56
“Al-Fa g‘oniy a lodla i” elek on ilmiy
ju nali
ISSN 2181-4252. Tom: 1 | Son: 3 | 2025-yil
"Descendan s o Al-Fa ghani" elec onic scien i ic
jou nal.
ISSN 2181-4252. Vol: 1 | Iss: 3 | 2025 yea
Электронный научный журнал "Потомки Аль-
Фаргани"
ISSN 2181-4252. Том: 1 | Выпуск: 3 | 2025 год
h ps://al- a goniy.uz/
NORAVSHAN AXBOROT MUHITLARIDA KODNI QAYTA ISHLATISH HUJUMLARINI
KLASTERLASH MASALALARI YORDAMIDA TAHLILLASH TIZIMINI HOSIL QILISH
Xam akulo Umidjon Sha abidino ich,
Islom Ka imo nomidagi Toshken da la exnika uni e si e i,
Axbo o la ga ishlo be ish a boshqa ish izimla i ka ed asi
do sen i, DSc.
Toshken , O`zbekis on
Ashu aliye Alishe jon Abdumaliko ich,
Islom Ka imo nomidagi Toshken da la exnika uni e si e i,
Axbo o la ga ishlo be ish a boshqa ish izimla i ka ed asi
ayanch dok a an i,
Toshken , O`zbekis on
abdumaliko ichaa@mail. u
Anno a siya: Mazku ilmiy- adqiqo ishida no a shan axbo o muhi la ida kodni qay a ishla ish
hujumla ini ahlil qilish a ula ni gu uhlash masalala i o` ganilgan. Hujumla ning o`za o bog`liq
pa ame la ini aniqlash uchun klas e lash usulla i qo`llanildi. Tadqiqo da hujumla ning u li
xususiya la ini aniqlash hamda ula ni gu uhlash uchun klas e lash usulla idan oydalanishga alohida
e ibo qa a ildi. Ishlab chiqilgan in ellek ual izim hujumla ni ezko baholash a eal aq sha oi ida
ula ga qa shi sama ali qa o qabul qilish imkonini be adi.
Kali so‘zla : no a shan axbo o muhi i, kodni qay a ishla ish hujumla i, klas e lash, ahlil izimi,
axbo o xa sizligi.
Ki ish. Zamona iy axbo o izimla ida
xa sizlikka ahdidla juda ez ko`paymoqda. Ula dan
eng xa lila i – kodni qay a ishla ish hujumla i (Code-
Reuse A acks: ROP, JOP, Re u n- o-libc, FOP). Bu
hujumla ning umumiy xususiya i – yangi za a li kod
yozish o` niga ma jud kod agmen la ini (gadje la ni)
qay a ishla ish. Hozi gi aq da hujumla ning u la i a
usulla i u licha, ula ni izimlash i ish a ahlil qilish
qiyin. Shuning uchun ula ni klas e lash o qali ahlil
qilish sama ali echim si a ida akli qilinmoqda.
Kodni qay a ishla ish hujumla ini klas e lash
o qali ahlil qilish ula ni u la ga bo`lish a umumiy
xususiya la ini aniqlash imkonini be adi. Masalan,
hujumla a ibu la i: gadje la soni, gadje la u i (call,
e , jmp), gadje chuqu ligi, s ekni o`zga i ish usuli,
hamda himoyala ni aylanib o` ish mexanizmi (ASLR,
DEP bypass). Bu a ibu la asosida hujumla me ik
azoda ek o la si a ida qa aladi a ula o` asidagi
o`xshashlik “maso a” o qali aniqlanadi. Klas e lash
quidagi alabla ni o`z ichiga oladi[1]:
– Ha bi klas e muayyan u dagi hujumla ni
(masalan, ROP usulla i) o`z ichiga olishi ke ak.
– Ba cha hujumla malum klas e la ga
aqsimlanishi za u .
– Hujum namunala i bi aq ning o`zida ikki xil
klas e ga ki masligi (qa iy klas e lash) yoki bi nech a
