Erritmoaren pertzepzioa zenbait hizkuntzatan

ISSN 0582-6152 – eISSN 2444-2992
ASJU, 2023, 57 (1-2), 21-41
h ps://doi.o g/10.1387/asju.25915
E i moa en pe zepzioa zenbai hizkun za an
Pe cep ion o hy hm in some languages
Juan Abasolo*, Naia Eguskiza, Ain zane E xeba ia, Ai o Iglesias, A iane Ensunza
EUDIA ike ke a- aldea
Uni e sidad del País Vasco/Euskal He iko Unibe si a ea (UPV/EHU)
J. Abasolo, N. Eguskiza, A. E xeba ia, A. Iglesias, A. Ensunza
Abs Ac : The main objec i e o his s udy is o in es iga e he pe cep ion o hy hm in se-
lec languages. To achie e his, acous ic co ela es o hy hm ha e been calcula ed based on a i-
ous indices om h ee ypes o o al ex s (songs, wo dplay, and eci a ions) p oduced in 9 lan-
guages (A abic, No wegian, Polish, Ge man, Po uguese, Russian, Be be , Li huanian, and
Romanian). These acous ic measu es we e co ela ed wi h he esul s o pe cep ion es s. In
o he wo ds, me ics we e ob ained, and hei ela ionship wi h he ou comes o pe cep ion es s
answe ed by 129 p ospec i e bilingual eache s has been calcula ed. The esul s ha e demon-
s a ed signi ican co ela ions be ween he con as o pe cep ion es measu es and hy hm
me ics. Findings om hy hmic s udies can con ibu e o p edic ing in o man esponses.
KEywoRDs: p osody; hy hm; pe cep ion es s; languages; in e cul u al communica i e com-
pe ence; o al ex s.
Labu pena: Lan honen helbu u nagusia da zenbai hizkun za en e i moa en pe zepzioa ike -
zea. Ho e a ako, 9 hizkun za an (a abie a, no egie a, polonie a, alemana, po ugesa, e usie a,
be be e a, li uanie a e a e umanie a) so u ako ahozko es uen (kan ak, hi z-jokoak e a e ezi a-
uak) e i moa en ko ela u akus ikoak kalkula u di a. Zenbai indize kon uan ha u a pe zep zio-
es en emai zekin ko elaziona u di a. Ho s, me iken neu iak kalkula u di a e a 129 i akaslegai
elebidunek e an zundako pe zepzio- es en emai zekin zenba eko lo u a du en kalkula u da. Emai-
zek e aku si du e pe zepzio- es en e a e i moa en me iken neu ien kon as e ik ko elazio esan-
gu a su ba zuk badaudela. Az e ke a e i mikoen emai zek lagun dezake e i aga zen ze e an zungo
du en in o ma zaileek.
Hi Z gAkoAk: p osodia; e i moa; pe zepzio- es ak; hizkun zak; kul u a-a eko komunikazio-
gai asuna; ahozko es uak.
* Ha emane an ja zeko / Co esponding au ho : Juan Abasolo. Hizkun za en e a Li e a u a en Didak ika Saila - Bilboko Hezkun za
Fakul a ea (UPV/EHU). Sa iena auzoa, z/g (48940 Leioa). – [email p o ec ed] – h ps://o cid.o g/0000-0002-1911-4118
Nola aipa u / How o ci e: Abasolo, Juan; Eguskiza, Naia; E xeba ia, Ain zane; Iglesias, Ai o ; Ensunza, A iane (2023). «E i moa en pe -
zep zioa zenbai hizkun za an», ASJU, 57 (1-2), 21-41. (h ps://doi.o g/10.1387/asju.25915).
Jasoa/Recei ed: 2022-09-23; Ona ua/Accep ed: 2022-12-16.
ISSN 0582-6152 - eISSN 2444-2992 / © UPV/EHU P ess
Lan hau C ea i e Commons Ai o u-EzKome ziala-LanE a o i ikGabe 4.0 Nazioa ekoa
lizen zia ba en mende dago
22 J. ABAsoLo, N. EGUsKIzA, A. ETxEBARRIA, A. IGLEsIAs, A. ENsUNzA
ASJU, 2023, 57 (1-2), 21-41
1. Sa e a
Fonologia en e a one ika en ikuspun ue a ik ka e min za ua en za i ba zuk seg-
men alak di a e a bes e ba zuk sup asegmen alak. segmen alak di a e az baka u
dai ezkeen elemen uak, onemak onologia en ikuspun u ik e a soinuak one ika en
ikuspun u ik. sup asegmen alak di a eu en azpian segmen u ba baino gehiago ha -
zen du enak e a ez di enak e az baka zen; adibideak di a, silabak, oinak, azen ua,
in onazioa e a o o ha p osodia. Esan dezakegu be az, ha zen du en e agin e emuan
segmen u ba baino gehiago koka zen dela (Gaminde, E xeba ia, Rome o & Egus-
kiza 2017; E xeba ia, Gaminde, Rome o & Iglesias 2016; Eguskiza 2019; Egus-
kiza & Gaminde 2022).
