Begi Argiz

Giza e e a Komunikazio Zien zien Fakul a ea
KAZETARITZAKO GRADUA
IKASTURTEA 2019-2020
BEGI ARGIZ
EGILEA: Udane A beo As iga aga
ZUZENDARIA: Guille mo Gu u xaga Redondo
Leioa, 2020ko i aila en 7a
Espezializazioa kaze a i zan
“G adu Amaie ako Lana en egileak adie az en du lan o iginal e a p opio
hone ako da uak bene akoak di ela, e a hala izan ezean be e gain ha zen duela
jokabide ez-egokien (plagioen, i udien e abile a bidegabeen e a aba en)
e an zukizuna. I udien copy igh a haien jabeena edo lizen ziadunena da.
Dibulgazio helbu uekin baino ez di a e abili hemen, lana en ma ko eo ikoa edo
analisia ilus a ze alde a”
Espezializazioa kaze a i zan
Au kibidea
1.SARRERA 4 ............................................................................................................................
1.1 Lana en au kezpena e a au eka iak 4 ..............................................................................
1.2 Ideia en ja o iak 4 ...........................................................................................................
2. PROIEKTUAREN GARAPENA 5 ........................................................................................
2.1 Tes uingu ua 5 ..................................................................................................................
2.2 Egindako lana en desk ibapena 6 ....................................................................................
2.3 Egindako lana en diseinua 10 .........................................................................................
3. PROIEKTUAREN BIDERAGARRITASUNA 13 ................................................................
4. ONDORIOAK 13 ...................................................................................................................
BIBLIOGRAFIA 15...................................................................................................................
Espezializazioa kaze a i zan
1.SARRERA
1.1 Lana en au kezpena e a au eka iak
Ekologia gau egun giza ean ge oz e a ba ne a uago dagoen a loa da. Izaki bizien e a
ingu umena en a eko ha emanak az e zen di uen jakin za bezala de ini zen du
euskal zaindiak. Ideia ho ek hainba ba ne a al ha zen di u ain zako za , be i e e
gizakia e a na u a edo ingu ua ba zen di uenak: izakion osasuna, nekaza i za, elikadu a
e a ingu umena, bes eak bes e.
Ekologia en ingu uko kezka, kon zien zia e a jakinmina ge o e a handiagoa da. Hala
e e, lan asko dago egi eko o aindik. Nik ni e ale xoa ja i nahi izan du p oiek u
honekin, ekologian espezializa u ako p en sa al e na ibo ba so uz. Be an kaze a i za
gene o desbe dinak daude: elka izke a sakona, e epo ajea, o oe epo ajea… Baina
naba mendu nahi du en uz landu akoak di ela ho iek guz iak.!
Jada Euskal He ian badi a zenbai aldizka i nekaza i zan mu gil zen di enak: E xalde,
Enba, A da za e a Ekolu a, esa e ako. Ho iek, o dea, nekaza i za mundua lan zen
du e. Gaine a, bi hizkun ze an idaz en di uz e, euska az e a gaz ele az. Nik lehenengo ik
a gi nuen euska a hu sean e a ekologian nekaza i zaz ha a ago landu nahi nuela.!
Espainia mailan In eg al edo Cue po y Men e bezalako aldizka iak daude. Ho iek
e eduga iak izan zi en lan honi ekin nionean, inspi azio i u i handiak bai i a. Biek
osasun na u ala, elikadu a e a na u a lan zen di uz e gehienba . Euskal He iko
me ka uan ho elako aldizka i en ba en beha izana suma zen nuen, e a ho i
abiapun u za ha uz Begi A giz aldizka ia so zea e abaki du , ekologia a da z duena
e a hainba espa u lan zea ahalbide u didana. Hala nola, ba a zeko mundua, e eze ak,
medikun za al e na iboa e a ingu umena. Izan e e, ho ien ingu uan kon zien zia
a eago zea da xede nagusia.!
1.2 Ideia en ja o iak
G adu Amaie ako Lanean alo en ba en ingu uan kaze a i za espezializa ua egin beha
nuela jaki ean, ilusio handia egin zidan. Hasie a ik, e abakia nuen ze bai so u nahi
nuela, baina ez nekien zehazki ze . Be i ames u izan du aldizka i ba so zea ekin, baina
4
Espezializazioa kaze a i zan
e onka gogo za nuen. Ho e a ako unea zela sen i u, e a ena iga o baino lehen,
beldu ak alde ba e a u zi e a ideia ho i eu si nion.!
Txiki a ik na u a ekin e lazio be ezia izan dudala esango nuke, asko eskaini di .
