Co esponding au ho : Megha Bahuguna
Copy igh © 2025 Au ho (s) e ain he copy igh o his a icle. This a icle is published unde he e ms o he C ea i e Commons A ibu ion Liscense 4.0.
Impo ance o Swa nap ashan W.R.T Vacha Chu na as i s main con en
A iya Naz 1 and Megha Bahuguna 2, *
1 BAMS s uden , U a anchal Ayu edic College and Hospi al, Rajpu Deh adun, U a akhand, India.
2 Depa men o Rachana Sha i , Facul y o Ayu eda, De bhoomi Medical College o Ayu eda and Hospi al, Deh adun,
U a akhand, India.
Wo ld Jou nal o Ad anced Resea ch and Re iews, 2025, 26(02), 1528-1535
Publica ion his o y: Recei ed on 04 Ma ch 2025; e ised on 05 May 2025; accep ed on 07 May 2025
A icle DOI: h ps://doi.o g/10.30574/wja .2025.26.2.1261
Abs ac
Ayu eda being a way o li ing heal hy mo e emphasizes upon p e en ion and p o ec ion o heal h. Swa np ashan is
one such me hod o achie e be e immuni y and enhance o e all men al and physical wellbeing o a child since bi h
ill his/he g owing age. Adminis a ion o p ocessed gold (swa n Bhasma) in child en is a unique p ac ice men ioned
in Ayu eda as Swa nap ashana by Acha ya Kashypa housands o yea s back. He explained ha adminis a ion o
Swa nap ashanain child en imp o es in ellec , diges ion and me abolism, physical s eng h, complexion and immuni y.
The e a e a ious o mula ions o gold and e en along wi h he bal d ugs explained by di e en Acha ya o p olonged
usage in child en. This e iew p oposes ha he bene i s o Swa nap ashana can be achie ed a mul iple le els like as
agene al heal h p omo e and in speci ic o enhancemen o in elligence, diges ion, me abolism, immuni y, physical
s eng h, complexion. Ayu eda ecommends only pu i ied and p ocessed o m o gold (Suwa na Bhasma) o in e nal
adminis a ion. Swa nap ashana yogacon en a e Gh i a, Honey (madhu) and Swa nbhasma. Swa np ashan Yoga
ing edien s a e p o ed o possess noo opic, an icon ulsan s, an idep essan , an iepilep ic, an ipsycho ic, an ioxidan ,
immunomodula o y p ope ies. This s udy is o ga he he scien i ic esea ch indings suppo ing he use o
swa np ashan yoga and i s ing edien s
Keywo ds: Swa np ashan Yoga; Ayu eda; B ahmi Ghee; Noo opic; Immuno-Modula o ; Vacha Chu na
1. In oduc ion
In ancien imes, i was cus ome y o apply a ious ypes o yoga o child en in he o m o lehana (a leha) o inc ease
hei heal h, s eng h and in elligence. These lehana yog we e used in ancien imes o he same pu pose as many ypes
o medicine ha a e used o he heal h and in elligence o child en nowadays. Gold has a special place in hese lehana
yog. Gold is quo ed o be e ec i e in inc easing in elligence. Tha is why when a child is bo n i is p esc ibed o gi e gold
and honey o child. [1]
Pedia ic is po ayed in Kashyapa Samhi a by Acha ya Kashyapa. He po ays he bene i s o Swa na P ashanadu ing
neona al pe iod in Lehan-Adhaya o Su as hana.He beau i ully desc ibes he p ocedu e o making swa na p ashana,
o his si con on ing he Eas bea ing (poo a disha), ub swa na agains he ha d su ace like s one wi h wa e and
a e wa d blend in wi h Madhu(honey) and Gh i a (cow‟s ghee) and gi en o licking. Ad an ages o swa na p ashana
a e Budhi a dhanam, Medha a dhanam, (imp o emen o in elligence), Agni a dhanam (imp o emen in diges i e
i e), Bala a dhanam (imp o emen in s eng h, s amina and insuscep ibili y), Ayushya a dhanam (imp o emen in
li e span), Mangalya, Punya(auspicious), G ahapaham (eases aw ul e il). By gi ing swa na o kid o one mon h makes
him/he pa am Medha iand o as long as a hal yea , youngs e becomes Sh u a Dha a (can ecollec
wha e e she/he hea s) [2]
Wo ld Jou nal o Ad anced Resea ch and Re iews, 2025, 26(02), 1528-1535
1529
2. Su a nap ashan in ayu ed
2.1. Acco dding o acha ya agbha a
Acha ya Vagbha a explain ou o mula ions o Su a na which enhances in ellec ual powe and o e all g ow h o baby.
