1
Oxypoda a da Sha p (Coleop e a: S aphylinidae), ga unek kusaka
nowy dla Polski
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17283935
Paweł Jałoszyński
Muzeum P zy odnicze Uniwe sy e u W ocławskiego, l. Sienkiewicza 21, 50-335 W ocław, Polska,
e-mail: [email p o ec ed], ORCID: 0000-0003-2973-1803
ABSTRACT. Oxypoda a da Sha p (Coleop e a: S aphylinidae), a species o o e bee le new o Poland.
Oxypoda (Bessopo a) a da Sha p is eco ded om Poland o he i s ime, based on a emale specimen
collec ed in he Bieb za Na ional Pa k. Diagnos ic cha ac e s o his species and i s highly simila ela i e
O. b achyp e a (S ephens) a e illus a ed and discussed.
KEY WORDS: Coleop e a, S aphylinidae, Aleocha inae, Oxypodini, aunis ics, Poland, Bieb za NP.
WSTĘP
Dwa podobne do siebie ga unki kusaków z pod odziny Aleocha inae, Oxypoda
a da Sha p, 1871 i O. b achyp e a (S ephens, 1832), są na yle udne do oz óżnienia,
że dane do yczące ich wys ępowania w wielu k ajach wymagają we y ikacji. Poza
podobieńs wem zewnę znym, omalże iden ycznymi spe ma ekami i ba dzo podobnymi
apa a ami kopulacyjnymi samców, obydwa ga unki wys ępują w dwóch o mach
mo ologicznych (niezależnych od płci), k ó ko- i długosk zydłej, co doda kowo u udnia
iden y ikację. Fo ma k ó kosk zydła ma pok ywy k ó sze w s osunku do p zedplecza
i sk zydła ba dzo k ó kie, nie unkcjonalne; o ma długosk zydła ( zadka) ma nieznacznie
dłuższe pok ywy w s osunku do p zedplecza i w pełni wyksz ałcone sk zydła.
Chociaż Sha p (1871), mimo dysponowania niewielkim ma e iałem, p awidłowo
podał cechy diagnos yczne óżniące O. a da od wcześniej opisanej O. b achyp e a,
większość późniejszych au o ów albo poddawała w wą pliwość od ębny s a us O. a da
(np. Ganglbaue 1895, Be nhaue 1902, Be nhaue & Schee pel z 1926, Joy
1932, Ho ion 1967, Pope 1977), albo błędnie e ga unki oznaczała. Ten d ugi p zypadek
jes szczególnie ażący w p zypadku p acy Whi eheada (1996), k ó y wp awdzie
p zedysku ował p oblem od ębności ych dwóch aksonów, jednak nie zbadał ma e iału
ypowego i błędnie uznał wszys kie długosk zydłe osobniki za O. a da, a k ó kosk zydłe
za O. b achyp e a. Analiza jego eks u suge uje, że w zeczywis ości większość okazów,
k ó e uznał za O. a da, należała do d ugiego ga unku (Assing 2012).
Assing (2012) p zes udiował ma e iał ypowy obydwu ga unków o az blisko 8500
okazów pochodzących z Niemiec. Tak ob i y ma e iał pozwolił nie ylko ozs zygnąć
wą pliwości na u y aksonomicznej, ale ównież p zeanalizować enologię i p e e encje
siedliskowe. Oxypoda a da zos ała uznana za ga unek od ębny od O. b achyp e a
i wskazano s abilne óżnice mo ologiczne, pozwalające e kusaki oz óżnić.
