NORAVSHAN AXBOROT MUHITLARIDA KODNI QAYTA ISHLATISH HUJUMLARINI KLASTERLASH MASALALARI YORDAMIDA TAHLILLASH TIZIMINI HOSIL QILISH

56 “Al-Fa g‘oniy a lodla i” elek on ilmiy ju nali ISSN 2181-4252. Tom: 1 | Son: 3 | 2025-yil "Descendan s o Al-Fa ghani" elec onic scien i ic jou nal. ISSN 2181-4252. Vol: 1 | Iss: 3 | 2025 yea Электронный научный журнал "Потомки Аль- Фаргани" ISSN 2181-4252. Том: 1 | Выпуск: 3 | 2025 год h ps://al- a goniy.uz/ NORAVSHAN AXBOROT MUHITLARIDA KODNI QAYTA ISHLATISH HUJUMLARINI KLASTERLASH MASALALARI YORDAMIDA TAHLILLASH TIZIMINI HOSIL QILISH Xam akulo Umidjon Sha abidino ich, Islom Ka imo nomidagi Toshken da la exnika uni e si e i, Axbo o la ga ishlo be ish a boshqa ish izimla i ka ed asi do sen i, DSc. Toshken , O`zbekis on Ashu aliye Alishe jon Abdumaliko ich, Islom Ka imo nomidagi Toshken da la exnika uni e si e i, Axbo o la ga ishlo be ish a boshqa ish izimla i ka ed asi ayanch dok a an i, Toshken , O`zbekis on abdumaliko ichaa@mail. u Anno a siya: Mazku ilmiy- adqiqo ishida no a shan axbo o muhi la ida kodni qay a ishla ish hujumla ini ahlil qilish a ula ni gu uhlash masalala i o` ganilgan. Hujumla ning o`za o bog`liq pa ame la ini aniqlash uchun klas e lash usulla i qo`llanildi. Tadqiqo da hujumla ning u li xususiya la ini aniqlash hamda ula ni gu uhlash uchun klas e lash usulla idan oydalanishga alohida e ibo qa a ildi. Ishlab chiqilgan in ellek ual izim hujumla ni ezko baholash a eal aq sha oi ida ula ga qa shi sama ali qa o qabul qilish imkonini be adi. Kali so‘zla : no a shan axbo o muhi i, kodni qay a ishla ish hujumla i, klas e lash, ahlil izimi, axbo o xa sizligi. Ki ish. Zamona iy axbo o izimla ida xa sizlikka ahdidla juda ez ko`paymoqda. Ula dan eng xa lila i – kodni qay a ishla ish hujumla i (Code- Reuse A acks: ROP, JOP, Re u n- o-libc, FOP). Bu hujumla ning umumiy xususiya i – yangi za a li kod yozish o` niga ma jud kod agmen la ini (gadje la ni) qay a ishla ish. Hozi gi aq da hujumla ning u la i a usulla i u licha, ula ni izimlash i ish a ahlil qilish qiyin. Shuning uchun ula ni klas e lash o qali ahlil qilish sama ali echim si a ida akli qilinmoqda. Kodni qay a ishla ish hujumla ini klas e lash o qali ahlil qilish ula ni u la ga bo`lish a umumiy xususiya la ini aniqlash imkonini be adi. Masalan, hujumla a ibu la i: gadje la soni, gadje la u i (call, e , jmp), gadje chuqu ligi, s ekni o`zga i ish usuli, hamda himoyala ni aylanib o` ish mexanizmi (ASLR, DEP bypass). Bu a ibu la asosida hujumla me ik azoda ek o la si a ida qa aladi a ula o` asidagi o`xshashlik “maso a” o qali aniqlanadi. Klas e lash quidagi alabla ni o`z ichiga oladi[1]: – Ha bi klas e muayyan u dagi hujumla ni (masalan, ROP usulla i) o`z ichiga olishi ke ak. – Ba cha hujumla malum klas e la ga aqsimlanishi za u . – Hujum