CAPSICUM ANNUUM L. RIVOJLANISH FAZALARIDA PIGMENTLAR MIQDORINING AZOT TA'SIRIDA O'ZGARISHI

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “STATE AND PROSPECTS OF DEVELOPMENT OF FUNDAMENTAL AND APPLIED MICROBIOLOGY”, SEPTMBER 24-25, 2025 807 CAPSICUM ANNUUM L. RIVOJLANISH FAZALARIDA PIGMENTLAR MIQDORINING AZOT TA’SIRIDA O‘ZGARISHI Usmono a Moxigul Fa xod qizi Sh. Rashido nomiga Sama qand da la uni e si e i dok o an i [email protected] h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17257664 Anno a siya. Maqolada shi in qalampi (Capsicum annuum L.) o‘sish a i ojlanishining u li azala ida ba g pigmen la i (xlo o ill a, xlo o ill b, ka o inoidla ) miqdo ining azo me’yo la i a’si ida o‘zga ishi o‘ ganildi. Taj ibala shuni ko‘ sa diki, ba g pigmen la i a kibi azo o‘g‘i la ining me’yo iga sezila li da ajada bog‘liq bo‘lib, op imal da ajala 120–150 kg/ga me’yo ida kuza ildi. Ushbu na ijala qishloq xo‘jaligida azo li o‘g‘i la dan oqilona oydalanish a hosildo likni oshi ish uchun muhim ilmiy asos bo‘lib xizma qiladi. Kali so‘zla : Capsicum annuum L., pigmen la , azo , xlo o ill, ka o inoid, iziologiya, hosildo lik. Аннотация. В статье изучено влияние норм азота на содержание пигментов листьев (хлорофилл a, хлорофилл b, каротиноиды) сладкого перца (Capsicum annuum L.) на различных фазах роста и развития. Экспериментальные данные показали, что состав пигментов листьев значительно зависит от нормы азотных удобрений, при этом оптимальные уровни наблюдались при дозах 120–150 кг/га. Полученные результаты служат важной научной основой для рационального использования азотных удобрений в сельском хозяйстве и повышения урожайности. Ключевые слова: Capsicum annuum L., пигменты, азот, хлорофилл, каротиноиды, физиология, урожайность. Abs ac . The a icle in es iga es he e ec o ni ogen a es on he con en o lea pigmen s (chlo ophyll a, chlo ophyll b, ca o enoids) in swee peppe (Capsicum annuum L.) du ing di e en g ow h and de elopmen s ages. The expe imen s showed ha he composi ion o lea pigmen s is signi ican ly dependen on ni ogen e ilize a es, wi h op imal le els obse ed a 120–150 kg/ha. These indings p o ide an impo an scien i ic basis o he a ional use o ni ogen e ilize s in ag icul u e and o inc easing c op p oduc i i y. Keywo ds: Capsicum annuum L., pigmen s, ni ogen, chlo ophyll, ca o enoids, physiology, yield. KIRISH. Hozi gi da da dunyo bo‘yicha shi in qalampi (Capsicum annuum L.) sabza o ekinla i o asida iq isodiy a biologik jiha dan muhim o‘ inga ega. Uning hosildo ligini oshi ishda azo li o‘g‘i la dan oqilona oydalanish asosiy omilla dan bi i hisoblanadi. Azo o‘simlik hujay ala ida oqsilla , e men la , xlo o ill a boshqa hayo iy za u bi ikmala sin ezida ish i ok e adi. Shu sababli, ba g pigmen la ining miqdo iy o‘zga ishi o qali azo ning iziologik a’si ini baholash ilmiy a amaliy ahamiya kasb e adi. MATERIALLAR VA USULLAR. Taj iba Sama qand iloya i, Bulung‘u umani “Oq epa-Besha iq” xo‘jaligi sha oi ida o‘ kazildi. Taj ibada shi in