124
“Al-Fa g‘oniy a lodla i” elek on ilmiy
ju nali
ISSN 2181-4252. Tom: 1 | Son: 3 | 2025-yil
"Descendan s o Al-Fa ghani" elec onic scien i ic
jou nal.
ISSN 2181-4252. Vol: 1 | Iss: 3 | 2025 yea
Электронный научный журнал "Потомки Аль-
Фаргани"
ISSN 2181-4252. Том: 1 | Выпуск: 3 | 2025 год
h ps://al- a goniy.uz/
CHORVA KOMPLEKSLARIDA CHIQINDI SUVLARINI MONITORING QILISHDA KO‘P
PARAMETRLI MA’LUMOT OQIMINI BOSHQARISH MASALASI
Samanda o Ba i bek Sa imo ich,
PhD, do sen , Ma’mun uni e si e i,
Muhammad al-Xo azmiy nomidagi Toshken axbo o
exnologiyala i uni e si e i adqiqo chisi
[email p o ec ed],
ORCID: 0000-0002-8296-0894
Anno a siya. Ushbu maqolada cho a kompleksla ida chiqindi su ila ni moni o ing qilish a
ozalash ja ayonla ida senso ma’lumo la i asosida ko‘p pa ame li ma’lumo oqimini boshqa ish
masalasi yo i ilgan. Tadqiqo da senso a moqla i o qali su ning asosiy pa ame la i o‘planib,
ma ema ik modella yo damida ahlil qilindi. Tozalash ja ayoni dinamikasini a si lash uchun
di e en sial englamala , sama ado likni baholash uchun indika o la a op imallash i ish unk siyasi
ishlab chiqildi. Olingan na ijala COD, BOD, ammoniy a an ibio ik qoldiqla i bo‘yicha yuqo i
sama ado likka e ishilganini ko‘ sa di. Takli e ilgan axbo o izimi a xi ek u asi eal aq da
moni o ing a boshqa u imkoniya ini be ib, cho a kompleksla ida ekologik xa sizlikni
a’minlashga xizma qiladi.
Kali so’zla : chiqindila su i, senso ma’lumo la i, ko‘p pa ame li ma’lumo oqimi,
op imallash i ish modeli, ozalash sama ado ligi, axbo o izimi, cho a kompleksi.
1. KIRISH
Cho achilik kompleksla i aoliya ida
miqdo da chiqindi su la i hosil bo‘ladi. Bu su la
a kibida o ganik moddala , ni a , ammiak, og‘i
me allla a an ibio ik qoldiqla i ma jud bo‘lib, ula
a o -muhi ga salbiy a’si ko‘ sa ishi mumkin [1,2,3].
Chiqindi su la ining o‘g‘ idan- o‘g‘ i abiiy su
manbala iga qo‘shilishi su ning e o ika siyasiga,
up oqning i loslanishiga a cho a hamda inson
saloma ligi uchun xa li pa ogenla ning a qalishiga
olib kelishi mumkin [4,5].
Chiqindi su la ining asosiy komponen la i
quyidagila ni o‘z ichiga oladi: o ganik moddala
(COD, BOD) [6]; azo bi ikmala i (ni a , ammoniy)
[7]; os o [8]; og‘i me allla (Cd, C , Cu, Zn) [9]; a
e e ina an ibio ik qoldiqla i [10]. Xususan, an ibio ik
qoldiqla i su muhi ida mik obiologik ba qa o likni
buzib, an ibio ikka chidamli bak e iyala ning
shakllanishiga olib kelishi mumkin [11,12].
Jahon amaliyo ida cho achilik chiqindila
su ini qay a ishlash a moni o ing qilish bo‘yicha u li
exnologiyala ishlab chiqilgan. Masalan, biologik
ozalash, memb anali bio eak o la , o oka aliz kabi
exnologiyala keng qo‘llanmoqda [13,14,15].
O‘zbekis onda ham su esu sla idan sama ali
oydalanish a chiqindila su ini qay a ishlash
masalala i us u o yo‘nalish si a ida belgilangan [16].
