JOURNAL OF INTERNATIONAL SCIENTIFIC RESEARCH
Volume 3, Issue 4, Oc obe 2025 Online ISSN: 3030-3508
h ps://spaceknowladge.com
===============================================================
===============================================================
Volume 3 Issue 4 [Oc obe 2025] Pages |
106
XALQARO BAG‘RIKENGLIK KUNI: INSONIY TINCHLIK VA
TOTUVLIKNING ASOSI
Ma ulo a Shoxsanam Shux a bek qizi
Toshken shaha Mi zo Ulug‘bek umani 338-mak abning II oi ali o‘qi u chisi; Tashken
In e na ional Uni e si y o Educa ion 1-bosqich magis i.
MAQOLA
MALUMOTI
ANNOTATSIYA:
MAQOLA TARIXI:
Mazku maqolada bag‘ ikenglik ushunchasining
a ixiy, madaniy a ij imoiy jiha la i ahlil qilinadi.
Tu li da la da bag‘ ikenglikning insonla
o‘ asidagi inchlik, ba qa o lik a a aqqiyo dagi
o‘ ni yo i ilgan. Shuningdek, BMT a YUNESKO
omonidan ilga i su ilgan xalqa o amoyilla
asosida bugungi jamiya da bag‘ ikenglik
madaniya ini i ojlan i ishning ahamiya i ko‘ sa ib
o‘ iladi..
Recei ed:08.10.2025
Re ised: 09.10.2025
Accep ed:10.10.2025
KALIT SO’ZLAR:
Bag‘ ikenglik, inson
huquqla i, inchlik,
globallashu , yoshla ,
ma’na iya .
Ki ish (In oduc ion). Bugungi dunyoda insoniya a aqqiyo i aqa exnologik yoki
iq isodiy yu uqla bilan emas, balki o‗za o hu ma a bag‗ ikenglik madaniya i bilan ham
belgilanadi. Insonla u li milla , e‘ iqod a qa ashla ga ega bo‗lishla iga qa amay, ula
yagona insoniya oilasining a‘zola idi . Shu bois, bag‗ ikenglik na aqa axloqiy azila , balki
inchlik a ba qa o likning asosi si a ida qa aladi. Tu li madaniya , e‘ iqod, il a u -oda
akilla i bi makonda aoliya yu i ayo gan bugungi sha oi da bag‗ ikenglik — inchlik a
ba qa o likni a‘minlo chi eng muhim qad iya la dan bi i si a ida e‘ i o e iladi. Bi lashgan
Milla la Tashkilo i omonidan 1995-yil 16-noyab ―Xalqa o bag‗ ikenglik kuni‖ si a ida
e‘lon qilinishi ana shu g‗oyaning umumjahon da ajasidagi an olinishi bo‗ldi. Bag‗ ikenglik
— bu insonla ning abiiy xilma-xilligini hu ma qilish, qabul qilish a qad lashdi . U oddiy
sab emas, balki ongli a ishda boshqala ning ik , e‘ iqod a hayo a ziga hu ma bilan
qa ashni angla adi.
JOURNAL OF INTERNATIONAL SCIENTIFIC RESEARCH
Volume 3, Issue 4, Oc obe 2025 Online ISSN: 3030-3508
h ps://spaceknowladge.com
===============================================================
===============================================================
Volume 3 Issue 4 [Oc obe 2025] Pages |
107
Tadqiqo usulla i (Me hods). Ushbu maqola a ixiy-qiyosiy, ahliliy a alsa iy
yondashu asosida yozildi. Bag‗ ikenglikning mazmuni qadimgi si iliza siyala dan o
zamona iy xalqa o hujja la a ij imoiy hayo gacha bo‗lgan da da o‗ ganildi. Asosiy
manbala si a ida YUNESKO, BMT ezolyu siyala i, klassik mu a akki la — Alishe
Na oiy, Ibn Sino, Fo obiy, Le Tols oy qa ashla i hamda zamona iy global siyosa dagi
endensiyala ahlil qilindi.
Na ijala (Resul s). Tahlilla na ijasida aniqlandi: Bag‗ ikenglik qadimdan insoniya
a aqqiyo ining aj almas qismi bo‗lgan; Tu li madaniya la o asidagi hamjiha lik ha doim
inchlik a ba qa o likni a‘minlagan; Hozi gi da da esa xalqa o ashkilo la bu qad iya ni
global da ajada mus ahkamlashga qa a ilgan das u la ni amalga oshi moqda.
Qadimgi Yunonis on aylasu la i — Sok a , A lo un, A is o el — insonning komilligi
boshqala ni ushunish a hu ma qilishdan boshlanishini a‘kidlaganla . Sha q
mu a akki la i — Fo obiy, Ibn Sino, Na oiy — bag‗ ikenglikni axloqiy ba kamollik mezoni
si a ida qa aganla . Bugungi kunda BMT, YUNESKO a boshqa xalqa o ashkilo la
madaniya la a o muloqo ni kengay i ish, u li din a milla akilla i o‗ asida inchlikni
saqlash bo asida aol ish olib bo moqda.
Munoza a a ahlil (Discussion). Bag‗ ikenglik insoniya uchun aqa axloqiy azila
emas, balki global ba qa o lik omilidi . Insonla o‗za o hu ma da yashagan joyda ado a ,
kamsi ish a u ushla ga o‗ in qolmaydi. Ta ix ko‗ sa adiki, bag‗ ikenglik yo‗qligi og‗i
oqiba la ga olib kelgan: Ye opadagi diniy u ushla , i qiy kamsi ish siyosa i, Yaqin
Sha qdagi uzoq yillik o‗qnashu la — bula ning ba chasi bag‗ ikenglik ye ishmasligining
misolidi .