Ac a en omologica silesiana
Vol. 33: (online 046): 1–5 ISSN 1230-7777, ISSN 2353-1703 (online) By om, Oc obe 7, 2025
2
MATERIAŁ I METODY
Okaz O. a da zos ał odłowiony pop zez p zesiewanie gnijącej oślinności i manualną
eks akcję żywych ch ząszczy. Okaz po ównano z polskimi kusakami z ga unku
O. b achyp e a znajdującymi się w kolekcji au o a o az blisko sześćdziesięcioma okazami
O. a da i ponad osiemdziesięcioma okazami O. b achyp e a oznaczonymi p zez Volke a
Assinga, pochodzącymi z Niemiec i znajdującymi się w jego zbio ze zdeponowanym
w Na u his o isches Museum Wien, Wiedeń, Aus ia. Okazy s o og a owano za pomocą
kame y G yphax P okyon (Jenop ik) zamon owanej na binokula ze Leica M205C,
a edeagusy i spe ma eki w p epa a ach mik oskopowych za pomocą apa a u Nikon
D7500 zamon owanego na mik oskopie Nikon Eclipse Ni. Okaz dowodowy znajduje
się w kolekcji au o a.
WYNIKI
Oxypoda (Bessopo a) a da Sha p, 1871
(Ryc. 1–10)
Bieb zański Pa k Na odowy, Moca ze, [EE90] 53.299N, 22.466E, łąki w pobliżu
p omu, p zesiana gnijąca oślinność, 1 ♀, 28.05.2022, leg. P. Jałoszyński.
Ga unek en do ychczas znany był z Danii, Szwecji, Niemiec i Wielkiej B y anii
(Szkocja) (Assing 2012). Ze względu na możliwość błędnej iden y ikacji, część
do ychczasowych eko dów jes jednak niepewna. Assing (2012) zauważył, że
w p zypadku niek ó ych doniesień do yczących ego ga unku o az O. b achyp e a,
podawane p zez au o ów ś odowisko wys ępowania (pa z uwagi poniżej) suge uje
błędy w oznaczeniach. Z ych powodów ozmieszczenie obydwu ga unków jes słabo
poznane.
DYSKUSJA
Oxypoda a da (Ryc. 1) óżni się od niezwykle podobnej O. b achyp e a (Ryc.
2) znacznie większym pła em ś odkowym edeagusa w s osunku do ozmia ów ciała
(na Ryc. 3–4 o az 7–8 edeagusy pokazane zos ały w ej samej skali) i nieco inaczej
uksz ał owanym jego wie zchołkiem w zucie bocznym. Cechy zewnę zne o p zecię nie
dłuższe i sze sze ciało, p zecię nie dłuższe pok ywy (za ówno u o my k ó ko- jak
i długosk zydłej), nieco ciemniejsza pigmen acja i gęściejsze punk owanie e gi u VII
u O. a da. Zda zają się jednak wyją kowo małe i wyją kowo jasne okazy O. a da o az
wyją kowo duże i ciemne O. b achyp e a, w akich p zypadkach samce można oz óżnić
ylko na pods awie apa a ów kopulacyjnych. Ze względu na małe ozmia y ciała óżnice
w punk owaniu odwłoka są ba dzo udne do oceny, nawe jeśli dysponuje się ba dzo
dob ym sp zę em op ycznym. Assing (2012) suge uje, że spe ma eki wykazują s ałą
óżnicę w długości inwaginacji na szczycie ecep aculum. Ta inwaginacja u samic
O. a da jes k ó sza niż u O. b achyp e a (Ryc. 6 s. 10, cecha zaznaczona s załką),
ba dziej lejkowa a. W p ak yce może o być cecha udna do oceny, jeśli nie dysponuje
się dłuższą se ią okazów odłowionych wspólnie z samcami i ma e iałem po ównawczym
obydwu ga unków.
Ac a en . siles. 33 (online 046) By om, Oc obe 7, 2025
3
Ryc. 1–2. K ó kosk zydłe o my Oxypoda a da (1) i O. b achyp e a (2) ( o . P. Jałoszyński).
Figs. 1–2. B achyp e ous o ms o Oxypoda a da (1) and O. b achyp e a (2) (pho os P. Jałoszyński).
