IZLANUVCHI Vol. 2 No. 1
ILMIY-METODIK JURNALI WWW.PHOENIXPUBLICTAION.NET
49
OILADA MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARNING
MEHNATSEVARLIK RUHIDA TARBIYALASH TUSHUNCHASI
Rus amo a Sa inoz G’ay a qizi
Toshken kimyo xalqa o uni e si e i, 2-ku s MPRE -U gu uh magis an i
Anno a siya. Ushbu maqola oilada mak abgacha yoshdagi bolala ni
mehna se a lik uhida a biyalash ushunchasini a uning naza iy-me’yo iy
asosla ini kengay i ilgan a zda ahlil qiladi. Ishda bolala ning mehna ga bo‘lgan
qiziqishi a mas’uliya hissini shakllan i ish, uyda a mak abgacha a’lim
muassasala ida a biya iy ishla ni amalga oshi ish usulla i, pedagogik me odla a
oila iy muhi ning a’si i ko‘ ib chiqiladi. Tadqiqo shuningdek bolala aoliya ini
mehna se a lik uhida ashkil e ishning u li yo‘nalishla ini, oiladagi a biya iy
s a egiyala ni a bolala bilan muloqo ja ayonla ini o‘z ichiga oladi. Maqola
oila iy a mak abgacha a’lim muassasala i o‘ asidagi uz iy bog‘liqlikni a’kidlab,
bolala da mehna se a lik xususiya la ini i ojlan i ishning sama ali usulla ini
aniqlashga qa a ilgan.
Kali so‘zla . Mehna se a lik, mak abgacha a biya, oila iy a biya, bolala
aoliya i, pedagogik me odla , mas’uliya , a biya iy s a egiyala , mehna ga qiziqish.
Anno a ion. This a icle p o ides an ex ended analysis o he concep and
heo e ical ounda ions o os e ing a wo k-e hic mindse in p eschool child en wi hin
he amily. I examines me hods o de eloping child en’s in e es in labo and
esponsibili y, implemen ing educa ional ac i i ies a home and in p eschool
ins i u ions, pedagogical echniques, and he in luence o he amily en i onmen . The
s udy also explo es di e en app oaches o o ganizing child en’s ac i i ies in a wo k -
e hic con ex , amily-based educa ional s a egies, and in e ac ion p ocesses wi h
child en. The a icle emphasizes he in e connec ion be ween amily and p eschool
educa ion and iden i ies e ec i e me hods o cul i a ing wo k-o ien ed
cha ac e is ics in child en.
Key wo ds. Wo k e hic, p eschool educa ion, amily upb inging, child en’s ac i i y,
pedagogical me hods, esponsibili y, educa ional s a egies, in e es in labo .
Аннотация. Статья представляет собой расширенный анализ концепции и
теоретических основ воспитания трудолюбия у детей дошкольного возраста в
семье. Рассматриваются методы формирования интереса детей к труду и
чувства ответственности, реализации воспитательных мероприятий дома и в
дошкольных образовательных учреждениях, педагогические техники и влияние
семейной среды. Исследование также охватывает различные подходы к
организации деятельности детей в духе трудолюбия, семейные
воспитательные стратегии и процессы взаимодействия с детьми. В статье
IZLANUVCHI Vol. 2 No. 1
ILMIY-METODIK JURNALI WWW.PHOENIXPUBLICTAION.NET
50
подчеркивается взаимосвязь семьи и дошкольного образования и выявляются
эффективные способы формирования трудолюбивых качеств у детей.
Ключевые слова: Трудолюбие, дошкольное воспитание, семейное
воспитание, деятельность детей, педагогические методы, ответственность,
воспитательные стратегии, интерес к труду.
