293
ekaia
ZIENTZIA e a TEKNOLOGIA
ALDIZKARIA
ISSN 0214-9001 – eISSN 2444-3255
Ekaia, 2023, 43, 293-308
h ps://doi.o g/10.1387/ekaia.22957
* Ha emane an ja zeko / Co esponding au ho : Naia a Rojo. Ingenia i za Kimikoa e a Ingu umena en Ingenia i za Saila,
Vi o ia-Gas eizko Ingenia i za Eskola, Euskal He iko Unibe si a ea (UPV/EHU), Nie es Cano kalea, s/g (01006-Vi o ia-Gas-
eiz). – [email p o ec ed] – h ps://o cid.o g/0000-0001-6499-7223
Nola aipa u / How o ci e: Rojo, Naia a; Sa alegi, Aina a; Al a ez, Jon (2023). «Unibe si a e i aunko agoa-
en alde: Vi o ia-Gas eizko Ingenia i za Eskolako hondakinen kudeake a en az e ke a». Ekaia, 43, 2023, 293-308.
(h ps://doi.o g/10.1387/ekaia.22957).
Jaso ze-da a: 2021, ekainak 30; Ona ze-da a: 2022, o sailak 11.
ISSN 0214-9001 - eISSN 2444-3255 / © 2023 UPV/EHU
Lan hau C ea i e Commons Ai o u-EzKome ziala-LanE a o i ikGabe 4.0 Nazioa ekoa
lizen zia ba en mende dago
Unibe si a e i aunko agoa en alde:
Vi o ia-Gas eizko Ingenia i za Eskolako
hondakinen kudeake a en az e ke a
(Towa ds a mo e sus ainable uni e si y: was e managemen analysis
a he Facul y o Enginee ing o Vi o ia-Gas eiz)
Naia a Rojo*, Aina a Sa alegi, Jon Al a ez
Ingenia i za Kimikoa e a Ingu umena en Ingenia i za Saila,
Vi o ia-Gas eizko Ingenia i za Eskola, Euskal He iko Unibe si a ea (UPV/EHU)
LabU pEna: Unibe si a eak giza e-aldake a en e agile za ha zen di a e a, ondo ioz, ze egin ga an zi sua du e ezagu za, ike ke a, be i-
kun za, ga apen ekonomikoa e a giza e-ongiza ea so zen e a zabal zen, e engabeko konp omisoa e aku siz ga apen jasanga ia ekin. Honela,
Euskal He iko Unibe si a eak (UPV/EHUk) be e giza e-, ekonomia- e a ingu umen-poli ika planak e a p ak ikak giza ea en za e eduga i izan
dai ezen zehaz en di u, «Ga apen I aunko e ako EHUagenda 2030» dokumen uan esa e ako. Be an, gogoe a sakona egi en da ga apen i aunko-
eko 17 helbu u en e a opa o asun ekonomikoa, giza e a zea e a ingu umen-jasanga i asuna sus a zeko 169 helmuga en ingu uan, dokumen ua
ibilbide-o i za ha uz e a Unibe si a ea en lana plane a en e onka handienekin le oka uz. Aldi be ean, UPV/EHUk, Campus Bizia Lab ekime-
na ekin, aipa u be i di en alde diak inda u nahi di u unibe si a e-komuni a ea en a ean (i akasleen, ike zaileen, ze bi zu e a adminis azioko
langileen, e a ikasle ia en a ean). Lan hone an, au kez u egi en di a Campus Bizia Lab ekimena en ba uan «EKINTZA-MURRIZTEA. Lege
klasikoak be asma zea gu e Campusa en e o kizun i aunko ago ba e ako: kon sumoak e a hondakinak mu iz eko ekin zak» p oiek ua en bai-
an lo u di en hainba emai za. P oiek u honen helbu ue a iko ba izan da Vi o ia-Gas eizko Ingenia i za Eskolako hi i-hondakinen e a hondakin
a isku suen so kun za az e zea, haien kudeake a op imiza zea e a so kun za minimiza zea ahalbide uko du en ja due ak azal zea. Ho e a ako,
hondakin mo a ho ien bilke a-, e egis o- e a bil egi a ze-p ozedu ak zeha z-meha z az e u di a, e a opa u di en aka sak edo e izien zia gu xiko
alde diak hobe u di a. Gaine a, Eskolan azken 5 ikas u ee an so u ako hi i-hondakinen e a hondakin a isku suen ingu uko da uak az e u di a,
emai zen a gi an hondakinen so kun za mu iz en lagun dezake en hobekun za-ekin zak edo ideiak p oposa zeko e a aplika zeko, e a EHUagenda
2030 helbu uekin le oka uz, hondakinen ingu uan unibe si a e-komuni a e sen sibiliza uagoa lo zeko bidean au e a egi en lagun zeko.
