INTERNATIONAL CONFERENCE ON MODERN
DEVELOPMENT OF PEDAGOGY AND LINGUISTICS
Volume 02, Issue 09, 2025
91 INTERNATIONAL CONFERENCE ON MODERN DEVELOPMENT OF PEDAGOGY AND LINGUISTICS uni e salcon e ence.us
TALABALARDA TEXNIK BILIM VA KO‘NIKMALARNI
SHAKLLANTIRISHDA INNOVATSION STRATEGIYALAR
Xaliko a Na giza Abdullaye na
Toshken i iga siya a qishloq xo‘jaligini mexaniza siyalash muhandisla i ins i u e
Milliy adqiqo uni e si e i izlanu chisi
e-mail:
Anno a siya: Oliy a’limda exnika yo‘nalishla i bo‘yicha ahsil olayo gan alabala
uchun kasbiy a exnik a akku kompe en ligi muhim ahamiya ga ega bo‘lib, bu
ula ning na aqa naza iy bilimla ni chuqu o‘zlash i ishiga, balki ula ni amaliyo da
qo‘llay olish qobiliya ini shakllan i ishga xizma qiladi. Ushbu maqolada exnik
yo‘nalishdagi a’lim ja ayonini inno a sion yondashu la o qali akomillash i ish
masalala i chuqu ahlil qilinadi. Jumladan, zamona iy pedagogik exnologiyala ning
(in e ak i me odla , loyihaga asoslangan a’lim a boshqala ) exnik a akku ni
i ojlan i ishdagi oli o‘ ganiladi.
Abs ac : In highe educa ion, he de elopmen o p o essional and echnical hinking
compe encies is o i al impo ance o s uden s in echnical ields. This compe ency
no only enables hem o acqui e deep heo e ical knowledge bu also helps shape hei
abili y o apply ha knowledge in p ac ice. This a icle p o ides an in-dep h analysis
o imp o ing he educa ional p ocess in echnical disciplines h ough inno a i e
app oaches. In pa icula , i examines he ole o mode n pedagogical echnologies —
including in e ac i e me hods, p ojec -based lea ning, and o he s — in os e ing
echnical hinking.
Kali so‘zla : exnik a akku , exnik kompe en lik, pedagogik exnologiyala ,
simulya siya, kasbiy kompe ensiya, dual a’lim.
Keywo ds: echnical hinking, echnical compe ence, pedagogical echnologies,
simula ion, p o essional compe ence, dual educa ion.
Ki ish: Bugungi kunda exnika a muhandislik sohasidagi kad la zamona iy sanoa ,
aqamli ans o ma siya a inno a sion ishlab chiqa ish izimla iga mos bilim a
ko‘nikmala ga ega bo‘lishi za u a ga aylangan. Sanoa a moqla ining
a oma lash i ilishi, sun’iy in ellek , IoT (In e ne o Things), aqamli boshqa u
izimla i kabi exnologiyala muhandislik aoliya iga ubdan yangicha yondashu ni
alab qilmoqda. Endilikda muhandis na aqa o doi adagi exnik bilim sohibi, balki
INTERNATIONAL CONFERENCE ON MODERN
DEVELOPMENT OF PEDAGOGY AND LINGUISTICS
Volume 02, Issue 09, 2025
92 INTERNATIONAL CONFERENCE ON MODERN DEVELOPMENT OF PEDAGOGY AND LINGUISTICS uni e salcon e ence.us
izimli ik lo chi, muammola ni hal e a oladigan, exnologiyani amaliyo ga a biq qila
oladigan uni e sal kompe en mu axassis bo‘lishi lozim.
Shu bois, oliy a’lim izimi oldida u gan eng dolza b azi ala dan bi i — exnika
yo‘nalishla ida ahsil olayo gan alabala ni kasbiy aoliya ga ayyo lashda exnik
a akku a kompe en ligini chuqu shakllan i ishdi . Texnik a akku — bu exnika iy
obyek la a ja ayonla ni ahlil qilish, ula ning ichki qonuniya la ini anglash a ma jud
muammola ga inno a sion yondashu la opish qobiliya idi . U muhandislik sohasida
p o essionallikning asosi hisoblanadi.
