INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “STATE AND PROSPECTS OF
DEVELOPMENT OF FUNDAMENTAL AND APPLIED MICROBIOLOGY”, SEPTMBER 24-25, 2025
807
CAPSICUM ANNUUM L. RIVOJLANISH FAZALARIDA
PIGMENTLAR MIQDORINING AZOT TA’SIRIDA
O‘ZGARISHI
Usmono a Moxigul Fa xod qizi
Sh. Rashido nomiga Sama qand da la uni e si e i dok o an i [email protected]
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17257664
Anno a siya. Maqolada shi in qalampi (Capsicum annuum L.) o‘sish a i ojlanishining
u li azala ida ba g pigmen la i (xlo o ill a, xlo o ill b, ka o inoidla ) miqdo ining azo
me’yo la i a’si ida o‘zga ishi o‘ ganildi. Taj ibala shuni ko‘ sa diki, ba g pigmen la i a kibi
azo o‘g‘i la ining me’yo iga sezila li da ajada bog‘liq bo‘lib, op imal da ajala 120–150 kg/ga
me’yo ida kuza ildi. Ushbu na ijala qishloq xo‘jaligida azo li o‘g‘i la dan oqilona oydalanish
a hosildo likni oshi ish uchun muhim ilmiy asos bo‘lib xizma qiladi.
Kali so‘zla : Capsicum annuum L., pigmen la , azo , xlo o ill, ka o inoid, iziologiya,
hosildo lik.
Аннотация. В статье изучено влияние норм азота на содержание пигментов
листьев (хлорофилл a, хлорофилл b, каротиноиды) сладкого перца (Capsicum annuum L.)
на различных фазах роста и развития. Экспериментальные данные показали, что состав
пигментов листьев значительно зависит от нормы азотных удобрений, при этом
оптимальные уровни наблюдались при дозах 120–150 кг/га. Полученные результаты
служат важной научной основой для рационального использования азотных удобрений в
сельском хозяйстве и повышения урожайности.
Ключевые слова: Capsicum annuum L., пигменты, азот, хлорофилл, каротиноиды,
физиология, урожайность.
Abs ac . The a icle in es iga es he e ec o ni ogen a es on he con en o lea
pigmen s (chlo ophyll a, chlo ophyll b, ca o enoids) in swee peppe (Capsicum annuum L.)
du ing di e en g ow h and de elopmen s ages. The expe imen s showed ha he composi ion o
lea pigmen s is signi ican ly dependen on ni ogen e ilize a es, wi h op imal le els obse ed
a 120–150 kg/ha. These indings p o ide an impo an scien i ic basis o he a ional use o
ni ogen e ilize s in ag icul u e and o inc easing c op p oduc i i y.
Keywo ds: Capsicum annuum L., pigmen s, ni ogen, chlo ophyll, ca o enoids,
physiology, yield.
KIRISH. Hozi gi da da dunyo bo‘yicha shi in qalampi (Capsicum annuum L.)
sabza o ekinla i o asida iq isodiy a biologik jiha dan muhim o‘ inga ega. Uning hosildo ligini
oshi ishda azo li o‘g‘i la dan oqilona oydalanish asosiy omilla dan bi i hisoblanadi. Azo
o‘simlik hujay ala ida oqsilla , e men la , xlo o ill a boshqa hayo iy za u bi ikmala sin ezida
ish i ok e adi. Shu sababli, ba g pigmen la ining miqdo iy o‘zga ishi o qali azo ning iziologik
a’si ini baholash ilmiy a amaliy ahamiya kasb e adi.
MATERIALLAR VA USULLAR. Taj iba Sama qand iloya i, Bulung‘u umani
“Oq epa-Besha iq” xo‘jaligi sha oi ida o‘ kazildi. Taj ibada shi in qalampi ning 5 a na a
du agayi (Zum ad, Tu on, Sabo, Da ashken skiy, Cali o nia) ishla ildi. Azo o‘g‘i la i ammoniy
seli asi shaklida qo‘llanildi: 0 (nazo a ), 90, 120, 150 a 180 kg/ga. Ha bi a ian uch ma adan
ak o landi.