HITZ GAKoAK: hondakinen kudeake a; ikusgai asun e a sen sibilizazio ekin zak; EHUagenda 2030; ga apen i aunko e ako helbu uak.
Abs Ac : Uni e si ies a e conside ed agen s o social change and he e o e play an impo an ole in he gene a ion and dissemina ion o
knowledge, esea ch, inno a ion, economic de elopmen and social wel a e, showing a cons an commi men o sus ainable de elopmen . Thus,
he Uni e si y o he Basque Coun y (UPV/EHU), in i s «2030 Agenda o Sus ainable De elopmen », de ines i s social, economic and en i on-
men al plans and p ac ices. This documen is a deep e lec ion o he 17 sus ainable de elopmen goals and 169 a ge s, whose end is o p omo e
economic p ospe i y, social inclusion and en i onmen al sus ainabili y. A he same ime, he UPV/EHU, wi h he ini ia i e Campus Bizia Lab
(CBL), wan s o ein o ce he a o emen ioned aspec s among he uni e si y communi y ( acul y, esea ch s a , se ices and adminis a ion s a ,
and s uden s). In his wo k, which is wi hin he CBL ini ia i e, he esul s ob ained unde he p ojec «ACTION-REDUCTION. Rein en ing clas-
sic laws o a mo e sus ainable Campus: ac ions o educe consump ion and was e» a e p esen ed. One o he objec i es o his p ojec has been
o p opose ac ions o minimize he gene a ion and op imize he managemen o u ban and haza dous was e gene a ed a he Facul y o Enginee -
ing o Vi o ia-Gas eiz. Fo his pu pose, an exhaus i e analysis o he collec ion, da a egis a ion and s o age p ocedu es has been ca ied ou ,
imp o ing he e o s and/o ine icien aspec s ound. In addi ion, he da a ela ed o he las 5 cou ses has been analyzed, p oposing and apply-
ing imp o emen ac ions o ideas ha can con ibu e o educe he gene a ion o was e a he Facul y, in o de o mo e owa ds a mo e sensi-
ized uni e si y communi y.
KEywORDS: was e managemen , isibili y and awa eness ac ions, EHUagenda 2030, sus ainable de elopmen goals.
294 Ekaia, 2023, 43, 293-308
Naia a Rojo, Aina a Sa alegi, Jon Al a ez
1. Sa E a
Nazio Ba uen E akundeko (NBEko) bil za o oko ak Ga apen I aun-
ko e ako 2030 Agenda ona u zuen 2015eko i ailean. Ho i pe sonen,
plane a en e a opa o asuna en aldeko ekin za da, bake unibe sala e a jus-
izia ako sa bidea inda u nahi di uena. Agendan, 2030. u e ako lo u
beha eko ga apen i aunko e ako 17 helbu u (GIH) zehaz en di a e a,
ho iekin ba , 169 helmuga [1]. GIHak lo zeak denen eka pena eska zen
du, e a unibe si a eak un sezko e agileak izan beha di a helbu uak lo -
zeko [2]. Halabe , ga an zi sua da ule zea unibe si a eak e akunde kon-
plexuak di ela, be en langile, ikasle, campus e a ho nikun za-ka een bi-
dez e agin sozialak, ekonomikoak e a ingu umenekoak lo di zake enak.
Ho ela, unibe si a eek zuzenean lagun dezake e helbu u ho iek lo zen,
GIHak be en poli ika, kudeake a e a unibe si a e-kul u an aplika uz [3].