klas e ga malum da ajada egishli bo`lishi mumkin
(noqa iy klas e lash).
Adabiyo la ahlili a me odologiya.
Malumo la ni klas e li ahlillash na ijasida X hujum
a ibu la i (gadje la , usulla ) bi nech a kichik
o`plamla ga bo`linadi. Na ijada bo`lingan
o`plamla dagi obek la boshqa klas e la ning hujum
a ibu la iga qa aganda bi -bi i bilan o`xshashlikga ega
bo`ladi. Me ik azodagi “o`xshashlik” maso asi o qali
aniqlanadi [2, 3].
Klas e li ahlillash algo i mla i o`plamla dagi
hujum a ibu la i bilan ishlaydi. Ha bi X obek Хi =
(x1,...,xd) xususiya la ek o i bilan aniqlanadi.
xi, i=1,...,d komponen la hujum a ibu la i ning
alohida xususiya la i xisoblanadi. Obek xususiya la
maydonining o`lchami obek xususiya la soni d ni
belgilaydi.
57
“Al-Fa g‘oniy a lodla i” elek on ilmiy
ju nali
ISSN 2181-4252. Tom: 1 | Son: 3 | 2025-yil
"Descendan s o Al-Fa ghani" elec onic scien i ic
jou nal.
ISSN 2181-4252. Vol: 1 | Iss: 3 | 2025 yea
Электронный научный журнал "Потомки Аль-
Фаргани"
ISSN 2181-4252. Том: 1 | Выпуск: 3 | 2025 год
h ps://al- a goniy.uz/
Gadje la xususiya la ining ba cha
ek o la idan ashkil opgan o`plam М = ( X1,..., Xn)
bilan belgilanadi, bu ye da М = ( X1,..., Xn)
M dan “bi -bi iga yaqin” hujum a ibu la i ning
kichik o`plami klas e xisoblanadi. Хi a Хj a hujum
a ibu la i o asidagi D(Хi , Хj) maso a anlangan
ko` sa kichga asoslangan x xususiya la azosida
aniqlanadi [4,].
O` ganilayo gan hujum a ibu la i
o`plamla idagi klas e la ni aniqlashda qo`yidagi
alabla qo`yiladi [5]:
– ha bi klas e ning as i i xususiya la ining
o`xshash qiyma la iga ko` a mos hujum a ibu la ini
o`z ichiga olgan bi hil oi a si a ida i odalanishi ke ak;
– o` ganilayo gan ba cha hujum a ibu la i
o`plami ha bi klas e la o asida aqsimlanishi ke ak,
boshqacha ay ganda, o`liq bo`lishi ke ak;
– o` ganilayo gan populya siya’ning ha bi
obyek i bi aq ning o`zida ikki xil klas e ga egishli
bo`lmasligi ke ak, ya’ni klas e la bi -bi ini is isno
qilishi ke ak.
Yuqo idagila ga ko` a, klas e li ahlil qilish
algo i mla i a usulla i das labki malumo la ni ahlil
qilish osi asi si a ida ko`p o`lcho li malumo la
o`plamla ida modella ni qidi ishda muxim
ahamiya ga ega ekanligi ko` ib chiqildi [6]. Bugungi
kunda yuzlab klas e lash algo i mla i a usulla i
ma jud bo`lishiga qa amay, “uni e sal echim” ma jud
emas, chunki azi aning o`ziga xosligi klas e lash
obyek ining o`ziga xosligi bilan a si lanishi belgilab
olindi.
Klas e lash hujum a ibu la iining
malumo la idan kelib chiqqan xolda, qo`llaniladigan
klas e lash usuli quidagi alabla ga ja ob be ishi ke ak
bo`ladi:
– yuqo i o`lchamli malumo la maydoni –
hujum a ibu la i ko`p sonli a ibu la bilan
a si lanadi, shuning uchun algo i m yuqo i o`lchamli
malumo la azola ida ishlashga moslash i ilgan