Ayni da da mamlaka imiz oliy a’limida amalga oshi ilayo gan isloho la – xususan,
kompe ensiya iy yondashu , dual a’lim, s aji o ka ma kazla i ashkil e ish, i ual
labo a o iyala ni jo iy qilish, sanoa bilan in eg a siyalashu o qali o‘qi ish kabi
yangilanishla — aynan alabala da exnik kompe en likni i ojlan i ishga
qa a ilganligini ko‘ sa moqda. Ze o, muhandislik a’limi aqa naza iy bilim be ish
bilan cheklanmasligi, balki zamona iy ishlab chiqa ish muhi ida eal amaliyo bilan
boyi ilishi za u . Talabala ma ema ik modellash i ish, elek onika, mexanika,
das u lash, me’yo iy- exnik hujja la bilan ishlash kabi asosiy bilim a ko‘nikmala ni
eal muammola ni hal qilishda amaliy a zda qo‘llay olishi ke ak.
Ta’kidlash o‘ inli, zamona iy exnika a exnologiyala ez su ’a la da
yangilanayo gan bi da da kompe en likni i ojlan i ish — bu doimiy o‘qu chanlik,
o‘z us ida ishlash a yangilikla ni ez o‘zlash i a olish qobiliya idi . Oliy a’limda
shakllanadigan ushbu kompe ensiyala bi i u chila ning mehna bozo iga
aqoba ba dosh bo‘lib ki ib bo ishiga, kasbiy aoliya da mus ahkam pozi siyani
egallashiga zamin ya a adi.
Shuningdek, exnik yo‘nalishla misolida kasbiy aoliya ga ayyo lash ja ayonida
alabala ni exnik kompe en lik asosida o‘qi ish — zamon alabi bo‘lib, u ha
omonlama yangilangan, in eg a siyalashgan, kompe ensiya iy a inno a sion
yondashu la ni o‘z ichiga olgan a’lim izimini shakllan i ishni aqozo e adi. Ushbu
maqolada ana shu za u iya ni amalga oshi ish yo‘lla i, muammola , imkoniya la
hamda ilmiy- adqiqo asosidagi akli la yo i ib be iladi.
Pedagogik exnologiyala a me odla : Texnika sohasidagi a’limda
inno a sion pedagogik exnologiyala keng qo‘llanilmoqda. Masalan, axbo o -
kommunika siya osi ala idan oydalangan holda ideo-majlisla , i ual enajyo la
a in e aol das u la alabaning man iqiy a akku ini shakllan i ishga xizma qiladi
1
.
Zamona iy a’lim me odla ida loyiha asosida o‘qi ish, masalan, alabala ni eal
muhandislik loyiha opshi iqla ini baja ishga jalb qilish, muhim o‘ in u adi. Mazku
1
O ien al Renaissance: inno a i a educa ional, na u al and social sciences scien i ic jou nal
INTERNATIONAL CONFERENCE ON MODERN
DEVELOPMENT OF PEDAGOGY AND LINGUISTICS
Volume 02, Issue 09, 2025
93 INTERNATIONAL CONFERENCE ON MODERN DEVELOPMENT OF PEDAGOGY AND LINGUISTICS uni e salcon e ence.us
yondashu o qali alabala o‘ gangan naza iy bilimla ini amaliy muammola ni hal
qilish uchun qo‘llashadi. Shu bilan bi ga, gu uhli ishlash a muammoga asoslangan
o‘qi ish me odla i ham alabala ni muammoga qa shi ik lash a ijodiy yondashu
ko‘nikmala iga o‘ ga adi. Ko‘ sa ishicha, zamona iy pedagogik exnologiyala o qali
alabala bilimga bo‘lgan qiziqishini oshi ish, ula ning a akku qobiliya la ini
mus ahkamlash mumkin.