These a e
• Su a na bhasma, acha,kush h, madhu, gh i a
• A kapushpi, su a na Bhasma, madhu, gh i a
• 3-Su a na bhasma, ma yoshka, shankhapushpi, madhu, gh i a
• Neem, su a na bhasma, Vacha, madhu, gh i a. [3]
2.2. Acco ding o acha ya kashyap
Acha ya Kashyap has desc ibed he P ocess o Su a nap ashana in lehanadhyay in de ail. Acco ding o Acha ya
Kashyapain Su a nap ashan Su a na is ubbed on a washed s one wi h li le amoun o wa e and unequal amoun o
gh i a and madhu is added.Theni is Licked while holding he baby’s ace in he di ec ion o Eas . Bene i s o
Su a nap ashan a e desc ibed as ollows.
• Medha-agni-bala- a dhanam
ha means i imp o es in elligence, diges i e powe , and s eng h o body)
• Ayushya ha meansi imp o es li e span
• Mangalya ha means i is Auspicious
• Punya ha means Sac ed
• V ishya means Aph odisiac
• G ahapaham ha means i p o ide elie es om all bad e ec s o g ahas.
I Su a nap ashan adminis e o child o one mon h, hen child becomes Pa ammedha i ha means child become
Genius and i swa na p ashana is adminis e ed o six mon hs hen child become Sh u adha a ha means he can
emembe all hings wha e e he lis ens. [4]
3. Acco ding o acha ya sush u
Acha ya Sush u desc ibes ou o mula ions o Su a na which help o enhance in ellec powe o child and o e all
g ow h o child. These o mula ions a e as ollows
• Suwa na Bhasma, Kush ha, Madhu,Gh i a, Vacha.
• Bh ami, Sankhapushpi,Madhu,Gh i a, Suwa na bhasma.
• A kapushpa,Madhu,Gh i a, Suwa na bhasma, Vacha.
• Suwa na bhasma, Pa a eeya Nimb, Apa aji a, Du a wi h Gh i a. [5]
4. Role o con en s o swa na p ashana
4.1. Gold (swa na)
• Rasa: Kashaya, Tik a, Madhu a
• Guna: Gu u, Snigdha
• Vee ya: Shee a (cold), Picchila
• Vipaka: Madhu a
Su a na bhasma is swee in as e, p o ides s eng h o he body, bene icial o hea and eyes. I also imp o es
in ellec ual powe .I ac s as a asayana also because i paci ies all doshas and i emo e all oxic subs ance om he body
and good o skin. I is also help ul o cu e many diseases as anemia, ube culosis, dia hea, coli is,
hea disease, mu cha e c. [6]
Wo ld Jou nal o Ad anced Resea ch and Re iews, 2025, 26(02), 1528-1535
1530
5. B ahmigh i a
Ayu eda desc ibes a ious diseases including sha i ik yadhi ( soma ic diso de s), mansik yadhi ( psychological
diso de s.In Ayu eda, Mansik yadhi is desc ibed in he o m o Unmada and Apasma a.Unmada occu s due o mana,
buddhi, Che na,gyan, sma an Shak i, bhak i, sheel, sha i ik chesh a, acha a isham a. [7] Apasma occu s due o sma an
shak i, buddhi, mana ibh am a. [8] B ahmi Gh i a is an impo an o mula ion o he ea men o unmada, apasma a
and g aha diso de s.B ahmi gh i a is p epa ed wi h B ahmi, Vacha, Kush ha, Shankhapushpi and Pu ana Gh i a. [9]
6. Madhu
Acha ya Cha akahas desc ibed ou ypes o madhu. These a e as ollows-
• Makshika-
• Bh ama a
• Ksaud a
• Pau ikka
Ou o hese ou Makshika is conside ed bes .