P osodia ezauga i sup asegmen alen e emuan koka u be i dugu. P osodia de-
ini zeko e edu asko age u di a (schö z 2006; Fujisaki 2004; saá 2011; Mannell
2007; The speech science Resea ch Cen e 2007; e ab.). «Hizke a en alde sup aseg-
men ala da, be e bai an bil zen di u 0 en edo onua en, in en si a ea en, i aupena-
en, e enen, isiluneen, in onazioa en, azen ua en e a e i moa en gaineko az e ke ak»
(Gaminde e al. 2014: 17). Bes e de inizio hau e e balia dezakegu p osodia de ini-
zeko:
Lehen kolpean, p osodia hizkun za en musika dela esan dai eke: E i mo-e eduak,
doinu-e eduak, azen u-egi u ak e a, o o ha , kon sonan e e a bokalekin ba e a ahos-
ke a osa zen duen guz ia. (…) P osodia en zakuan sa u ohi di a uni a e kon agaiekin
(bokal e a kon sonan eekin) ba ez da ozen ahozkoa en ezauga i guz iak). (…) Dei-
u a ho i desegokia da, pen sa az en badu p osodia oina izko dena i gainja zen zaion
ze bai dela. P osodia ez da kon sonan e e a bokal bilku ei e ans en zaien gehiga ia,
hizke a en ezinbes eko osagai un sezkoa baizik, ez dago p osodia ik gabeko hizke a-
ik. (oñede a 2004: 128-129)
P osodia, edonola e e, oso malgua da e a e agile asko en menpe ego en da. De-
inizio asko egonik e e, badi a ados asun ba zuk: «P osody is he sup asegmen al as-
pec s o speech including a ia ions in pi ch/ undamen al equency, loudness/in en-
si y, du a ion, pause/silence, a e, s ess and hy hm» (The speech science Resea ch
Cen e 2007: 1). Gu e hemengo lan hau azken ho e an zen a uko da au e ago
azalduko dugunez.
P osodia i bu uzko ike ke ak ekoizpena en zein pe zepzioa en espa ue an egi en
di a. Ekoizpena en espa uko lane an az e ke a onologikoak zein one ikoak egi en
di a e a pe zepzio az e ke en bidez gehiene an bila zen da hiz unen i i zia ekoizpen
espa uko hipo esiak baies eko edo ezes eko. Hizke a en pe zepzioa hizkun za-in-
o mazioa en zu eko, e alda zeko e a ule zeko p ozesua da e a ho s-seinalean a e a
dai ezkeen indize akus ikoe an oina i zen da (Llis e i 2021). Poeppel & Monahan
(2008): «speech pe cep ion e e s o he se o ope a ions ha ans o m an audi o y
signal in o men al ep esen a ions o a ype ha can make con ac wi h in e nally
s o ed in o ma ion».
Hizke a en pe zepzioa be a iaz linguis ikoa den en zu eko modu gisa desk iba
dai eke, hau da, pe sona ba ek so u ako seinale akus iko ba , bes e pe sona ba ek
jaso e a mezu komunika ibo bihu u. En zu eko modu be ezi hone an giza en zu-
men-apa a uak hizke a-seinalea en ezauga i akus iko be eziekin «sin oniza zen» du,
e a, ho i eske , seinalea p ozesa uz, in o mazioa a e a e a ule dai eke (Ba ón e al.
ERRITMoAREN PERTzEPzIoA zENBAIT HIzKUNTzATAN 23
h ps://doi.o g/10.1387/asju.25915
2014). Lan hone an auke a biei o a u diegu, ba e ik ekoizpenak az e u di ugulako,
e a, bes e ik, pe zepzio es en az e ke a e e egin dugulako.
Tes u mo ak p osodia en a abe a e ka zeko adie azle asko e abil dai ezke (E xeba-
ia e al. 2020; E xeba ia, Eguskiza & Iglesias 2021; Llis e i 2021; Iglesias, Egus-
kiza, E xeba ia & Abasolo 2021; Eguskiza & Gaminde 2022); esa e ako, azen ua,
onua, melodia, in onazioa, e enak, e i moa, elokuzio-abiadu a e a aho sa en nola-
ko asuna.
P osodia en ezauga i ga an zi suene akoa e i moa da; hizke a en denbo a egi-
u a ekin lo zen da. Hizkun za en ezauga i e i mikoak az e zeko me ika desbe di-
nak p oposa u di a. Me ika ho iek bokalen e a kon sonan een p opo zioak kalkula-
zen e a az e zen di uz e.
Lan hone an e i moa ha u dugu az e gai za . «El i mo puede desc ibi se como
el esul ado de la dis ibución empo al (al e nancia o ecu encia) de los acen os, los
pa ones melódicos y las pausas a lo la go de un enunciado» (Llis e i 2021: 1). Gilek
(2007: 545) p oposa u ako de inizioa e e eka i nahi izan dugu le oo a a «el i mo
es la sensación pe cep i a p o ocada po la sucesión de de e minados elemen os en
pe iodos egula es de iempo». E i moa en pa oiak az e zeko, bokalen e a kon so-
nan een denbo ak az e zen di a, e a ho i Co ela o e (Mai ano & Romano 2009)
bezalako p og amei eske lo dai eke. Toledok (2010) hi u alde an bana zen di u
hizkun zak, e i mo pa oia en a abe a: isosilabikoak, isoazen ualak e a isok onia
mo aikokoak. Euska az ez dugu lan handi ik gai honi bu uz (Hu ch 1988; Gaminde
2010; Gaminde e al. 2012, 2013, 2017; Eguskiza e al. 2020), baina Gaminde e al.