namunala i bi aq ning o`zida ikki xil klas e ga ki masligi (qa iy klas e lash) yoki bi nech a klas e ga malum da ajada egishli bo`lishi mumkin (noqa iy klas e lash). Adabiyo la ahlili a me odologiya. Malumo la ni klas e li ahlillash na ijasida X hujum a ibu la i (gadje la , usulla ) bi nech a kichik o`plamla ga bo`linadi. Na ijada bo`lingan o`plamla dagi obek la boshqa klas e la ning hujum a ibu la iga qa aganda bi -bi i bilan o`xshashlikga ega bo`ladi. Me ik azodagi “o`xshashlik” maso asi o qali aniqlanadi [2, 3]. Klas e li ahlillash algo i mla i o`plamla dagi hujum a ibu la i bilan ishlaydi. Ha bi X obek Хi = (x1,...,xd) xususiya la ek o i bilan aniqlanadi. xi, i=1,...,d komponen la hujum a ibu la i ning alohida xususiya la i xisoblanadi. Obek xususiya la maydonining o`lchami obek xususiya la soni d ni belgilaydi. 57 “Al-Fa g‘oniy a lodla i” elek on ilmiy ju nali ISSN 2181-4252. Tom: 1 | Son: 3 | 2025-yil "Descendan s o Al-Fa ghani" elec onic scien i ic jou nal. ISSN 2181-4252. Vol: 1 | Iss: 3 | 2025 yea Электронный научный журнал "Потомки Аль- Фаргани" ISSN 2181-4252. Том: 1 | Выпуск: 3 | 2025 год h ps://al- a goniy.uz/ Gadje la xususiya la ining ba cha ek o la idan ashkil opgan o`plam М = ( X1,..., Xn) bilan belgilanadi, bu ye da М = ( X1,..., Xn) M dan “bi -bi iga yaqin” hujum a ibu la i ning kichik o`plami klas e xisoblanadi. Хi a Хj a hujum a ibu la i o asidagi D(Хi , Хj) maso a anlangan ko` sa kichga asoslangan x xususiya la azosida aniqlanadi [4,]. O` ganilayo gan hujum a ibu la i o`plamla idagi klas e la ni aniqlashda qo`yidagi alabla qo`yiladi [5]: – ha bi klas e ning as i i xususiya la ining o`xshash qiyma la iga ko` a mos hujum a ibu la ini o`z ichiga olgan bi hil oi a si a ida i odalanishi ke ak; – o` ganilayo gan ba cha hujum a ibu la i o`plami ha bi klas e la o asida aqsimlanishi ke ak, boshqacha ay ganda, o`liq bo`lishi ke ak; – o` ganilayo gan populya siya’ning ha bi obyek i bi aq ning o`zida ikki xil klas e ga egishli bo`lmasligi ke ak, ya’ni klas e la bi -bi ini is isno qilishi ke ak. Yuqo idagila ga ko` a, klas e li ahlil qilish algo i mla i a usulla i das labki malumo la ni ahlil qilish osi asi si a ida ko`p o`lcho li malumo la o`plamla ida modella ni qidi ishda muxim ahamiya ga ega ekanligi ko` ib chiqildi [6]. Bugungi kunda yuzlab klas e lash algo i mla i a usulla i ma jud bo`lishiga qa amay, “uni e sal echim” ma jud emas, chunki azi aning o`ziga xosligi klas e lash obyek ining o`ziga xosligi bilan a si lanishi belgilab olindi. Klas e lash hujum a ibu la iining malumo la idan kelib chiqqan xolda, qo`llaniladigan klas e lash usuli quidagi alabla ga ja ob be ishi ke ak bo`ladi: – yuqo i o`lchamli malumo la maydoni – hujum a ibu la i ko`p sonli a ibu la bilan a si lanadi, shuning uchun algo i m yuqo i o`lchamli malumo