Bh ama a is conside ed hea y. Makshika ype o Madhu is o ail a n (oil colo ). Pau ikais o gh i a colou . Ksaud a is
Kapil (B own) in colou . Bh ama a is whi e in colou . [10] All ypes o madhu a e gene ally a a dosha agg a a o , hea y,
shee a in po ency, ak a pi anashak and kapha dosha nashak. I p omo es healing and deple ion. I is Ruksha,Kashaya,
and Madhu a in Rasa. [11] Taking wa m madhu is a al. Du ing he p ocess o collec ion o madhu i is con amina ed
wi h poisonous ma e ial om he bees hemsel es o om he a ious poisonous plan s. The e o e, madhu aken by an
indi idual su e ing om hea is a al. Due o i s uksha, hea y, Kashaya andshee a p ope ies madhu should be aken
in small quan i ies.[12] Madhu is he bes Yoga ahi subs ance. [13] Madhu is Madhu a in asa wi h Kashaya as
subsidia y Rasa, Ruksha,shee a. I p omo es appe i e,complexion and s eng h. I is easily diges able, bene icial o
hea ,union-p omo ing, cleansing, healing, wholesome o eyes, pleasing, pe mea es h ough minu e channels,
alle ia esPi a, Kapha,S houlya, P ameha, Hicca, Swasa, Kasa, A isa a, Vamana, T ishna, k imi and Visha.Bene icial o
hea and paci ies h ee doshas.Due o i s ligh ness i paci ies kapha dosha, due o sliminess,Madhu a asa and Kashaya
Rasa i paci ies a a and pi a dosha. [14] Acha ya Sush u has explained eigh a ie ies o madhu.These a e as ollows-
• Pau ika
• Bh ama a
• Ksaud a
• Makshika
• Cha am
• A ghyam
• Auddalakam
• Dalam [15]
Pau ika Madhu is ough and ho in po ency. I agg e a es a a, ak a and pi a.[16] Bh ama a madhu is hea y in na u e
due o i s sliminess and excessi e madhu asa p ope ies. Ksaud a madhu is Shee al, laghu and lekhana in na u e. [17]
Makshika madhu is ligh e han he abo e, ough and is conside ed bes among all. I is ecommended in diseases like
Kasa, shawasa e c.[18] Cha am madhu is madhu a in eepaka, hea y in diges ion, shee al and sliminess in na u e.I is
ecommended in diseases like ak api a, sh e a kush ha, p ameh, k imi e c.[19] A ghya Madhu is
Chakshushya(bene icial o eyes), paci ies kapha and pi a dosha,kshaya and ka u in eepaka, Balk a ak,Tik a, and
sligh ly inc eases a a dosha.[20] Auddalaka Madhu is Ruchi a dhak, bene icial o oice and alle ia es Kush ha and
Visha. Dala madhu is kashaya, amla, ochna, ka u in eepaka and i is use ul in amana and P ameha. [21]
7. Vacha
• Bo anical Name – Aco uscalamus Linn
• Family – A aceae
Ve nacula names
Vacha is commonly known as –
• Shadg an ha-Rhizome has six nodes on i
• Golomi-Hai s on hizomes esemble hai o cow
Wo ld Jou nal o Ad anced Resea ch and Re iews, 2025, 26(02), 1528-1535
1531
• Ug ag an hi-Rhizome has e y s ong odou in Sansk i . [22]
• Vekhand in Ma a hi,
• Goda aj in Guja a ,
• Va ja in Punjab,
• Vasa in Telugu,
• Vashambu in Tamil,
• Baje inKannada,
• Vayambu in Malayalam,
• Ag i- u ki in Pe sian,
• Swee lag in English. [23]
8. Va ie ies
Acco ding o Bha p akash he e a e ou a ie ies o Vacha. These a e as ollow-
• Ghona Vacha – Aco us calamus Linn
• Bala Vacha (Pa seekVacha) _Majo ly ound in E an and Kashmi . In Himalaya P adesh i is known as
Hem a i.Also known as Maja Posh (Qab ka phool). I has h ee a ie ies o lowe ha is whi e, blue, ed.