Euskal He iko Unibe si a eak (UPV/EHUk) be e egungo plan es a-
egikoan i aunko asuna en kon zep u globala e a eskalaga ia ona u du,
hu a e o kizune ako auke a gisa ikusiz. Hausna ke a honen emai za «Ga-
apen I aunko e ako EHUagenda 2030» izan da [4], zeina ibilbide-o i
gisa ha zen den, Unibe si a ea en lana plane a en e onkekin le oka uz
eka pen bide aga i e a p agma ikoak egi eko. Ja aian au kez en den lana
Campus Bizia Lab (CBL) p og ama en ba uan koka zen den EKIN TZA-
MURRIZ TEA p oiek ua en bai an gauza u da, EHUagendako 2030 helbu- p oiek ua en bai an gauza u da, EHUagendako 2030 helbu-
uekin le oka u a dagoen p oiek ua izan e e. CBL p og amak unibe si a-
e-komuni a ean p ozesu kolabo a iboa abia az ea du helbu u, UPV/EHUn
i aunko asuna en e onkei e an zu eko [5].
Hondakinen mu izke a e a hondakin ho ien kudeake a egokia egi ea
di a Nazio Ba uen Ga apen I aunko e ako 2030 Agendan e a EHUagenda
2030 dokumen uan desk iba u ako lehen asune ako ba . Izan e e, popula-
zioa en hazkunde e a u banizazio azka a ekin, 2018. u e ik 2050. u e a
munduko hi ie an so zen den u eko hondakin-kopu ua % 70 igoko dela
es ima zen da, e a o du ako 3.40 bilioi ona a i i siko dela [6]. Ho i dela
e a, GIHe ako ba ek (hamabiga enak) ekoizpen e a kon sumo jasanga ia
aipa zen di u, ekin za globale an e a lokale an zen a uz baliabide na u a-
len e abile a e aginko a lo zeko, bes e helbu uak bes e. Gaine a, helbu u
honek hondakin solidoen kudeake a egokia e a ku sa zaileen emisioen mu-
iz ea e e ha zen di u ba ne [7]. Ho e a ako, kon sumoan e a ekoizpe-
nean bi ziklapena e a be e abilpena bul za zea li a eke gakoak, EHUagen-
dak 2030 azal zen di uen bes e helbu u asko e e abian ja zen lagun zeko.
Bes alde, GIHek hezkun za inklusibo e a kali a ekoa be ma zea du e
helbu u (lauga en helbu ua), be e bai an ha uko di uena, le en e a zien-
zia en oina izko espa uei bu uz ikas eaz gain, ebe asun zabalagoak
e e, hala nola so mena e a be ikun za, pen samendu k i ikoa, e abakiak
ha zea, ikas en ikas ea/me akognizioa, komunikazioa, kolabo azioa ( al-
h ps://doi.o g/10.1387/ekaia.22957 295
Unibe si a e i aunko agoa en alde: Vi o ia-Gas eizko
Ingenia i za Eskolako hondakinen kudeake a en az e ke a
de-lana), bizi za- e a ikaske a- ebe asunak, e a e an zukizun pe sonal e a
soziala (kul u ala e a gai asuna ba ne) [8]. Ho ela, gai asun e a a ibu u
ho iek esku a zeak e o kizuneko belaunaldi kon zien e e a independen eak
ga a zea ahalbide zen du. Ho e a ako, un sezkoa da ingu umen-hezkun za
egokia iza ea, Nazio Ba uen Ga apen I aunko e ako 2030 Agendak eza i-
ako helbu uekin ba eginda [2]. Espa u hone an, unibe si a eek ze egin
pa egabea du e goi-mailako hezkun za-e akunde gisa hondakinen ingu u-
men-kudeake a a du a sua e a GIHen lo pena bul za uz [9,10].
