Vol.3 №10 (2025). Oc obe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
67
MAKTABGACHA TALIM YOʻNALISHI TALABALARIGA
INTEGATSIYALASHGAN TALIMNI TASHKIL ETISH
Pa mano a Mahzuna Aliqul qizi
Mus aqil izlanu chi
Ano a siya: Ushbu maqola mak abgacha a’lim yo‘nalishi alabala iga
in eg a siyalashgan a’limni ashkil e ishning ilmiy-naza iy asosla i, me odologik
yondashu la i a amaliy jo iy e ish mexanizmla ini chuqu ahlil qiladi.
In eg a siyalashgan a’limning kons uk i izm, so siokul u al a ko‘p in ellek
naza iyala iga asoslanganligi, bolala ning kogni i , ij imoiy-emo sional a jismoniy
i ojlanishiga a’si i o‘ ganiladi. Xalqa o aj ibala (Finlyandiya, Singapu ) a
O‘zbekis ondagi amaliyo la solish i ilib, ushbu yondashu ning a zallikla i,
cheklo la i a pedagogla ayyo ga ligining ahamiya i yo i iladi. O‘zbekis on a’lim
izimida in eg a siyalashgan a’limni i ojlan i ish bo‘yicha izimli akli la kel i iladi.
Maqola ilmiy adabiyo la , empi ik ma’lumo la a xalqa o aj ibala ga asoslanadi.
Kali so‘zla : in eg a siyalashgan a’lim, mak abgacha a’lim, kons uk i izm,
so siokul u al naza iya, ko‘p in ellek naza iyasi, loyiha asosidagi a’lim, STEAM,
pedagogik kompe ensiyala , O‘zbekis on a’lim izimi.
Mak abgacha a’lim izimi zamona iy pedagogik pa adigmada bolala ning ha
omonlama i ojlanishini a’minlashda ma kaziy ins i u si a ida e’ i o e ilmoqda.
In eg a siyalashgan a’lim yondashu i ushbu sohada inno a sion s a egiya si a ida
global miqyosda qabul qilinib, u li anla , ko‘nikmala a kompe ensiyala ni yaxli
a zda bog‘lash o qali o‘qu ja ayonining sama ado ligini oshi ishga xizma qilmoqda.
Ushbu yondashu bolala ning o‘qu ja ayoniga qiziqishini oshi ish, ijodiy a anqidiy
ik lash ko‘nikmala ini i ojlan i ish, shuningdek, 21-as alabla iga mos keladigan
kompe ensiyala ni shakllan i ishga qa a ilgan. O‘zbekis on a’lim izimida
mak abgacha a’lim sohasida in eg a siyalashgan a’limni jo iy e ish dolza b masala
bo‘lib, bu ja ayon pedagogla ning malakasi, moddiy- exnik baza a me odik
yondashu la ning zamona iyligiga bog‘liq. Maqola ushbu yondashu ning naza iy
asosla i, amaliy jo iy e ish mexanizmla i, a zallikla i, cheklo la i a O‘zbekis on
kon eks ida i ojlan i ish yo‘lla ini ilmiy asosda ahlil qiladi. In eg a siyalashgan
a’limning ilmiy-naza iy asosla i kons uk i izm, so siokul u al naza iyala a
zamona iy pedagogik yondashu la ga ayanadi. Jan Piaje (1970) bolala ning bilimni
aol a ishda o‘z aj ibala i o qali qu ishini a’kidlaydi, bu esa in eg a siyalashgan
Vol.3 №10 (2025). Oc obe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
68
a’limning asosiy p insipi si a ida qabul qilinadi. Uning kogni i i ojlanish
naza iyasiga ko‘ a, bolala a o -muhi bilan o‘za o a’si o qali bilimla ni
o‘zlash i adila , bu ja ayon esa yosh xususiya la iga mos a ishda ashkil e ilishi ke ak.
Le Vygo skiyning (1978) so siokul u al naza iyasi a’limda ij imoiy o‘za o a’si a
madaniy kon eks ning muhimligini u g‘ulaydi. Uning “yaqin i ojlanish zonasi”
ushunchasi in eg a siyalashgan a’limda o‘qi u chila a engdoshla ning yo dami
bilan bolala ning o‘z imkoniya la idan ashqa idagi azi ala ni baja ishini a’minlaydi.
