O'SMIRLARDA DESTRUKTIV AXBOROTLARGA NISBATAN MAFKURAVIY IMMUNITET SHAKLLANTIRISHDA TA'LIM-TARBIYA DASTURLARINING AHAMIYATI

JOURNAL OF INTERNATIONAL SCIENTIFIC RESEARCH
Volume 3, Issue 4, Oc obe 2025 Online ISSN: 3030-3508
h ps://spaceknowladge.com
===============================================================
===============================================================
Volume 3 Issue 4 [Oc obe 2025] Pages |
95
O‘SMIRLARDA DESTRUKTIV AXBOROTLARGA NISBATAN MAFKURAVIY
IMMUNITET SHAKLLANTIRISHDA TA’LIM-TARBIYA DASTURLARINING
AHAMIYATI
Tu gunbaye Jumadillo Xabibullo oʻgʻli
Toshken da la Sha qshunoslik uni e si e i psixologiya magis a u a
2-bosqich alabasi
MAQOLA
MALUMOTI
ANNOTATSIYA:
MAQOLA TARIXI:
Mazku maqolada o‘smi yoshidagi shaxsla ning
ongida des uk i axbo o la ga qa shi ma ku a iy
immuni e ni shakllan i ish masalasi yo i ilgan. Unda
o‘qu chi-yoshla ongini himoyalashda a’lim- a biya
das u la ining oli, psixologik a ij imoiy-pedagogik
yondashu la asosida ishlab chiqilgan me odik
asosla ahlil qilingan. Shuningdek, o‘smi la ning
axbo o makonidagi xulq-a o i, media sa odxonligi
a anqidiy a akku ko‘nikmala ini i ojlan i ish
o qali ma ku a iy ba qa o likni oshi ish
mexanizmla i ko‘ sa ib o‘ ilgan.
Recei ed:07.10.2025
Re ised: 08.10.2025
Accep ed:09.10.2025
KALIT SO’ZLAR:
o‘smi , des uk i
axbo o , ma ku a iy
immuni e , a’lim-
a biya das u i, media
sa odxonlik, axbo o
xa sizligi....
Ki ish. Globallashu a aqamli exnologiyala i ojlanishi sha oi ida o‗smi
yoshidagila u li manbala dan kelayo gan axbo o oqimi a‘si ida qolmoqda. Ula ning
psixikasi a dunyoqa ashi o‗liq shakllanmaganligi sababli des uk i axbo o la ga nisba an
sezu chanlik da ajasi yuqo i bo‗ladi. Shuning uchun bu yosh da ida ma ku a iy
immuni e ni shakllan i ish da la a jamiya oldida muhim azi ala dan bi i hisoblanadi.
Ma ku a iy immuni e — bu shaxsning za a li, buzg‗unchi, manipulya i g‗oyala ga
nisba an anqidiy yondasha olishi, ula ni anglab, o‗z dunyoqa ashiga zid ekanligini
ushunib, qa shi u a olish qobiliya idi .
JOURNAL OF INTERNATIONAL SCIENTIFIC RESEARCH
Volume 3, Issue 4, Oc obe 2025 Online ISSN: 3030-3508
h ps://spaceknowladge.com
===============================================================
===============================================================
Volume 3 Issue 4 [Oc obe 2025] Pages |
96
O‗zbekis on Respublikasi P eziden i Sh.M. Mi ziyoye o‗z nu qla ida a‘kidlaganidek,
yoshla ning ongini zaha lo chi axbo o la a‘si iga qa shi ku ashish uchun ― a‘lim- a biya
izimida ma ku a iy immuni e ni shakllan i ish‖ za u .
Des uk i axbo o la — bu shaxsning axloqiy, milliy a ij imoiy qad iya la iga zid
bo‗lgan, uni buzg‗unchi g‗oyala sa i undo chi, uhiy hola iga salbiy a‘si ko‗ sa u chi
axbo o la di . O‗smi la o asida bu kabi axbo o la quyidagi shaklla da namoyon bo‗ladi:
 ij imoiy a moqla da ag essi kon en la ;
 eks emis ik yoki zo‗ a onlikni a g‗ib qilu chi ideola ;
 shaxsni jamiya dan aj a u chi, i ual hayo ga bog‗lo chi axbo o la .
Psixologik jiha dan o‗smi la o‗zligini izlash bosqichida bo‗lganligi sababli ula o‗ziga
o‗xshash namunala ni in e ne dan izlaydi. Bu esa des uk i axbo o la ga nisba an
ochiqlikni oshi adi.