Ay ish mumkinki, muhandislik a’limida akademik a sanoa sohala i o‘ asidagi
hamko lik muhim omilla dan bi i hisoblanadi.
Ko‘pgina ilg‘o mamlaka la da a’lim muassasala i sanoa ko xonala i bilan
bi galikda s aji o ka das u la i, “gues lec u e ” das u la i a qo‘shma loyihala o qali
alabala ni eal ish muhi iga mos ayyo laydi. Masalan, A s aliyadagi Enginee ing
Ins i u e o Technology oliy o‘qu yu ida Indus y Pa ne ship P og am deb
nomlangan das u jo iy e ilgan; bu das u ning bi qismida ko xonala alabala ni
s aje likka qabul qiladi, amaliy aj iba o‘ ga adi, shuningdek alabala ejalash i ilgan
loyihala us ida ishlaydi
2
. Mazku das u muhandislik yo‘nalishida ahsil olayo gan
alabala ning na aqa o‘z sohasidagi naza iy bilimla ini mus ahkamlash, balki be osi a
sanoa muhi ida qo‘llash ko‘nikmala ini shakllan i ishga xizma qiladi.
Das u a kibiga bi nech a muhim mexanizmla ki i ilgan:
• S aji o ka a men o lash izimi. Talabala 3–6 oy da omida sanoa
ko xonala ida ishlab, haqiqiy ishlab chiqa ish ja ayonida ish i ok e adila . Bu da
mobaynida ula ga aj ibali muhandisla men o si a ida bi ik i iladi. Na ijada
alaba amaliy muammola bilan o‘qnash kelib, ula ni mus aqil hal e ish
malakasini shakllan i adi.
• Ko xonala ashabbusi asosidagi loyihala . Ta’lim muassasasi a ishlab
chiqa ish ko xonasi hamko ligida ishlab chiqilgan loyihala us ida alabala
amaliy ish olib bo adila . Bu ja ayon naza iy bilimla ni hayo iy aziya la da
qo‘llash imkonini be adi. Loyihala yakunida esa alabala o‘z yechimla ini
ko xona mu axassisla iga aqdim e ib, p o essional ik -mulohazala oladila .
• Ishga joylashishda us u o lik. EIT ma’lumo la iga ko‘ a, Indus y Pa ne ship
P og am’da qa nashgan alabala bi i u dan so‘ng s aji o ka o‘ agan
ko xonala ida ishga joylashish imkoniya iga ega bo‘ladila . S a is ikaga ko‘ a,
bunday alabala ning 68 oizi o‘liq bandlik bilan a’minlanadi. Bu ko‘ sa kich
a’lim a ish be u chila o‘ asidagi in eg a siya amalda sama ali ishlashini
isbo laydi.
2
Enginee ing Ins i u e o Technology – Indus y Pa ne ship P og am.
h ps://www.ei .edu.au/indus y/indus y-pa ne ship-p og am
INTERNATIONAL CONFERENCE ON MODERN
DEVELOPMENT OF PEDAGOGY AND LINGUISTICS
Volume 02, Issue 09, 2025
94 INTERNATIONAL CONFERENCE ON MODERN DEVELOPMENT OF PEDAGOGY AND LINGUISTICS uni e salcon e ence.us
• Sek o la a o kompe ensiyala . Das u aqa exnik bilimla ni emas, balki
izimli ik lash, jamoada ishlash, exnik yozu , loyiha boshqa u i hamda
xa sizlik s anda la ini o‘z ichiga olgan keng qam o li kasbiy kompe ensiyala ni
shakllan i ishga ham qa a ilgan.