Howa d Ga dne ning ko‘p in ellek naza iyasi (1983) esa bolala ning u li in ellek
u la i (ling is ik, man iqiy-ma ema ik, azo iy, musiqiy a boshqala ) asosida a’lim
ja ayonini ashkil e ishni alab qiladi. In eg a siyalashgan a’lim ushbu in ellek la ni bi
aq da i ojlan i ish imkonini be adi, chunki u u li anla a aoliya u la ini
bi lash i ib, indi idual eh iyojla ga mos a’lim muhi ini ya a adi. Bloom
aksonomiyasining qay a ko‘ ib chiqilgan shakli (Ande son & K a hwohl, 2001)
in eg a siyalashgan a’limda kogni i ja ayonla ning ie a xiyasini a’minlaydi, ya’ni
bilim o‘zlash i ishdan ahlil, sin ez a ijodiyo gacha bo‘lgan bosqichla ni qam ab
oladi.
Amaliy jiha dan, in eg a siyalashgan a’limni mak abgacha a’limda ashkil e ishda
loyiha asosidagi a’lim a STEAM yondashu la i keng qo‘llanilmoqda. Loyiha
asosidagi a’lim bolala ga eal hayo iy muammola ni hal qilish o qali o‘ ganish
imkonini be adi. Masalan, “Tabia ni kash qilish” loyihasi doi asida bolala
o‘simlikla ning o‘sish ja ayonini o‘ gana ekan, ula biologik bilimla ni o‘zlash i ish
bilan bi ga ma ema ik hisoblash (u ug‘la sonini hisoblash), as i iy san’a (o‘simlikla
as i ini chizish) a ij imoiy ko‘nikmala ni (gu uhda ishlash a munoza a)
i ojlan i adila . STEAM yondashu i an, exnologiya, muhandislik, san’a a
ma ema ika sohala ini bi lash i ib, bolala ning ijodiy a anqidiy ik lashini
mus ahkamlaydi. O‘zbekis onning ba’zi zamona iy mak abgacha a’lim
muassasala ida “Kichik olimla ” loyihasi doi asida bolala oddiy kimyo iy aj ibala
o‘ kazish o qali anla ni o‘ ganadila , bu esa ula ning kogni i moslashu chanligini
oshi adi. Xalqa o aj ibada Finlyandiya a Singapu kabi da la la in eg a siyalashgan
a’limni mu a aqiya li jo iy e gan namunala si a ida e’ i o e iladi. Finlyandiyada
enomen asosidagi a’lim qo‘llaniladi, bunda bolala eal hayo iy muammola ni
o‘ ganish o qali u li anla ni bi lash i adila . Masalan, “Iqlim o‘zga ishi” ma zusi
doi asida bolala ekologiya, geog a iya a ij imoiy anla bo‘yicha bilimla ni
o‘zlash i adila . Singapu da esa o‘yin a loyiha asosidagi aoliya la o qali bolala ning
ijodiy salohiya i i ojlan i iladi. In eg a siyalashgan a’limning a zallikla i ko‘p. Ilmiy
adqiqo la (Klein, 2004; D ake & Bu ns, 2004) shuni ko‘ sa adiki, bu yondashu
Vol.3 №10 (2025). Oc obe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
69
bolala ning akademik mu a aqiya ini oshi ish bilan bi ga, ula ning ijodiy salohiya ini
yuzaga chiqa adi. Ushbu yondashu o‘qu ja ayonini eal hayo iy kon eks la bilan
bog‘laydi, bu esa bolala ning qiziqishini oshi adi a mo i a siyasini mus ahkamlaydi.
Bundan ashqa i, in eg a siyalashgan a’lim bolala ning kogni i moslashu chanligini
i ojlan i adi, ya’ni ula u li sohala dagi bilimla ni bog‘lash a qo‘llashni
o‘ ganadila . Ij imoiy ko‘nikmala , masalan, hamko lik, kommunika siya a
muammoni hal qilish ham ushbu yondashu o qali mus ahkamlanadi. Bi oq,
in eg a siyalashgan a’limni jo iy e ishda bi qa o cheklo la ma jud.
