148
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
JINOYAT PROTSESIDA DALILLARNI TO’PLASH
No mama Ramazono ich Mallaye
Yu idik anla nomzodi, do sen .
O’g’lono a Shaxnoza Baxodi qizi
Te miz da la uni e si e i Ad oka lik aoliya i mu axasisligi 1-ku s inglo chisi.
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17308474
Anno a siya. Ushbu maqolada, jinoya p o sesida dalilla ni o’plash haqida ik a
mulohazala yu i iladi. Dalilla ni oʻplash jinoya p o sessining eng muhim bosqichla idan bi i
hisoblanadi, chunki jinoya ishining sama ali e go i, ayblo asosining qonuniyligi a sud
ja ayonida adola boʻlishi buning sama ali ashkil e ilishiga bogʻliq. Oʻzbekis onda
jinoya ‑p o sessual kodeks, boshqa egishli qonun hujja la i, shuningdek xalqa o s anda a a
amaliyo jinoya dalilla ini yigʻish, saqlash a sudda an olinishi sohasida kechayo gan
oʻzga ishla a muammola o qali i ojlanib bo moqda.
Kali so’zla : jinoya p o sesi, dalilla , e go ja ayoni, ekspe xulosala i, jinoya
kodeksi, sud ishi, da o a shikoya la .
COLLECTION OF EVIDENCE IN CRIMINAL PROCEEDINGS
Anno a ion. This a icle discusses he collec ion o e idence in c iminal p oceedings.
Collec ion o e idence is one o he mos impo an s ages o c iminal p oceedings, since he
e ec i e in es iga ion o a c iminal case, he legali y o he basis o he accusa ion, and he
ai ness o he ial depend on i s e ec i e o ganiza ion. The C iminal P ocedu e Code o
Uzbekis an, o he ele an legisla i e ac s, as well as in e na ional s anda ds and p ac ice a e
de eloping in he ligh o changes and p oblems in he ield o collec ion, s o age, and
ecogni ion o c iminal e idence in cou .
Keywo ds: c iminal p oceedings, e idence, in es iga i e p ocess, expe opinions,
c iminal code, cou case, lawsui s and complain s.
СБОР ДОКАЗАТЕЛЬСТВ В УГОЛОВНОМ ПРОЦЕССЕ
Аннотация. В данной статье рассматривается сбор доказательств в уголовном
процессе. Сбор доказательств является одним из важнейших этапов уголовного
судопроизводства, поскольку от его эффективной организации зависят эффективное
расследование уголовного дела, законность обоснования обвинения и справедливость
судебного разбирательства. Уголовно-процессуальный кодекс Узбекистана, другие
соответствующие законодательные акты, а также международные стандарты и
практика развиваются с учетом изменений и проблем в сфере сбора, хранения и
признания доказательств по уголовным делам в суде.
Ключевые слова: уголовный процесс, доказательства, следственный процесс,
заключения экспертов, уголовный кодекс, судебное дело, иски и жалобы.
Ki ish. Dalilla si a ida gu oh, jab lanu chi, gumon qilinu chi, ayblanu chi a
sudlanu chining koʻ sa mala i, ekspe xulosala i, ashyo iy dalilla , audio a ideo yozu la ,
o osu a la , hujja la , e go a sud ha aka la ining bayonnomala i a boshqala qabul qilinadi.
Su ish i u a das labki e go pay ida gumon qilinu chi a ayblanu chi huquqla i
muhim ahamiya kasb e adi.
149
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
Ushbu bosqichda huquq egala i akola li ad oka bilan maslaha lashish, e go
ha aka la ida ish i ok e ishni, soʻ oqda huquqla ini bilishini aʼminlash huquqi bo . Soʻnggi
yilla da bu jiha la da qonuniy ka ola la kuchay i ildi
1
.