O‗smi la ning ma ku a iy immuni e i quyidagi psixologik ko‗ sa kichla o qali
aniqlanadi:
 anqidiy a akku ning shakllanganlik da ajasi;
 ij imoiy mas‘uliya hissi;
 milliy qad iya la a shaxsiy pozi siyaning mus ahkamligi.
Psixolog G.V. Loza o (2021) a‘kidlaganidek, i ual olamdagi aollikning o ishi
bilan shaxsda ―axbo o ga psixologik qa shilik‖ izimi shakllan i ilishi za u .
Ma ku a iy immuni e ni shakllan i ishda a‘lim- a biya das u la i quyidagi maqsadla ga
xizma qiladi:
1. O‗qu chila da media sa odxonlikni oshi ish;
2. Tanqidiy ik lashni i ojlan i ish;
3. Milliy g‗u u a ij imoiy aollikni mus ahkamlash;
4. In e ne xa sizligiga oid amaliy ko‗nikmala ni be ish.
5. P o ilak ik Psixologik eningla ashkil e ish.
Ushbu das u la da psixologik eningla , olli o‗yinla , in e ak i semina la , ―sog‗lom
axbo o muhi i‖ da sla i sama ali na ija be adi. Misol uchun, ―Axbo o il la i‖
mashg‗ulo la i o‗qu chila ga ij imoiy a moqla da yolg‗on a manipulya i kon en ni
aniqlash ko‗nikmasini be adi.
O‗smi lа dа dеs uk i аxbо о lа gа nisbа аn mus аhkаm mа ku а iy immuni е
shаkllаn i ishgа qа а ilgаn еningglа u li- umаn bo‗lib, ulа ni аsni lаsh u liсhа
mеzоnlа gа аsоslаnаdi. Аgа psixоlоgik еning mаqsаdidаn kеlib сhiqqаn hоldа
JOURNAL OF INTERNATIONAL SCIENTIFIC RESEARCH
Volume 3, Issue 4, Oc obe 2025 Online ISSN: 3030-3508
h ps://spaceknowladge.com
===============================================================
===============================================================
Volume 3 Issue 4 [Oc obe 2025] Pages |
97
аsni lаydigаn bo‗lsаk, ulа ni shа li а ishdа аniq mаlаkаlа ni shаkllаn i ish еninglа idаn
о ib, о shаxsiy i оjlаnish еninglа igасhа аj а ish mumkin. Bi inсhi hоlа dа еning
shаxs o‗zgа ishigа оlib kеlu сhi аniq xulq-а о nаmunаlа ini shаkllаn i ish оmili bo‗lib
gа dаlаnsа, ikkinсhi hоlа dа аsоsiy sаmа а iсhki sоhаdа kuzа ilаdi, yа‘ni dаs lаb shаxsning
iсhki dunyоsi (o‗zini o‗zi bаhоlаsh, mо i а siyа, qаd iyа lа izimi а bоshqаlа ), kеyin еsа
xulq-а о o‗zgа аdi. Shu bilаn bi qа о dа еningning sаmа аdо lik mеzоnlа i hаm bi -
bi idаn а qlаnаdi: аy im mеzоnlа оbyеk i di (mаsаlаn, ish i оkсhilа dа qаndаydi
mаlаkаning shаkllаngаnlik dа аjаsi), bоshqа bа‘zi mеzоnlа subyеk i di (mаsаlаn,
ish i оkсhilа ning o‗z shаxsiy hоlа idаgi o‗zgа ishlа hаqidаgi his-kесhinmаlа ). Bu un
еning jа аyоnidаn а аl hаm, аlоhidа еning mаshg‗ulо lа ini аshkil qilishdаn оldin hаm,
mаqsаdni аniqlаb оlish а аlаbgа jа оb bе аdigаn аzi аlа ni shаkllаn i ish zа u .
O‗smi lа dа yо , buzg‗unсhi, аy оnkо g‗оyа а mа ku аlа gа qа shi mа ku а iy
immuni е shаkllаnishidа ulа ning o‗z xulqа о lа ini, o‗zini o‗zi nаzо а qilishini, o‗zining
o‗zligi, yа‘ni milliy xа аk е i, qаd iyа lа izimi, u -оdа lа i, ij imоiy nо mаlа i, dаxldо lik,
bunyоdkо lik, insоnpа а lik kаbi аzilа lа ini shаkllаn i ishgа qа а ilgаn еninglа dа,
оdа dа, quyidаgi mаqsаdlа gu uhi ko‗zlаnаdi:
1. Оdаmlа bilаn sаmа аli а sаmimiy munоsаbа o‗ nа ish uсhun shаxslа а о o‗zа о
hаmkо lik uslublа i, mеxаnizmlа i hаmdа psixоlоgik qоnuniyа lа ini o‗ gаnish.
