135
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
BACHADONDAN ANORMAL QON KETISHI PALM - COEIN SABABLARINING
TASNIFI
Choʻliye a Dildo a E kinjono na
Baza o a Gulno a Rus amo na
Toʻlqino Hamidullo Xamdam oʻgʻli
ALFRAGANUS UNIVERSITY noda la oliy a’lim ashkilo i,
Tashken , Uzbekis an.
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17308332
Anno a siya. Bachadondan ano mal qon ke ishi (AUB) ep oduk i yoshdagi ayolla da
uch aydigan eng keng a qalgan ginekologik muammola dan bi idi . Uning ashxis a
da olashini yengillash i ish uchun Jahon sog‘liqni saqlash ashkilo i (JST) a FIGO omonidan
PALM-COEIN asni i ishlab chiqilgan. Ushbu asni da sababla ikki ka a gu uhga bo‘linadi:
s uk u a iy (PALM) a nons uk u a iy (COEIN).
PALM (Polip, Adenomyoz, Leiomioma, Malignansiya a gipe plaziya) — bachadonning
uzilishiga bog‘liq pa ologiyala .
COEIN (Koagulyopa iya, O ulya o dis unksiya, Endome iy, Ia ogen,
Nomu axassislash i ilgan) — unksional yoki boshqa ashxis bilan aniqlanadigan omilla .
PALM-COEIN asni i shi oko la ga AUB sababla ini izimli a ishda baholash a mos
da olash usulla ini anlash imkonini be adi.
Kali so’zla : Bachadondan ano mal qon ke ishi (AUB), PALM-COEIN asni i, Polip,
Adenomyoz, Leiomioma, Malignansiya a gipe plaziya, Koagulyopa iya, O ulya o dis unksiya,
Endome iy, Ia ogen, Nonspe ik sababla .
PALM-COEIN CLASSIFICATION OF CAUSES OF ABNORMAL
UTERINE BLEEDING
Abs ac . Abno mal u e ine bleeding (AUB) is one o he mos common gynecological
p oblems among women o ep oduc i e age. To simpli y diagnosis and ea men , he Wo ld
Heal h O ganiza ion (WHO) and FIGO de eloped he PALM-COEIN classi ica ion. The causes
a e di ided in o wo main g oups: s uc u al (PALM) and non-s uc u al (COEIN).
PALM (Polyp, Adenomyosis, Leiomyoma, Malignancy and hype plasia) — s uc u al
pa hologies o he u e us.
COEIN (Coagulopa hy, O ula o y dys unc ion, Endome ial, Ia ogenic, No o he wise
classi ied) — unc ional o o he non-s uc u al causes.
The PALM-COEIN classi ica ion helps physicians sys ema ically e alua e AUB causes
and choose app op ia e ea men s a egies.
Keywo ds: Abno mal u e ine bleeding (AUB), PALM-COEIN classi ica ion, Polyp,
Adenomyosis, Leiomyoma, Malignancy and hype plasia, Coagulopa hy, O ula o y dys unc ion,
Endome ial, Ia ogenic, No o he wise classi ied.
КЛАССИФИКАЦИЯ ПРИЧИН АНОМАЛЬНЫХ МАТОЧНЫХ КРОВОТЕЧЕНИЙ
PALM-COEIN
Аннотация. Аномальное маточное кровотечение (АМК) является одной из самых
распространённых гинекологических проблем у женщин репродуктивного возраста. Для
упрощения диагностики и лечения Всемирная организация здравоохранения (ВОЗ) и FIGO
разработали классификацию PALM-COEIN. Причины делятся на две основные группы:
структурные (PALM) и неструктурные (COEIN).
136
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
PALM (Полип, Аденомиоз, Лейомиома, Малигнизация и гиперплазия) —
структурные патологии матки.
COEIN (Коагулопатия, Овуляторная дисфункция, Эндометрий, Ятрогенные,
Неуточнённые) — функциональные или другие неструктурные факторы.
Классификация PALM-COEIN помогает врачам систематически оценивать
причины АМК и выбирать оптимальные методы лечения.