Mazku yondashu A s aliya oliy a’lim muassasala ining global muhandislik
bozo iga moslashganini ko‘ sa adi. Bu izim ish be u chila ning eal eh iyojla iga
ja ob be a oladigan mu axassisla ni ayyo lashga xizma qilmoqda. Muhimi,
aj ibaning mu a aqiya i a’limni mehna bozo i bilan uzluksiz hamko likda bog‘lay
olishidadi .
EIT misolida kuza ilgan sanoa a akademik muhi in eg a siyasi na aqa alabala ning
exnik ayyo ga ligini kuchay i adi, balki ula ning kasbiy ij imoiylashu ini ham
a’minlaydi. Ya’ni, bo‘lajak mu axassis p o essional muhi ga ez moslashadi, sama ali
muloqo qila oladi a mas’uliya ni zimmasiga olishga ayyo bo‘ladi.
Bu aj iba na aqa A s aliya, balki boshqa mamlaka la , jumladan O‘zbekis on uchun
ham qo‘llash mumkin bo‘lgan sama ali model si a ida namoyon bo‘lmoqda. Xususan,
O‘zbekis onda 2025–2026 o‘qu yilidan boshlab oliy a’limda “Kasb egasi” dual
a’lim izimini bosqichma-bosqich jo iy e ish ejalash i ilmoqda
3
. Mazku izim oliy
a’lim muassasala i, sanoa ko xonala i a Sa do-sanoa pala asi o‘ asida hamko likni
kuchay i adi. Talabala esa naza iya a amaliyo ni uyg‘unlash i gan holda o‘qib, eal
ishlab chiqa ish aj ibasini o i adila . Bu esa ula ning mehna bozo iga o‘liq ayyo
bo‘lib chiqishini a’minlaydi.
Vi ual labo a o iyala bu — das u iy a’mino yo damida mu akkab exnik yoki
ilmiy ja ayonla ni ek anda in e ak i a zda modellash i ish imkonini be u chi a’lim
osi ala idi . Bu osi ala o‘qi u chila ga alabala ni naza iy bilim asosida amaliy
aoliya ga jalb e ishga, alabala esa xa a siz muhi da ekspe imen o‘ kazishga imkon
be adi
4
. Misol uchun, izika iy elek on zanji la dizayn qilish, elek omagni maydon
a’si ini modellash i ish, u li mexanizmla ning ha aka aek o iyasini ahlil qilish
kabila maxsus das u la yo damida simulya siya qilinmoqda. Bu esa alabaning
naza iy bilimini eal hola la ga bog‘lab, a akku qilish, modellash i ish a qa o qabul
qilish ko‘nikmala ini i ojlan i adi
5
.
Masalan, ene ge ika yo‘nalishidagi o‘qu das u la da oydalanilayo gan Phe
In e ac i e Simula ions (Colo ado uni e si e i omonidan ishlab chiqilgan) das u i
3
O‘zbekis on Respublikasi Oliy a’lim, an a inno a siyala azi ligi hamda Sa do-sanoa pala asi bilan
kelishgan holda qabul qilingan, 2025/2026 o‘qu yilidan dual a’limni jo iy e ish cho a- adbi la i haqidagi
2025-yil 16-yan a dagi 14-son qa o . (Lex.uz)
4
Ka imo A.N. (2022). Oliy a’limda STEM- exnologiyala ni jo iy e ish masalala i. Pedagogika a
psixologiya muammola i, №4. – B. 73–78.
5
OECD (2020). Digi al Tools in Enginee ing Educa ion: Policy Recommenda ions. OECD Publishing.
INTERNATIONAL CONFERENCE ON MODERN
DEVELOPMENT OF PEDAGOGY AND LINGUISTICS
Volume 02, Issue 09, 2025
95 INTERNATIONAL CONFERENCE ON MODERN DEVELOPMENT OF PEDAGOGY AND LINGUISTICS uni e salcon e ence.us
yo damida alabala elek okining zanji la bo‘yicha qanday a qalishini, kuchlanish
a qa shilik o‘zga ishini eal g a ikla da kuza ishla i, u li aj ibala ni xa osiz
simulya siya qilishla i mumkin. Bu amaliyo la eal aj iba o‘ nini bosadi a ancha
xa siz hamda ejamko yechim hisoblanadi.