bo`lishi ke ak;
– ka a hajmdagi malumo la – gadje la
o`g` isidagi malumo la ha bi hisobo da ida
yangilanib u ishi a shu bilan boshlang`ich namunani
ko`pay i ishi sababli, algo i m ka a hajmdagi
malumo la bilan ishlash uchun kengay i iladigan
bo`lishi ke ak;
– o`lcho la ning a alash u i – hujum a ibu la i
xa i-ha aka la ining a si i miqdo iy a si a
xususiya la ini o`z ichiga oladi, shuning uchun
algo i m ha xil u dagi o`lcho la dan oydalanishga
moslash i ilishi ke ak.
Malumo la ni qay a ishlash usuliga ko` a,
klas e lash ie a xik a noie a xik me odla ga bo`linadi.
Ie a xik usulla ga asosan kichik oq bo`lgan klas e la
ke ma-ke a ishda ka a oqla iga bi lash i iladi yoki
aksincha, ka a klas e la kichik oq bo`lgan
klas e la ga bo`linadi. Ushbu usulla boshlang`ich
elemen la ining izchil kombina siyasi a klas e la
sonining kamayishi bilan a si lanadi. Klas e la
sonining mos a ishda o ishi na ijasida ba cha
elemen la bi xil klas e ga egishli bo`lgunga qada
ja ayon baja iladi. Ie a xik me odla ga asoslangan
usulla dan eng ko`p malum bo`lganla i CURE, ROCK,
CHAMELEON a boshqala bo`lib, bo`linu chi
usulla dan BIRCH, MTS a boshqala . Yuqo ida
kel i ilgan usulla ning bi qa o a zallikla i a
kamchilikla i ma jud. Misol uchun, CURE ha xil
o`lchamdagi a zichlikdagi s e ik bo`lmagan
klas e la ni ya a adi, ammo obek la ning zichligi a
klas e la soni uchun bazi chega ala ni o` na ishni alab
qiladi, bu ha doim ham maqbul echim emas. A alash
u dagi o`lcho la ga ega bo`shliqla ni klas e lash
uchun ROCK obek la o asidagi bog`lanish da ajasi
ushunchasidan oydalanadi - ula ning umumiy
qo`shnila i soni, klas e lash si a i baholash unk siyasi
bilan belgilanadi, ko`p sonli obek la uchun
massh ablanmaydi. CHAMELEON – CURE a ROCK
usulla ini ba a a e ishga asoslangan lo in klas e lash
usuli, ikki a klas e ni bi lash i ish uchun dinamik
simulya siyadan oydalanadi, bu abiiy a bi hil
klas e la ni o` ganishni osonlash i adi, lekin bu
mu akkab ja ayon a aq ga bog`liq xisoblanadi.
BIRCH bo`linu chi hujum ahlil usulla iga
isho a qiladi a cheklangan xo i a hajmidan
oydalangan holda ka a hajmdagi malumo la ni qay a
ishlashga imkon be adi, u malumo la ning bi xil
bo`lmagan aqsimlanishiga asoslanadi, shuningdek,
zichligi yuqo i bo`lgan hududla ni bi a klas e si a ida
58
“Al-Fa g‘oniy a lodla i” elek on ilmiy
ju nali
ISSN 2181-4252. Tom: 1 | Son: 3 | 2025-yil
"Descendan s o Al-Fa ghani" elec onic scien i ic
jou nal.
ISSN 2181-4252. Vol: 1 | Iss: 3 | 2025 yea
Электронный научный журнал "Потомки Аль-
Фаргани"
ISSN 2181-4252. Том: 1 | Выпуск: 3 | 2025 год
h ps://al- a goniy.uz/
qay a ishlaydi, ammo, u kon eks yoki s e ik shakldagi
klas e la ni aj a ib ko` sa adigan aqa aqamli
qiyma la ni qay a ishlashga imkon be adi a chega a