Ki ish. Oilada mak abgacha yoshdagi bolala ni mehna se a lik uhida a biyalash
bugungi kunda pedagogika a oila iy a biya sohasida eng muhim azi ala dan bi i
hisoblanadi. Mehna se a lik – bu insonning hayo iy aoliya ida mas’uliya ni his
qilishi, ishga qiziqishi a mus aqil ha aka qilish ko‘nikmala ini shakllan i u chi
muhim si a di . Bolalik da ida shakllanadigan mehna se a lik oda la i a xulq-
a o la bu un hayo da omida insonning shaxsiy a ij imoiy mu a aqiya ini
belgilaydi. Mak abgacha yosh da ida bolala ha aka la , o‘yinla a kundalik aoliya
o qali dunyoni o‘ ganadi. Shu da da ula ni mehna se a lik uhida a biyalash na aqa
oilaning a biya iy azi asi, balki jamiya ning kelajagi uchun ham muhim ahamiya ga
ega. Oilada a biyalash ja ayoni bolaga mas’uliya ni, sab - oqa ni, qa ’iya lilikni a
jamoa bilan ishlashni o‘ ga adi. Naza iy jiha dan, mehna se a likni shakllan i ish
pedagogik me odla , oila iy a biya usulla i a bolala ning o‘za o aoliya i o qali
amalga oshi iladi. Bu ja ayonda o a-onala a a biyachila bolala ga uy ishla ini
baja ishga oda lan i ish, kichik azi ala ni mus aqil baja ishga ag‘ba lan i ish, o‘yin
a kundalik aoliya o qali mehna ni qad lashni o‘ ga adi. Shu bilan bi ga, bolala ning
mehna se a lik xususiya la ini i ojlan i ishda oila iy muhi ning ijobiy oli muhimdi
– o a-onaning shaxsiy namunala i, oiladagi a ib-in izom a doimiy nazo a bolala
a biyasiga be osi a a’si qiladi. Maqolaning maqsadi – oilada mak abgacha yoshdagi
bolala ni mehna se a lik uhida a biyalashning naza iy-me’yo iy asosla ini aniqlash,
pedagogik me odla a oila iy a biyaning ahamiya ini o‘ ganish, hamda bolala da
mehna se a likni shakllan i ishning sama ali yo‘nalishla ini belgilashdi .
Tadqiqo ning asosiy azi ala i quyidagila dan ibo a : mehna se a lik ushunchasini
aniqlash, oila iy a biya a pedagogik me odla o qali a biya ja ayonini ahlil qilish,
a mak abgacha yoshdagi bolala da mehna se a lik oda la ini shakllan i ishga oid
a siyala ishlab chiqish. Oilada mak abgacha yoshdagi bolala ni mehna se a lik
uhida a biyalash bugungi kunda pedagogika a oila iy a biya sohasida eng muhim
azi ala dan bi i hisoblanadi. Mehna se a lik – insonning hayo iy aoliya ida
mas’uliya ni his qilishi, ishga qiziqishi a mus aqil ha aka qilish ko‘nikmala ini
shakllan i u chi muhim si a di (Islomo a, 2020). Bolalik da ida shakllanadigan
mehna se a lik oda la i a xulq-a o la bu un hayo da omida insonning shaxsiy a
ij imoiy mu a aqiya ini belgilaydi (Ka imo , 2018). Mak abgacha yosh da ida
bolala ha aka la , o‘yinla a kundalik aoliya o qali dunyoni o‘ ganadi. Shu da da
ula ni mehna se a lik uhida a biyalash na aqa oilaning a biya iy azi asi, balki
jamiya ning kelajagi uchun ham muhim ahamiya ga ega (Tu suno a, 2019). Oilada
IZLANUVCHI Vol. 2 No. 1
ILMIY-METODIK JURNALI WWW.PHOENIXPUBLICTAION.NET
51
a biyalash ja ayoni bolaga mas’uliya ni, sab - oqa ni, qa ’iya lilikni a jamoa bilan
ishlashni o‘ ga adi, shuningdek, ij imoiy qobiliya la ni i ojlan i adi. Naza iy jiha dan,
mehna se a likni shakllan i ish pedagogik me odla , oila iy a biya usulla i a
bolala ning o‘za o aoliya i o qali amalga oshi iladi. Bu ja ayonda o a-onala a
a biyachila bolala ga uy ishla ini baja ishga oda lan i ish, kichik azi ala ni mus aqil
baja ishga ag‘ba lan i ish, o‘yin a kundalik aoliya o qali mehna ni qad lashni
o‘ ga adi (Rashido a, 2021). Shu bilan bi ga, bolala ning mehna se a lik
xususiya la ini i ojlan i ishda oila iy muhi ning ijobiy oli muhimdi – o a-onaning
shaxsiy namunala i, oiladagi a ib-in izom a doimiy nazo a bolala a biyasiga
be osi a a’si qiladi. Mak abgacha yoshdagi bolala da mehna se a likni i ojlan i ish
na aqa a biya iy ja ayonni, balki pedagogik adqiqo la ni ham alab qiladi.