2. O‗zining milliy qаd iyа lа izimi, u -оdа lа , ij imоiy nо mаlа , milliy xа аk е
xususiyа lа ini аnglаsh аsоsidа yо , bеgоnа, аy оnkо hаmdа buzg‗unсhi g‗оyа а
mа ku а iy in о mа siyаlа ni sа аlаy оlishi.
3. Shаxs а аqqiyо i jа аyоnigа а‘si o‗ kаzish, ijоdiy imkоniyа ni yuzаgа сhiqа ish,
u mush dа аjаsini, оmаd а bаx hissini оp imаl dа аjаgа yе kаzish.
4. Iсhki dunyо а xulq-а о dаgi o‗zgа ishlа аsоsidа kеlib сhiqаdigаn еmо siоnаl
buzilishlа dа o‗zini o‗zi аnglаb yе ish а o‗zining us idа ishlаshni i оjlаn i ish.
5. Gu uh ish i оkсhilа ining psixоlоgik muаmmоlа ini izlаsh а ulа ni hаl qilishgа
yо dаm bе ish.
6. Bunyоdkо – ijоbiy mо i а siyаlа ni shаkllаn i ish, buzg‗unсhi –sаlbiy
mо i а siyаlа ni kо еksiyаlаsh xususiyа lа igа оlib kеlish.
7. Psixоlоgik sаlоmа likni mus аhkаmlаsh. O‗smi lа bilаn еning mаshg‗ulо lа ini
аshkil qilish bi qа о qоidаlа gа binоаn аmаlgа оshi ilаdi. Xususаn, bugungi kundа
o‗smi lа bilаn dеs uk i аxbо о lа gа nisbа аn mus аhkаm mа ku а iy immuni е
shаkllаn i ishgа qа а ilgаn еning mаshg‗ulо lа ini А.G.G еsо ning quyidаgi аmоyillа gа
JOURNAL OF INTERNATIONAL SCIENTIFIC RESEARCH
Volume 3, Issue 4, Oc obe 2025 Online ISSN: 3030-3508
h ps://spaceknowladge.com
===============================================================
===============================================================
Volume 3 Issue 4 [Oc obe 2025] Pages |
98
аsоslаnib аshkil qilish hаm mаqsаdgа mu о iq. O‗zbekis on sha oi ida ay im mak ab a
li seyla negizida ―Media madaniya asosla i‖, ―Axbo o madaniya i‖ kabi akul a i ku sla
jo iy e ilgan. Bundan ashqa i, O‗zbekis on yoshla i i oqi, ―Ma‘ i a ‖ jamg‗a masi hamda
oliy a‘lim muassasala i hamko ligida o‗ kazilayo gan ―Yoshla a ma ku a iy ba qa o lik‖
eningla i ijobiy na ijala be moqda.
Xulosa
O‗smi la uchun mo‗ljallangan a‘lim- a biya das u la i ula ning dunyoqa ashi a
ma ku a iy ba qa o ligini shakllan i ishda hal qilu chi ahamiya kasb e adi. Des uk i
axbo o la ning a‘si iga qa shi immuni e ni i ojlan i ish — bu na aqa a‘lim muassasala i,
balki oila, jamoa ashkilo la i a omma iy axbo o osi ala ining hamko likdagi
azi asidi .
Shunday qilib, yoshla ning media sa odxonligini oshi ish, anqidiy a akku ini
i ojlan i ish a milliy qad iya la ga asoslangan a‘lim das u la ini keng jo iy e ish o qali
ma ku a iy immuni e ni sama ali shakllan i ish mumkin.
Foydalanilgan adabiyo la :
1. Mi ziyoye Sh.M. ―Yangi O‗zbekis on s a egiyasi‖. – Toshken : O‗zbekis on, 2021.
2. Loza o G.V. Vi ual olamga qa amlikning psixologik mexanizmla i. – Toshken :
Fan, 2022.
3. Ka imo a V.M. Yosh da psixologiyasi. – Toshken : TDPU nash iyo i, 2020.
4. Abdullaye a M. ―Media sa odxonlik o qali ma ku a iy immuni e ni i ojlan i ish
yo‗lla i‖. // Psixologiya a Pedagogika ju nali, №2, 2023.
5. UNESCO. Media and In o ma ion Li e acy Cu iculum o Teache s. – Pa is, 2021.