Ac a en . siles. 33 (online 046) By om, Oc obe 7, 2025
4
Ba dzo pomocne w iden y ikacji są p e e encje siedliskowe ych ga unków, chociaż
znane są ba dzo nieliczne p zypadki wspólnego ich wys ępowania na ych samych
s anowiskach. Według Assinga (2012), obydwa e kusaki poławiano w Niemczech na
e enach o wa ych, nie wys ępują one w lasach. Oxypoda b achyp e a związana jes
z nizinnymi, nasłonecznionymi s anowiskami na piaskach lub glebach wapiennych,
szczególnie licznie była poławiana na suchych, kse o e mo ilnych w zosowiskach
i mu awach psammo ilnych. Oxypoda a da zdecydowanie p e e uje wilgo ne siedliska
na cięższych glebach, a jeśli wys ępuje na glebach wapiennych, są o wilgo ne łąki, pola
up awne lub e eny ok esowo zalewane. Nie była poławiana na mu awach psammo ilnych
i w innych suchych habi a ach. Assing (2012) zauważył, że na s anowiskach, na k ó ych
k ó yś z ych ga unków jes pospoli y, d ugi nie wys ępuje. Wspólne wys ępowanie
do yczyło łąk wzdłuż wyb zeży mo skich, pól up awnych i nieuży ków olnych.
W każdym z ych p zypadków k ó yś ze współwys ępujących ga unków był obecny
Ryc. 3–10. Oxypoda a da (3–6) i O. b achyp e a (7–10). Edeagus (3, 4, 7, 8) i spe ma eka (5, 6, 9, 10).
S załki wskazują inwaginację ecep aculum o znaczeniu diagnos ycznym ( o . P. Jałoszyński).
Figs. 3–10. Oxypoda a da (3–6) and O. b achyp e a (7–10). Aedeagus (3, 4, 7, 8) and spe ma heca (5, 6, 9, 10).
A owheads indica e in agina ion o ecep aculum o diagnos ic impo ance (pho os P. Jałoszyński).
Ac a en . siles. 33 (online 046) By om, Oc obe 7, 2025
5
wyłącznie jako o ma długosk zydła. W Polsce O. b achyp e a wys ępuje m.in.
w po zuconych wy obiskach piasku o oczonych ozległymi mu awami (Jałoszyński,
obse wacje własne), a okaz O. a da będący p zedmio em niniejszej publikacji zos ał
odłowiony na ok esowo zalewanej łące nad Bieb zą.
PIŚMIENNICTWO
Assing V. 2012. On he axonomy and na u al his o y o Oxypoda b achyp e a and O. a da. Bei äge zu
En omologie 62(1): 207–224.
Be nhaue M. 1902. Die S aphyliniden de paläa k ischen Fauna. I. T ibus: Aleocha ini. (II. Theil.).
Ve handlungen de Kaise lich-Königlichen Zoologisch-Bo anischen Gesellscha in Wien 52 (Beihe ):
87–284.
Be nhaue M., Schee pel z O. 1926. S aphylinidae VI, In: Junk W., Schenkling S. (Eds.), Coleop e o um
Ca alogus, pa s 82, Be lin, 499–988.
Ganglbaue L. 1895. Die Kä e on Mi eleu opa. 2. Band: S aphylinidae und Pselaphidae. Wien, 850 pp.
Ho ion A. 1967. Faunis ik de mi eleu opäischen Kä e . Bd. XI: S aphylinidae, 3. Teil: Hab oce inae bis
Aleocha inae (ohne Sub ibus A he ae). Übe lingen-Bodensee, 419 pp.
Joy N.H. 1932. A p ac ical handbook o B i ish bee les. Vol. I. London, 622 pp.
Pope R.D. 1977. Pa 3: Coleop e a and S epsip e a, In: Kloe G.S., Hincks W.D (Eds.), A check lis o
B i ish insec s (Second Edi ion). Handbooks o he iden i ica ion o B i ish Insec s, London, 11 (3): XIV
+ 1–105.
Whi ehead P.F. 1996. The iden i y o Oxypoda b achyp e a (S ephens) and O. a da Sha p (S aphylinidae).
The Coleop e is 5(1): 3–6.
Accep ed: 12 Augus 2025; published: 7 Oc obe 2025
Licensed unde a C ea i e Commons A ibu ion License h p://c ea i ecommons.o g/licenses/by/4.0/
Ac a en . siles. 33 (online 046) By om, Oc obe 7, 2025