Oxi gi yilla da senso exnologiyala i a
axbo o izimla i asosida su si a ini eal aq da
moni o ing qilish imkoniya la i paydo bo‘lmoqda
[17,18]. IoT exnologiyala i yo damida su ning pH,
u bidi e , ha o a , ni a a ammiak kon sen a siyala i
kabi ko‘p pa ame li ko‘ sa kichla ni doimiy a ishda
kuza ish mumkin [19,20,21,22]. Bu esa ka a hajmdagi
ma’lumo oqimini shakllan i ish a ula ni in ellek ual
ahlil qilish za u a ini yuzaga kel i ib chiqa adi
[23,24,25,26].
Shuningdek, ko‘p pa ame li ma’lumo oqimini
boshqa ishning s a is ik a in ellek ual modella i
(masalan, Response Su ace Me hodology – RSM,
mashinali o‘qi ish algo i mla i) su ozalash
ja ayonla ini op imallash i ishda sama ali hisoblanadi
[27,28]. Ushbu usulla u li pa ame la ning o‘za o
a’si ini hisobga olib, su ni ozalash sama ado ligini
oshi ish imkonini be adi.
Shundan kelib chiqqan holda, ushbu adqiqo da
senso ma’lumo la i asosida cho a kompleksla ida
chiqindi su la ini moni o ing qilish a ozalash
125
“Al-Fa g‘oniy a lodla i” elek on ilmiy
ju nali
ISSN 2181-4252. Tom: 1 | Son: 3 | 2025-yil
"Descendan s o Al-Fa ghani" elec onic scien i ic
jou nal.
ISSN 2181-4252. Vol: 1 | Iss: 3 | 2025 yea
Электронный научный журнал "Потомки Аль-
Фаргани"
ISSN 2181-4252. Том: 1 | Выпуск: 3 | 2025 год
h ps://al- a goniy.uz/
ja ayonla ida ko‘p pa ame li ma’lumo oqimini
boshqa ish modelini ishlab chiqish masalasi adqiq
qilinadi.
2. METODOLOGIYA
Tadqiqo cho a kompleksla ida hosil
bo‘ladigan chiqindi su la i moni o ingi a ozalash
ja ayoniga qa a ilib, chiqindi su la ining a kibi
o ganik moddala (COD, BOD), azo bi ikmala i
(ni a , ammoniy), os a , og‘i me allla a an ibio ik
qoldiqla ini o‘z ichiga olishi naza da u iladi. Bu
ko‘ sa kichla aq bo‘yicha o‘zga u chan bo‘lib,
senso la o qali kuza ilishi mumkin. Shuning uchun
chiqindi su la ini boshqa ish ja ayoni ko‘p pa ame li
ma’lumo oqimini ahlil qilishga asoslanadi.
2.1. Senso ma’lumo la i modeli
Chiqindi su la i moni o ing ja ayonida u li
pa ame la dan olingan ma’lumo oqimini quyidagicha
i odalaymiz:
𝑋(𝑡)={𝑥1(𝑡),𝑥2(𝑡),…,𝑥𝑛(𝑡)},𝑡 ∈[0,𝑇] (1)
bu ye da:
− 𝑥𝑖(𝑡) – aq ning 𝑡 nuq asidagi 𝑖-
pa ame qiyma i (pH, COD, ni a ,
ammiak, an ibio ik qoldiqla i a h.k.);
− 𝑛 – kuza iladigan pa ame la soni;
− 𝑇 – moni o ing aq i o alig‘i.
(1)- o mula adqiqo da ko‘p pa ame li
ma’lumo oqimini ma ema ik a si lash uchun asos
hisoblanadi.
2.2. Chiqindi su la ini ozalash ja ayoni
modeli
Cho a kompleksla ida chiqindi su la i u li
izik-kimyo iy a biologik ja ayonla yo damida
ozalanadi. Bu ja ayonla o ganik moddala ning
pa chalanishi, ni a a ammiakning
bio ans o ma siyasi, og‘i me allla adso b siyasi
hamda an ibio ik qoldiqla ining yo‘qolishini o‘z ichiga
oladi.