Shuningdek, i ual labo a o iyala ning a zallikla i quyidagila da namoyon
bo‘ladi:
• Qimma baho eagen la , izik qu ilmala a mexanik komponen la ga eh iyoj
sezila li da ajada kamayadi. Masalan, kimyo anida labo a o iya sha oi ida
eaksiya o‘ kazish uchun ha doim maxsus jihozla , xa sizlik osi ala i, oza
eagen la ke ak bo‘ladi; bu esa kichik budje li a’lim muassasala i uchun ka a
o‘siq bo‘lishi mumkin. Vi ual aj iba osi ala i esa ushbu xa aja la ni ba a a
qiladi.
• Po lo chi yoki oksik eaksiyala , yuqo i kuchlanishli elek izimla i, yuqo i
ha o a li muhi la kabi xa li ja ayonla simulya siya yo damida o‘liq nazo a
os ida o‘ ganiladi. Bu esa alabala a muassasa uchun xa sizlik da ajasini
oshi adi.
• Real labo a o iyala da baja ilgan aj ibani qay a iklash ko‘p holla da qiyin yoki
imkonsiz bo‘lsa, i ual muhi da alaba bi aj ibani is algancha ak o lashi
mumkin. Bu yondashu a’limda mus ahkamlo chi mexanizm bo‘lib xizma
qiladi.
• Bugungi aqamli muhi da ishlay oladigan muhandis eng alabgi kad la dan bi i
hisoblanadi. Vi ual labo a o iyala a simulya o la o qali alaba aqa exnik
bilim emas, balki aqamli muhi da ishlash, in e eysla bilan muloqo qilish,
na ijala ni aqamli analiz qilish kabi 21-as ko‘nikmala ini ham egallaydi.
Misol a iqasida, Malayziya xalqa o islom uni e si e ida (IIUM) “Enginee ing
Vi ual Lab” nomli loyiha amalga oshi ilgan bo‘lib, unda ba cha elek , mexanika a
qu ilish yo‘nalishla i bo‘yicha simulya sion aj ibala onlayn pla o ma o qali be iladi.
Talabala uy sha oi ida ham amaliy opshi iqla ni baja a oladi. Ushbu pla o madan
oydalangan alabala o asida ku sni mu a aqiya li uga ish da ajasi 17% ga oshgani
qayd e ilgan
6
.
Shuningdek, O‘zbekis onda ham 2024-yilgi “Oliy a’limda aqamli
inno a siyala ” das u i doi asida bi nech a exnika uni e si e la ida i ual aj iba
pla o mala i bosqichma-bosqich jo iy e ilmoqda. Bu pla o mala o qali alabala
elek izimla i, issiqlik uza ish, gid a lika, das u lash, mashina de alla ini
simulya siya qilish a boshqala bo‘yicha amaliy opshi iqla ni baja ishmoqda.
6
IIUM Enginee ing Facul y Repo (2022). Impac o Vi ual Labs on S uden Lea ning Ou comes in
Enginee ing Cou ses.
INTERNATIONAL CONFERENCE ON MODERN
DEVELOPMENT OF PEDAGOGY AND LINGUISTICS
Volume 02, Issue 09, 2025
96 INTERNATIONAL CONFERENCE ON MODERN DEVELOPMENT OF PEDAGOGY AND LINGUISTICS uni e salcon e ence.us
Takli a xulosa. Muhandislik a exnik a’lim yo‘nalishida alabala ni exnik
kompe en siyaga ega bo‘lib ye ishishla i a’limning eng asosiy maqsadla idan bi idi .