Ho ega ik, ike ke a-lan honen helbu u nagusia da Vi o ia-Gas eizko
Ingenia i za Eskolako (VGIEko) komuni a ea (ikasleak, i akasleak e a
ike kun za-pe sonala —IIP—, e a ze bi zu e a adminis azioa en pe so-
nala —ZAP—) inplika u dadin lo zea hi i-hondakinen (HHen) e a hon-
dakin a isku suen (HA) minimizazioan e a kudeake a egokian, hain zu-
zen e e unibe si a e i aunko agoa lo zen lagun zeko, e a lehen aipa u ako
GIHak be e ahal iza eko [5]. Azken u eo an, VGIEan, Unibe si a e-komu-
ni a ean e a, o o ha , giza ean, ahalegina egin da i aunko asuna en kul u a
e a konp omiso soziala sus a zeko. Unibe si a e-komuni a e jasanga ia-
goa lo zeko jo a u den gaie ako ba hondakinen so kun za e a kudeake a
izan da. A lo ho e an, hondakinak bil zeko e a kuan i ika zeko p o oko-
loak e a p ozedu ak az e u di a, da uak bil zeko o iak hobe u di a, e a az-
ken 5 ikas u ee an (2015-2020 aldian) jaso ako da uak az e u di a, bi hel-
bu u nagusi ekin: hondakinen kudeake a-p ozesua hobe zea e a so u ako
hondakinen kopu ua mu iz ea. Azkenik, ikusgai asun ekin za zeha zak es-
ku an ha u e a au e a e aman di a, hondakinen ingu uko sen sibilizazioa
lan zeko e a unibe si a e-komuni a e i aunko edo jasanga iagoa lo zen
lagun zeko.
2. HI I HondakInEn bILkE a E a kUan I IkazIoa
HHen mul zoan bil zen di a e xebizi za pa ikula e an, dende an, bu-
legoe an, e akunde publikoe an e a/edo ze bi zue an so zen di en e a a is-
ku su za ha zen ez di en hondakinak. Azken hama kade an, kon sumoan
oina i u ako ekonomia en hedapena ekin, age ian ja i da ze a azo e agin
di zakeen ingu umenean HHen kon olik gabeko so kun zak e a haien ku-
deake a ezegokiak. Adibidez, Euskal Au onomi E kidegoan so u ako hi-
i-hondakinen kan i a ea 1.068.581 ona ik 1.186.733 ona a igo zen 2010
e a 2018 u een a ean [11]; ho az, ezinbes eko za jo zen da hondakin ho-
ien kudeake a egokia egi ea e a so u ako kopu ua gu xi zea.
VGIEn, HHak egune oko un zionamendua en ondo ioz so zen di a,
e a gaika bil zen di a honako ka ego ie an: pape a, ka oia, on zi a inak,
bei a, pilak, one ak, idaz eko ma e iala e a CDak. F akzio bakoi za osa-
zen du en hondakinak jaso zeko hainba on zi dago VGIEn, e aikineko
296 Ekaia, 2023, 43, 293-308
Naia a Rojo, Aina a Sa alegi, Jon Al a ez
planoe an iden i ika u a daudenak. Edukion ziak be e zen di enean edo ku-
dea zaileak bila da ozenean, a ezainek pisa u egi en di uz e WILDCAT ba-
lan za e abiliz (Me le Toledo, 20 g-150 kg) edo eskuko baskulaz (KERN
CH50k100, 100 g-50 kg), e a lo u ako da uak ho e a ako diseina u ako
xan iloie an go de zen di uz e (Excel o ma uan). Da uak jaso zen di e-
ne ik hainba hobekun za egin di a bilke a-p ozedu an e a xan iloian, hala
nola uni a een homogeneizazioa ( one ak uni a ee an zenba zen zi en e a
da o en ikas u e ik au e a hondakin guz ien da uak masan jasoko di a),
hondakin-ka ego ien izendapena en egune a zea (inda eko legediak eza -
zen duen e minologia a egoki zea), edo xan iloia en o ma ua en hobe-
kun za. Aipa zekoa da da o en ikas u e ik au e a idaz eko ma e iala e e
kuan i ika uko dela. Pisake a en os ean, a ezainak a du a zen di a HHak
Udale xeak kudea zen di uen edukion zie a a bo a zeaz (ka oia en, on-
zi a inen e a bei a en kasuan) edo haiek kudea uko di uen enp esak jaso
a e bil egi a zeaz (ba ez e e pape a en kasuan). 1. i udian HHen kudeake-
a-p ozesua en diag ama au kez en da. E e usa en e a ka e egian ekoiz en
di en hondakinen az e ke a lan hone a ik kanpo ge a u da, hondakin ho ien
kudeake ak bes e bide ba ja ai zen bai u.
1. i udia. HHen kudeake a-p ozesua en eskema.
F akzio bakoi za en so kun za i dagokionez, azken 5 ikas u ee ako da-
uak az e uz ondo ioz a u da pape a, on zi a inak e a ka oia di ela VGIEn
kan i a e handienean so zen di en HHak. Hain zuzen, pape ak HH kopu u
o ala en % 80 ingu u ha zen du ( one ak e a bolig a oak ez di a kalkulu
hone an kon uan ha u, lehenengoen kasuan o ain a e uni a eak zenba u di-
elako e a ez masa, e a biga enen kasuan ez delako ho ien masa kuan i i-
ka u).