(2013) egindako az e ke an ondo ioz a dai eke euska a hu bilago dagoela hizkun za
isosilabikoe a ik.
Las p incipales conclusiones que se pueden ex ae de los análisis de las mé icas
indican que el euske a es á más ce ca de la ca ego ía de lenguas de compás silábico que
de las de compás acen ual. […] El ca ác e isosilábico del euske a se ea i ma po la
mayo i a ia p esencia de g upos silábicos menos complejos que en las lenguas isoacen-
uales, siendo los más ecuen es CV, CVC y V. (Gaminde e al. 2013)
E i moa en ko ela u akus iko behaga iak az e zeko me ika ba p oposa u zu-
en lehenak Ramus e al. (1999) izan zi en. Ge oago, G abe & Low (2022) e a Be -
ine o & Be ini (2008). Ho ega ik, lan hone an in e esga i i i zi diogu zenbai
hizkun za (a abie a, no egie a, polonie a, alemana, po ugesa, e usie a, be be e a,
li uanie a e a e umanie a) me ika hauen bidez az e zea i e a az e u ako ezauga i
ho iek ikasleen pe zepzioa ekin e aku s dezake en lo u a azale a zea i.
Ho enbes ez, lan honen helbu u nagusia da zenbai hizkun za ako e i moa en
pe zepzioa ike zea; helbu u o oko ho ek helbu u zeha z bi dauzka; ba e ik, me-
ika ezbe dinen indizeak eskain zea e a, bes e ik, in o ma zaileen pe zepzioak me-
ika ho ien emai zekin zenba eko lo u a du en kalkula zea. sa e a e a ma ko eo-
iko honen os ean me odologia azalduko da, ba e ik e abili ako co pusa azalduko da,
bes e ik, e i moa en desk ibapena egingo da e a azkenik, in o ma zaileen lagina azal-
duko da. Ho en os ean, hi uga en a alean emai zak au kez uko di a. Amai zeko, ez-
abaida e a ondo ioak au kez uko di a.
24 J. ABAsoLo, N. EGUsKIzA, A. ETxEBARRIA, A. IGLEsIAs, A. ENsUNzA
ASJU, 2023, 57 (1-2), 21-41
2. Me odologia
Esan bezala, biga en a al hone an lan hau egi eko ja ai u ako me odologia azal-
duko da. Lehenik e a behin co pusa be a desk iba uko dugu. ondo en, e i moa az-
e zeko kalkula u ako me iken desk ipzioak au kez uko di ugu e a azkenik pe zep-
zio- es ak e an zun di uz en in o ma zaileek osa u ako lagina zein izan den azalduko
da.
2.1. Co pusa
Co pusa hainba hizkun za ako (a abie a, no egie a, polonie a, alemana, po u-
gesa, e usie a, be be e a, li uanie a e a e umanie a) bede a zi audio-g abazioz osa-
u a dago. G abazio ho iek kan ak, hi z-jokoak e a e ezi a uak izan di a. Hizkun za
ho ie ako hiz unak, audioak p oduzi u di uz enak, he ialde ho ie ako emakume gaz-
eak di a, e a ahozko es uak (kan ak, hi z-jokoak e a e ezi a uak) emakume ho ien
kul u a-onda e imma e iala en pa e di a (Unesco 2021). 1. aulan lagina en ezauga-
iak e akus en di a.
1. aula
Co pusa en ezauga iak1
Hizkun za Kodea1E en kopu ua Bokal a een
kopu ua
Kon sonan e
a een kopu ua
Alemana deu 8 13 21
A abie a a a 11 55 52
Be be e a be 2 8 8
E umanie a on 5 28 27
E usie a us 3 18 18
Li uanie a li 4 19 18
No egie a no 16 32 27
Polonie a pol 7 29 31
Po ugesa po 5 15 13
2.2. E i moa
Lan hone an, e i moa az e zeko soinu guz ien e ike azioa e a ansk ipzioa egin
da lehenik. T ansk ipzio e a e ike azio ho iek P aa (Boe sma & weenink 2001)
soinu az e ke a ako p og ama ekin egin di a.
E ike azio p ozesu ho e an, eu en a eko e lazioak az e zea helbu u, honakook
iden i ika u beha ekoak di a: bokalak, kon sonan eak, isiluneak e a bakoi za en
i aupena. Ho e a ako, P aa ek (Boe sma & weenink 2021) soinu uhina i lo u ako
es u e ike azioa egi ea ahalbide zen duen in e azea du, zeinak uhina en amainako
zehaz asune aino uz en duen. 1. i udian ikus dai eke P aa en egindako e ike azioa en
i udia adibide gisa.