Chiqindi su la i pa ame la ining o‘zga ishini
aq bilan bog‘liq dinamik ja ayon si a ida ko‘ ib
chiqamiz. Uning umumiy ko‘ inishi quyidagi englama
bilan be iladi:
𝑑𝐶𝑖(𝑡)
𝑑𝑡 =−𝑘𝑖∙𝐶𝑖(𝑡)+𝑓𝑖(𝑈(𝑡)),𝑖 =1,2,…,𝑛 (2)
bu ye da:
− 𝐶𝑖(𝑡) –𝑖-pa ame ning aq bo‘yicha
kon sen a siyasi;
− 𝑘𝑖 – abiiy yoki exnologik ozalash
koe i sien i;
𝑓𝑖(𝑈(𝑡)) – boshqa u a’si la i unk siyasi
(masalan, ae a siya, o oka aliz, mexanik il` a siya).
(2) o qali u li pa ame la o‘zga ishining
dinamikasi kuza iladi.
2.3. Tozalash sama ado ligini baholash
Cho a kompleksla ida chiqindi su la ini
ozalash ja ayoni sama ado ligini baholashda ha bi
senso pa ame i bo‘yicha kon sen a siyaning
pasayishi alohida hisobga olinadi. Bu ja ayonning
maqsadi su a kibini sani a iya-ekologik me’yo la ga
moslash a uning qay a ishla ilishi imkoniya ini
a’minlashga yo‘nal i ilgan.
Tozalash ja ayoni sama ado ligini ha bi
pa ame bo‘yicha quyidagicha hisoblaymiz:
𝜂𝑖=𝐶𝑖0−𝐶𝑖𝑇
𝐶𝑖0×100%,𝑖 = 1,2,…,𝑛 (3)
bu ye da:
− 𝜂𝑖 – 𝑖-pa ame bo‘yicha ozalash
sama ado ligi (%);
− 𝐶𝑖0 – ozalash ja ayoni boshlanishidagi
kon sen a siya;
− 𝐶𝑖𝑇 – belgilangan aq oxi idagi
kon sen a siya.
(3) asosida ha bi pa ame ning ozalash
da ajasi alohida holda baholanadi.
2.4. Op imallash i ish modeli
Ushbu modelning asosiy maqsadi su ozalash
ja ayonida umumiy sama ado likni
maksimallash i ishga e ishishga qa a ilgan. Buni
quyidagi maqsad unk siyasi o qali aniqlaymiz:
max𝐽 =∑𝑤𝑖∙𝜂𝑖
𝑛
𝑖=1 (4)
bu ye da:
− 𝐽 – umumiy sama ado lik indeksi;
− 𝑤𝑖 – 𝑖-pa ame uchun ahamiya
koe i sien i (masalan, an ibio ik
qoldiqla i uchun 𝑤𝑖 ka a oq qiyma
oladi);
126
“Al-Fa g‘oniy a lodla i” elek on ilmiy
ju nali
ISSN 2181-4252. Tom: 1 | Son: 3 | 2025-yil
"Descendan s o Al-Fa ghani" elec onic scien i ic
jou nal.
ISSN 2181-4252. Vol: 1 | Iss: 3 | 2025 yea
Электронный научный журнал "Потомки Аль-
Фаргани"
ISSN 2181-4252. Том: 1 | Выпуск: 3 | 2025 год
h ps://al- a goniy.uz/
− 𝜂𝑖 – (3) bo‘yicha hisoblangan
sama ado lik;
Op imallash i ish masalasi uchun quyidagi
chega a iy sha la ni ki i amiz:
𝐶𝑖𝑇≤𝐶𝑖𝑛𝑜𝑟𝑚,∀𝑖 (5)
bu ye da 𝐶𝑖𝑛𝑜𝑟𝑚 – sani a iya a ekologik
me’yo la ga ko‘ a uxsa e ilgan chega a qiyma i.
3. NATIJALAR
Cho a kompleksla ida chiqindila su i
ozalash ja ayonini moni o ing qilishda asosiy
ma’lumo manbai si a ida zamona iy senso
qu ilmala dan oydalanildi. Senso a mog‘i o qali
su ning asosiy pa ame la i – kislo alilik da ajasi (pH),
o ganik moddala a kibi (COD, BOD), ni a a
ammoniy kon sen a siyala i, an ibio ik qoldiqla i
hamda ha o a ko‘ sa kichla i uzluksiz a ishda
kuza ildi. Ushbu ma’lumo la eal aq o alig‘ida
hola da ma kaziy se e ga uza ildi a qay a ishlandi.