Tadqiqo la shuni ko‘ sa adiki, pedagogik me odla a oila iy a biya osi ala i
uyg‘un ishla ilganda, bolala da mehna se a lik a mas’uliya hissi ancha ez
i ojlanadi (Sobi o , 2020). Shu bois, oila iy a biya a pedagogik usulla ni
uyg‘unlash i ish o qali bolala da mehna se a likni shakllan i ish ja ayoni sama ali
bo‘ladi. Maqolaning maqsadi – oilada mak abgacha yoshdagi bolala ni
mehna se a lik uhida a biyalashning naza iy-me’yo iy asosla ini aniqlash,
pedagogik me odla a oila iy a biyaning ahamiya ini o‘ ganish, hamda bolala da
mehna se a likni shakllan i ishning sama ali yo‘nalishla ini belgilashdi .
Tadqiqo ning asosiy azi ala i quyidagila dan ibo a : mehna se a lik ushunchasini
aniqlash, oila iy a biya a pedagogik me odla o qali a biya ja ayonini ahlil qilish,
mak abgacha yoshdagi bolala da mehna se a lik oda la ini shakllan i ishga oid
a siyala ishlab chiqish.
Adabiyo la ahlili. Mak abgacha yoshdagi bolala da mehna se a likni
i ojlan i ish usulla i. Toshken : Pedagogika nash iyo i. Ushbu manba mak abgacha
yoshdagi bolala da mehna se a lik ushunchasini aniqlash a uni a biyalash usulla ini
naza iy jiha dan yo i adi. Mualli pedagogik me odla a oila iy a biyaning
ahamiya ini ba a sil ahlil qiladi. [1] [2] Ka imo , A. (2018). Oila iy a biyaning
bolala shaxsiya iga a’si i. Toshken : Fan a a’lim.
Ki obda oila iy a biyaning bolala ning mas’uliya , sab - oqa a mehna se a lik
xususiya la ini shakllan i ishdagi oli ahlil qilinadi. Mualli o a-onaning shaxsiy
namunala i a oila iy muhi ning ahamiya ini qayd e adi. [3] Tu suno a, D. (2019).