1 Kodeak Iso 639-2an oina i u a daude e a au e an zean ho iek e abiliko di a zenbai e an.
ERRITMoAREN PERTzEPzIoA zENBAIT HIzKUNTzATAN 25
h ps://doi.o g/10.1387/asju.25915
1. i udia
P aa en egindako e ike azioa en i udia
E i moa en ko ela u akus iko behaga iak az e zeko me iken ike ke a i hasie a
Ramus e a lagunek eman zio en 1999an, Mai ano e a Romano en be be an honela
ga a u zen:
Negli ul imi anni, in segui o alla pubblicazione di Ramus e al. (1999), che p opo-
ne a l’u ilizzo di e co ela i acus ici (%V, ΔV, ΔC) al ine di di e enzia e i adizionali
g uppi i mici de i isosillabico e isoaccen uale, si è assis i o a un p oli e a e di s udi in
ques o campo, che hanno po a o anche alla p opos a di nuo i co ela i del i mo: in pa -
icola e, i PVI di G abe & Low (2002), i Va co di Dellwo & wagne (2003 e seguen i) e,
ecen emen e, i CCI di Be ine o & Be ini (2008). (Mai ano & Romano 2009: 79)
Mai anok be ak (Labo a o io di Fone ica spe imen ale «A u o Gen e» di To-
ino) ko ela uok az e zeko Co ela o e izeneko aplikazioa (Mai ano & Romano
2009) ga a u e a esku aga i ja i du.2 Co ela o ek P aa en egindako e ike azioa en
a abe a zenbai me ika kalkula zen di u, age oki desbe dinen a abe a. 2. i udian
Co ela o e p og ama en leihoa e akus en dugu, audio e ike a u ba en ko ela uak
age zen di a.
Co ela o ek me ika bakoi za en kalkulua bi ikuske az egi en du; soinu e ike-
a ua oso asunean ha u a; ho s, laginean dauden soinu bokaliko e a kon sonan iko
guz iak elka ekin nola e laziona zen di en kon uan ha u a. Biga en ikuske ak e e-
nez ingu a u ako aldeak ha zen di u oina i za kalkulu ako; e en a eko alde ba-
koi za en kalkulua egi en du e a ho ien ba ezbes ekoak e a desbide apen es anda ak
au kez en di u ko ela u bakoi zeko.
2 h ps://www.l sag.uni o.i /co ela o e/index_en.h ml

26 J. ABAsoLo, N. EGUsKIzA, A. ETxEBARRIA, A. IGLEsIAs, A. ENsUNzA
ASJU, 2023, 57 (1-2), 21-41
2. i udia
Co ela o e en emai za leihoa; audio e ike a u ba en ko ela uak
Ramus e a lagunen (1999) me ika ez eze, be anduago G abek e a Lowek (2002)
e e eu ena p oposa u zu en e a be anduxeago Be ine ok e a Be inik (2008). Hi u
me ika ho iek e a eu en neu iak kalkula u di a lan hone an hizkun za desbe dine-
ako audioen e i moa desk iba zeko.
Ho ela, lagina en desk ibapen hau egi eko, hu engo az e ke ok izan di ugu kon-
uan:
— Bokal e a kon sonan een i aupena en ba ezbes ekoa, lagin osoan.
— Bokalen ehunekoa (Ramus e al. 1999), hau da, lagin osoa en ehuneko zenba
den bokalikoa.
— Bokal e a kon sonan een desbide apen es anda a (Ramus e al. 1999); ho s,
osagai bokaliko e a kon sonan ikoen i aupena en desbide apen es anda a:
• ΔC e a ΔV.
— Pa een a abe ako aldako asun-indizeak, go dina e a no maliza ua (G abe &
Low 2002); bokal a eko e a kon sonan e a eko bi a een luze en no maliza u
e a no maliza u gabekoen a eko oposake an oina i u akoa:
• Raw Pai wise Va iabili y index PVi
• No malized Pai wise Va iabili y index nPVi
— Ramus e al. (1999)- en ΔC oina i ha u a, kalkula u ako aldako asun indi-
zea (Dellwo 2006), min zae a en abiadu a en e agina deusez a zeko, desbide-
apen es anda a en balioa bi a e bokalikoen ba ezbes eko balioaz za i u a kal-
kula zen dena:
• a coDel aC
— Kon ol/Konpen sazio Indizeak, bokal zein kon sonan een za (Be ine o &
Be ini 2008); ipologizazio e i mikoa en neu ga i iza eko diseina u di a, ho-
ERRITMoAREN PERTzEPzIoA zENBAIT HIzKUNTzATAN 27
h ps://doi.o g/10.1387/asju.25915
ie an PVIko o mula i gehi zen zaio bi a e bokaliko edo kon sonan iko ba-
koi za i osagai onologiko kopu ua en a abe ako za ike a:
• Ccci.
• Vcci.
2.3. Lagina
Emakume gaz een 9 audioak en zun e a e an zun di uz en gaz eak 128 izan di a.
Euskal He iko Unibe si a eko UPV/EHUko Fakul a e ba eko ikasleak izan di a,
103 emakumezko e a 25 gizonezko. 3. i udian e akus en da lagina en hedadu a
e xeko hizkun zen e a gene oa en a abe a (ezke ean) e a jaio ze u ea en e a gene-
oa en a abe a (eskuinean).