Ключевые слова: Аномальное маточное кровотечение (АМК), классификация
PALM-COEIN, Полип, Аденомиоз, Лейомиома, Малигнизация и гиперплазия,
Коагулопатия, Овуляторная дисфункция, Эндометрий, Ятрогенные, Неуточнённые.
Ki ish
Oʼ ki endome i (Endome i is). Bachadon shilliq pa dasining yalligʼlanishi boʼlib,
hamma u dagi hay onla uch aydi a hayo i da omida yuzaga keladigan bepush likning asosiy
sababla idan bi i hisoblanadi. Yalligʼlanish mahsulo la ning aʼsi ida jinsiy hujay ala nobud
boʼladi yoki zigo a ago si ozga uch aydi.
Bachadon shilliq pa dasining yalligʼlanishi na ijasida uxumdonla koʼpincha ikkilamchi
a ibda shikas lanadi (sa iq ana u ib qoladi, ollikulala yo ilmaydi, yalligʼlanishga uch aydi a
h.k.) a ollikulla ning ye ilishi izdan chiqadi.
Oʼ ki endome i gipe emiya a bachadon shilliq pa dasining shishi bilan kechadi.
Gipe emiyaning zoʼ ayishi bilan omi la ning ek a aza siyasi, yaʼni qon za dobi a
ha o, shaklli elemen la ining omi la de o i o qali bachadon hujay ala i o asidagi boʼshliqqa
sizib chiqishi kuza iladi.
Sababla i. Bachadon shilliq pa dasi koʼpincha mik oo ganizmla (s ep okokk,
s a ilokokk, ichak ayoqchasi a b.)ning qindan yoki qon omi la i o qali oʼ ishidan yalligʼlanishi
mumkin.
Pa ologik ugʼishla da bachadonning ja oha lanishi, aj almay qolgan homila pa dala ining
chi ishi, bachadon in olyu siyasining sekinlik bilan (bachadon a oniyasi) kechishi endome i
paydo boʼlishiga sasa boʼladi. Hay onla ni no oʼgʼ i as ash a pa a ishlash, oziqala a kibida
i aminla a mine al moddala ye ishmasligi a ma sionning ye a licha boʼlmasligi oqiba ida
koʼpincha bachadonning in olyu siyasi sekinlashadi.
Hay onni sunʼiy u ugʼlan i ishda asep ika a an isep ika qoidala iga ioya qilinmasligi,
shuningdek, kasal hay onla ni u ugʼlan i gan e kak hay on u ugʼlan i ganda ham jinsiy
yoʼlla ga in ek siya ushishi mumkin.
Kechishi. Bachadon shilliq pa dasining yalligʼlanishi ashqa idan qa aganda mahalliy
ja ayon a zida oʼ adi. Lekin o ganizm ezis en ligining pasayishi, qon a lim a izimiga
mik oo ganizmla ushganda umumiy kasallik sepsis (sep ie smiya, piemiya) ujudga keladi.
Vaginal ekshi ishda bachadon boʼynining shilliq pa dasi iqinga oʼxshab doʼppayib
u adi, qiza gan a bi oz boʼ gan boʼladi, bachadon boʼyni kanali ochiq u adi, qin ubida
ekssuda oʼplanib u adi. Ka a al endome i da ekssuda xi a, kul ang a yopishqoq, yi ingli
endome i da esa sa gʼish angli, baʼzan qoʼlansa hidli boʼladi.
Kasallik oqiba i. Oʼz aq ida, oʼgʼ i da olansa, kasallik oʼ ib ke adi. Аks holda su unkali
ka a al yoki yi ingli-ka a al endome i ga aylanadi.
Kasallikni da olash. Endome i bilan ogʼ igan hay onla ga an ibio iko e apiya:
(peni sillin, s ep omi sin, biomi sin, e a siklin, e i omi sin a boshqala ) a siya e iladi.
Peni sillin koʼpincha s ep omi sin a boshqa an ibio ikla bilan bi galikda qoʼllanadi.
137
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
Peni sillin dozala i (1 kg ana azniga ming TB hisobida): o la ga - 1-2, qo amolla ga - 2-
3, qoʼyla ga - 4-10, choʼchqala ga - 2-3 hisobida muskul o asiga yubo iladi. S ep omi sinning
oʼ acha su kalik dozasi qo amol uchun 1 g - 100 ming TB (500 ming TB/kg dozada kuniga ikki
mahal). Kasal hay onning ah oliga qa ab, ha 3-6 soa da 1 ma a inʼek siya qilinadi.