la azola ida ishlashga moslash i ilgan bo`lishi ke ak; – ka a hajmdagi malumo la – gadje la o`g` isidagi malumo la ha bi hisobo da ida yangilanib u ishi a shu bilan boshlang`ich namunani ko`pay i ishi sababli, algo i m ka a hajmdagi malumo la bilan ishlash uchun kengay i iladigan bo`lishi ke ak; – o`lcho la ning a alash u i – hujum a ibu la i xa i-ha aka la ining a si i miqdo iy a si a xususiya la ini o`z ichiga oladi, shuning uchun algo i m ha xil u dagi o`lcho la dan oydalanishga moslash i ilishi ke ak. Malumo la ni qay a ishlash usuliga ko` a, klas e lash ie a xik a noie a xik me odla ga bo`linadi. Ie a xik usulla ga asosan kichik oq bo`lgan klas e la ke ma-ke a ishda ka a oqla iga bi lash i iladi yoki aksincha, ka a klas e la kichik oq bo`lgan klas e la ga bo`linadi. Ushbu usulla boshlang`ich elemen la ining izchil kombina siyasi a klas e la sonining kamayishi bilan a si lanadi. Klas e la sonining mos a ishda o ishi na ijasida ba cha elemen la bi xil klas e ga egishli bo`lgunga qada ja ayon baja iladi. Ie a xik me odla ga asoslangan usulla dan eng ko`p malum bo`lganla i CURE, ROCK, CHAMELEON a boshqala bo`lib, bo`linu chi usulla dan BIRCH, MTS a boshqala . Yuqo ida kel i ilgan usulla ning bi qa o a zallikla i a kamchilikla i ma jud. Misol uchun, CURE ha xil o`lchamdagi a zichlikdagi s e ik bo`lmagan klas e la ni ya a adi, ammo obek la ning zichligi a klas e la soni uchun bazi chega ala ni o` na ishni alab qiladi, bu ha doim ham maqbul echim emas. A alash u dagi o`lcho la ga ega bo`shliqla ni klas e lash uchun ROCK obek la o asidagi bog`lanish da ajasi ushunchasidan oydalanadi - ula ning umumiy qo`shnila i soni, klas e lash si a i baholash unk siyasi bilan belgilanadi, ko`p sonli obek la uchun massh ablanmaydi. CHAMELEON – CURE a ROCK usulla ini ba a a e ishga asoslangan lo in klas e lash usuli, ikki a klas e ni bi lash i ish uchun dinamik simulya siyadan oydalanadi, bu abiiy a bi hil klas e la ni o` ganishni osonlash i adi, lekin bu mu akkab ja ayon a aq ga bog`liq xisoblanadi. BIRCH bo`linu chi hujum ahlil usulla iga isho a qiladi a cheklangan xo i a hajmidan oydalangan holda ka a hajmdagi malumo la ni qay a ishlashga imkon be adi, u malumo la ning bi xil bo`lmagan aqsimlanishiga asoslanadi, shuningdek, zichligi yuqo i bo`lgan hududla ni bi a klas e si a ida 58 “Al-Fa g‘oniy a lodla i” elek on ilmiy ju nali ISSN 2181-4252. Tom: 1 | Son: 3 | 2025-yil "Descendan s o Al-Fa ghani" elec onic scien i ic jou nal. ISSN 2181-4252. Vol: 1 | Iss: 3 | 2025 yea Электронный научный журнал "Потомки Аль- Фаргани" ISSN 2181-4252. Том: 1 | Выпуск: 3 | 2025 год h ps://al- a goniy.uz/ qay a ishlaydi, ammo, u kon eks yoki s e ik shakldagi klas e la ni aj a ib ko` sa adigan aqa aqamli qiyma la ni qay a ishlashga imkon be adi a chega a qiyma la ini