3. i udia
Lagina en banake a e xeko hizkun zen,
jaio ze u ea en e a gene oa en a abe a
Behin e i moa en desk ibapena eginda, baliook e a pe zepzio es e an jaso ako
sailkapen e an zunak ha emane an ja i di a. Li ezkeen e an zun-balio bakoi zeko
kopu ua e a e i moa neu zeko me ika bakoi za en a eko ko elazioak kalkula u
di a R p og amazio es a is iko ako lengoaia (Ihaka & Gen leman 1996) e abiliz.
Pea sonen a abe ako ko elazio koe izien ea kalkula u da, hain zuzen.
28 J. ABAsoLo, N. EGUsKIzA, A. ETxEBARRIA, A. IGLEsIAs, A. ENsUNzA
ASJU, 2023, 57 (1-2), 21-41
Ho ela, in o ma zaileak pe zepzio es e an laginak «kan ak», «hi z-jokoak» edo
«e ezi a uak» zi en eba zi beha zuenez e a bos ko ela uek bina edo hi una neu-
i ema en di uz enez, dene a ehun e a sei ko elazio es kalkula u di a, bokalen e a
kon sonan een ba ezbes ekoa en luze a en hi u ak kon uan ha u a. Gu e ezagu za
e emuan egin ohi den legez, ko elazio koe izien ea adie azga ia dela diogu baldin
e a ho en p obabili a e balioa 0.05 baino baxuagoa bada; hau da, ausaz ho elako
ko elazioa ehune ik bos e an edo gu xiago an au ki li ekeela kalkula zen bada.
3. Emai zak
Hi uga en a al hone an emai zak au kez uko di ugu. Lehenengo azpia alean pe -
zepzioa i dagozkien emai zak au kez uko di a, biga enean desk ip o e o oko ez
a i uko ga a e a hi uga enean e i moa en ezauga iak e a pe zepzio es en ko ela-
zioen emai zak azalduko di a.
3.1. Pe zepzioa
Azpia al hone an pe zepzio es en emai zak eskainiko di a. Ho e a ako, lehenik
e a behin, in o ma zaileek, hau da, pe zepzio- es a e an zun du enek, audio bakoi za
kan a, hi z-jokoa edo a e ezi a ua dela esan du en az e u dugu.
4. i udia
Pe zepzio- es en emai zak, hizkun za bakoi zeko audioa e ezi a ua,
hi z-jokoa edo kan a den in o ma zaileen a abe a
ERRITMoAREN PERTzEPzIoA zENBAIT HIzKUNTzATAN 29
h ps://doi.o g/10.1387/asju.25915
A abie a i dagokionez, 3 ikaslek e an zun du e e ezi a ua dela, baka ak hi z-
jokoa dela e a 124 ikaslek kan a dela. No egie az egindako es uan baka ak esan du
e ezi a ua dela e a gaine akoek kan a za ha u du e. Polonie az ekoi zi ako ahozko
es ua en kasuan, ikasle 2k esan du e e ezi a ua dela, 21ek hi z-jokoa e a gaine ako
105ek kan a dela. Alemanez egindako es ua 23k eman du e e ezi a u za e a 105ek
hi z-joko za . Po ugesa i dagokionez, 97 ikaslek e ezi a ua dela esan du e e a 31k
hi z-jokoa dela. E usie a en kasuan, 25ek esan du e e ezi a ua dela, 101ek hi z-
jokoa dela e a 2k kan a dela. Be be e azko es ua 6 ikaslek e ezi a u za ha u du e
e a 122k hi z-joko za . Li uanie a i dagokionez, 60 ikaslek us e du e e ezi a ua dela,
45ek hi z-jokoa dela e a 22k kan a dela. Amai zeko, e umanie az egindako es uan
25 ikaslek e an zun du e e ezi a ua dela, 5ek hi z-jokoa dela e a gaine ako 97k kan a
dela. Azaldu ako emai zak 4. i udian e akus en di a g a ikoki eu en p opo zioak bi-
sualki e akus eko e a ule kun za e az eko.
2. aulan 4. i udian eskaini ako g a ikoen emai zen kopu ua au kez en dugu hiz-
kun za bakoi zeko audioa e ezi a ua, hi z-jokoa edo kan a den kon uan ha u a.
2. aula
Pe zepzio- es en emai zak, hizkun za bakoi zeko audioa e ezi a ua,
hi z-jokoa edo kan a den in o ma zaileen e an zunen a abe a
E ezi a ua Hi z jokoa Kan a
Alemana 23 105 0
A abie a 3 1 124
Be be e a 6 122 0
E umanie a 25 5 97
E usie a 25 101 2
Li uanie a 60 45 22
No egie a 1 0 127
Polonie a 2 21 105
Po ugesa 97 31 0
3.2. E i moa en desk ip o e o oko ak
Hizkun za bakoi zeko ahozko es uen desk ip o e o oko en neu iak eskain-
zen di a 3. aulan. «inV»k adie azi nahi du zenba bokal bi a e dagoen laginean.