Аn ibio ikla , oda da, kasallik oʼ ib ana ha o a i meʼyo iga kelganidan keyin ham 3-4
kun da omida qoʼllaniladi. Аn ibio ikla bachadon ichiga ham yubo iladi.
Mik oo ganizmla an ibio ikla ga chidamli boʼlsa sulь anilamid p epa a la i: sulь idin,
sulь azol, sulь a sil a no sulь azol ishla ish ke ak. Bu p epa a la 2-3 kun da omida kuniga 1-2
ma a qoʼllanadi.
Oʼ ki endome i la da umumiy da olash bilan bi ga bachadon qisqa ishini kuchay i ish
a bachadon boʼshligʼini ekssuda dan boʼsha ishga qa a ilgan da olash adbi la ini ham koʼ ish
za u .
Bachadonni yu ib, ekssuda ni chiqa ib ashlash yaxshi sama a be adi.
Bachadonni yu ish uchun quyidagi e i mala : i anol, xinozol, ipa la in yoki ak i la in
e i mala i (1:1000), kaliy pe mangana e i masi (1:10000), soda e i masi (1-2%-li), osh uzi (1 a
3-10%-li), su kislo a (0,5%-li), bo a kislo a (2-3%-li), ix iol (3%-li), anin e i masi (0,5%-li) a
boshqala ishla iladi.
E i mala 40°S gacha iliq holda ishla iladi. Yu ish bachadondan e i ma agidagi suyuqlik
oqib chiqguncha da om e i iladi. Bi ma a yu ish uchun yalligʼlanish ja ayonining u i a
da ajasiga koʼ a, 2 l dan 10 l gacha dezin ek siyalo chi e i ma ishla iladi.
Bachadonda ekssuda ning oʼplanishiga qa ab, ha kuni yoki kun o a yu iladi. Аj a mala
ancha kamayib qolgandan keyin uch- oʼ kunda bi ma a yu ilsa boʼladi. Yu ish aq ida
yubo ilgan e i maning hammasini bachadondan chiqa ib ashlash za u . Bachadonni yu ishdan
oldin i iga o yoki maxsus nasos bilan yalligʼlanish ekssuda ini o ib olish a siya e iladi.
Bachadondan ekssuda ni chiqa ib ashlashga yo dam be adigan, uning qisqa ishini
kuchay i adigan boshqa da o usulla idan ozoke i , pa a in, applika siyala qoʼyishni, balchiq
bilan da olash a bachadonni massaj qilishni ay ib oʼ ish za u . Ba moqla ning yumshoq joyi
bilan silab, massaj qilinadi. Lim a a ena omi la i boʼylab, yaʼni shoxla ining uchidan
boʼyniga qa ab, 3-5 daqiqa da omida massaj qilib bo iladi.
Qon quyilgandan keyin, gema omala , yi ik qon omi la ining omboz i a ba cha u dagi
yi ingli yalligʼlanish ja ayonla ida hamda yomon si a li oʼsmala da bachadonni massaj qilish
ya amaydi.
Bachadonning qisqa ishini kuchay i ish uchun e i os iga pi ui in, p egnan ol yoki
belladona ek ak i yubo iladi (yi ik hay onla ga 5-10 ml).
Endome i la ni da olash uchun go monal a ney o op p epa a la : sines ol, s ilbes ol,
ka boxolin, p oze in a boshqala ishla iladi. Sines olning oʼsimlik moyi yoki spi dagi 1%-li
e i masi 3-5 ml yoki 1,5-2,5 ml s ilbes ol 24 soa o ala ib 3-4 ma a e i os iga yubo iladi.
Ney o op p epa a la (0,1%-li ka boxolin 2-3; 0,5%-li p oze in 2-3 ml) e i os iga
yubo iladi.