O‘qi u chila ning ye a li malakaga ega emasligi, moddiy- exnik bazaning
cheklanganligi (zamona iy o‘qu qu olla i a in e ak i osi ala ning ye ishmasligi)
a o a-onala ning ushbu yondashu haqida ye a li ma’lumo ga ega emasligi ja ayonni
qiyinlash i adi. O‘zbekis on kon eks ida bu muammola pedagogik kad la
ayyo ga ligi a a’lim muassasala ining moddiy a’mino idagi kamchilikla bilan
yanada kuchayadi. O‘zbekis onning mak abgacha a’lim izimida in eg a siyalashgan
a’limni i ojlan i ish uchun izimli yondashu alab e iladi. Pedagogik oliy a’lim
muassasala ida in eg a siyalashgan a’lim bo‘yicha maxsus ku sla jo iy e ilishi,
alabala ga loyiha asosidagi a’lim a STEAM yondashu la iga asoslangan amaliy
ko‘nikmala be ilishi za u . Masalan, amaliy semina la a simulya sion mashg‘ulo la
o qali alabala in eg a siyalashgan a’limni loyihalash i ish a jo iy e ish
ko‘nikmala ini egallashi mumkin. Moddiy- exnik bazani mus ahkamlash uchun
mak abgacha a’lim muassasala ida zamona iy me odik qo‘llanmala , in e ak i
doskala , senso li o‘qu osi ala i a boshqa exnologik esu sla bilan a’minlash
lozim. O a-onala ni ja ayonga jalb qilish uchun ula ni in eg a siyalashgan a’limning
a zallikla i haqida xaba do qilish maqsadida semina la , oila iy loyihala a ema ik
adbi la ashkil e ilishi ke ak. Xalqa o aj ibadan oydalanish, xususan, Finlyandiya a
Singapu kabi da la la ning ilg‘o amaliyo la ini o‘ ganish a mahalliy sha oi la ga
moslash i ish a’lim si a ini oshi ishda muhim ahamiya ga ega.
Xulosa qilib ay ganda, in eg a siyalashgan a’lim mak abgacha a’lim yo‘nalishi
alabala i uchun bolala ning ha omonlama i ojlanishini a’minlashda sama ali
s a egiya si a ida e’ i o e ilmoqda. Kons uk i izm, so siokul u al naza iyala a ko‘p
in ellek naza iyasiga asoslangan ushbu yondashu bolala ning kogni i , ij imoiy-
emo sional a jismoniy i ojlanishini bi aq da qo‘llab-qu a laydi. Xalqa o aj ibala
a mahalliy amaliyo la ahlili shuni ko‘ sa adiki, in eg a siyalashgan a’lim
bolala ning ijodiy salohiya ini yuzaga chiqa ish, anqidiy ik lash a ij imoiy
ko‘nikmala ini i ojlan i ishda muhim osi adi . O‘zbekis on a’lim izimida ushbu
yondashu ni mu a aqiya li jo iy e ish pedagogla malakasini oshi ish, moddiy- exnik
Vol.3 №10 (2025). Oc obe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
70
bazani mus ahkamlash a o a-onala ni aol jalb qilishga bog‘liq. Kelajakda
in eg a siyalashgan a’limni i ojlan i ish O‘zbekis onning mak abgacha a’lim
izimini zamona iy alabla ga moslash i ish a kelajak a lodni ha omonlama
i ojlangan shaxs si a ida a biyalashda muhim qadam bo‘ladi.
Foydalanilganl adabiyo la i o‘yxa i
1. Abdullaye a, Q. Mak abgacha a’limda zamona iy pedagogik exnologiyala .
Toshken : Fan a exnologiya, 2020.
2. Xodjaye a, N. Mak abgacha a’limda loyiha asosidagi a’limning ahamiya i.
“Ta’lim a inno a sion adqiqo la ” ju nali, 3-son, 45-52, 2022.
3. Ismoilo a, D. Mak abgacha a’lim muassasala ida STEAM yondashu ini qo‘llash.
Toshken : O‘zbekis on Milliy uni e si e i nash iyo i, 2021.
4. Rahmono a, M. Bolala bog‘chasida in eg a siyalashgan a’limning me odik
asosla i. “Pedagogik maho a ” ju nali, 4-son, 28-34, 2019.
5. To‘ aye a, S. Mak abgacha a’limda o‘yin o qali o‘ ganish exnologiyala i.
Toshken : Ilm-ziyo, 2023.