qalampi ning 5 a na a du agayi (Zum ad, Tu on, Sabo, Da ashken skiy, Cali o nia) ishla ildi. Azo o‘g‘i la i ammoniy seli asi shaklida qo‘llanildi: 0 (nazo a ), 90, 120, 150 a 180 kg/ga. Ha bi a ian uch ma adan ak o landi. INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “STATE AND PROSPECTS OF DEVELOPMENT OF FUNDAMENTAL AND APPLIED MICROBIOLOGY”, SEPTMBER 24-25, 2025 808 Ba g pigmen la i miqdo i (xlo o ill a, xlo o ill b a ka o inoidla ) A non (1949) usuli bo‘yicha 645, 663 a 440 nm o‘lqin uzunlikla ida spek o o ome yo damida aniqlangan. NATIJALAR VA MUHOKAMA. Taj iba na ijala i shuni ko‘ sa diki, ba g pigmen la i miqdo i azo me’yo la iga sezila li da ajada bog‘liq: Nazo a a ian ida (azo qo‘llanilmagan) pigmen la miqdo i pas bo‘ldi. 90 kg/ga azo be ilganda xlo o ill miqdo i 15–18 % ga o di. 120–150 kg/ga me’yo ida pigmen la a kibi maksimal qiyma ga e ishdi (xlo o ill a – 2,3 mg/g, xlo o ill b – 0,9 mg/g, ka o inoidla – 0,65 mg/g). 180 kg/ga azo qo‘llanganda esa pigmen la miqdo ida pasayish kuza ildi, bu esa o iqcha azo ning iziologik s ess chaqi ishi bilan izohlanadi. 1-g a ik Ba gla dagi pigmen laning azo a’si ida o’zga ib bo ishi Yuqo idagi g a ikda ko’ inib u ganidek shi in qalampi ning ba gla idagi pigmen la i azo ning miqdo iga ko’ a sezila li da ajada o’zga ib bo adi. Tadqiqo ishla i olib bo ilgan dala maydonla ida shi in qalampi ning 2 a du agay a 3 a na i us ida kuza ish olib bo ildi a ha bi du agay a namunala da azo a’si ida pigmen la ning sezila li da ajada o’zga ishi kuza ildi. Demak o’simlikla ning pigmen la miqdo ini ko’pay i ishda azo me’yo la ini qo’llash ham sama ali usulla dan bi i hisoblanadi. Olingan na ijala ko‘ sa adiki, azo li o‘g‘i la ning op imal me’yo da qo‘llanilishi ba gla dagi o osin e ik pigmen la miqdo ini oshi adi a shu o qali o‘simlikla ning o osin ez in ensi ligi hamda hosildo likni a’minlaydi. O iqcha azo esa pigmen la mu ozana ini buzadi a o‘sish ja ayonla iga salbiy a’si qiladi. XULOSA. Shi in qalampi (Capsicum annuum L.) ba g pigmen la i miqdo i azo li o‘g‘i la a’si ida keskin o‘zga adi. Op imal na ijala 120–150 kg/ga azo qo‘llangan a ian la da kuza ildi. Ushbu na ijala azo li o‘g‘i la dan sama ali oydalanish o qali hosildo likni oshi ish a qishloq xo‘jaligida esu sla dan oqilona oydalanishga asos ya a adi. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. A non D.I. (1949). Coppe enzymes in isola ed chlo oplas s. Plan Physiology, 24: 1–15. INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “STATE AND PROSPECTS OF DEVELOPMENT OF FUNDAMENTAL AND APPLIED MICROBIOLOGY”, SEPTMBER 24-25, 2025 809 2. Taiz L., Zeige E. (2015). Plan Physiology and De elopmen . 6 h Edi ion. Sinaue Associa es. 3. Ma schne H. (2012). Mine al Nu i ion o Highe Plan s. Academic P ess. 4. Abdullaye A.X., Jo‘ aye S.S. (2020). Sabza o ekinla ida o‘g‘i lash izimla i. Toshken : Fan a exnologiya. 5. Kuma R. e al. (2021). E ec o ni ogen le els on g ow h and yield o Capsicum annuum. Jou nal o Plan Nu i ion, 44(12): 1785–1796.