qiyma la ini o` na ish za u a i ham ma jud. MTS sizga
ix iyo iy shakldagi klas e la ni, shu jumladan qa a iq
a konka shakldagi klas e la ni anlash imkonini
be adi, bi nech a op imalla dan eng maqbul echimni
anlaydi, lekin chega ala ga sezgi xisoblanadi [7].
Noie a xik yoki i e a i usulla da klas e la
belgilangan bo`lim sha la iga qa ab, is algan na ijaga
e ishish uchun oydalanu chi omonidan o`zga i ish
imkoniya i bilan shakllan i iladi. Bu usulla ga
quyidagila ki adi: k-means, CLOPE, PAM, o`z-o`zini
ashkil qilu chi Kohonen xa i ala i a boshqala . K-
means usuli juda oddiy a ez qo`llaniladi, algo i m
sha o a ushuna li, lekin ka a malumo la bazala ida
bi qancha cheklo la ga duch keladi. Uning kamchiligi
- bi -bi ining us iga chiqadigan klas e la da
oydalanishning mumkin emasligi a klas e la sonini
ko` sa ish za u a i. CLOPE yuqo i miqyosli a ishlash
ezligiga, klas e la sonini a oma ik anlash
qulayligiga ega, ammo u haddan ashqa i
ko` sa kichla ga juda sezgi . PAM - xuddi k-means
kabi, u oddiy a ez qo`llaniladi, algo i m cheklo la ga
nisba an kam oq sezgi , ammo klas e la sonini
belgilash a ka a malumo la bazala ida sekin ishlash
za u a i ma jud. O`z-o`zidan ashkil e ilgan Kohonen
xa i ala ida uni e sal yaqinlashu chi - ney on a moq
ishla iladi, usulni amalga oshi ish oson, lekin aqa
aqamli malumo la bilan ishlashga imkon be adi,
a moq hajmini minimallash i ish za u a i ham ma jud.
Klas e lash algo i mla ini qo`llash soniga ko` a
bi bosqichli a ko`p bosqichli klas e li usulla ga
bo`linadi.
Qay a ishlangan malumo la hajmini
kengay i ish mumkin bo`lganda, usulla
kengay i iladigan a kengay i ilmaydigan nisba da
a qlanadi.
Klas e lashning baja ilish aq iga ko` a
usulla ni oqimli (on-line) a oqimsiz (o -line)ga
bo`lish mumkin [8.9].
Malumo la ni ahlil qilish usuliga ko` a,
klas e lash qa iy a noqa iy usulla ga bo`linadi. Qa iy
hujum ahlil usulla i X hujum a ibu la ining das labki
o`plamini bi -bi iga mos kelmaydigan bi nech a
kichik o`plamla ga aj a adi. Bundan ashqa i, X bilan
ha qanday obek aqa bi a klas e ga egishli bo`ladi.
Noqa iy hujum ahlil usulla ini qo`llash na ijasida
o`plamla bi aq ning o`zida bi nech a yoki ha o
ba cha klas e la ga egishli bo`lish mumkin, ammo
azolik da ajasi ha xil bo`ladi. Klas e la chega asida
joylashgan gadje la uchun ko`pgina holla da noqa iy
klas e lash aniq oqdan ko` a " abiiy oq" bo`ladi.
Noqa iy klas e lash Bezdek a uning noqa iy c-
osi ala usuli (Fuzzy c-means – FCM) u ayli keng
qo`llanilgan a ishlab chiqilgan, buning na ijasida
klas e chega asida joylashgan gadje la ni klas e ga
anlash imkoni ma jud [10].
No a shan axbo o muxi la ida malumo la
ahlillash a qay a ishlash elemen la ining aniq
klas e ini opish alabi bi muncha qiyin, ayniqsa
