145
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
FUQOROLIK SUDIDA ADVOKATLIK ISHTIROKI
No mama Ramazono ich Mallaye
Yu idik anla nomzodi, do sen
G’ulomo a Zuh a Shahobiddin qizi
Te miz da la uni e si e i Ad oka lik aoliya i mu axasisligi 1-ku s inglo chisi.
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17308429
Anno a siya. Ushbu maqolada, uqo olik sudida ad oka lik ish i oki haqida keng ik a
mulohazala yu i iladi. Ad oka ning uqa olik sud ishla ida ish i oki ( akillik, huquqiy yo dam)
sudlo da adola , huquqiy himoya a odil sudlo p insipla i amalga oshishining muhim elemen i
hisoblanadi. O‘zbekis on Respublikasining qonun hujja la i a amaliyo idagi so‘nggi
o‘zga ishla ad oka lik ins i u ining huquqiy maqomini a ish i ok e ish shaklla ini
kengay i ishga qa a ilgan. Ba cha uqa ola da la hisobidan ad oka dan oydalanish huquqiga
ega bo‘lishi bilanoq, amalda moddiy imkoniya i kam bo‘lganla yoki yashash joyi cheklangan
bo‘lganla uchun bu huquqdan oydalanish qiyinchilikla i ma jud.
Kali so’zla : uqo olik sudi, sud aoliya i, ad oka ish i oki, huquqiy maqom,
akola la i, hujja ayyo lash.
PARTICIPATION OF LAWYERS IN CIVIL COURT
Anno a ion. This a icle p o ides a wide ange o ideas and conside a ions abou he
pa icipa ion o lawye s in ci il cou . The pa icipa ion o a lawye in ci il cou cases
( ep esen a ion, legal assis ance) is an impo an elemen o he implemen a ion o he p inciples
o jus ice, legal p o ec ion and ai ial in he ial. Recen changes in he legisla ion and
p ac ice o he Republic o Uzbekis an a e aimed a expanding he legal s a us o he ins i u e o
lawye s and o ms o pa icipa ion. While all ci izens ha e he igh o use a lawye a he
expense o he s a e, in p ac ice he e a e di icul ies in exe cising his igh o hose who ha e
limi ed inancial means o limi ed place o esidence.
Keywo ds: ci il cou , judicial ac i i y, pa icipa ion o a lawye , legal s a us, powe s,
p epa a ion o documen s.
УЧАСТИЕ АДВОКАТОВ В ГРАЖДАНСКОМ СУДЕ
Аннотация. В статье представлен широкий спектр идей и соображений об
участии адвокатов в гражданском суде. Участие адвоката в гражданских судебных
делах (представительство, юридическая помощь) является важным элементом
реализации принципов правосудия, правовой защиты и справедливого судебного
разбирательства в суде. Недавние изменения в законодательстве и правоприменительной
практике Республики Узбекистан направлены на расширение правового статуса
института адвокатов и форм их участия. Хотя все граждане имеют право на услуги
адвоката за счет государства, на практике возникают трудности в реализации этого
права для лиц, имеющих ограниченные финансовые возможности или ограниченное место
жительства.
Ключевые слова: гражданский суд, судебная деятельность, участие адвоката,
правовой статус, полномочия, подготовка документов.
Ki ish. Sud p o sessla ining ezligi a huquqshunoslik bilimining u licha bo‘lishi
ad oka ning ishlash salohiya iga a’si ko‘ sa adi. Ad oka ning huquqiy maslaha a hujja la
ayyo lashida lug’a iy xa olik yoki p o essional da ajasiz ishlash hola la i ham uch ab u adi.
146
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
Maso a iy ish i ok imkoniya i ya a ilsa‑da, exnik in a uzilma (in e ne , ideoaloqa
osi ala i, ideo a audio yozu si a ining si a i) masalala i hali hal qilinmagan. Ad oka la a
boshqa sud ish i okchila i uchun maso a iy majbu lik yoki muayyan exnik sha oi la
ye ishmasligi sud ja ayonining adola ga mos bo‘lishini zai lash i ishi mumkin
1
. Masalan,
ad oka xizma ining o‘lo i, sudga bo ib kelish xa aja la i, akillik ayyo ligi kabi masalala .
