ZAMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR
h p://zam adqiqo .uz/index
3-son 5– o’plam 2025 y. Sahi a: 30
ZOVURLASHTIRILMAGAN SHAROIT UCHUN SHO‘R
YUVISHNING UMUMIY ME‘YORINI HISOBLASH
Gulis on Da la Uni e si e i
Axa o Samanda An a o’g’li
ANNOTATSIYA: Sho‘ yu ish ja ayoni up oq unumdo ligini oshi ish a
qishloq xo‘jaligi hosildo ligini a‘minlashda muhim ahamiya ga ega. Ushbu
maqolada zo u lash i ilmagan sha oi da sho‘ yu ishning umumiy me‘yo ini
hisoblash usulla i, asosiy pa ame la a a‘si e u chi omilla ahlil qilinadi.
KALIT SO‘ZLAR: sho‘ yu ish, zo u lash i ish, up oq melio a siyasi, su
balansi, gid ogeologiya.
KIRISH
Sho‘ yu ish ja ayoni sug‘o iladigan hududla da up oq uzilishini yaxshilash
a ekinla ning no mal o‘sish sha oi ini a’minlash maqsadida amalga oshi iladi.
Zo u lash i ilmagan sha oi da sho‘ yu ishning umumiy me’yo ini hisoblash up oq
izik-kimyo iy xususiya la i a su balansiga bog‘liq. Ushbu ezisda sho‘ yu ish
miqdo ini aniqlash usulla i a unga a’si e u chi omilla yo i iladi.
TADQIQOT USULLARI
1. Sho‘ yu ish ja ayonining asosiy omilla i. Zo u lash i ilmagan sha oi da
sho‘ yu ish sama ado ligi quyidagi omilla ga bog‘liq:
-Tup oq sho‘ lanish da ajasi: Tup oq a kibidagi e i ilgan uzla ning miqdo i
a ula ning a kibi sho‘ yu ish ejimini belgilaydi.
-Su ning izik xususiya la i: Sho‘ yu ishda ishla iladigan su ning
mine allashganligi a kimyo iy a kibi ja ayonning sama ado ligiga a’si qiladi.
-Iqlim sha oi i: Yog‘inga chilik miqdo i, bug‘lanish a ha o a sho‘
yu ishning abiiy kechishiga a’si e adi.
ZAMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR
h p://zam adqiqo .uz/index
3-son 5– o’plam 2025 y. Sahi a: 31
-Gid ogeologik sha oi la : Ye os i su la ining sa hi a a kibi sho‘ yu ish
sama ado ligini belgilaydi.
2. Zo u lash i ilmagan sha oi da sho‘ yu ish miqdo ini hisoblash. Sho‘
yu ish uchun za u su miqdo ini hisoblashda quyidagi o muladan oydalanish
mumkin:
W = ℎ · 𝑆 · C
C
Bu ye da: W– sho‘ yu ish uchun alab qilinadigan umumiy su hajmi (m³);
h– sho‘ langan qa lam qalinligi (m);
S– yu iladigan maydon (m²);
C0– boshlang‘ich uz konsen a siyasi (g/l);
C – yakuniy (ke akli) uz konsen a siyasi (g/l).
Amaliy hisob-ki obla ga quyidagi usulla yo damida yondashish mumkin:
Empi ik usulla : Taj iba asosida olingan me’yo la dan oydalanish.
Ma ema ik modellash i ish: Sho‘ yu ish ja ayonining ma ema ik modella i
o qali op imal su miqdo ini hisoblash.
Dalali aj ibala : Hududiy sha oi ga mos kelu chi sho‘ yu ish ejimla ini
aniqlash.
3. Sho‘ yu ish sama ado ligini oshi ish yo‘lla i. Su ni ejash a sama ali
aqsimlash uchun mexanik sho‘ yu ish usulla idan oydalanish. Sho‘ langan
qa lamni ez oq yu ish uchun biologik a kimyo iy eagen la qo‘llash. Tup oq
s uk u asini yaxshilash a sho‘ yu ish sama ado ligini oshi ish uchun o ganik a
mine al o‘g‘i la dan oydalanish.
XULOSA
Zo u lash i ilmagan sha oi da sho‘ yu ish ja ayoni sama ado ligi up oqning
izik-kimyo iy xususiya la iga, su esu sla ining ma judligiga a iqlim sha oi iga
bog‘liq. Sho‘ yu ish me’yo ini o‘g‘ i hisoblash o qali su esu sla idan oqilona
oydalanish a up oq unumdo ligini oshi ish mumkin. Ilmiy yondashu a
ZAMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR
h p://zam adqiqo .uz/index
3-son 5– o’plam 2025 y. Sahi a: 32
zamona iy hisoblash usulla idan oydalanish sho‘ yu ish ja ayonining
sama ado ligini yanada oshi ishga xizma qiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI:
1. XXX, Rakhma o No qabil, and Japako No boy Bu iboe ich. "The S a us
o he S udy o he In e ac ion o he Adjus men S uc u es wi h he Wa e Flow in
he Ri e ." Web o Ag icul u e: Jou nal o Ag icul u e and Biological Sciences 2.2
(2024): 11-19.
2. Beg‘Am Nabibullaye na, Xudaybe diye a, Axa o Samanda An a
O‘G‘Li, and Kud a o Xoyi jan Asa O‘G‘Li. "SHO‘RTOBLI TUPROQLARNING
MELIORATIV HOLATINI KIMYOVIY USULLAR BILAN
YAXSHILASH." Science and inno a ion 3.Special Issue 39 (2024): 240-241.
3. No kulo U., She alie X. Qishloq xo‘jalik mclio a siyasi. Da shk, T., 2003.
240 be .
4. Hamido M., Raximboe F. Qishloq xo‘jalik melio a siyasi. Da slik, T.,
1996. 320 be .
5. To‘x ashe B., Azimboe S., Qa abae a T., Be diboe E., Nu ma o B.
Qishloq xo‘jalik melio a siyasi a ye uzish anidan amaliy a aj iba iy
mashg‘ulo la . Toshken -2012. 187 b.
6. T. Da ie. Fundamen als o hyd ology. Second edi ion. Madison A enue,
New Yo k, 2008 y.
7. И.A.Сафанов. Буровое дело. – Москва: Колос, 1987. – 207 б.
8. Yusupo G.U., Xolbae B.M. Geologiya a gid ogeologiya asosla i. – T.:
YAngi as a lodi, 2003. – 301 b.
9. Yusupo G.U., Holboe B.M. Geologiya a gid ogeologiya asosla i. 2 –
nash . – T.: Yangi as a lodi, 2005. – 380 b.
10. Zoxido S. Injene lik geologiyasi–Toshken : O‘qi uchi, 1988–280 b.