Jaso ako pape a en, ka oia en, on zi a inen e a bei a en masa i da-
gokienez, ikas u ez ikas u eko da uak 2. i udian ispila u di a. Adibide
bezala, 2018-2019 ikas u ean zeha 3.210 kg pape , 630 kg on zi a in,
h ps://doi.o g/10.1387/ekaia.22957 297
Unibe si a e i aunko agoa en alde: Vi o ia-Gas eizko
Ingenia i za Eskolako hondakinen kudeake a en az e ke a
452 kg ka oi e a 9 kg bei a so u zi en. Pape a i dagokionez, az e u ako
azken ikas u ee an (2019-2020 ikas u ean izan ezik, Co id-19 dela e a
ha u ako neu ienga ik ikas u e ho e ako da uak ez bai i a guz iz adie az-
ga iak) so u ako kan i a ea 3-4 ona ingu ukoa izan da (2. i udia). Pape
kan i a e honen ja o ia, Eskola en egune oko dinamikaz e a gaikako bil-
ke az gain, e e i oa ha zen du en i akasle edo langilee an egon dai eke.
Izan e e, haien bulegoak —ikas u e be ean edo hu engoan ga bi zean—
kan i a e handian so zen e a be eiz en bai a hondakin mo a ho i. on zi a i-
nen e a ka oien so kun za i dagokionez, igoe a esangu a sua ikus dai eke
2018-2019 ikas u ean (2. i udia). Naba men zekoa da hondakin mo a ho- (2. i udia). Naba men zekoa da hondakin mo a ho-
ien so kun za en i u i nagusiene akoa Eskolan egi en di en ma e ial-es-
kae ak di ela. Ho ela, UPV/EHUk be ak zein e akunde publiko edo p i-
ba uek egindako eka pen ekonomikoei eske e osi ako ekipo, esna e a
ma e ial be iek 2018-2019 ikas u ean on zi a inen nahiz ka oia en so -
kun zan ge a u ako igoe a jus i ika u dezake e. Azkenik, aipa zekoa da
VGIEn bei a bil zeko edukion zi baka a dagoela e a, eki aldi be eziak an-
ola zen di enean izan ezik, hondakin mo a hau ez dela kan i a e esangu a-
suan so zen.
B ei a
On zi a inak
K a oia
P a pe a
0
500
1000
1500
2000
2500
3000
3500
4000
4500
2015-16 2016-17 2017-18 2018-19 2019-20
0011 94
209 143 345 452
305
335
256 325
630
276
4128
2920
3848
3210
2280
H on da k in -k a n i a ea (k g)
Ik a s u ea
2. i udia. Hi i-hondakinen so kun za en bilakae a VGIEn, 2015-16 ikas u e ik
2019-20 ikas u e a.
Tone ei dagokienez, haien e abile a bulegoe an edo saile an inp i-
magailu p opioa du en langileen kasue a a muga zen da. Azken u ee ako
joe a az e uz, hondakin honen kopu ua en kan i a ea gu xi uz doala ondo-
ioz a dai eke (96, 83, 67 e a 57 uni a e jaso zi en 2016-2017, 2017-2018,
2018-2019 e a 2019-2020 ikas u ean, hu enez hu en). Izan e e, ge o e a
zabalduago dago o ma u elek onikoan soilik lan egi eko ohi u a, e a in-
298 Ekaia, 2023, 43, 293-308
Naia a Rojo, Aina a Sa alegi, Jon Al a ez
p imagailuak aloka zekoa (e a ho e an man en ze-ze bi zua en a du a da
one a en aldake a e a kudeake a). CDen kasuan, eknologia be iak age u
di enez ge o, ge o e a u iagoa da da uak bil egi a zeko ma e ial ho en
e abile a. Hondakin mo a hau gehienba e e i a u ako i akasle edo langi-
leen bulegoak ga bi zean edo bulego edo labo a egie an u ee an zeha bil-
egi a u ako ma e iala e e i a zean so zen da e a, be az, so kun zak go a
e a behe ak di u ikas u ee an zeha (adibidez, 27, 7 e a 19 kg CD jaso zi-
en 2017-2018, 2018-2019 e a 2019-2020 ikas u ean, hu enez hu en).