Gaine a, base i ba ean bizi naiz, e a ho en bidez ingu umena en, nekaza i za en e a
ekologia en ingu uan ikas eko auke a izan du . Bizipen jakin ba zuk iza eak ezagu za
asko eka i dizki . Haz en joan ahala, kon zien eagoa nin zen, baina ni e ingu uko
gehienek ekologia i, ja en du ena i, osasuna i, ingu umena i… ho enbes eko
ga an zi ik ez zio ela ema en oha u nin zen. Dena ohi u a kon ua da, i akas en
digu ena en a abe akoa. Behin ho iek ba ne a uak di ugunean zaila egi en zaigu
alda zea.!
Ho az, ekologian espezializa u ako p oiek u ba egi ea egokia i udi u zi zaidan. In e es
handia nuen e a o aindik gehiago ikas eko auke a pa egabea i udi u zi zaidan. Gaine a,
giza ean ho en ingu uko in o mazioa heda uz ge o, kon zien zia a eago u nezakeela
o u zi zaidan. Gau egun, giza ean kezka pun u ba ikus en da, e a ni e aldizka ia ekin
a e gehiago in o ma zeko auke a eskain zea onu aga ia i udi zen zi zaidan.
2. PROIEKTUAREN GARAPENA
2.1 Tes uingu ua
Ekologian oina i u ako 22 x 27,5 zen ime oko aldizka ia so u du . O o a a, 32
o ialde di u, e a lehen aipa u bezala kaze a i za gene o desbe dinek osa zen di uz e. A4
neu ia en an zekoa da, baina es e ikoki poli agoa i udi zen zi zaidan nik egindakoa.
P oiek ua i ekin nionean, izena pen sa zen hasi nin zen. Hainba auke en ondo en,
egokiena Begi A giz izan zen. Izan e e, egungo egoe a e a ge ae ak heda u nahi di u
hilabe eka i honen bidez. E a ho e a a, euskal i aku leak in o ma u e a ge a zen
denaz oha a azi nahi di u . Alegia, begiak i eki a izan di za en nahi du ; be i e e
in o mazioa a gi azaldu a, ino zen su a u gabe, aldizka i independen ea izanik e a
ino en men egon gabe. Aldizka ia en ale bakoi zak begi a giz ha uko du i aku le bana.!
Bes alde, gau egun pape eko euska iek a akas a gu xiago izan a en, ho en aldeko
apus ua egi ea e abaki du . Ga es iagoa bada e e, askoz e osoagoa i udi zen zai
aldizka ia i aku i nahi duenak esku a ean iza ea. Pan ailen au ean o duak pasa zen
5

Espezializazioa kaze a i zan
di ugu e a Begi A giz pa xadaz, e laxa zeko une en ba iza ean i aku zea aholka zen
du . Be an eskain zen den in o mazioan a e a ja zeak me ezi du, i aku leak ikasi e a
aldi be ean goza dezan egina bai ago, in o ma zeaz gain.!
Hilabe eka ia en so zaile e a edi o e izanik, aldizka ia a al desbe dine an banandu du :
Ba a zean, Elikadu a, Ingu umena e a Osasuna. E a ho e a a, ekologia en hainba espa u
az e u di u . Bes alde, kon sumo jasanga ia en aldeko p oduk uak eskaini edo sus a u
nahi izan di u . Ho ela, i aku leak e o kizune a begi a ohi u a hobeak ha zea da
helbu ua, hu engo belaunaldiak ho e a a bul za uz.!
Eduki ho ien lanke a oka zeko unean, idazke a es iloa i dagokionez, a gia e a
ule e aza da, euskal he i a ei zuzendua e a euska a hu sean ida zia. Diseinua en
es iloan aldiz, hainba i udi, e a ilus azio e abili di u . Ho ela, ikusga iagoa izanik,
ule e azagoa e a e amanga iagoa da, i aku ze ako o duan i udiak a eka u a
bai i uz e.!
A gazkila i za oso gus uko du e a diseinu alde ik e aka ga iagoa egi eaz gain, oso
lagunga iak i udi zen zaizki ho iek e abil zea. Ho i dela e a, aldizka iko a gazki
guz iak ni eak iza ea nahi nuen. Egungo egoe ak baldin za u a, o dea, ezinezkoa egin
zai , nahiz e a gehienak ni eak di en.
2.2 Egindako lana en desk ibapena
Ekologian espezializa uko nin zela e abaki bai, baina zein gai landuko ni uen ba al
nekien? O sailean hasi nin zen Begi A gizekin, e a aldizka i ba izango zenez, zein
kaze a i za gene o landu pen sa u beha izan nuen lehendabizi. Tes uak e a i udiak
a eka u nahi ni uen, ho iek jokoa ema en du ela us e bai u . Tes u gehiegik i aku lea
nazka u zezakeela pen sa u nuen. Ho az, a gazki e a es uak nahas ea e abaki e a
hilabe eka ia i bizi asuna eman diola esango nuke.