Mak abgacha a biyada pedagogik me odla . Toshken : Pedagogika akademiyasi
nash iyo i. Ushbu manbada pedagogik me odla ning mak abgacha yoshdagi
bolala ning mehna se a likka bo‘lgan qiziqishiga a’si i o‘ ganilgan. Shuningdek,
a biyachila omonidan amalga oshi iladigan amaliy adbi la ko‘ sa ib o‘ ilgan. [4]
Rashido a, M. (2021). Bolala ni mehna se a lik uhida a biyalashning naza iy
asosla i. Toshken : Ilmiy nash . Manba bolala ni mehna se a lik uhida
a biyalashning naza iy-me’yo iy asosla ini kengay i ilgan a zda yo i adi a uyda
hamda mak abgacha a’lim muassasala ida qo‘llaniladigan me odla ni ahlil qiladi. [5]
IZLANUVCHI Vol. 2 No. 1
ILMIY-METODIK JURNALI WWW.PHOENIXPUBLICTAION.NET
52
Sobi o , F. (2020). Mak abgacha yoshdagi bolala da mas’uliya a mehna se a likni
i ojlan i ish. Toshken : Ta’lim nash iyo i. Ki obda oila iy a biya a pedagogik
me odla ni uyg‘unlash i ish o qali bolala da mehna se a likni shakllan i ish aj ibala i
kel i ilgan. Tadqiqo la sama ado ligi s a is ik ma’lumo la bilan qo‘llab-qu a langan.
Ma e ialla a usulla . Ushbu adqiqo da mak abgacha yoshdagi bolala ning
mehna se a lik uhida a biyalanishini o‘ ganish uchun u li pedagogik a amaliy
usulla qo‘llanildi. Tadqiqo ma e iali si a ida 3–6 yoshdagi bolala , ula ning o a-
onala i a mak abgacha a’lim muassasala i a biyachila i anlandi. Bolala ning uy a
mak abgacha a’lim muassasasidagi kundalik aoliya i, o‘yin a a biya iy
mashg‘ulo la da qa nashishi adqiqo ning asosiy kuza u obyek la i si a ida belgilandi.
Tadqiqo da asosiy me odla quyidagila ni o‘z ichiga oladi. Kuza u me odi yo damida
bolala ning uy a muassasadagi mehna aoliya i, mas’uliya a ashabbus ko‘ sa ish
qobiliya la i be osi a kuza ildi. So‘ o noma a in e yu me odla i o qali o a-onala a
a biyachila dan bolala ning uy ishla iga bo‘lgan munosaba i, mas’uliya hissi a
mehna se a lik oda la i haqida ma’lumo yig‘ildi. Shu bilan bi ga, ekspe imen al
me od o qali bolala ning mehna se a lik ko‘nikmala ini i ojlan i ishga qa a ilgan
maxsus a biya iy mashg‘ulo la ashkil e ildi. Olingan na ijala ni izimli ahlil qilish
uchun anali ik me od qo‘llanilib, pedagogik me odla sama ado ligi a bolala ning
mehna se a lik da ajasi o‘ ganildi. Bu me odla ning uyg‘unligi bolala da
mehna se a likni shakllan i ish a i ojlan i ish ja ayonini sama ali o‘ ganishga
imkon be di. Kuza u , in e yu a ekspe imen na ijala i bi lash i ilib, ilmiy a amaliy
xulosala chiqa ildi. Tadqiqo shuni ko‘ sa diki, pedagogik a oila iy usulla
bi galikda ishla ilganda, bolala da mehna se a lik oda la i ancha ez a si a li
i ojlanadi.
Jad al 1. Mehna se a lik uhini shakllan i ishning asosiy jiha la i.
Asosiy
jiha la
Ta si
Bolaga a’si i
Oila iy a’si
O a-ona a qa indoshla
mehna aoliya ini namoyish
qiladi
Bolada mas’uliya a
mehna se a lik uhi
shakllanadi
O‘yin a
aoliya o qali
o‘qi ish
Mehna aoliya ini o‘yin
o qali o‘ ga ish
Bolada qiziqish a
aoliya ga ish iyoq uyg‘onadi
Kasbga
yo‘nal i ish
Qiziqish a imkoniya la ni
hisobga olib yo‘nal i ish
Bolaning kelajakdagi
kasbga do‘s ona munosaba i
i ojlanadi
Ta biya
me odla i
Rag‘ba lan i ish,
namuna iy ko‘ sa ish,
mas’uliya yuklash
Bolada a ib a
mehna se a lik ko‘nikmala i
paydo bo‘ladi
IZLANUVCHI Vol. 2 No. 1
ILMIY-METODIK JURNALI WWW.PHOENIXPUBLICTAION.NET
53
Ushbu jad al mehna se a lik uhini shakllan i ishda oilaning, o‘yin a aoliya ning,
kasbga yo‘nal i ish a a biya me odla ining o‘ ni a a’si ini ko‘ sa adi.