CDen e abile a gu xi zen a i den a en, o aindik e abilga i dago baz e u-
akoak bil zeko edukion zia. Izan e e, gau egun CD asko bai aude i akas-
leen bulegoe an, e a be az, ezinbes ekoa da o aindik e e edukion ziek es-
ku a i au ea.
Behin HHen bilke a-p ozedu a e a so u ako kopu uak az e u a,
2020-2021 ikas u ean inkes a egin zaio VGIEko IIPa i, ZAPa i, e a Zen- inkes a egin zaio VGIEko IIPa i, ZAPa i, e a Zen-
oan eskain zen di en g adue an ma ikula u ako ikasle ia i. Inkes an
edukion zi kopu ua i e a kokapena i edo no be a en be eiz e-ohi u ei bu-
uzko galde ak egin di a, e a jaso ako e an zunak egungo p ozedu a e a
bil ze-guneak hobe zeko p oposamenak egi eko e abili di a. Inkes an lo -
u ako da uak az e uz, gehienba IIPak e a ZAPak e an zun du ela ikusi
da (1. aula).
1. aula. Inkes a i e an zun dio en IIP, AZP e a ikasle kopu ua.
Guz i a IIP/AZP Ikasleak
Pa e-ha zaileak 69 47 22
E an zunak euska az 11 7 4
E an zunak gaz elaniaz 58 40 18
Egindako galde a ba zuen ingu uko emai zak 2. aulan au kez en di a.
Emai zak az e u ondo en, hondakinen gaikako bilke a ako gune gehiago-
en beha a (ba ez e e hondakin o ganikoen za e a on zi a inen za ) hau-
eman da, inkes a uen % 35ek gune nahiko ez dagoela e an zun bai u. Aldi
be ean, gune ho ien kokapena en ingu uko hausna ke a en beha a e e na-
ba ia da, inkes a uen % 55ek Eskolan so u ako hondakinak gehiago be ei-
ziko li uzkeela e an zun bai u gaikako bilke a ako guneak bulego/lan oki/
ikasgune ik ge uago bali u. Ho i dela e a, lo u ako emai ze an oina i uz,
aldake ak p oposa uko di a hu engo ikas u ee an, haien egoki asuna e a
bide aga i asuna az e uz. P oposa u ako neu iak e aginko ak izan di en
ala ez jaki eko, ondo engo ikas u ee ako da uak az e uko di a e a au eko
ikas u ee akoekin alde a u.
h ps://doi.o g/10.1387/ekaia.22957 299
Unibe si a e i aunko agoa en alde: Vi o ia-Gas eizko
Ingenia i za Eskolako hondakinen kudeake a en az e ke a
2. aula. Inkes ako galde a ba zuk e a eman di en e an zunak.
Galde ak Bai Ez EE/ED
Eskolan hondakinen gaikako bilke a ako (pape a, ka oia,
bei a...) gune nahikoa dagoela us e duzu? % 65 % 35 —
Hondakinen gaikako bilke a ako guneak zu e bulego/lan-
oki/ikasgune ik dis an zia egoki a daudela us e duzu? % 83 % 17 —
Gehiago be eiziko zeni uzke Eskolan so u ako hondaki-
nak gaikako bilke a ako guneak zu e bulego/lan oki/ikas-
gune ik ge uago baleude?
% 45 % 55 —
Co id-19ak e agindako egoe a dela e a (eskolak o ma u
bimodalean, elelana, baliabide digi alen e abile a uga-
iagoa, e ab.) pape a en kon sumoa mu iz u duzula us e
al duzu?
% 67 % 29 % 4
Azkenik, inkes a u akoei HHen kopu ua mu iz eko ideiak edo p opo-
samenak luza zeko eska u zaie. Inkes a uen % 50ek ez du inongo p oposa-
menik egin. Gaine akoen a ean, a du a gehien so zen du en hondakinak
pape a e a on zi a inak di a, p oposa zen di en ekin za edo ideia gehienek
hondakin mo a ho ien kan i a ea mu iz ea bai u e helbu u. 3. i udian gaika
sailka u di a HHen kopu ua mu iz eko eman di en ideiak.