Toʼqima p epa a la i bilan da olash yaxshi na ija be adi (G.I.P onin). Koʼchi ib oʼ kazish
uchun sigi yoki choʼchqa uxumdoni, buqala , e kak choʼchqa, aka yoki qoʼchqo la
u ugʼdonining oʼqimasi yoki sigi uqqan pay idagi amnion oʼqimasi ishla iladi. Аmnion
quyidagicha ayyo lanadi: a al odop o od su ida yu iladi, keyin mayda kesilib, 1%-li osh uzi
e i masida yu iladi a 2%-li xlo amin e i masiga solinib, 2-4°S gacha ha o a da 8 su ka
saqlanadi.
138
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
Saqlash pay ida xlo amin e i masi bi inchi su kada 2 ma a, keyinchalik, ha 24 soa da
almash i ib u iladi. U ugʼdon a uxumdonla ning oʼqimasi a al 1%-li osh uzida 30-40
daqiqa saqlanadi, keyin 2%-li xlo amin e i masiga solinib, amnion oʼqimasi qancha mudda
saqlanadigan boʼlsa bu e i ma ham shuncha mudda saqlanadi.
Toʼqima p epa a i boʼyin sohasining oʼ adagi uchdan bi qismiga, boʼyin qi asidan 8-10
sm pas oqda e i os iga oʼ kaziladi. Buning uchun e i kesilib, e i os i klecha kasi ochiladi,
keyin skalpel igʼi bilan e i os i klecha kasi qi qiladi a oʼ mas uchi bilan xal acha hosil
boʼladigan qilib as siyala dan aj a iladi. Koʼchi ib oʼ kazish uchun ayyo lab qoʼyilgan amnion
oʼqimasi, uxumdon yoki u ugʼdon boʼlagi s e illangan pin se bilan xal achaga solinadi a
ja oha che la i choklab qoʼyiladi, chokla 9-10- kuni olib ashlanadi.
Oʼ ki a su unkali endome i la ni da olashda bios imulgin oʼqima p epa a ini ishla ish
mumkin. Bios imulgin boʼyin sohasida e isi os iga bi ma a oʼng omondan a bi ma a chap
omondan quyidagicha yubo iladi: bi inchi uch kunda kuniga bi ma a, keyin kuno a ikki-uch
ma a a keyin hay on uzalib ke guncha, 2 kun o ala ib 1 ma a 30 ml dan inʼekiya qilinadi.
Su unkali endome i . Kasallik, oda da oʼ ki endome i oqiba ida kelib chiqadi a
endo eliyning kuchli oʼzga ishi hamda bachadon bezla ining kuchli sek e siyasi bilan kechadi.
Ekssuda ning xa ak e iga koʼ a, ka a al, yi ingli-ka a al a yi ingli su unkali
endome i la a qlanadi.
Su unkali endome i la da, baʼzan bachadon boʼynining juda shishib ke ishi u ayli
ekssuda bachadon boʼshligʼida oʼplanib qoladi. Ekssuda su ga oʼxshagan suyuq boʼlsa (ka a al
ekssuda ) bachadon is isqosi (Hyd ome ia) deb a aladi. Bachadonda koʼp miqdo da yi ingli
ekssuda oʼplanganda piome a (Piome ia) ujudga keladi. Yashi in oʼ adigan su unkali
endome i su unkali ka a al endome i ning bi u idi .
Yashi in su unkali endome i . Kasal sigi la da kuyikishla o asidagi da da klinik
belgila sezilmaydi a oʼgʼ i ichak o qali hamda qin o qali ekshi ishda ham no madan ashqa i
oʼzga ishla ni opib boʼlmaydi. Hay on kuyikkan pay ida esa bachadondan oda dagidan koʼ a
koʼp oq loyqalangan, baʼzan yi ingli ekssuda a alashgan suyuqlik chiqadi.
Biyala da yashi in su unkali endome i da kuyikish belgila i yaxshi bilinmaydi a
kuyikish aq ida qinda oʼlgan oʼqimala a alashgan loyqa, yopishqoq shilimshiq oʼplanib
qoladi.
Diagnos ikasi. Sigi la oda dagicha kuyukib u gani bilan qisi qolishiga, shuningdek,
hay on kuyikkan da da jinsiy yoʼlla dan koʼp miqdo da yi ing a alash loyqa shilimshiq
suyuqlik oqishi diagnoz uchun asos boʼladi.