o` na ish za u a i ham ma jud. MTS sizga ix iyo iy shakldagi klas e la ni, shu jumladan qa a iq a konka shakldagi klas e la ni anlash imkonini be adi, bi nech a op imalla dan eng maqbul echimni anlaydi, lekin chega ala ga sezgi xisoblanadi [7]. Noie a xik yoki i e a i usulla da klas e la belgilangan bo`lim sha la iga qa ab, is algan na ijaga e ishish uchun oydalanu chi omonidan o`zga i ish imkoniya i bilan shakllan i iladi. Bu usulla ga quyidagila ki adi: k-means, CLOPE, PAM, o`z-o`zini ashkil qilu chi Kohonen xa i ala i a boshqala . K- means usuli juda oddiy a ez qo`llaniladi, algo i m sha o a ushuna li, lekin ka a malumo la bazala ida bi qancha cheklo la ga duch keladi. Uning kamchiligi - bi -bi ining us iga chiqadigan klas e la da oydalanishning mumkin emasligi a klas e la sonini ko` sa ish za u a i. CLOPE yuqo i miqyosli a ishlash ezligiga, klas e la sonini a oma ik anlash qulayligiga ega, ammo u haddan ashqa i ko` sa kichla ga juda sezgi . PAM - xuddi k-means kabi, u oddiy a ez qo`llaniladi, algo i m cheklo la ga nisba an kam oq sezgi , ammo klas e la sonini belgilash a ka a malumo la bazala ida sekin ishlash za u a i ma jud. O`z-o`zidan ashkil e ilgan Kohonen xa i ala ida uni e sal yaqinlashu chi - ney on a moq ishla iladi, usulni amalga oshi ish oson, lekin aqa aqamli malumo la bilan ishlashga imkon be adi, a moq hajmini minimallash i ish za u a i ham ma jud. Klas e lash algo i mla ini qo`llash soniga ko` a bi bosqichli a ko`p bosqichli klas e li usulla ga bo`linadi. Qay a ishlangan malumo la hajmini kengay i ish mumkin bo`lganda, usulla kengay i iladigan a kengay i ilmaydigan nisba da a qlanadi. Klas e lashning baja ilish aq iga ko` a usulla ni oqimli (on-line) a oqimsiz (o -line)ga bo`lish mumkin [8.9]. Malumo la ni ahlil qilish usuliga ko` a, klas e lash qa iy a noqa iy usulla ga bo`linadi. Qa iy hujum ahlil usulla i X hujum a ibu la ining das labki o`plamini bi -bi iga mos kelmaydigan bi nech a kichik o`plamla ga aj a adi. Bundan ashqa i, X bilan ha qanday obek aqa bi a klas e ga egishli bo`ladi. Noqa iy hujum ahlil usulla ini qo`llash na ijasida o`plamla bi aq ning o`zida bi nech a yoki ha o ba cha klas e la ga egishli bo`lish mumkin, ammo azolik da ajasi ha xil bo`ladi. Klas e la chega asida joylashgan gadje la uchun ko`pgina holla da noqa iy klas e lash aniq oqdan ko` a " abiiy oq" bo`ladi. Noqa iy klas e lash Bezdek a uning noqa iy c- osi ala usuli (Fuzzy c-means – FCM) u ayli keng qo`llanilgan a ishlab chiqilgan, buning na ijasida klas e chega asida joylashgan gadje la ni klas e ga anlash imkoni ma jud [10]. No a shan axbo o muxi la ida malumo la ahlillash a qay a ishlash elemen la ining aniq klas e ini opish alabi bi muncha qiyin, ayniqsa yomon yoki zai uzilgan muammola ni hal qilishda mu akkablik ug`di adi. Noqa iy