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “STATE AND PROSPECTS OF
DEVELOPMENT OF FUNDAMENTAL AND APPLIED MICROBIOLOGY”, SEPTMBER 24-25, 2025
808
Ba g pigmen la i miqdo i (xlo o ill a, xlo o ill b a ka o inoidla ) A non (1949) usuli
bo‘yicha 645, 663 a 440 nm o‘lqin uzunlikla ida spek o o ome yo damida aniqlangan.
NATIJALAR VA MUHOKAMA. Taj iba na ijala i shuni ko‘ sa diki, ba g pigmen la i
miqdo i azo me’yo la iga sezila li da ajada bog‘liq:
Nazo a a ian ida (azo qo‘llanilmagan) pigmen la miqdo i pas bo‘ldi.
90 kg/ga azo be ilganda xlo o ill miqdo i 15–18 % ga o di.
120–150 kg/ga me’yo ida pigmen la a kibi maksimal qiyma ga e ishdi (xlo o ill a – 2,3
mg/g, xlo o ill b – 0,9 mg/g, ka o inoidla – 0,65 mg/g).
180 kg/ga azo qo‘llanganda esa pigmen la miqdo ida pasayish kuza ildi, bu esa o iqcha
azo ning iziologik s ess chaqi ishi bilan izohlanadi.
1-g a ik
Ba gla dagi pigmen laning azo a’si ida o’zga ib
bo ishi
Yuqo idagi g a ikda ko’ inib u ganidek shi in qalampi ning ba gla idagi pigmen la i
azo ning miqdo iga ko’ a sezila li da ajada o’zga ib bo adi.
Tadqiqo ishla i olib bo ilgan dala maydonla ida shi in qalampi ning 2 a du agay a 3 a
na i us ida kuza ish olib bo ildi a ha bi du agay a namunala da azo a’si ida pigmen la ning
sezila li da ajada o’zga ishi kuza ildi. Demak o’simlikla ning pigmen la miqdo ini
ko’pay i ishda azo me’yo la ini qo’llash ham sama ali usulla dan bi i hisoblanadi.
Olingan na ijala ko‘ sa adiki, azo li o‘g‘i la ning op imal me’yo da qo‘llanilishi
ba gla dagi o osin e ik pigmen la miqdo ini oshi adi a shu o qali o‘simlikla ning o osin ez
in ensi ligi hamda hosildo likni a’minlaydi. O iqcha azo esa pigmen la mu ozana ini buzadi
a o‘sish ja ayonla iga salbiy a’si qiladi.
XULOSA. Shi in qalampi (Capsicum annuum L.) ba g pigmen la i miqdo i azo li
o‘g‘i la a’si ida keskin o‘zga adi. Op imal na ijala 120–150 kg/ga azo qo‘llangan a ian la da
kuza ildi. Ushbu na ijala azo li o‘g‘i la dan sama ali oydalanish o qali hosildo likni oshi ish a
qishloq xo‘jaligida esu sla dan oqilona oydalanishga asos ya a adi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. A non D.I. (1949). Coppe enzymes in isola ed chlo oplas s. Plan Physiology, 24: 1–15.
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “STATE AND PROSPECTS OF
DEVELOPMENT OF FUNDAMENTAL AND APPLIED MICROBIOLOGY”, SEPTMBER 24-25, 2025
809
2. Taiz L., Zeige E. (2015). Plan Physiology and De elopmen . 6 h Edi ion. Sinaue
Associa es.
3. Ma schne H. (2012). Mine al Nu i ion o Highe Plan s. Academic P ess.
4. Abdullaye A.X., Jo‘ aye S.S. (2020). Sabza o ekinla ida o‘g‘i lash izimla i. Toshken :
Fan a exnologiya.
5. Kuma R. e al. (2021). E ec o ni ogen le els on g ow h and yield o Capsicum annuum.
Jou nal o Plan Nu i ion, 44(12): 1785–1796.