1- asm. Real aq da chiqindi su la i
moni o ingi a qay a ishlash ja ayoni
Senso la ni anlashda ula ning aniqligi, o‘lcho
diapazoni a ishonchliligi inoba ga olindi. 1-jad alda
adqiqo da qo‘llanilgan asosiy senso la , ula ning
ishlash p in sipi a exnik xususiya la i kel i ilgan.
1-jad al. Tadqiqo da qo‘llanilgan senso
qu ilmala
Tadqiqo uchun u li senso qu ilmala asosida
cho a kompleksidan chiqindi su la ining
boshlang‘ich ko‘ sa kichla i yig‘ildi.
2-jad al. Chiqindi su la ining boshlang‘ich
pa ame la i
Jad aldan ko‘ inib u ibdiki, chiqindila
su ining boshlang‘ich hola i sani a iya me’yo la idan
ancha yuqo i.
Ta siya qilingan modella asosida
modellash i ilgan na ijala ga ko‘ a 48 soa mobaynida
u li pa ame la ning kon sen a siyasi sezila li
da ajada kamaydi.
3-jad al. Tozalashdan keyingi pa ame la
(𝐶𝑖𝑇)
Pa ame
Boshlang‘ich
(𝐶𝑖0)
Tozalashdan
keyin (𝐶𝑖𝑇)
Sama ado lik
𝜂𝑖,%
COD
680
110
83.8
BOD
320
26
91.9
Ni a
95
40
57.9
Ammoniy
22
0.6
97.3
An ibio ik
2.1
0.04
98.1
pH
8.2
7.4
–
127
“Al-Fa g‘oniy a lodla i” elek on ilmiy
ju nali
ISSN 2181-4252. Tom: 1 | Son: 3 | 2025-yil
"Descendan s o Al-Fa ghani" elec onic scien i ic
jou nal.
ISSN 2181-4252. Vol: 1 | Iss: 3 | 2025 yea
Электронный научный журнал "Потомки Аль-
Фаргани"
ISSN 2181-4252. Том: 1 | Выпуск: 3 | 2025 год
h ps://al- a goniy.uz/
3-jad aldan ko‘ inib u ibdiki, COD a BOD
no ma i me’yo la dan pas ga ushgan, an ibio ik
qoldiqla i esa deya li yo‘q qilingan. Faqa ni a la
hola ida sani a iya me’yo iga o‘liq ja ob be ish uchun
qo‘shimcha ozalash alab e iladi.
(4) o qali sama ado lik indeksi hisoblanganda
nu uz koe i sie la i an ibio ik qoldiqla i 𝑤5=0.3,
ammoniy 𝑤4=0.25, COD a BOD 𝑤1=𝑤2= 0.2,
ni a 𝑤3= 0.05 a zda belgilandi.
𝐽 =∑𝑤𝑖∙𝜂𝑖
𝑛
𝑖=1 = 0.2∙83.8+0.2∙91.9+0.05∙57.9
+0.25∙97.3+0.3∙98.1= 92.6%
Shu a iqa, umumiy sama ado lik indeksi 92.6
% ni ashkil e di.
Tozalash sama ado ligini yanada chuqu oq
ahlil qilish uchun jad aldagi ma’lumo la asosida ikki
xil izual g a ik ayyo landi.
2- asmda ha bi pa ame bo‘yicha chiqindi
su la i ozalash sama ado ligi ko‘ sa ilgan. Ko‘ inib
u ibdiki, COD (83.8%), BOD (91.9%), ammoniy
(97.3%) a an ibio ik qoldiqla i (98.1%) yuqo i
sama ado lik bilan yo‘q qilingan. Bu hola
exnologiyaning o ganik moddala a oksik
bi ikmala ni ba a a e ishda sama ali ekanligini
ko‘ sa adi. Bi oq ni a (57.9%) bo‘yicha sama ado lik
nisba an pas bo‘lib, bu uning abia an biologik
deni i ika siya ja ayonida sekin pa chalanishi bilan
izohlanadi. Shuning uchun amalda qo‘shimcha
ozalash (masalan, anae ob ja ayonla yo damida) alab
e ilishi mumkin.