Gumon qilu chini soʻ oq qilish, ashyo iy dalilla ni olib qoʻyish, in u , ekspe iza
ayinlash, hodisa joyida koʻ inish ekshi u i kabi ja ayonla amalga oshi iladi. Dalilla oʻplash
pay ida p o sessual alabla ga ioya qilinishi za u . Ish sudga aqdim e ilishidan a al e go
hujja la i oʻliqligi ekshi ilishi za u . Sud e go i (ya’ni sudda ish hola ini mus aqil a zda, ha
a a lama a shu jumladan a a la ning dalilla ini, huquq a man aa la ini inoba ga olgan holda
ekshi ish) a ibi qonunda belgilangan
2
.
Sud e go i bosqichida p o sess ish i okchila ining sud majlisla ida shaxsan yoki akili
o qali ish i ok e ishi, o‘z huquq a majbu iya la ini bilishi, hujja la ga e’ ibo i qa a ilishi lozim.
Qonunchilikda a amaliyo da p o sessual qonunchilikni buzgan holda yoki sha qa siz,
qiynoqqa solish, psixologik yoki jismoniy bosim kabi nojoʻya uslubla bilan olingan
ma’lumo la , jab lanu chi, gumon qilinu chi, ayblanu chining ko‘ sa mala i, ekspe xulosasi,
ashyo iy a boshqa ma e ialla dalil si a ida e’ ibo ga olinmasligi qa ’iy belgilangan.
Uslubla o asida qiynoqqa solishga qa shi huquqiy ka ola la mus ahkamlanmoqda.
Ushlangan shaxsla ni majbu iy ibbiy koʻ ikdan oʻ kazish, ja oha la aniqlansa
p oku o ga xaba be ish kabi cho a- adbi la qonun loyihala ida naza da u ilmoqda. P oku o la
omonidan e go ja ayoniga, jinoya ishla ini qoʻzgʻa ishda a e go ha aka la ini asdiqlashda
nazo a mexanizmla i kuchay i ildi. Shu jumladan, ay im e go ha aka la ini amalga oshi ish
uchun p oku o yoki sud uxsa i ke akligi holla i ma judligi.
Te go o ganla i omonidan das labki e go pay ida qonuniy a ibga ioya qilmaslik
hola la i (soʻ oq pay ida ad oka ish i okisiz, qoʻllanilmagan ma’lumo la , majbu lash, bosim)
uch ab u adi. Bu dalilla keyinchalik sudda e’ ibo siz qoldi iladi, lekin da’ o a shikoya la
bo‘yicha amaliyo mu akkablashadi. Ashyo iy dalilla ni oʻgʻ i belgilash, zanji -nazo a , saqlash
sha oi la i, hujja la ning o iginal nusxasining ishonchli boʻlishi, elek on dalilla ning o‘zlikdan
saqlanganligi a qay a ilmasligi. Ekspe la ning mus aqilligi, malakasi a ekspe izaga
opshi ilgan ma e ialla ning si a i ba’zan shubha os iga olinmoqda. Rasman ayinlangan
ekspe izala ham xa olikka yoʻl qoʻyishi mumkin, ayniqsa elek on ( aqamli) dalilla ,
audio‑ ideo yozu la , mobil aloqa yoʻlla i o qali olingan ma’lumo la ahlilida
3
.
Sud majlisla ida dalilla us ida bahs yu i ilganda, ula ning ishonchliligi, manbasining
qonuniyligi, asl nusxala a nusxala , a jima a ekspe xulosala ining ushuna li a zi
muhokama qilinishi lozim, ammo amalda ba’zan bu jiha la dan ye a li da ajada oydalanilmaydi.
Elek on dalilla (kompyu e a moqla idan, mobil qu ilmala dan, in e ne esu sla idan,
ideo‑ a audioyozu la ) bilan ishlash bo‘yicha exnik a huquqiy me’yo la hali oʻliq
shakllanmagan yoki sud-ekspe iza muammola i ma jud. Shuningdek, dalilla ni be ki ish,
manipulya siya qilish, o‘zga i ish eh imoli ma jud. Oʻzbekis onda jinoya p o sessida dalilla
yigʻish bo‘yicha milliy no ma i la a amaliyo ham xalqa o huquqiy s anda la ga
yaqinlashishga ha aka qilmoqda.