Biyala da bu kasallik oʼgʼ i ichak o qali ekshi ish bilan aniqlanadi. Bunda bachadon
anasining yoki koʼpincha ikkala shoxining hamma joyida yoki qisman qalinlashganligi opiladi,
ula qoʼlga zichlashgan, a oniya holida seziladi, baʼzan hay onda ogʼ iq sezish kuza iladi.
Oqiba i. Oʼz aq ida da olanganda hay onning u ugʼlanishi asliga keladi.
Da olash. Hay onni ye a licha oziqlan i ish a pa a ishlash, yay a ib u ish. Da olashda
bachadon massaj qilinadi, qin o qali 3-4 l dezin ek siyalo chi e i mala bilan (ha o a i 42-43°S
boʼladi) anna qilinadi.
Massaj a qin o qali annala ha 1-3 kunda bi ma a, kamida 4-5 ma a oʼ kaziladi.
Hay onni u ugʼlan i ishdan bi necha soa ilga i bachadonni 0,9%-li na iy xlo id (40-
42°S) e i masi bilan yoki uz-soda-qand e i masi bilan (100 ml dis illangan su ga 1,0 na iy
xlo id, 3,0 na iy bika bona a 90,0 qand) yu ib, keyin massaj qilish a siya e iladi
(А.Yu.Ta ase ich). Bu e i madan bachadonga 250-500 ml gacha yubo ish ke ak.
139
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
Tuxumdonlа ning kаsаlliklа i.
Tuxumdonla ning yalligʼlanishi (O a i is). Kasallik hamma u dagi hay onla da uch ab,
oʼ ki a su unkali oʼ ishi mumkin.
Sababla i. Yalligʼlanish ja ayoni i ulen mik oo ganizmla u ayli kelib chiqadi, bu
mik oo ganizmla yoʼldosh aj almay qolganida yoki bachadon shilliq pa dasi yalligʼlanganda
bachadon shoxla ining uchidan uxum yoʼlla i o qali uxumdonga ushadi. Mik oo ganizmla
baʼzan qon yoki lim a yoʼlla bilan oʼ adi. Haddan ashqa i zoʼ be ib massaj qilinishi yoki
uxumdon kis ala ining eshilishida yuzaga keladigan shikas lanishla baʼzan uxumdonning
yalligʼlanishiga sabab boʼladi.
Belgila i a aniqlash. Oʼ ki o a i da hay onning ana ha o a i koʼ a iladi, boʼshashadi,
ish ahasi pasayadi. Ikkala uxumdon shikas langan boʼlsa jinsiy siklla i mi buziladi, uxumdon
bi omonlama shikas langanda esa jinsiy sikl buzilmasligi mumkin.
Tuxumdonla oʼgʼ i ichak o qali ekshi ilganda oʼ ki yalligʼlanishida ka alashgan,
ogʼ iqli, bu un yuzasi silliq, shishgan a yumshagan, su unkali yalligʼlanishda uxumdonla
bi ik i u chi oʼqimaning oʼsishi hisobiga qa iqlashgan, abs sess pay ida uxumdonla ogʼ iqli,
pu akchasimon shaklda boʼlib, luk ua siyasi seziladi.
P ognoz. Tuxumdonla yalligʼlanishining ha qanday xilida ham oqiba i jiha idan eh iyo
boʼlish ke ak. Mik oo ganizmla ning aʼsi i kam, o ganizmning himoya kuchla i esa kuchli
boʼlgan holla da oʼ ki ja ayon as asekin soʼnib, uxumdon asliga kelib qoladi. Tuxumdonla dagi
kasallik ja ayoni choʼzilib, su unkaliga oʼ adigan boʼlsa oʼqimasida chuqu oʼzga ishla yuzaga
keladi.
Da olash. Ha o a ining koʼ a ilish bilan bi ga da om e adigan oʼ ki yalligʼlanishda
an isep ik moddala dan (sulь anilamid p epa a la , an ibio ikla dan) oydalanish ke ak.
Re ikuloendo elial sis emani aollash i ish a o ganizmining qa shiligini oshi ish
maqsadida ena o qali 20%-li spi yubo iladi.