«in C»ek esan nahi du e ike ak zenba kon sonan e bi a e dagoen laginean. «paus»ek
e enak adie az en di u. «Vmean»ek bokalen i aupena en ba ezbes ekoa adie az en du
e a «Cmean»ek kon sonan eenak. Emai zok Co ela o e en bidez jaso akoak di a.
«Vmean» e a «Cmean»en ja i dugu a e a ezauga iak ha u emanean ipin zen di-
uz elako. Lehenengoak bokalen i aupena en ba ezbes ekoak jaso zen di u e a biga-
enak kon sonan eenak. Bes e hi u neu iak (in V, in C e a Pause) kon ake ak di a.
5. i udian e akus en da «kan a» e an zuna jaso izana e a bokalen i aupena en ba ez-
bes ekoa. Be an ikus dai eke alemana, be be e a, li uanie a, e usie a e a po ugesa
mu u ba en age i di ela, polonie a bes e mu u ean age zen dela e a e dian a abie a,
e umanie a e a no egie a. Ma a u dinez ma ka u dugu e eg esio lineal es anda a
es a is ikoki esangu a sua delako.
36 J. ABAsoLo, N. EGUsKIzA, A. ETxEBARRIA, A. IGLEsIAs, A. ENsUNzA
ASJU, 2023, 57 (1-2), 21-41
11. i udian Be ine o & Be ini en (2008) me ika en neu ien emai zak au kez-
en di a lagin osoa e a pe zepzio es e an in o ma zaileek kan a za jo izana kon uan
ha u a. «Vcci» en emai zak es a is ikoki esangu a suak di a lagin osoa e a «kan a»
e an zunak kon uan ha u a, ezke eko g a ikoa en ma ak adie az en duen moduan.
«Ccci» enak be iz ez.
11. i udia
Be ine o & Be ini en (2008) me ika, lagin osoa
e a «kan a» e an zuna en a abe a
12. i udian alde p osodikoei begi a u diegu, «kan a» e an zunak kon uan ha -
u a. Ezke eko g a ikoan ikus en da «Vcci» es a is ikoki esangu a sua dela o aingo
hone an e e. E a be ean, «Ccci» o aingoan e e ez da es a is ikoki esangu a sua.
Au eko neu ia en desbide apen es anda a en emai zak 13. i udian eskain zen
di a alde p osodikoak e a «kan a» e an zunak ain za ha u a. «Vcci» neu ia en des-
bide apen es anda a es a is ikoki esangu a sua da, «Cci» ena aldiz, ez.

ERRITMoAREN PERTzEPzIoA zENBAIT HIzKUNTzATAN 37
h ps://doi.o g/10.1387/asju.25915
12. i udia
Be ine o & Be ini (2008) me ika, alde p osodikoen e a «kan a» e an zuna en a abe a
13. i udia
Be ine o & Be ini (2008) me ika en desbide apen es anda a alde p osodikoen
e a «kan a» e an zuna en a abe a
38 J. ABAsoLo, N. EGUsKIzA, A. ETxEBARRIA, A. IGLEsIAs, A. ENsUNzA
ASJU, 2023, 57 (1-2), 21-41
14. i udian Be ine o & Be ini en (2008) me ika en desbide apen es anda a
eskain zen da alde p osodikoak e a «hi z-jokoa» e an zunak kon uan ha u a. «Vcci»
neu ia en e a «Cci» neu ia en desbide apen es anda ak es a is ikoki esangu a suak
di a kasu bie an.
14. i udia
Be ine o & Be ini (2008) me ika en desbide apen es anda a alde p osodikoen
e a «hi z-jokoa» e an zuna en a abe a
4. Ez abaida e a ondo ioak
Jose Ignacio Hualde i akasle, ike zaile e a e edu duguna en omenez ida zi dugun
lan honen azken le oo an ike ke a hone an zeha a e a ako ondo io nagusiak au -
kez u nahi di ugu e a ez abaida mahai-gaine a u. Bihoakio gu e begi unea Hualde
i akaslea i.
sa e an esan dugun moduan, lan honen helbu u nagusia izan da hizkun za des-
be dine ako e i moa en pe zepzioa ike zea. Ho e a ako, 9 audio en e i moa en
desk ibapena kalkula u da e a pe zepzio- es en emai zekin ko elaziona u da. Bes ela
esanda, me ika ezbe dinen neu iak eskaini di a e a in o ma zaileen pe zepzioak
me ika ho ien emai zekin zenba eko lo u a du en kalkula u da.
Pe zepzio es en e a e i moa en me iken (Ramus e al. 1999; G abe &
Low 2002; Be ine o & Be ini 2008) neu ien kon as e ik au ki u di ugu ko e-
lazio esangu a su ba zuk. Az e u di ugun hi u me ike an age u di a esangu a es a-
is ikodun emai zak. 7. aulan emai za esangu a suak zein izan di en labu u dugu;
i aku leak gogoan izan dezan 2.2 pun uan azaldu den moduan, me ika bakoi za en
hi u neu ke a e abili di ela; ba a, lagina oso asunean az e u a (a); biga ena, kalku-
ERRITMoAREN PERTzEPzIoA zENBAIT HIzKUNTzATAN 39
h ps://doi.o g/10.1387/asju.25915
luak alde p osodiko bakoi zean oina i u e a ba ezbes ekoa emanda (b) e a, azkena,
alde p osodikoen a eko kalkuluen desbide apen es anda a (s).