yomon yoki zai uzilgan muammola ni hal qilishda
mu akkablik ug`di adi. Noqa iy hujum ahlil usulla i
yo damida ushbu muammola ni kamay i ishimiz
mumkin. Buning na ijasida, noqa iy klas e la a [0,1]
o aliqdan qiyma la ni qabul qilu chi ula ga mos
keladigan azolik unk siyala ini hisobga olgan xolda
muammoni hal qilamiz. Va aniq bo`limning azolik
da ajala i ma i sasining elemen la i qiyma la ni [0,1]
o alig`idan emas, balki ikki elemen li o`plamdan
{0,1} oladi.
Noqa iy klas e lash muammosini hal qilishda
FCM algo i midan oydalanish belgilangan yoki bazi
e is ik qoidala asosida a oma ik a ishda ya a iladi.
Ya a ilgan qoidala boshlang`ich noaniq e ike kala ni
ke ma-ke akomillash i ishning i e a i xususiya iga
ega. Noqa iy klas e la a ula ning ipik akilla ining
azolik unk siyala i qiyma la i ha bi i e a siya
ja ayonida qay a hisoblab chiqiladi. U bosqichla
ke ma-ke ligini ak o iy baja ish shaklida aniqlanadi.
FCM algo i mi ap io i ko` sa ilgan malum sonli
i e a siyala baja ilganda yoki ke ma-ke ikki a
i e a siyada azolik unk siyala i qiyma la i o` asidagi
minimal mu laq a q ap io i belgilangan qiyma dan
kam bo`lmaganda ugaydi [11].
Asosiy noqa iy c-o` acha algo i mida obek a
klas e ma kazi o asidagi maso a s anda E klid
no masi yo damida hisoblanadi. Ruxsa e ilgan
59
“Al-Fa g‘oniy a lodla i” elek on ilmiy
ju nali
ISSN 2181-4252. Tom: 1 | Son: 3 | 2025-yil
"Descendan s o Al-Fa ghani" elec onic scien i ic
jou nal.
ISSN 2181-4252. Vol: 1 | Iss: 3 | 2025 yea
Электронный научный журнал "Потомки Аль-
Фаргани"
ISSN 2181-4252. Том: 1 | Выпуск: 3 | 2025 год
h ps://al- a goniy.uz/
meyo ga ega bo`lgan klas e lash algo i mla ini baja ish
na ijasida ba cha klas e la ning shakli bi xil bo`ladi.
Klas e lash algo i mla i, malumo la ga g`ay ioddiy
uzilmani yuklaydi, bu bazan subop imal na ijala ga
olib keladi [12]. Ushbu kamchilikni ba a a e ish
uchun bi nech a usulla ma jud, ula o asida
Gus a son-Kessel algo i mini ko` ib chiqamiz.
c-o` acha algo i mida asosiy o`zga ish
ek o la o asidagi maso ani hisoblash o mulasiga
massh abli B ma i sasining ki i ilishidi . Gus a son-
Kessel algo i mida ha bi klas e uchun, ya’ni ha bi
i-chi klas e uchun moslashu no masi qo`llaniladi.
Klas e ning o`ziga xos no ma hosil qilu chi ma i sasi
ma jud. Ushbu algo i mda klas e lash ja ayonida
na aqa klas e ma kazla ining koo dina ala i a
noqa iy pa chalanish ma i sasi, balki ba cha klas e la
uchun no ma hosil qilu chi ma i sala ham
op imallash i iladi. Bu u li geome ik shaklla dagi
klas e la ni aj a ish imkonini be adi [11,12,13].
Na ija: Gus a son-Kessel algo i mi quyidagi
bosqichla dan ibo a .
1- bosqich. Noqa iy bo`lim ma i sasini
ya a ish.
2- bosqich. Klas e ma kazla ini hisoblash:
( )
( )
1
1
()
, 1, ,
()
k
k
nmi
A i j
ki
jnm
Ai
i
ax
j q
a