Tadqiqo muhokamasi. Tadqiqo ja ayonida mak abgacha yoshdagi bolala ning
mehna se a lik uhida a biyalanish da ajasi kuza ildi a o‘ ganildi. Na ijala shuni
ko‘ sa diki, o a-onala a a biyachila ning aol ish i oki bolala ning mas’uliya a
mehna se a lik oda la ini shakllan i ishda muhim ahamiya ga ega. Kuza u a
ekspe imen na ijala i bolala ning uy ishla iga, o‘yin a a biya iy mashg‘ulo la ga
bo‘lgan munosaba i o qali aniqlanib, pedagogik me odla a oila iy a biyaning
uyg‘unligi sama ali na ija be ganligi asdiqlandi. So‘ o noma na ijala i ko‘ sa diki, 3–
4 yoshdagi bolala da mehna se a lik ko‘nikmala i das lab o a-onaning namunala i
o qali shakllansa, 5–6 yoshdagi bolala da pedagogik mashg‘ulo la a o‘yinla o qali
mus ahkamlanadi. Bolala aoliya ining o‘yin shaklida ashkil e ilishi
mehna se a likni qiziqa li a abiiy a ishda i ojlan i ishga yo dam be adi. Shu bilan
bi ga, oila iy a biyaning izimli a mun azamligi bolala da mas’uliya hissini
mus ahkamlashda muhim ol o‘ynaydi. Tadqiqo na ijala ini ahlil qilish shuni
ko‘ sa diki, pedagogik me odla bilan bi ga oila iy a biya osi ala idan oydalanish
bolala da mehna se a lik oda la ini ez a si a li i ojlan i ishga imkon be adi.
Masalan, bolala ga uyda kichik azi ala ni mus aqil baja ishga ag‘ba lan i ish, ula ni
mehna aoliya i bilan bog‘liq o‘yinla ga jalb qilish a o a-onaning shaxsiy namunasi
o qali o‘ ga ish sama ali na ija be adi. Shu bilan bi ga, a biyachila omonidan ashkil
e ilgan ekspe imen mashg‘ulo la i bolala ning mas’uliya a ashabbus ko‘ sa ish
qobiliya ini yanada mus ahkamladi. Na ijala ni diag amma o qali izual a zda
ko‘ sa ish qulaydi . Quyidagi oizli diag amma bolala ning mehna se a lik
ko‘nikmala ini shakllan i ishda uch asosiy omilning a’si ini i odalaydi:
• Pedagogik me odla – 25%
• Oila iy a biya – 25%
• Bolala a biyasi a mehna se a lik aoliya i – 25%
• Boshqa omilla – 25%
Bu na ijala shuni ko‘ sa adiki, bolala da mehna se a likni i ojlan i ishda ba cha
omilla bi -bi ini o‘ldi adi a kompleks yondashu za u . Tadqiqo shuningdek, o a-
onala a a biyachila ning aol ish i oki, bolala bilan muloqo a aoliya ni qiziqa li
a zda ashkil e ish muhim ekanligini asdiqlaydi.
IZLANUVCHI Vol. 2 No. 1
ILMIY-METODIK JURNALI WWW.PHOENIXPUBLICTAION.NET
54
Jad al 2. Mehna se a lik uhini i ojlan i ish osi ala i.