7. aula
Kon as een emai za esangu a suen labu pen- aula,
(a) lagin osoan kalkula ua, (b) alde p osodikoen a eko ba ezbes ekoan oina i ua
e a (s) alde p osodikoen a eko desbide apen es anda a en a abe a
Me ika Neu ia Kan a Hi z-jokoa E ezi a ua
Ramus e al. (1999)
%V — — —
ΔV (a) (b) (b) —
ΔC — — —
G abe & Low (2002) PVI (a) (a) —
nPVI — — —
Be ine o & Be ini (2008) Vcci (a) (b) (s) (s) —
Ccci — (s) —
Kasu ba ean izan ezik (Ccci kasuan, alegia), kalkula u ako ko ela oak e a jaso-
ako e an zun mo en a eko ko elazio es a is iko esangu a su guz iak bokalei lo u-
ako me ika e a neu ie an izan di a (%V, ΔV, ΔC, PVI, nPVI e a Vcci). Neu iek
e eali a ea desk iba zen du e. E eali a ea en desk ibapena en a abe a neu i ho iek
lagun dezake e i aga zen ze e an zungo du en in o ma zaileek audio ba edo bes e
ja i a audio ho ien e i moa en az e ke a egin e a ge o. Gu e ike ke a hone an oi-
na i u a ema en du e azagoa dela i aga zen kan a za ha uko den ala ez, ez dago
ho en a gi «hi z-jokoa» en kasuan e a «e ezi a ua» ezin da i aga i. Me ika hauen
neu ie an ez dugu au ki u ho i i aga zeko balio lezakeen neu i ik.
E e e en zia bibliog a ikoak
Ba ón, Leona do F ancisco, oli e Mülle & osca Galindo. 2014. Mé odos expe imen-
ales de es udio de la pe cepción emp ana del habla. Re is a Colombiana de Psicología
23(1). 73-94.
Be ine o, Pie Ma co & Chia a Be ini. 2008. on modeling he hy hm o na u al lan-
guages. P oceedings o he 4 h in e na ional Con e ence on Speech P osody (Campinas
2008). 427-430.
Boe sma, Paul & Da id weenink. 2021. P aa : doing phone ics by compu e . h ps://www.
on.hum.u a.nl/p aa /.
Dellwo, Volke . 2006. Rhy hm and speech Ra e: A Va ia ion Coe icien o del aC. In
Pawel Ka nowski & Im e szige i (a g.), Language and language-p ocessing, 231-241.
F ank u am Main: Pe e Lang. h ps://doi.o g/10.5167/uzh-111789.
Eguskiza, Naia. 2019. Hizkun za aldako asun geo-soziolinguis ikoa A a ian. Bilbo: UPV/
EHUko dok o ego esia.
40 J. ABAsoLo, N. EGUsKIzA, A. ETxEBARRIA, A. IGLEsIAs, A. ENsUNzA
ASJU, 2023, 57 (1-2), 21-41
Eguskiza, Naia & Iñaki Gaminde. 2022. Ahoske a igo en 1981-2000. Igo e: Igo eko
udala.
Eguskiza, Naia, I a i de Pablo & Iñaki Gaminde. 2020. Umeei e a nagusiei eginiko es uen
p osodia en aldeez. In Juan Abasolo, I a i de Pablo & A iane Ensunza (a g.), Hez kun-
za i bu uzko eka penak (EUDiA-8), 110-132. Bilbo: UPV/EHU.
E xeba ia, Ain zane & Naia Eguskiza. 2018. Ba iazioa esaldien in onazioan. Bilbo: UPV/
EHU.
E xeba ia, A iane, Juan Abasolo, Naia Eguskiza & Ai o Iglesias. 2020. Ca ac e ís icas de
la compe encia p osódica de los jó enes bilingües ascos en la na ación de un cuen o.
Es udios de Foné ica expe imen al 29. 35-54.
E xeba ia, Ain zane, Naia Eguskiza & Ai o Iglesias. 2021. La compe encia p osódica de
los jó enes bilingües ascos en la na ación de un cuen o: Las cumb es onales y los o-
nos de on e a. RLA. Re is a de lingüís ica eó ica y aplicada 59(2). 133-151.
E xeba ia, Ain zane, Iñaki Gaminde, Asie Rome o & Ai o Iglesias. 2016. Desa ollo de la
compe encia p osódica en la lec u a en oz al a: impo ancia de las pausas ocnos: Re is a
de Es udios sob e Lec u a 15(2). 110-118.
E xeba ia, Ain zane, U za Ga ay, Iñaki Gaminde, Asie Rome o & Kepa La ea. 2011.
P osodia en Ebaluazioa I aku ke a ozenean. In Go zon Au ekoe xea & Iñaki Gaminde
(a g.), P osodiaz e a Hezkun zaz i. Ja dunaldiak / i. Jo nadas sob e P osodia y Educación,
87-100. Bilbo: UPV/EHU.