=
=
==


(1)
bu ye da -
k
A

-
i
a
- - elemen ning k-klas e ga
egishlilik da ajasi;
n - malumo la hujum a ibu la iining umumiy
soni;
q - hujum a ibu la ining o`lchanadigan
belgila ining umumiy soni;
ij
x
-
i
pP
- a ibu ining miqdo iy qiyma i;
(1, )m
- noaniqlikni aniqlaydigan, klas e
omonidan xi alashgan a haqiqiy songa eng bo`lgan
eksponensial og`i lik (m > 1).
3- bosqich. k- klas e uchun ko a ia siya
ma i sasini aniqlash:
( )
( )
1
1
( ) ( ) ( )
.
()
k
k
nmi k T i k
A i j j j j
ki
jnm
Ai
i
a x x
B
a


=
=
 −  −
=

(2)
4- bosqich. X a klas e ma kazla idan gadje la
o asidagi maso ani hisoblash:
1
( ) (de ( )) ( ) ( ) .
k
j
i k k k i k T
j j j j j j
B
D x B B x
−

= −    −

(3)
5- bosqich. Noqa iy bo`linish ma i sasi
elemen la ini qay a hisoblash. Aga
0
k
j
B
D
bo`lsa,
quidagi o mula bo`yicha hisoblaymiz:
( )
( )
1
2
11
2
2
1
1
12
2
1
( ) .
k
m
qik
jj
cj
Ai lqil
jj
j
x
a
x