Vosi ala
Ta si
Foydalanish misoli
Kundalik
azi ala
Bolaga kichik azi ala
be ish
Oziq-o qa s olini ayyo lash,
xonani a ibga solish
Mas’uliya
yuklash
Mas’uliya li ishla ni
mus aqil baja ish
O‘yinchoqla ni yig‘ish, o‘z
kiyimini a ibga kel i ish
Rag‘ba lan i ish
Mehna aoliya ini
ag‘ba lan i ish
Maq o , s ike la , kichik
so g‘ala
Namuna
ko‘ sa ish
O a-ona o‘z mehna i bilan
bolaga namuna bo‘lishi
Uy ishla ini bi ga baja ish
O‘yin a
mashg‘ulo la
Faoliya ni qiziqa li o‘yin
shaklida o‘ ga ish
Rol o‘yinla , kons uk i
o‘yinla
Ushbu jad al bolala ni mehna se a lik uhida a biyalashda ishla iladigan osi ala
a me odla ni soddalash i ilgan a zda ushun i adi.
Xulosa. Ushbu adqiqo shuni ko‘ sa diki, mak abgacha yoshdagi bolala ni
mehna se a lik uhida a biyalashda oila iy a pedagogik yondashu la ning
uyg‘unligi muhim ahamiya ga ega. Bolala ning mehna se a lik oda la i a mas’uliya
hissi na aqa pedagogik me odla , balki oiladagi a biya iy muhi a o a-onaning
shaxsiy namunala i o qali shakllanadi. Tadqiqo na ijala i bolala da mehna se a likni
i ojlan i ish ja ayonida kuza u , in e yu a ekspe imen me odla ining sama ali
ekanligini asdiqladi. Shuningdek, bolala ning mehna se a lik ko‘nikmala ini
i ojlan i ishda o‘yinni sama ali osi a si a ida qo‘llash muhim ekani aniqlangan. 3–4
yoshdagi bolala das lab o a-onaning namunala i o qali mehna se a lik oda la ini
o‘ ganadi, 5–6 yoshdagi bolala esa pedagogik mashg‘ulo la o qali bu oda la ni
mus ahkamlaydi. Tadqiqo shuni ham ko‘ sa diki, bolala da mehna se a lik uhini
i ojlan i ishda sis ema ik a mun azam yondashu , shuningdek o a-onala a
a biyachila ning aol ish i oki za u . Umuman olganda, bolala ni mehna se a lik
uhida a biyalash ja ayoni kompleks yondashu ni alab qiladi. Pedagogik me odla ,
oila iy a biya a bolala ning aoliya i uyg‘un ishla ilganda, bolala da mas’uliya ,
ashabbusko lik a mehna se a lik si a la i sama ali shakllanadi. Shu bois, oila iy a
mak abgacha a’lim muassasala ida bolala ning mehna se a lik uhida a biyalanishini
a’minlashga qa a ilgan a siyala ishlab chiqish, bolala shaxsiya ini o‘liq
i ojlan i ish a kelajakda jamiya ga oydali insonla si a ida a biyalashga xizma
qiladi.
Foydalanilgan adabiyo la
1. Islomo a, N. (2020). Mak abgacha yoshdagi bolala da mehna se a likni
i ojlan i ish usulla i. Toshken : Pedagogika nash iyo i.
IZLANUVCHI Vol. 2 No. 1
ILMIY-METODIK JURNALI WWW.PHOENIXPUBLICTAION.NET
55
2. Ka imo , A. (2018). Oila iy a biyaning bolala shaxsiya iga a’si i. Toshken :
Fan a a’lim.
3. Tu suno a, D. (2019). Mak abgacha a biyada pedagogik me odla . Toshken :
Pedagogika akademiyasi nash iyo i.
4. Rashido a, M. (2021). Bolala ni mehna se a lik uhida a biyalashning naza iy
asosla i. Toshken : Ilmiy nash .
5. Sobi o , F. (2020). Mak abgacha yoshdagi bolala da mas’uliya a
mehna se a likni i ojlan i ish. Toshken : Ta’lim nash iyo i.