2- asm. Chiqindi su la ini ozalash
sama ado ligi dinamikasi
3- asmda 0–48 soa da omida COD, BOD,
ni a , ammoniy a an ibio ik qoldiqla ining
kon sen a siya o‘zga ishi as i langan. COD a BOD
eksponen sial a zda pasaygani kuza ildi,
ammoniyning ez deg ada siyaga uch ashi 24 soa
ichida me’yo dan pas ga ushishini ko‘ sa di.
An ibio ik qoldiqla i o oka aliz a’si ida sezila li
kamaydi. Ni a esa nisba an sekin pasayib, 48 soa
oxi ida sani a iya me’yo iga yaqinlashdi.
3- asm. Chiqindi su la i pa ame la ining
aq bo‘yicha o‘zga ishi dinamikasi
Shu a iqa, izual ahlil senso ma’lumo la i a
ma ema ik model asosida olingan na ijala ni
qo‘shimcha a zda asdiqlaydi. Bu, o‘z na ba ida,
chiqindi su ila ni moni o ing qilish a ozalash
ja ayonla ini boshqa ishda ko‘p pa ame li ma’lumo
oqimidan sama ali oydalanish imkoniya la ini
asoslaydi.
4. XULOSA
Olib bo ilgan adqiqo cho a kompleksla ida
chiqindi su ila ni moni o ing qilish a ozalash
ja ayonla ini sama ali boshqa ish uchun senso
exnologiyala i a ma ema ik modella ni in eg a siya
qilishning maqbul yechim ekanligini ko‘ sa di. Senso
a moqla i o qali jamlangan ko‘p pa ame li ma’lumo
oqimi eal aq da qay a ishlanib, dinamik modella
yo damida ahlil qilindi a op imallash i ish
algo i mla i o qali umumiy sama ado lik indeksi
aniqlandi. Na ijala COD, BOD, ammoniy a
an ibio ik qoldiqla ining yuqo i da ajada yo‘q
qilinganini asdiqladi, ni a bo‘yicha esa qo‘shimcha
deni i ika siya bosqichiga eh iyoj ma judligi
128
“Al-Fa g‘oniy a lodla i” elek on ilmiy
ju nali
ISSN 2181-4252. Tom: 1 | Son: 3 | 2025-yil
"Descendan s o Al-Fa ghani" elec onic scien i ic
jou nal.
ISSN 2181-4252. Vol: 1 | Iss: 3 | 2025 yea
Электронный научный журнал "Потомки Аль-
Фаргани"
ISSN 2181-4252. Том: 1 | Выпуск: 3 | 2025 год
h ps://al- a goniy.uz/
aniqlandi. Takli e ilgan axbo o izimi a xi ek u asi
moni o ing a boshqa u ja ayonla ini eal aq
sha oi da a’minlab, cho achilik sohasida ekologik
xa sizlik a su esu sla idan sama ali oydalanish
imkoniya la ini ya a di.
5. ADABIYOTLAR
1. M. Khmaissa, H. Zoua i-Mechichi, G.
Scia a, E. Reco d, and T. Mechichi, “Pollu ion om
li es ock a ming an ibio ics an eme ging
en i onmen al and human heal h conce n: A e iew,”
J. Haza d. Ma e . Ad ., ol. 13, p. 100410, Feb. 2024,
doi: 10.1016/j.hazad .2024.100410.
2. A. Checcucci e al., “Explo ing he
Animal Was e Resis ome: The Sp ead o An imic obial
Resis ance Genes Th ough he Use o Li es ock
Manu e,” F on . Mic obiol., ol. 11, p. 1416, July
2020, doi: 10.3389/ micb.2020.01416.
3. I. Ya oshenko e al., “Real-Time Wa e
Quali y Moni o ing wi h Chemical Senso s,” Senso s,
ol. 20, no. 12, p. 3432, June 2020, doi:
10.3390/s20123432.
4. I. Aj ai e al., “Was ewa e Impac on
Su ace Wa e Quali y and Sui abili y o Wa e Reuse
in Ag icul u e Using a Comp ehensi e Me hodology
Based on PCA and Speci ic Indices,” Wa e , ol. 17,
no. 13, p. 2011, July 2025, doi: 10.3390/w17132011.
5. J. L. Mawdsley, R. D. Ba dge , R. J.
Me y, B. F. Pain, and M. K. Theodo ou, “Pa hogens
in li es ock was e, hei po en ial o mo emen
h ough soil and en i onmen al pollu ion,” Appl. Soil
Ecol., ol. 2, no. 1, pp. 1–15, Ma . 1995, doi:
10.1016/0929-1393(94)00039-A.