hujum ahlil usulla i yo damida ushbu muammola ni kamay i ishimiz mumkin. Buning na ijasida, noqa iy klas e la a [0,1] o aliqdan qiyma la ni qabul qilu chi ula ga mos keladigan azolik unk siyala ini hisobga olgan xolda muammoni hal qilamiz. Va aniq bo`limning azolik da ajala i ma i sasining elemen la i qiyma la ni [0,1] o alig`idan emas, balki ikki elemen li o`plamdan {0,1} oladi. Noqa iy klas e lash muammosini hal qilishda FCM algo i midan oydalanish belgilangan yoki bazi e is ik qoidala asosida a oma ik a ishda ya a iladi. Ya a ilgan qoidala boshlang`ich noaniq e ike kala ni ke ma-ke akomillash i ishning i e a i xususiya iga ega. Noqa iy klas e la a ula ning ipik akilla ining azolik unk siyala i qiyma la i ha bi i e a siya ja ayonida qay a hisoblab chiqiladi. U bosqichla ke ma-ke ligini ak o iy baja ish shaklida aniqlanadi. FCM algo i mi ap io i ko` sa ilgan malum sonli i e a siyala baja ilganda yoki ke ma-ke ikki a i e a siyada azolik unk siyala i qiyma la i o` asidagi minimal mu laq a q ap io i belgilangan qiyma dan kam bo`lmaganda ugaydi [11]. Asosiy noqa iy c-o` acha algo i mida obek a klas e ma kazi o asidagi maso a s anda E klid no masi yo damida hisoblanadi. Ruxsa e ilgan 59 “Al-Fa g‘oniy a lodla i” elek on ilmiy ju nali ISSN 2181-4252. Tom: 1 | Son: 3 | 2025-yil "Descendan s o Al-Fa ghani" elec onic scien i ic jou nal. ISSN 2181-4252. Vol: 1 | Iss: 3 | 2025 yea Электронный научный журнал "Потомки Аль- Фаргани" ISSN 2181-4252. Том: 1 | Выпуск: 3 | 2025 год h ps://al- a goniy.uz/ meyo ga ega bo`lgan klas e lash algo i mla ini baja ish na ijasida ba cha klas e la ning shakli bi xil bo`ladi. Klas e lash algo i mla i, malumo la ga g`ay ioddiy uzilmani yuklaydi, bu bazan subop imal na ijala ga olib keladi [12]. Ushbu kamchilikni ba a a e ish uchun bi nech a usulla ma jud, ula o asida Gus a son-Kessel algo i mini ko` ib chiqamiz. c-o` acha algo i mida asosiy o`zga ish ek o la o asidagi maso ani hisoblash o mulasiga massh abli B ma i sasining ki i ilishidi . Gus a son- Kessel algo i mida ha bi klas e uchun, ya’ni ha bi i-chi klas e uchun moslashu no masi qo`llaniladi. Klas e ning o`ziga xos no ma hosil qilu chi ma i sasi ma jud. Ushbu algo i mda klas e lash ja ayonida na aqa klas e ma kazla ining koo dina ala i a noqa iy pa chalanish ma i sasi, balki ba cha klas e la uchun no ma hosil qilu chi ma i sala ham op imallash i iladi. Bu u li geome ik shaklla dagi klas e la ni aj a ish imkonini be adi [11,12,13]. Na ija: Gus a son-Kessel algo i mi quyidagi bosqichla dan ibo a . 1- bosqich. Noqa iy bo`lim ma i sasini ya a ish. 2- bosqich. Klas e ma kazla ini hisoblash: ( ) ( ) 1 1 () , 1, , () k k nmi A i j ki jnm Ai i ax j q a   = = ==   (1) bu ye da - k A  - i a - - elemen ning k-klas e ga egishlilik da ajasi; n - malumo la hujum a ibu la iining umumiy soni; q - hujum a ibu la ining o`lchanadigan belgila ining umumiy soni; ij x - i pP - a ibu ining miqdo iy qiyma i; (1, )m - noaniqlikni aniqlaydigan, klas e omonidan xi alashgan a haqiqiy songa eng bo`lgan eksponensial og`i lik (m > 1). 