Ad oka ning akola la i, ish i ok shaklla i, akillik a ibi, majbu iy ad oka ish i oki
qaysi holla da bo‘lishi lozimligi kabi no ma a moddala yanada aniqlash i ilishi za u . “S a e-
unded” yu idik yo dam in a uzilmasini kuchay i ish, ad oka la ga o‘lo , yo‘l-chiqish
xa aja la i, exnik a huquqiy qo‘llab-qu a lash bo‘yicha ka ola la kuchay i ilishi ke ak,
ayniqsa kam a’minlangan shaxsla uchun.
Ad oka la (ad oka la yoki qonuniy akilla deb ham a aladi) uqa olik sud
ja ayonla ida muhim ol o'ynaydi. Ula omonla ni i odalaydi, dalilla ni ayyo laydi a aqdim
e adi, huquqiy ik la ni a'kidlaydi, p o sessual adola ni a'minlaydi a mijozla ning huquqla ini
himoya qiladi. Ammo ad oka la qanday ish i ok e ishla i ke ak - qachon ayinlanishi, qanday
ayinlanishi a qanday chega ala ma judligi - ko'plab yu isdik siyala da i ojlanayo gan
qonunla a sud qoidala i bilan a ibga solinadi.
Tomonla uqa olik ishla ini olib bo ishda malakali yu idik yo dam olish huquqiga ega
ekanligi sud ishla i bizning uqa olik p o sessual qonunchiligimizda aks e i ilgan. Ad oka ning
akili yoki uqa olik adola iga yo dam be adigan shaxs ekanligi haqida bahslashish ish yu i ish.
Rossiyalik ad oka D.M.Checho ning ik icha, ad oka ning ish i oki uqa olik
p o sessida akil si a ida, Adliya boshqa u iga a'si qiladi. Fuqa olik p o sessini boshlash,
ha aka sababini o'zga i ish yoki an olish.Tomonla uqa olik ishla ini olib bo ishda malakali
yu idik yo dam olish huquqiga ega ekanligi sud ishla i bizning uqa olik p o sessual
qonunchiligimizda aks e i ilgan
2
.
Bi oq, olimla da om e moqda ad oka ning akili yoki uqa olik adola iga yo dam
be adigan shaxs ekanligi haqida bahslashish ish yu i ish. Rossiyalik ad oka D.M. Checho ning
ik icha, ad oka ning ish i oki uqa olik p o sessida akil si a ida Adliya boshqa u iga a'si
qiladi. Fuqa olik p o sessini boshlash, ha aka sababini o'zga i ish yoki an olish. O‘zbekis on
Respublikasining uqa olik p o sessual qonunchiligiga ko‘ a, ad oka la uqa olik sud ishla ida
omonla ning sha noma iy akilla i si a ida ish i ok e ish, uchinchi nizo ma zusiga mus aqil
da' ola ni aqdim e gan omonla a uchinchi shaxsla nizo ma zusiga mus aqil da' ola ni
aqdim e maydiganla .
O'zbekis on Respublikasi uqa olik p o sessual kodeksining 67-moddasi, ishonchli shaxs
sudga ishni sha nomaga mu o iq akilga opshi adi (ix iyo iy) uning huquqla i a man aa la ini
himoya qilish uchun akillik qonun. uqa olik sud ishla ida omonla ning sha noma iy akilla i
si a ida ish i ok e ish, uchinchi nizo ma zusiga mus aqil da' ola ni aqdim e gan omonla a
uchinchi shaxsla nizo ma zusiga mus aqil da' ola ni aqdim e maydiganla . O'zbekis on
Respublikasi uqa olik p o sessual kodeksining 67-moddasi, ishonchli shaxs sudga ishni
sha nomaga mu o iq akilga opshi adi (ix iyo iy) uning huquqla i a man aa la ini himoya
qilish uchun akillik qonuniga mu o iq
3
.
