os/NCEs_IKASTETXEETARAKO_ARGIBIDEAK_%2020180
903_E.pd
Eusko Jau la i za. (2019a). Adimen-Gai asun Handiko ikasleei hezkun za-a e a ema eko
plana 2019-2022.
h ps://www.euskadi.eus/con enidos/no icia/xiileg_planes_depa amen ales/eu_d
e /adjun os/Adimen-gai asuna-handia-2019-2022-plana.pd
Eusko Jau la i za. (2019b). Eskola inklusiboa ga a zeko espa u-plana 2019-2022.
h ps://www.euskadi.eus/con enidos/documen acion/inn_doc_esc_inclusi a/eu_d
e /adjun os/eskola-inklusiboa/Plan_Ma co_Escuela_Inclusi a_2019_2022_e.pd
Eusko Jau la i za. (2019c). Ja duke a e a es a egia me odologiko inklusiboak 2019-
2020.
h ps://www.euskadi.eus/con enidos/documen acion/inn_doc_esc_inclusi a/eu_d
e /adjun os/eskola-inklusiboa/Ac uaciones_y_es a egias_inclusi as_e.pd
Eusko Jau la i za. (2020a). P oposamen inklusiboak. Hezkun za-lagun zako be a iazko
p emiak di uz en ikasleekin esku-ha zea (HLBP).
h ps://www.euskadi.eus/con enidos/documen acion/inn_doc_esc_inclusi a/eu_d
e /adjun os/eskola-inklusiboa/P opues as_inclusi as_ZUZENDUA_e.pd
Eusko Jau la i za. (2020b). O ien aciones pa a las amilias del alumnado con necesidad
especi ica de apoyo educa i o.
h ps://www.euskadi.eus/con enidos/documen acion/inn_doc_esc_inclusi a/es_d
e /adjun os/escuela-
inclusi a/O ien aciones_pa a_ amilias_alumnado_necesidad_especi ica_c.pd
Fe nández, M. (2013). Alumnado con al as capacidades: Un en oque de la espues a
educa i a. Re is a de Claseshis o ia, (9), 1-9.
Flecha, R. (2015). Success ul Educa ional Ac ions o Inclusion and Social Cohesion in
Eu ope. Sp inge . h ps://doi.o g/10.1007/978-3-319-11176-6
Ga cía, R. (2018). La espues a educa i a con el alumnado de al as capacidades
in elec uales: uncionalidad y e icacia de un p og ama de en iquecimien o
cu icula . Sob edo ação, 15(2), 131-151. h ps://www.aneis.o g/wp-
con en /uploads/2018/07/ e is a_ ol15_2.pd
Ga cía-Ca ión, R., Molina, S. e a Roca, E. (2018). In e ac i e Lea ning En i onmen s
o he Educa ional Imp o emen o S uden s Wi h Disabili ies in Special Schools.
F on ie s in Psychology, 9(1744). h ps://doi.o g/10.3389/ psyg.2018.01744
Ga cía-Pe ales, R. e a Almeida, L. (2019). P og ama de en iquecimien o pa a alumnado
con al a capacidad: E ec os posi i os pa a el cu ículum. Comunica : Re is a