% 58
% 12
% 12
% 9
% 9
Digi alizazioa/Fo ma u elek onikoa
Sen sibilizazioa
Mu izpena/Be e abilpena
Banake a e aginko agoa/Edukion zi gehiago
Bes elakoak
3. i udia. HHen kopu ua mu iz eko emandako ideiak.
Azpima a zekoa da eka penak egin di uz enen a ean % 58 ingu uk
beha ezkoa ikus en duela digi alizazioa edo o ma u elek onikoen e a-
bile a bul za zea pape a en so kun za mu iz eko. Ukaezina da CoVID-
19ak hezkun zan izan duen inpak uak (online eskolak, elelana e a aba )
a eago u egin duela pape e ik digi ale ako an sizioa, e a inkes a u akoen
% 67k ona u du pape a en kon sumoa mu iz u duela egoe a honenga-
ik (2. aula). E aldake a ho en adibidee ako ba G adu Amaie ako Lanen
300 Ekaia, 2023, 43, 293-308
Naia a Rojo, Aina a Sa alegi, Jon Al a ez
(G ALen) kudeake a da; izan e e, 2021-2022 ikas u e ik au e a, G ALak
o ma u digi alean soilik au kez en di a, ADDI Akademikoa e abiliz. Ildo
be e ik, digi alizazioa bul za zeko bes e ekin za ba zuk p oposa uko di a
da ozen u ee an, hala nola ikasleek egin beha eko a azak soilik o ma u
digi alean eska zea (a ike ak, lanak…), eskole an ema en di en ma e ia-
lak ja ai zeko sakelako ele onoen, able en edo o denagailuen e abile a
sus a zea e a aba . Hala e e, aipa u ako neu iek hondakinen mu izke an
izan dezake en onu a alde ba e a u zi a, euska i digi alen e abile a en es-
uingu uan kon uan ha zekoa da jokabide ho ek a eago u egin dezakeela
ikasleen a eko aldea; nahiz e a gau egun ikasle gehienek sma phone ba
gu xienez izan, ain za ha u beha da gailue a ako sa bidea muga ua izan
dai ekeela ba en ba zuen kasuan. Bes e ikuspun u ba e ik, zenbai i akasle
mende a zen ez du en e emu ba ean ja du e a beha u ik sen i zea e agin
dezake, e a aldake a en au kako e esis en zia so u.
Digi alizazioa en a ze ik, ideia ik aipa uenak izan di a HHen kopu u
o ala gu xi zeko sen sibilizazio-kanpainak bul za zea (inkes a uen % 12)
e a o o ha ma e ialak hondakin bihu u au e ik haien e abile a mu iz ea
edo be e abilpena bul za zea (inkes a uen % 12). Ho ela, bis akoa da p o-
posa u ako ideia gehien suenak ikusgai asun- e a sen sibilizazio-ekin zak
au e a e amanez landu dai ezkeela, lan hone ako 4. a alean azalduko den
moduan.
3. HondakIn a ISkU SUEn bILkE a E a
kUan I IkazIoa
VGIEan so zen di en HAek ja o i kimikoa du e e a, UPV/EHUko
bes e zen oe an bezala, i akaskun za i (labo a egi-p ak ikei, g adu amaie-
ako lanei, e a aba ei) e a ike kun za i lo u ako ja due en ondo ioz ekoiz-
en di a. Be az, ezinezkoa da hondakin ho ien so kun za guz iz gala az ea.
Hala e e, HHekin ge a zen den moduan, ezinbes ekoa izango da HAen ku-
deake a, so u ako kan i a ea e a ikas u ee an zeha au kez en du en ebolu-
zioa az e zea.
HAen kudeake a Unibe si a e oso ako eza i ako eskema komuna i
ja ai uz egi en da, p ozesua en zehaz asunak baimendu ako kanpoko
kudeake a-enp esa ekin ados u a [12]. HAk mul zo handie an be eiz-
en di a, hi u i izpide en a abe a: hondakinen ezauga i isiko-kimikoak,
haien a eko nahas ea ge a uko bali z egongo li a ekeen ba e aezin asu-
nak, e a hondakin bakoi za i baimendu ako enp esak emango dion a a-
mendua. Beheko 3. aulan bildu di a VGIEn azken 5 ikas u ee an so u
izan di en HAen klasi ikazioa, hondakinok Eu opako Hondakinen Ka a-
logoa en (EHK en) a abe ako sailkapenean du en kodea e a kudeake a en
p ezioa [12].
h ps://doi.o g/10.1387/ekaia.22957 301
Unibe si a e i aunko agoa en alde: Vi o ia-Gas eizko
Ingenia i za Eskolako hondakinen kudeake a en az e ke a
3. aula. VGIEn azken 5 ikas u ee an so u izan di en HAen klasi ikazioa,
mo a bakoi za en EHK en a abe ako kodea e a kudeake a en p ezioa onako. I u-
ia: [12].