1
Z.N. Esano a. "Fuqo olik p o sessual huquqi" da slik. Toshken . Yu idik adabiyo la publish. 2022. 237-be .
2
"Избранные труды по гражданскому процессу" Дмитрий Чечот. 2005. Твердый переплет, суперобложка,
616 стр.
3
O'zbekis on Respublikasi uqa olik p o sessual kodeksining 67-moddasi. h ps://lex.uz/docs/3517337
147
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
Maso a iy ish i ok uchun exnik a p o sessual ka ola la ya a ish, ideo aloqa,
audio/ ideo yozu la , gu oh a ekspe la ning iden i ika siyasi, akola li akilla ning ish i oki
kabi p o sessual jiha la a ibga solinishi za u . Ad oka la ning malakasini oshi ish, sud
amaliyo i, p o sessual s a egiya, huquqiy yozu la a hujja ayyo lash bo‘yicha doimiy
p o essional i ojlanish das u la i yo‘lga qo‘yilishi lozim.
Ad oka ning uqa olik sudida ish i oki O‘zbekis on sud izimining adola lilik, huquqiy
himoya a odil sudlo p insipla ini amalga oshi ishida ma kaziy o‘ in egallaydi
4
. So‘nggi
yilla da da la hisobidan yu idik yo dam ko‘ sa ish doi asi kengay i ildi, maso a iy ish i ok
huquqi jo iy e ilmoqda, uqa olik p o sessual kodeksida yuqo i ins ansiya bosqichla i a akillik
haqidagi me’yo la akomillash i ildi. Bi oq, huquqiy ka ola la a amaliy imkoniya la o asida
hali ham bo‘shliqla ma jud. Ad oka la a sud ish i okchila i akola la ini yaxshi
ushunmasligi, esu s ye ishmasligi, maso a iy exnologiyala jiha idan muammola , a da la
yo damining sama ado ligi kabi masalala hali yechilmagan. Ta aqqiyo yo‘lida ad oka
ish i oki ins i u ini kuchay i ish, sud ja ayonining ochiqligi a huquqiy madaniya ni oshi ish
muhim ahamiya ga ega.
Xulosa. Ad oka ish boshlashi uchun ad oka gu ohnomasini aqdim e ish ki oya a
ad oka ga huquq be adigan ad oka la ashkilo i omonidan be ilgan o de sudga yu idik yo dam
so' ab mu ojaa qilgan shaxsning man aa la ini himoya qilish. Sud a ula ga malakali yu idik
yo dam ko' sa ish uchun asos ushbu u dagi sha noma iy (ix iyo iy) akillikning paydo bo'lishi
kelishu di . Ad oka ish boshlashi uchun ad oka gu ohnomasini aqdim e ish ki oya a
ad oka ga huquq be adigan ad oka la ashkilo i omonidan be ilgan o de sudga yu idik yo dam
so' ab mu ojaa qilgan shaxsning man aa la ini himoya qilinadi.
Foydalanilgan adabiyo la o’yxa i:
1. Z.N. Esano a. "Fuqo olik p o sessual huquqi" da slik. Toshken . Yu idik adabiyo la
publish. 2022. 237-be .
2. "Избранные труды по гражданскому процессу" Дмитрий Чечот. 2005. Твердый
переплет, суперобложка, 616 стр.
3. O'zbekis on Respublikasi uqa olik p o sessual kodeksining 67-moddasi.
h ps://lex.uz/docs/3517337
4. h ps://www.no ma.uz/oz/bizning_sha hla / uqa olik_sud_ishla ini_yu i ishdagi_asos
iy_yangilikla
4
h ps://www.no ma.uz/oz/bizning_sha hla / uqa olik_sud_ishla ini_yu i ishdagi_asosiy_yangilikla