3- bosqich. k- klas e uchun ko a ia siya ma i sasini aniqlash: ( ) ( ) 1 1 ( ) ( ) ( ) . () k k nmi k T i k A i j j j j ki jnm Ai i a x x B a   = =  −  − =  (2) 4- bosqich. X a klas e ma kazla idan gadje la o asidagi maso ani hisoblash: 1 ( ) (de ( )) ( ) ( ) . k j i k k k i k T j j j j j j B D x B B x −  = −    −  (3) 5- bosqich. Noqa iy bo`linish ma i sasi elemen la ini qay a hisoblash. Aga 0 k j B D bo`lsa, quidagi o mula bo`yicha hisoblaymiz: ( ) ( ) 1 2 11 2 2 1 1 12 2 1 ( ) . k m qik jj cj Ai lqil jj j x a x  − − = = =       −        =     −           (4) Aga 0 k j B D= bo`lsa, unda mos keladigan noqa iy klas e uchun ( ) 1 ki a  = a boshqa uchun ( ) 0 ki a  = . 6- bosqich. Sha ekshi u i ( , ) ( , ) , kk k j k j A A   − bu ye da 2 1 1 1 ( , ) ( ( )) ( ) . k mq nc k i k k j A i j j i k j A a x  = = = =−   (5) Aga sha baja ilsa “ uga ish”, aks holda 2- bosqichga o` iladi. Klas e lash si a ini baholash uchun S silue i qiyma idan oydalanishimiz mumkin. Noqa iy klas e lashda klas e aqami azolik da ajasining maksimal qiyma i bilan aniqlanadi. Ha bi obek uchun silue qiyma i quyidagicha i odalanadi: ( ) ( ) ( ) , max( ( ), ( )) ii i ii a x b x Sx a x b x − = (6) bu ye da () i ax - ( , 1, ) ii x x k k c= - obyek i a egishli bo`lgan bi xil k klas e hujum a ibu la i o asidagi o` acha maso a; 60 “Al-Fa g‘oniy a lodla i” elek on ilmiy ju nali ISSN 2181-4252. Tom: 1 | Son: 3 | 2025-yil "Descendan s o Al-Fa ghani" elec onic scien i ic jou nal. ISSN 2181-4252. Vol: 1 | Iss: 3 | 2025 yea Электронный научный журнал "Потомки Аль- Фаргани" ISSN 2181-4252. Том: 1 | Выпуск: 3 | 2025 год h ps://al- a goniy.uz/ () i bx - i x obyek i a k klas e ga eng yaqin bo`lgan klas e dagi gadje la o asidagi minimal maso a, ya’ni i x egishli bo`lmagan klas e . Silue qiyma i [–1:1] o alig`ida yo adi, aga u salbiy bo`lsa, obek yomon klas e langan hisoblanadi. Xulosa. Kodni qay a ishla ish hujumla i u li shaklda bo`lgani uchun ula ni ahlil qilish qiyin. Klas e lash bu hujumla ni izimlash i ish a umumiy xususiya la ini aniqlashning sama ali yo`li hisoblanadi. No a ashan axbo o muhi la ida (hujumchi nomalum s a egiya qo`llaganda) noqa iy klas e lash alohida ahamiya ga ega. Klas e lashga asoslangan a oma ik ahlil izimla i ya a ish o qali xa sizlikni kuchay i ish mumkin. Foydalanilgan adabiyo la : 1. N. R. Yusupbeko , A. R. Ma akhimo , H. Z. Igambe die , and Sh. X. Uma o . An adap i e uzzy- logic a ic con ol sys em in condi ions o sa u a ed anspo s eam. 2016. The Scien i ic Wo ld Jou nal Volume 2016 |A icle ID 6719459 | h ps://doi.o g/10.1155/2016/6719459. 