Hondakin mo a EHK kodea Kudeake a en
p ezioa (€/ )
Xu ga zaileak. I agaz e ma e iala 150202 350
Me al as unak di uz en disoluzioak 060405 650
Disoluzio ez-o ganiko azidoak 060106 550
Disoluzio ez-o ganiko alkalinoak 060205 550
Disolba zaile halogena uak 140602 850
Disolba zaile ez halogena uak 140603 160
Me alezko on zi hu sak 150110 290
Plas ikozko on zi hu sak 150110 290
Koipeak 160508 200
Me ku io me alikoa 060404 3.500
Bes e akuoso ba zuk. Bes e likido o ganiko ba zuk 070104 650
Labo a egiko e eak iboak 160506 1.850
Bei a hau sia 150110 350
Adie azi ako ka ego ie an be eizi di en HAk beha bezala e ike a u-
ako e a iden i ika u ako edukion zi homologa ue an bil zen di a ( xanbilak
likidoe a ako e a bidoi u dinak solidoe a ako), honakoa adie aziz: ekoiz-
lea, zen o ekoizlea en da uak, uni a ea en e e e en zia (saila, labo a egia),
hondakina en a du aduna en izena, on zia be e zeko hasie ako e a amaie-
ako da a, a iskuga i asun pik og ama e a me kan zia a isku suak e epi-
dez ga aia zeko dagokion kodea [13].
Hondakinak labo a egian ho e a ako xehe asunez iden i ika u ako
uha ee an bil egi a zen di a. on zien segu asun-edukie a e abilga ia be-
e zen denean ( xanbilen kasuan, ez di a inoiz edukie a en % 80 ik go a
be eko [13]), a du adunak (labo a egiko eknika iak) xanbilak e a bidoiak
pisa u (WILDCAT, Me le Toledo, 20 g-150 kg) e a HAen bil egi a e a-
ma en di u. Be an ba e aga i asun kimikoa en e a ipologien a abe a go -
de zen di a, eus e on zie an, baimendu ako enp esak jaso a e (ho e a ako
eza i ako egu egia en a abe a). Aipa zekoa da 2020-2021 ikas u ean hain-
ba hobekun za egin di ela HAen bil egian. Ho ela, alde ba e ik, ba e a-
ga i asun kimikoa adie az en duen ka ela e a bil egia en izena adie az en
duen plaka egune a u di a. Bes e ik, hu sik dauden xanbilak e a bidoiak
go de zeko apalak ja i di a e a espazioa be an ola u da, segu asuna hobe-
zeko e a bil egiko espazioa hobe o e abil zeko.
308 Ekaia, 2023, 43, 293-308
Naia a Rojo, Aina a Sa alegi, Jon Al a ez
[14] gU i e e z , J., sa n a o l a l l a , a., e c J a K , a., o J o , n., en c i n a s , d., go-
M e z -d e -ba l U g e a , z., ga l l a s e g U i , g. 2020. «C ea ing a g een chemis y
lab: owa ds sus ainable esou ce managemen and esponsible pu chasing».
Sus ainabili y, 12, 8934.
[15] UniVe sidad del País Vasco (UPV/eHU). Ja dunbide egokien gida-
I aunko asuna-UPV/EHU, h ps://www.ehu.eus/eu/web/i aunko asuna/ja -
dunbide-egokien-gida (las ime accessed: June 24, 2021).
[16] yo U n g , W., U s s e l l , s. V., o b i n s o n , c. a., ba K e M e y e , . 2017. «Can
social media be a ool o educing consume s’ ood was e? A beha iou
change expe imen by a UK e aile ». Resou ces, Conse a ion and Recy-
cling, 117, 195-203.