Fujisaki, Hi oya. 2004. In o ma ion, P osody, and Modeling. In Be na do Bel & Isa-
belle Ma lien (a g.), P oceedings o Speech P osody, Na a, Japan, Ma ch 23-26. Na a:
s P osIG.
Gaminde, Iñaki. 2010. Bizkaiko gaz een P osodiaz: Euska az e a gaz elaniaz. Bilbo: Men-
debalde Kul u a Alka ea & Bizkaiko Fo u Aldundia.
Gaminde, Iñaki. 2016. Hizkun za en e agina p osodia en asun ba zue an. Euskalingua 29.
6-14.
Gaminde, Iñaki, Go zon Au ekoe xea, Ain zane E xeba ia, U za Ga ay & Asie Rome o.
2014. Ahoske a lan zeko a gibideak e a ja due ak. Lagun za ako ma e iala: eo ia e a
p ak ika. Bilbo: UPV-EHU.
Gaminde, Iñaki, Ain zane E xeba ia, U za Ga ay & Asie Rome o. 2013. La compe en-
cia p osódica en la lec u a en oz al a: análisis de los aspec os í micos. onomazein 27.
1-14.
Gaminde, Iñaki, Ain zane E xeba ia, Asie Rome o & Naia Eguskiza. 2017. Ca ac e ís i-
cas de la compe encia p osódica de jó enes bilingües ascos en la lec u a en oz al a: las
cumb es onales. RLA. Re is a de Lingüís ica eó ica y Aplica 55(1). 35-52.
Gaminde, Iñaki, Hia Lega a & Asie Rome o. 2012. g ama ika e a hizkun z ba iazioa
Be meon. E o e a.
Gaminde, Iñaki, Ande olalde, Ain zane E xeba ia, Naia Eguskiza & U sua Gaminde.
2017. Hizkun za Aldako asuna La abe zun. La abe zu: La abe zuko Udala.
Gil, Juana. 2007. Foné ica pa a p o eso es de español: de la eo ía a la p ác ica. Mad il: A co
Lib os.
G abe, Es he & Ee Ling Low. 2002. Du a ional a iabili y in speech and he hy hm class
hypo hesis. In Ca los Gussenho en & Na asha wa ne (a g.), Pape s in Labo a o y Pho-
nology 7, 515-546. Be lin: Mou on de G uy e .
Hu ch, Be nha d. 1988. Is Basque a syllable- imed language? ASJU 23(3). 813-825.
ERRITMoAREN PERTzEPzIoA zENBAIT HIzKUNTzATAN 41
h ps://doi.o g/10.1387/asju.25915
Iglesias, Ai o , Naia Eguskiza, Ain zane E xeba ia & Juan Abasolo. 2021. La compe encia
p osódica de las y los jó enes bilingües ascos en el ela o de un cuen o: la impo ancia
del géne o. In Lau a Ál a o & Ca olina Hamodi (a g.), géne o y educación: escuela, edu-
cación no o mal, amilia y medios de comunicación, 156-158. Mad il: Dykinson.
Ihaka, Ross & Robe Gen leman. 1996. R: A Language o Da a Analysis and G aphics.
Jou nal o Compu a ional and g aphical S a is ics 5(3). 299-314. h ps://doi.o g/10/
gddc3n.
Llis e i, José Luis. 2021. Los elemen os sup asegmen ales. h p://liceu.uab.es/~joaquim/
phone ics/ on_p osod/sup asegmen ales.h ml (2023/11/12).
Mai ano, Paolo & An onio Romano. 2009. Un Con on o T a Di e se Me iche Ri mi-
che Usando Co ela o e. In s ephan schmid, Michael schwa zenbach & Die e s ude
(a g.), La dimensione empo ale del pa la o (P oceedings o he V Na ional AiSV Cong ess),
79-100. zu ich: Uni e si y o zu ich.
Mannell, Robe . 2007. in oduc ion o P osody heo ies and Models. sydney: Macqua ie
Uni e si y.
oñede a, Mi en Lou des. 2004. Fone ika onologia hi zez hi z. Bilbo: UPV/EHU.
Poeppel, Da id & Monahan, Philip. 2008. speech pe cep ion: cogni i e ounda ions and
co ical implemen a ion. Cu en Di ec ions in Psychological Science 17. 80-85.
Ramus, F ank, Ma ina Nespo & Jacques Mehle . 1999. Co ela es o linguis ic hy hm in
speech signal. Cogni ion 73(3). 265-292.
saá, Nelson. 2011. Lenguaje y hemis e io de echo. san iago de Chile: Uni e sidad Ca ólica
de Chile.
schö z, susanne. 2006. Pe cep ion, Analysis and Syn hesis o Speake Age. Lund: Lund Uni-
e si yko dok o ego esia.
The speech science Resea ch Cen e. 2007. P osody and Au ism Spec um Diso de s. Edin-
bu go: Queen Ma ga e Uni e si y.
Toledo, Guille mo. 2010. Mé icas í micas en mic odiscu sos. onomázein 21. 71-95.
Unesco. 2021. Pa imonio Cul u al inma e ial. h ps://es.unesco.o g/ hemes/pa imonio-
cul u al-inma e ial (2023/11/12).