Ta’lim das u la ida naza iy bilimla bilan bi qa o da loyiha asosida o‘qi ish,
simulya siyala a i ual labo a o iya kabi amaliy yondashu la ni keng jo iy e ish
alabala dagi anqidiy ik lash a muammola ni hal e ish ko‘nikmala ini
i ojlan i ishda sama ali ekanligi ko‘ sa ilgan. Jumladan, i ual labo a o iyala
alabala ning a’limga bo‘lgan mo i a siyasini a ish i okini sezila li da ajada oshi adi,
an’ana iy aj iba bazasidagi ba’zi bo‘shliqla ni o‘ldi ib, muhandislik amaliyo ida
qo‘shimcha imkoniya la ya a adi. Loyiha asosida o‘qi ish modeli esa alabala ning
akademik yu uqla ini a yuqo i da ajadagi ik lash ko‘nikmala ini oshi ishga ijobiy
a’si ko‘ sa adi.
Mana shu jiha la ni inoba ga olgan holda, Oliy a’lim muassasala i sanoa
ko xonala i bilan yaqindan hamko lik qilib, alabala uchun s aji o ka a koope a i
a’lim das u la ini kengay i ishi lozim. Amaliyo la ning sanoa muhi ida o‘ kazilishi
naza iy bilimla ni amaliy aj ibaga moslash i ishga xizma qilgani sababli, alabala
kasbiy kompe en siyala ini ez a o‘liq i ojlan i ish imkonini oshi adi. Shuningdek,
kompe en siyaga yo‘nal i ilgan baholash izimini jo iy e ish za u : bu yondashu da
o‘qu das u i aniq ko‘nikmala ni maqsad qiladi a ha bi alaba o‘zining kuchli a zai
omonla ini aniq belgilangan mezonla asosida baholaydi.
Foydalanilgan adabiyo la
1. Qo‘zie N.M., Shaba o a U.N. Kasbiy aoliya ga ayyo lash ja ayonida
alabala ni exnik a akku ini i ojlan i ish. O ien al Renaissance, 2021, 11(2):
111–128.
2. Yo‘ldoshe a M.B. Zamona iy ped exnologiyala osi asida alaba yoshla ning
man iqiy a akku ini i ojlan i ish. O ien al Renaissance, 2023, 3(4/2): 55–62.
3. Raxmono I.U. Vi ual labo a o iyala a o‘qu simulya o la i: a zallik a
kamchilikla . Ta’lim a inno a sion adqiqo la , 2023, №4, 255–262.
4. O‘zbekis on Respublikasi Oliy a’lim, an a inno a siyala azi ligi hamda
Sa do-sanoa pala asi bilan kelishgan holda qabul qilingan, 2025/2026 o‘qu
yilidan dual a’limni jo iy e ish cho a- adbi la i haqidagi 2025-yil 16-yan a dagi
14-son qa o . (Lex.uz)
5. Enginee ing Ins i u e o Technology – Indus y Pa ne ship P og am.
h ps://www.ei .edu.au/indus y/indus y-pa ne ship-p og am.
INTERNATIONAL CONFERENCE ON MODERN
DEVELOPMENT OF PEDAGOGY AND LINGUISTICS
Volume 02, Issue 09, 2025
97 INTERNATIONAL CONFERENCE ON MODERN DEVELOPMENT OF PEDAGOGY AND LINGUISTICS uni e salcon e ence.us
6. GCCSA-2021- 7 h Global Cong ess on Con empo a y Sciences &
Ad ancemen s.
7. Boyano a G.I. (2022). Kompe ensiya iy yondashu asosida a’lim ja ayonini
mode niza siyalash. Ta’lim a inno a siyala , №2. – B. 18–24.
8. Ka imo A.N. (2022). Oliy a’limda STEM- exnologiyala ni jo iy e ish
masalala i. Pedagogika a psixologiya muammola i, №4. – B. 73–78.
9. IIUM Enginee ing Facul y Repo (2022). Impac o Vi ual Labs on S uden
Lea ning Ou comes in Enginee ing Cou ses.