2. Che o , O., Mylo ano , T., Kond a enko, Y., Kacp zyk, J., K eino ich, V., S e anuk, V., Recen De elopmen s in Da a Science and In elligen Analysis o In o ma ion, P oceedings o he XVIII In e na ional Con e ence on Da a Science and In elligen Analysis o In o ma ion, Kie , Uk aine, 4–7 June 2018; (Eds.) Se ies: Ad ances in In elligen Sys ems and Compu ing; Sp inge In e na ional Publishing: Kyi , Uk aine, 2019; Volume 836, ISBN 978-3-319-97884- 0. 3. Zgu o sky, M.Z.; Zaychenko, Y.P. The Fundamen als o Compu a ional In elligence: Sys em App oach; Se ies: S udies in Compu a ional In elligence; Sp inge : Cham, Swi ze land, 2017; Volume 652,ISBN 978-3-319-35160-5. 4. Y. Ge, “A wo-s age uzzy logic con ol me hod o a ic signal based on a ic u gency deg ee,” Modelling and Simula ion in Enginee ing, ol. 2014, A icle ID 694185, 6 pages, 2014. 5. Kond a enko, Y.P.; Kozlo , O.V.; Ge asin, O.S.; Zapo ozhe s, Y.M. Syn hesis and esea ch o neu o- uzzy obse e o clamping o ce o mobile obo au oma ic con ol sys em. In P oceedings o he 2016 IEEE Fi s In e na ional Con e ence on Da a S eam Mining & P ocessing (DSMP), L i , Uk aine, 23–27 Augus 2016; pp. 90–95. 6. O.O.Za ipo , U.Sh.Kham akulo , A.A.Ashu aliye . Me hods and So wa e Tools o Modeling Dynamic In elligen Sys ems. In e na ional scien i ic and echnical jou nal Chemical Technlogy. Con ol and Managemen № 2, pp. 81-87, 2022 7. N. R. Yusupbeko and A. R. Ma akhimo , “Syn hesis o he in elligen a ic con ol sys ems in condi ions sa u a ed anspo s eam,”In e na ional Jou nal o In e na ional Jou nal o Chemical Technology, Con ol and Managemen Join ly wi h he Jou nal o Ko ea Mul imedia Socie y, ol. 3-4, pp. 12– 18, 2015. 8. F. Sa a , F. Ka ay, M. Kamel, L. Nassa , and K. Goles an, “Recen ad ances on con ex -awa eness and da a/in o ma ion usion in ITS,” In e na ional Jou nal o In elligen T anspo a ion Sys ems Resea ch, ol. 14, no. 1, pp. 1–19, 2016. 9. Kacp zyk, J.; Zad ozny, S.; De T é, G. Fuzziness in da abase managemen sys ems: Hal a cen u y o de elopmen s and u u e p ospec s. Fuzzy Se s Sys . 2015, 281, 300–307. 10. Zadeh, L.A. Fuzzy Se s. In . Con ol 1965, 8, 338–353. 11. Slauddin, F.; Rahman, T.R. A Fuzzy based low- cos moni o ing module buil wi h Raspbe y Pi– Py hon–Ja a a chi ec u e. In P oceedings o he 2015 In e na ional Con e ence on Sma Senso s and Applica ion (ICSSA), Kuala Lumpu , Malaysia, 26–28 May 2015; pp. 127–132. 12. Pozna, C.; Mincule e, N.; P ecup, R.-E.; Kóczy, L.T.; Ballagi, A. Signa u es: Defini ions, ope a o s and applica ions o uzzy modeling. Fuzzy Se s Sys . 2012, 201, 86–104. 13. У.Ш.Xамракулов, А.А.Ашуралиев, "Нейрон тармоқлари ахборотни қайта ишлаш воситаси сифатида", UZA ILM-FAN Elek on ju nal 2022 йил июнь ойи сони №6 (32) h ps://uza.uz/pos s/385584