Kasallikning su unkali kechishida uxumdonla ni oʼgʼ i ichak o qali 2-3 ha a da omida
kuniga 5 daqiqadan massaj qilish a siya e iladi. Bundan ashqa i, 5%-li moychechak
damlamasiga 2%-li ix iol qoʼshish bilan ayyo langan ix iol-moychechak suyuqligi 42-45°S
ha o a da ishla iladi. Suyuqlik axla dan ozalanib, qalin qilib azelin su ilgan oʼgʼ i ichakka
kuniga 1 l, ol i kun da omida yubo iladi.
Xulosa
Bachadon a uxumdon kasallikla i ayolla ep oduk i saloma ligiga eng ko‘p a’si
e u chi ginekologik muammola dan hisoblanadi. Ushbu kasallikla o asida bachadondan
ano mal qon ke ish, mioma, adenomioz, endome iyal gipe plaziya, polipla , shuningdek
uxumdonla ning kis ala i, policis ik uxumdon sind omi (PTOS), o‘sma a yallig‘lanish
ja ayonla i ko‘p uch aydi.
Bachadon kasallikla i ko‘pincha hayz siklining buzilishi, ko‘p a og‘ iqli qon ke ish,
bepush lik hamda kamqonlik bilan kechadi. Tuxumdon kasallikla i esa ayol o ganizmida
go monal mu ozana ni buzadi, o ulya siyaning o‘x ashiga, na ijada bepush lik a u li endok in
muammola ga sabab bo‘ladi.
Bunday pa ologiyala ni e a aniqlash a da olashda ul a o ush diagnos ikasi, go monal
ekshi u la , labo a o a ins umen al usulla muhim ahamiya ga ega. Da olash cho ala iga
go monal e apiya, medikamen oz da o, izio e apiya, za u holla da esa ja ohlik a alashu i
ki adi.
140
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
P o ilak ika cho ala iga mun azam ginekologik ko‘ ikdan o‘ ish, hayz siklini nazo a
qilish, sog‘lom u mush a ziga amal qilish, in eksion kasallikla ni o‘z aq ida da olash a
s essni kamay i ish ki adi.
Xulosa qilib ay ganda, bachadon a uxumdon kasallikla i na aqa ayolla ning
ep oduk i saloma ligini, balki umumiy hayo si a ini ham pasay i adi. Shu bois bu
kasallikla ning oldini olish, e a ashxislash a sama ali da olash ha bi ayolning sog‘lom hayo
kechi ishi a ona bo‘lish imkoniya ini saqlab qolish uchun muhimdi .
Foydalanilgan adabiyo la :
1. Jo‘ aye A. a boshq. Akushe lik a ginekologiya. Da slik. – Toshken : O‘zbekis on Fan
nash iyo i, 2019.
2. Ka imo a M., To‘x aye a D. Ayolla ep oduk i saloma ligi. – Toshken : Ibn Sino
nomidagi ibbiyo nash iyo i, 2018.
3. Naza o a G. Ginekologiyada uch aydigan qon ke ishla a ula ni da olash. O‘qu
qo‘llanma. – Toshken , 2020.
4. Qo‘ziye S., Omono a S. Akushe lik a ginekologiya asosla i. – Toshken : Tibbiyo
nash iyo i, 2016.
5. Yusupo a M. Ayolla da hayz sikli buzilishla i a ano mal qon ke ishla . Ma’ uza
ma nla i. – Toshken Tibbiyo Akademiyasi, 2021.
6. Toshpo‘la o a D. Ayolla saloma ligi a ginekologik kasallikla . – Sama qand: SamDTI
nash iyo i, 2017.
7. O‘zbekis on Respublikasi SSV. Ayolla da ano mal bachadon qon ke ishla ini ashxislash
a da olash bo‘yicha klinik p o okol. – Toshken , 2022.
8. Qodi o a N. Endok in ginekologiya asosla i. – Toshken : TTA nash iyo i, 2015.
9. Usmono a D. Ginekologiyada shoshilinch yo dam. O‘qu qo‘llanma. – Toshken , 2019.
10. Ma yoqubo a H. Ayolla da hayz buzilishla i e iologiyasi a klinikasi. – Toshken , 2018.