6. A. B. Abdullahi, A. R. Si ega , W.
Pakiding, and Mahyuddin, “The analysis o BOD
(Biological Oxygen Demand) and COD (Chemical
Oxygen Demand) con en s in he wa e o a ound
laying chicken a m,” IOP Con . Se . Ea h En i on.
Sci., ol. 788, no. 1, p. 012155, June 2021, doi:
10.1088/1755-1315/788/1/012155.
7. P. Saman a, H. Ho n, and F. Sa a ia,
“Impac o Li es ock Fa ming on Ni ogen Pollu ion
and he Co esponding Ene gy Demand o Ze o
Liquid Discha ge,” Wa e , ol. 14, no. 8, p. 1278, Ap .
2022, doi: 10.3390/w14081278.
8. R. Al a e al., “Phospho us emo al and
eco e y om li es ock was ewa e by using modi ied
zi conium‑lan hanum magne i e,” J. Wa e P ocess
Eng., ol. 71, p. 107385, Ma . 2025, doi:
10.1016/j.jwpe.2025.107385.
9. S. Gup a, S. Si eesha, I. S eedha , C. M.
Pa el, and K. L. Ani ha, “La es ends in hea y me al
emo al om was ewa e by biocha based so ben s,”
J. Wa e P ocess Eng., ol. 38, p. 101561, Dec. 2020,
doi: 10.1016/j.jwpe.2020.101561.
10. F. Huang, Y. Hong, C. Mo, P. Huang,
X. Liao, and Y. Yang, “Remo al o an ibio ic
esis ance genes du ing li es ock was ewa e ea men
p ocesses: Re iew and p ospec s,” F on . Ve . Sci., ol.
9, p. 1054316, Dec. 2022, doi:
10.3389/ e s.2022.1054316.
11. C. Uluseke e al., “A Re iew on
Occu ence and Sp ead o An ibio ic Resis ance in
Was ewa e s and in Was ewa e T ea men Plan s:
Mechanisms and Pe spec i es,” F on . Mic obiol., ol.
12, p. 717809, Oc . 2021, doi:
10.3389/ micb.2021.717809.
12. R. Huang e al., “Assessmen o
e e ina y an ibio ics om animal manu e-amended
soil o g owing al al a, al al a silage, and milk,”
Eco oxicol. En i on. Sa ., ol. 224, p. 112699, No .
2021, doi: 10.1016/j.ecoen .2021.112699.
13. R. L. Knigh , V. W. E. Payne, R. E.
Bo e , R. A. Cla ke, and J. H. P ies, “Cons uc ed
we lands o li es ock was ewa e managemen ,” Ecol.
Eng., ol. 15, no. 1–2, pp. 41–55, June 2000, doi:
10.1016/S0925-8574(99)00034-8.
14. Z. Lin, M. Li, P. Yan, J. Zhang, H. Xie,
and H. Wu, “Cons uc ed we lands o was ewa e
ea men and euse: Two decades o expe ience om
China,” En i on. Res., ol. 279, p. 121781, Aug. 2025,
doi: 10.1016/j.en es.2025.121781.
15. Y. Pa k, S. Kim, J. Kim, S. Khan, and
C. Han, “UV/TiO2 Pho oca alysis as an E icien
Li es ock Was ewa e Qua e na y T ea men o
An ibio ics Remo al,” Wa e , ol. 14, no. 6, p. 958,
Ma . 2022, doi: 10.3390/w14060958.
16. “ПФ-6024-сон 10.07.2020.
Ўзбекистон Республикаси сув хўжалигини
ривожлантиришнинг 2020–2030 йилларга
мўлжалланган концепциясини тасдиқлаш
тўғрисида.” Accessed: Sep . 26, 2025. [Online].
A ailable: h ps://lex.uz/uz/docs/4892953
17. E. T. De Cama go e al., “Low-Cos
Wa e Quali y Senso s o IoT: A Sys ema ic Re iew,”
Senso s, ol. 23, no. 9, p. 4424, Ap . 2023, doi:
10.3390/s23094424.