Bugungi dunyo esa bu xa ola dan saboq olib, inson huquqla i, englik a o u lik
amoyilla ini us u o qad iya si a ida qabul qilgan. Shu nuq ai naza dan, a‘lim izimida
bag‗ ikenglikni o‗ ga ish, yoshla ni milla la a o hu ma uhida a biyalash — zamona iy
jamiya uchun eng muhim yo‗nalishdi . Le Tols oy shunday degan: ―Bag‗ ikenglik — bu
inson qalbining eng oliyjanob azila idi .‖
Bugungi kun a yoshla mas’uliya i. Globallashu sha oi ida u li milla a din
akilla i o‗ asida aloqala obo a kuchayib bo moqda. Shu bilan bi ga, dunyoning ay im
hududla ida diniy oqa sizlik a milla la a o ziddiya la hanuz kuza ilmoqda. Bunday
sha oi da yoshla ni bag‗ ikenglik uhida a biyalash – kelajak ba qa o ligining asosiy sha i
hisoblanadi. Yoshla na aqa e angi kun egala idi , balki bugunning o‗zida ham inchlik a
ba qa o likni a‘minlashda aol ish i okchila bo‗lishla i za u . Ula ning dunyoqa ashida
JOURNAL OF INTERNATIONAL SCIENTIFIC RESEARCH
Volume 3, Issue 4, Oc obe 2025 Online ISSN: 3030-3508
h ps://spaceknowladge.com
===============================================================
===============================================================
Volume 3 Issue 4 [Oc obe 2025] Pages |
108
bag‗ ikenglik, inson huquqla ini hu ma qilish, diniy a milliy xilma-xillikka nisba an
hu ma kabi azila la mus ahkam joy olishi ke ak. Bu ja ayonda oilaning, mak ab a oliy
a‘lim muassasala ining, shuningdek, omma iy axbo o osi ala ining oli beqiyosdi .
Ta‘lim das u la ida u li madaniya a dinla ni o‗ ganishga oid ma zula ni keng yo i ish,
yoshla ni ochiq ik lilik a hu ma uhida a biyalash muhimdi . Shuningdek, Xalqa o
bag‗ ikenglik kunini ha yili keng nishonlash yoshla ongida ushbu qad iya ning chuqu oq
singishiga yo dam be adi. Mazku kun u li madaniya la , milla la a din akilla ining
do‗s lik uhida bi lashishiga, hamko likda u li adbi la o‗ kazishiga, bag‗ ikenglikni
amalda ko‗ sa ishga xizma qiladi. Shu bois, mazku bay am na aqa asmiy sana, balki
xalqa o bi damlik a do‗s lik amzi si a ida qad lanishi za u .
Yoshla bag‗ ikenglik qad iya la ini o‗z hayo a ziga a biq e gan aqdi dagina,
kelajakda jamiya ba qa o ligi, a aqqiyo i a xalqa o ob o‗-e‘ ibo i a‘minlanadi. Ze o,
bugungi yoshla ning ongida shakllanayo gan qa ashla – e angi kunning mus ahkam
poyde o idi .
Xulosa (Conclusion). Bag‗ ikenglik – bu shunchaki oqa emas, balki inson qalbining
yuksak da ajasi, ongli ushunish a uhiy kamolo i odasidi . Ha bi inson o‗z hayo ida
bag‗ ikenglikni amalda qo‗llaganida, u aqa o‗zining emas, balki bu un jamiya ning
inchligi a ba qa o ligiga hissa qo‗shadi.
Bugungi globallashu da ida xalqla a dinla o‗ asidagi o‗za o muloqo ,
madaniya la almashinu i, inson huquqla iga hu ma bag‗ ikenglikning hayo iy za u a ga
aylanganini ko‗ sa adi. Ayniqsa, yosh a lodning bu qad iya ni anglab, uni amaliy
aoliya ida namoyon e ishi kelajak uchun eng muhim ka ola di . Chunki yoshla – na aqa
e angi kun egasi, balki bugungi inchlikning himoyachisidi .
Bag‗ ikenglik uhida a biyalangan yoshla – bu i odali, ochiq ik li, boshqala ning
e‘ iqodi a madaniya iga hu ma bilan qa aydigan, ij imoiy hayo da aol insonla di . Ula
o‗z xulqi bilan na aqa oilasiga, balki bu un jamiya ga ijobiy a‘si ko‗ sa adi. Demak,
bag‗ ikenglikni qad lash, uni yoshla ongiga singdi ish – bu na aqa axloqiy bu ch, balki ha
bi milla ning kelajakka sadoqa idi . Ze o, bag‗ ikenglik bo‗lgan joyda u ush emas, inchlik;
na a emas, muhabba ; be a qlik emas, insonpa a lik hukm su adi. Insoniya ning asl
yu ug‗i ham mana shunda — yu akdagi bag‗ ikenglikda.
JOURNAL OF INTERNATIONAL SCIENTIFIC RESEARCH
Volume 3, Issue 4, Oc obe 2025 Online ISSN: 3030-3508
h ps://spaceknowladge.com
===============================================================
===============================================================
Volume 3 Issue 4 [Oc obe 2025] Pages |
109
Re e ences (Foydalanilgan adabiyo la )
1. YUNESKO. Decla a ion o P inciples on Tole ance. – Pa is, 1995.
2. BMT Bosh Assambleyasi. ―Ma‘ i a a diniy bag‗ ikenglik‖ ezolyu siyasi. – Nyu-
Yo k, 2018.
3. Alishe Na oiy. Mukammal asa la o‗plami. – Toshken , 2011.
4. Le Tols oy. Izb annye p oiz edeniya. – Mosk a, 1983.
5. Rumi, J. Masna iyi ma‘na iy. – Is anbul, 2007.