Aldizka ia pixkanaka az e uz ge o, azala i dagokionean, inda a izango zuen i udi ba
hau a u nahi nuen, aldizka ia en balioekin e a ekologia ekin ba e o iko zena.!
Lehenengo ale hone an o oe epo ajea ekin ze ikusia duen a gazki ba auke a u du .
Bali eke no bai ek ekologia ekin kon aja ia dela pen sa zea, nekaza ia ak o e
6
Espezializazioa kaze a i zan
gainean age zen bai a. Gau egun, o dea, ba a ze ekologiko ba gauza zeko e abil zen
den ga aioa da ho i. Ho ek ez du esan nahi ba a zean ekoiz u ako p oduk uak
ekologikoak ez di enik. Ekologikoki hazi ako elikagaiak p oduk u kimiko ik gabe
ekoi zi akoak di a. Alegia, landa ea be a nekaza iak nola zaindu duena en a abe akoa
da, e a ba a ze hone an so u ako p oduk u guz iak ekologikoki ekoiz u di a.!
Ja aian, edi o ial ba eza i du . Ga an zi be ezia duen ge aka i ba azaldu, balo a u
e a epai zen duen sinadu a ik gabeko a ikulua da. Ho az, bizi dugun pandemia
abiapun u za ha uz, p en sa en ja e a ideologikoa isla zen saia u naiz. Be an
ikuspun u al e na ibo ba e aku si nahi izan du , o ain a e hedabidee an ikusi ez
dudana. Ko onabi usa en au ean azaldu nahi izan du , ikusi akoaz gain, bes e auke a
ba zuk e e badaudela, baina ho iei zail asunak ja zen dizkie e. Gogoe a ako
bide aga ia dela i udi u zai , ondo en bakoi zak be e e xean ho en ingu uan
hausna u dezan.!
Ondo en, i aku leak aldizka ia ha zean eduki bakoi za non dagoen jakin dezan
au kibide ba egin du . Nahiko minimalis a iza ea nahi nuen, a al bakoi za a gi ikusi
dadila, e a ho en ba nean dagoen lan bakoi za en ondoan dagozkion o ialdeak
zehaz u di u . Ho i ekaina en 23an a e a ako i udi ba gehi u dio . Au kibide ako
egokia i udi u zai A e xabale an a e a nuen a gazkia. Aldizka ia ekin lo u a duela
i udi u zai . U kulu u egiak e a zuhai zek ingu umena en pa e di a e a hilabe eka i
bakoi zeko, edukia ekin lo u a duen i udi ba auke a zea da ni e asmoa. Euskal He iko
oki ezbe dinak e aku si nahiko ni uzke, be ako ingu uak ezagu a aziz.!
Au e an z ja ai uz, lehenengo saile a i i siko ga a: Osasuna. Sail hone an gizakion
osasuna ekin lo u a du en edukiak so u nahi di u . Lehenengo ale hone an medikun za
na u is a landu du . Asko ako ema en du gaiak e a kasu hone an higienismoa e a
sendabela ak auke a u di u . Za idu an, be iz, e di zeen ingu uan ida zi du . Ho iek
osa zeko e a ga a zeko zenbai adi u elka izke a u beha izan di u :
•Julio A oyo (Guadalaja a, 1956). Na a oako Zuhaizpe bizi osasun zen oko
sukalda ia. Be ako pazien een elikadu az a du a zen da. Bes alde, hainba aldiz
ba aua egin du. Sukalda i iza eaz gain, nekaza ia e e bada. Nekaza i za
biodinamikoa sus a zen du. 2020ko uz aila en 30ean elka izke a u nuen
ele onoz, Mad ilen bai zegoen.!
7
Espezializazioa kaze a i zan
•An onio B i o (San a C uz Tene i ekoa, 1958). Fue e en u ako ospi aleko
obs e a e a ginekologo higienis a. E xeko e di zee an adi ua. 2020ko uz aila en
22an elka izke a u nuen; bideodei ba egin beha izan genuen Fue e en u an
bizi bai a.!
•Josune Epelde (Azkoi ia, 1953). U eak da amazki e leen munduan
mu gildu a. Ho ien bidez ez ia, a giza ia, p opoleoa e a polena bezalako
p oduk uak lo zen di uz e. Ondo en, Epeldek a giza ia ekin e a zenbai
bela ekin ukenduak egi en di u. 2020ko uz aila en 22an Aiku E le Museoan
(U e xu) elka u ginen elka izke a egi eko.!