18. A. U. Alam, D. Clyne, and M. J. Deen,
“A Low-Cos Mul i-Pa ame e Wa e Quali y
Moni o ing Sys em,” Senso s, ol. 21, no. 11, p. 3775,
May 2021, doi: 10.3390/s21113775.
129
“Al-Fa g‘oniy a lodla i” elek on ilmiy
ju nali
ISSN 2181-4252. Tom: 1 | Son: 3 | 2025-yil
"Descendan s o Al-Fa ghani" elec onic scien i ic
jou nal.
ISSN 2181-4252. Vol: 1 | Iss: 3 | 2025 yea
Электронный научный журнал "Потомки Аль-
Фаргани"
ISSN 2181-4252. Том: 1 | Выпуск: 3 | 2025 год
h ps://al- a goniy.uz/
19. P. Rekha, K. Suma hi, S. Samyuk ha, A.
Sa anya, G. Tha unya, and R. P abha, “Senso Based
Was e Wa e Moni o ing o Ag icul u e Using IoT,”
in 2020 6 h In e na ional Con e ence on Ad anced
Compu ing and Communica ion Sys ems (ICACCS),
Coimba o e, India: IEEE, Ma . 2020, pp. 436–439. doi:
10.1109/ICACCS48705.2020.9074292.
20. J. Ophi Isaac, “IOT - LIVESTOCK
MONITORING AND MANAGEMENT SYSTEM,”
In . J. Eng. Appl. Sci. Technol., ol. 5, no. 9, Jan. 2021,
doi: 10.33564/IJEAST.2021. 05i09.042.
21. F. M. Tango a, E. Buoio, A. Calcan e,
A. Bassi, and A. Cos a, “In e ne o Things (IoT):
Senso s Applica ion in Dai y Ca le Fa ming,”
Animals, ol. 14, no. 21, p. 3071, Oc . 2024, doi:
10.3390/ani14213071.
22. Ax am Nishano , Ba i bek
Samanda o , Daw anbek Joldasbae , and Go’zal
Gulmi zae a, “IoT QURILMALARDA MA’LUMOT
UZATISH JARAYONLARINI ADAPTIV
BOSHQARISH ALGORITMI,” Ma . 2025, doi:
10.5281/ZENODO.15071148.
23. P. Wongbu i and J. K. Pa k, “Big Da a
Analy ics om a Was ewa e T ea men Plan ,”
Sus ainabili y, ol. 13, no. 22, p. 12383, No . 2021,
doi: 10.3390/su132212383.
24. B. Samanda o and B. Geldibaye ,
“De elopmen o a da abase o he li es ock complex
moni o ing sys em using RFID de ices,” p esen ed a
he INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND
PRACTICAL CONFERENCE ON ACTUAL
PROBLEMS OF MATHEMATICAL MODELING
AND INFORMATION TECHNOLOGY, Nukus,
Uzbekis an, 2024, p. 040003. doi: 10.1063/5.0210270.
25. D. Velásquez e al., “EDAR 4.0:
Machine Lea ning and Visual Analy ics o
Was ewa e Managemen ,” Sus ainabili y, ol. 16, no.
9, p. 3578, Ap . 2024, doi: 10.3390/su16093578.
26. G. B. Y. Samanda o Ba i bek
Sa imo ich1, “CHORVA KOMPLEKSLARIDA
MA’LUMOTLAR OQIMIGA ISHLOV
BERISHNING ARXITEKTURAVIY
TEXNOLOGIYALARI TAHLILI,” Ap . 2023, doi:
10.5281/ZENODO.7856464.
27. H. Lin e al., “Designing a no el Ti3C2
MXene-b idged Z-scheme pho oca alys o e ec i e
H2 gene a ion and emo al o non-biodeg adable
no loxacin: Op imiza ion and mechanism insigh s,” J.
Alloys Compd., ol. 1031, p. 181029, June 2025, doi:
10.1016/j.jallcom.2025.181029.
28. M. Bashi , S. Abu Am , S. Q. Aziz, C.
Ng, and S. Se hupa hi, “Was ewa e T ea men
P ocesses Op imiza ion Using Response Su ace
Me hodology (RSM) Compa ed wi h Con en ional
Me hods: Re iew and Compa a i e S udy,” Middle
Eas J. Sci. Res., ol. 23, pp. 244–252, Feb. 2015.