Sudla ning mus aqilligi a omonla huquqla i ka ola la i gumon qilu chila ,
ayblanu chila , jab lanu chila ning ad oka bilan shugʻullanish huquqi, e go ha aka la ida
1
Jinoya p o sessida p o sesual mudda la a chiqimla . Tulagano a G.Z. O’qu qo’llanma. 2024 80-b.
2
Jinoya p o sesida amaliy ko’nikmala ni i ojlan i ish bo’yicha klinik semina la . Rajaboy B.,
Mama aliye a Sh. Toshken – o’qu qo’llanma. 2022. 281 b.
3
Jinoya -p o sessual huquqi (Maxsus qism). 2025. 480 b.
150
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
akilla ish i oki kabi p insipla xalqa o s anda la ga mu o iqdi . Sudya nazo a i a p o sessual
a ib qoidala i - e go ha aka la i a boshqa dalilla ni oʻplash bosqichla ida p o sessual
qonunchilikka ioya qilinishi lozimligi, sud nazo a i a huquqiy shikoya qilish mexanizmla i
jo iy e ilishi xalqa o aj ibaga mos keladi
4
.
Sud e go i ja ayonida sudla ning aol ish i oki, e go ha aka la i us idan nazo a , e go
huquqla ining baja ilishi, e go hujja la ining oʻliqligi a a a la huquqla i himoyasining
aʼminlanishi. Gumon qilinu chi - ayblanu chi huquqi bo‘yicha ad oka ish i oki su ish i u
bosqichidan boshlanishi za u , ad oka la huquqiy imkoniya la ga ega bo‘lishi a bu xizma la
da la omonidan yoki boshqa osi ala bilan ka ola lanishi ke ak.
Xulosa. Oʻzbekis onda jinoya p o sessida dalilla ni oʻplash qonunchilik a sud
amaliyo ida sezila li da ajada akomillashmoqda. Noqonuniy yoʻlla bilan olingan
ma’lumo la dan oydalanmaslik, qiynoqqa solishga qa shi cho ala , p oku o a sud nazo a ining
kuchayishi, elek on dalilla ushunchasining jo iy e ilishi kabi yangilanishla bu ja ayonni
adola li oq a huquqiy jiha dan mus ahkam oq qilishga yoʻnal i ilgan. Bi oq, amaliyo da sudda
dalilla ning iden i ika siyasi, saqlanishi, ekspe izala si a i, huquqiy madaniya kabi sohala da
muammola saqlanib qolmoqda. Kelajakda dalilla ni yigʻish ja ayonini yanada akomillash i ish,
a a la ning huquqiy ka ola la ini kuchay i ish a xalqa o s anda la ga mos huquqiy meyo la ni
ishlab chiqish Oʻzbekis on jinoya p o sessual huquqining ba qa o i ojlanishi uchun muhim
ahamiya ga ega.
Foydalanilgan adabiyo la o’yxa i:
1. Jinoya p o sessida p o sesual mudda la a chiqimla . Tulagano a G.Z. O’qu qo’llanma.
2024 80-b.
2. Jinoya p o sesida amaliy ko’nikmala ni i ojlan i ish bo’yicha klinik semina la . Rajaboy
B., Mama aliye a Sh. Toshken – o’qu qo’llanma. 2022. 281 b.
3. Jinoya -p o sessual huquqi (Maxsus qism). 2025. 480 b.
4. Jinoya p o sesida dalilla a isbo lash. Kadi o a M. o’qu qo’llanma. 2024. 148 b.
4
Jinoya p o sesida dalilla a isbo lash. Kadi o a M. o’qu qo’llanma. 2024. 148 b