•I zia La añaga (Zes oa, 1953). Medikun za o iziala eskainiz Osakide zan 32
u ez lan egin duen mediku higienis a. Bide higienis a egi eko auke a eman die
hala nahi zu en pazien eei. Bizi dugun egoe ak baldin za u a, bideodei bidez
egin genuen elka izke a 2020ko uz aila en 21ean.!
•Sa a Le amendia (Aiza na, 1962). Hamabos u e ingu u da amazki
sendabela ak ekoiz en. Ho ien ingu uan ikas a oak ema en di u e a zenbai
azoke a a joa en da egi en di uen ukenduak e a sendabela ak sal ze a. 2020ko
uz aila en 23an be e e xean, Aiza nan, geldi u ginen elka izke a egi eko e a
hainba sendabela e akus eko.
•Mikel Mundua e (O dizia, 1972). Bela zain bela dendako nagusia. Denda a
joa en zaizkion beze oei lagun zen saia zen da, gaixo asunak saihes u nahian.
Elka izke a egi eko bela dendan geldi u ginen U e xun, 2020ko uz aila en
21ean.
•Doi a O xoan esana (Onda oa, 1942). Bi minbizi gaindi u di u. U e oa
kendu e a ho en e aginez, bula ean kosko ak a e a zi zaizkion. Bula eko
minbizia a zeman e a ba au bidez gaindi zea lo u zuen mediku higienis en
lagun zaz Buñuelen. Tele onoz egin genuen elka izke a, egoe a honek e aginda
2020ko abuz ua en 7an.!
•Josep Pamies (Lleida, 1948). Enp esa i e a sendabela ekoizlea. Pandemia hasi
zene ik polemika handia so u da Co id-19a i au e egi eko sendabidea
8
Espezializazioa kaze a i zan
exis i zen dela sa e soziale an zabal zea en. Uneo o zen su a zen a i di a
publika zen duen in o mazioa. Lleidan bizi denez, ele ono dei bidez egin beha
izan genuen elka izke a, 2020ko uz aila en 24an.!
P en sa honen biga en saila Elikadu a da. Hilabe e o nik so u ako e eze a ba
a gi a a uko du . Ho en bidez, be ako e a ga aiko p oduk uak kon sumi ze a bul za u
nahi du i aku lea. P oposamen guz iak beganoak izango di a e a be an e abili
beha eko osagaiak zein zuk di en e a p ozedu a zein den zehaz uko di u .
Ondo engo sailean, ingu umena landu du . Gizakia Lu a plane a ekin amai zen a i
dela dio e ba zuek, klima aldake a zena la ialdi bihu u da, e a ho i au e egi eko
F idays Fo Fu u e aldea oso inda su ibili da azken u ee an. Talde ho e ako kide ba
elka izke a zea egokia i udi u zai gau ko asuna du en zenbai gai en ingu uan
galde uz. Bide ba ez, egi en du en ak ibismoa isla u nahi izan du , e a za idu a ako gai
jakin ba naba mendu du . Elka izke a 2020ko ma xoa en 26an egin nion Ai o
Ma inezi. Kon ina u a geunden ga aia zenez, bideo dei bidez egin beha izan genuen.!
Hu engo hamasei o ialdee an ba a ze mundua en ingu uko o oe epo ajea egin du .
Sail honi Ba a zean dei u dio . Api ilean ba a zeak hu sik iza en di a. Ho i ain za
ha uz, api ile ik abuz u aino iza en den eboluzioa e aku si nahi nuen, p oduk uak nola
landa u beha di en i aka siz. Ma xoan, o dea, kon ina u egin gin uz en e a
o oe epo aje hau e xeko ba a zean landu beha izan du . A gazkiak bes e ba a ze
ba ean a e a nahi ni uen be ez, baina egoe a honekin i enbide egokiena e xean egi ea
i udi u zi zaidan.!
Behin a gazkiak a e a zen hasi e a izuga izko edizio lana egin beha izan du egun
bakoi zeko, o o a a mila pasa xo a gazki a e a bai i u . Ho e a ako Adobe B idge
p og ama e abili du . Ho ie ako ba zuk ondo en, Adobe Pho oshop bidez egoki u di u .!
Ba a zean a ala en amaie an, ila gi egu egi ba so u du . Honen helbu ua i aku leak
be e ba a zea egi ea da. Hilabe e o zein hazi e ein, zein landa e landa u e a zein
p oduk u bildu dai ezkeen adie aziko di u egu egi honen bidez. Hil bakoi zean egu egia
egune a uko da.!
9
Espezializazioa kaze a i zan
Zuhaizpe (2020). Medicina Higienis a [On-line], esku aga i hemen: h ps://
www.zuhaizpe.com/medicina-in eg a i a/medicina-higienis a/ [Kon sul a eguna:
2020/08/03].
16