−
−
=
=
=






−




  
=




−










(4)
Aga
0
k
j
B
D=
bo`lsa, unda mos keladigan
noqa iy klas e uchun
( ) 1
ki
a

=
a boshqa uchun
( ) 0
ki
a

=
.
6- bosqich. Sha ekshi u i
( , ) ( , ) ,
kk
k j k j
A A


−
bu ye da
2
1 1 1
( , ) ( ( )) ( ) .
k
mq
nc
k i k
k j A i j j
i k j
A a x

= = =
=−
 
(5)
Aga sha baja ilsa “ uga ish”, aks holda 2-
bosqichga o` iladi.
Klas e lash si a ini baholash uchun S silue i
qiyma idan oydalanishimiz mumkin. Noqa iy
klas e lashda klas e aqami azolik da ajasining
maksimal qiyma i bilan aniqlanadi. Ha bi obek
uchun silue qiyma i quyidagicha i odalanadi:
( ) ( )
( ) ,
max( ( ), ( ))
ii
i
ii
a x b x
Sx a x b x
−
=
(6)
bu ye da
()
i
ax
-
( , 1, )
ii
x x k k c=
- obyek i a
egishli bo`lgan bi xil k klas e hujum a ibu la i
o asidagi o` acha maso a;
60
“Al-Fa g‘oniy a lodla i” elek on ilmiy
ju nali
ISSN 2181-4252. Tom: 1 | Son: 3 | 2025-yil
"Descendan s o Al-Fa ghani" elec onic scien i ic
jou nal.
ISSN 2181-4252. Vol: 1 | Iss: 3 | 2025 yea
Электронный научный журнал "Потомки Аль-
Фаргани"
ISSN 2181-4252. Том: 1 | Выпуск: 3 | 2025 год
h ps://al- a goniy.uz/
()
i
bx
-
i
x
obyek i a k klas e ga eng yaqin
bo`lgan klas e dagi gadje la o asidagi minimal
maso a, ya’ni
i
x
egishli bo`lmagan klas e .
Silue qiyma i [–1:1] o alig`ida yo adi, aga u
salbiy bo`lsa, obek yomon klas e langan hisoblanadi.
Xulosa. Kodni qay a ishla ish hujumla i u li
shaklda bo`lgani uchun ula ni ahlil qilish qiyin.
Klas e lash bu hujumla ni izimlash i ish a umumiy
xususiya la ini aniqlashning sama ali yo`li
hisoblanadi. No a ashan axbo o muhi la ida
(hujumchi nomalum s a egiya qo`llaganda) noqa iy
klas e lash alohida ahamiya ga ega. Klas e lashga
asoslangan a oma ik ahlil izimla i ya a ish o qali
xa sizlikni kuchay i ish mumkin.
Foydalanilgan adabiyo la :
1. N. R. Yusupbeko , A. R. Ma akhimo , H. Z.
Igambe die , and Sh. X. Uma o . An adap i e uzzy-
logic a ic con ol sys em in condi ions o sa u a ed
anspo s eam. 2016. The Scien i ic Wo ld Jou nal
Volume 2016 |A icle ID 6719459 |
h ps://doi.o g/10.1155/2016/6719459.
2. Che o , O., Mylo ano , T., Kond a enko, Y.,
Kacp zyk, J., K eino ich, V., S e anuk, V., Recen
De elopmen s in Da a Science and In elligen Analysis
o In o ma ion, P oceedings o he XVIII In e na ional
Con e ence on Da a Science and In elligen Analysis o
In o ma ion, Kie , Uk aine, 4–7 June 2018; (Eds.)
Se ies: Ad ances in In elligen Sys ems and
Compu ing; Sp inge In e na ional Publishing: Kyi ,
Uk aine, 2019; Volume 836, ISBN 978-3-319-97884-
0.
3. Zgu o sky, M.Z.; Zaychenko, Y.P. The
Fundamen als o Compu a ional In elligence: Sys em
App oach; Se ies: S udies in Compu a ional
In elligence; Sp inge : Cham, Swi ze land, 2017;
Volume 652,ISBN 978-3-319-35160-5.
4. Y. Ge, “A wo-s age uzzy logic con ol me hod
o a ic signal based on a ic u gency
deg ee,” Modelling and Simula ion in Enginee ing,
ol. 2014, A icle ID 694185, 6 pages, 2014.
5. Kond a enko, Y.P.; Kozlo , O.V.; Ge asin,
O.S.; Zapo ozhe s, Y.M. Syn hesis and esea ch o
neu o- uzzy obse e o clamping o ce o mobile
obo au oma ic con ol sys em. In P oceedings o he
2016 IEEE Fi s In e na ional Con e ence on Da a
S eam Mining & P ocessing (DSMP), L i , Uk aine,
23–27 Augus 2016; pp. 90–95.
6. O.O.Za ipo , U.Sh.Kham akulo ,
A.A.Ashu aliye . Me hods and So wa e Tools o
Modeling Dynamic In elligen Sys ems. In e na ional
scien i ic and echnical jou nal Chemical Technlogy.
Con ol and Managemen № 2, pp. 81-87, 2022
7. N. R. Yusupbeko and A. R. Ma akhimo ,
“Syn hesis o he in elligen a ic con ol sys ems in
condi ions sa u a ed anspo s eam,”In e na ional
Jou nal o In e na ional Jou nal o Chemical
Technology, Con ol and Managemen Join ly wi h he
Jou nal o Ko ea Mul imedia Socie y, ol. 3-4, pp. 12–
18, 2015.
8. F. Sa a , F. Ka ay, M. Kamel, L. Nassa , and
K. Goles an, “Recen ad ances on con ex -awa eness
and da a/in o ma ion usion in ITS,” In e na ional
Jou nal o In elligen T anspo a ion Sys ems
Resea ch, ol. 14, no. 1, pp. 1–19, 2016.
9. Kacp zyk, J.; Zad ozny, S.; De T é, G.
Fuzziness in da abase managemen sys ems: Hal a
cen u y o de elopmen s and u u e p ospec s. Fuzzy
Se s Sys . 2015, 281, 300–307.
10. Zadeh, L.A. Fuzzy Se s. In . Con ol 1965, 8,
338–353.
11. Slauddin, F.; Rahman, T.R. A Fuzzy based low-
cos moni o ing module buil wi h Raspbe y Pi–
Py hon–Ja a a chi ec u e. In P oceedings o he 2015
In e na ional Con e ence on Sma Senso s and
Applica ion (ICSSA), Kuala Lumpu , Malaysia, 26–28
May 2015; pp. 127–132.
12. Pozna, C.; Mincule e, N.; P ecup, R.-E.; Kóczy,
L.T.; Ballagi, A. Signa u es: Defini ions, ope a o s and
applica ions o uzzy modeling. Fuzzy Se s Sys . 2012,
201, 86–104.
13. У.Ш.Xамракулов, А.А.Ашуралиев, "Нейрон
тармоқлари ахборотни қайта ишлаш воситаси
сифатида", UZA ILM-FAN Elek on ju nal 2022 йил
июнь ойи сони №6 (32) h ps://uza.uz/pos s/385584