• Mahabha i Vacha(kulanjana)
• Dwipan a Vacha (chopcheeni) [24]
8.1. Rasapanchaka
• Rasa -Ka u, Tik a
• Vi ya- Ushna
• Vipaka- Ka u
• Doshaghna a– a kaphaghna,pi a a dhak
• Guna- Laghu, Tikshna
• P abha – Medhya [25]
9. Mo phology
Vacha (Aco us calamus L.) is pe ennial we land monoco ,which is 3-5 ee all.
9.1. Lea es
3-6 inches long [26]
9.2. Rhizome
The oo sys em o Vacha consis o shallow, b anching hizomes. These a e s ou and knobby. The lea es a e basal
which occu s along hese hizomes while ib ous oo s de elop below. These plan s mul iply by i s hizomes, which a e
long inde ini e b anched, smoo h, pinkish o pale g een. In e nally i is whi ish pink. [27]
9.3. Flowe
Plan s a e ha ing e y a ely lowe o se ui , bu when hey ha e i , i is 3 o 8 cm long, cylind ical in shape,g eenish
b own in colou and ha ing spikes.
9.4. FRUIT: The ui s a e ound o be small and be y like. [28]
PART USED: Roo
DOSAGE: 145-500 mg, o amana (emesis)1-2 gm.
FORMULATION: Medhya asyana,Sa aswa chu na. [29]
PHYTOCHEMICAL CONSTITUENTS: Asa yl aldehyde, A-asa one and B-asa one, aco in, eugenol,ca eine. [30]
Wo ld Jou nal o Ad anced Resea ch and Re iews, 2025, 26(02), 1528-1535
1532
Table 1 Di e en a ga o acha by di e en acha ya
S.no
Name o he
ex
Skanda / a ga / gana
1.
Ca aka
Samhi a
Lekhaneeya a ga,[31] T ip ighna a ga,[32] A soghna a ga, [33] As hapanopaga a ga,[34]
See hap ashamana a ga,[35] Sangyas hapana a ga[36]
2.
Sus u a
Samhi a
Pippalyadi gana,[37]
Vachadi gana,[38]
Mus adi gana[39]
3.
Ash anga
Sang aha
Lekhaneeya a ga, [40] T ip ighna a ga,[41] A soghna a ga [42], See hasamana a ga [43]
Sangyas hapana a ga [44] Va sakadi gana [45] Vachaha id adi gana [46], Mus adi gana [47]
Pippalyadi gana, [48] Tik a skandha[49]
4.
Ash anga
H idaya
Tik a skandha,[50]
Vamana upyogid a ya,[51]
Ni uha gana,[52]
Vacha Ha id adi gana[53]
Mus adi gana[54]
5.
Raja
Nighan u
Pippalyadi a ga[55]
10. Some impo an poin s ela ed o acha
In he Samhi a pe iod, acha is desc ibed as a asayana ( eju ena ion) d ug. I has app eciable he apeu ic applica ions
and is equen ly ecommended as epilep ic d ug on accoun o i s e icacy agains apasma a (epilepsy). [56] Acha ya
Cha aka includes Vacha as an ing edien o he P a hama B ahma asayana which can p omo e medha (g asping and
e en ion o knowledge) and sm i i (memo y) and bala. Ano he o mula ion ha is Dwi heeya B ahma asayana which
includes acha can p omo e dhaa ana ( e en ion o knowledge), bala e c.[57]
11. Discussion
• Swa np ashan imp o es yadhishama a(insuscep ibili y) and is p o ed o possess noo opic,an icon ulsan ,
an idep essan s, an i-epilep ic and immunomodula o y p ope ies.
• Acha ya Kashyap beau i ully explained he bene i s o Swa np ashan yoga in child en. Acco ding o him
Swa np ashan yoga is p esc ibed o child en wi h age g oup 0- 16 yea 's, which is a long du a ion o cu e any
disease,i a child is su e ing om any kind o disease. And i a child is ee om disease, hen aking
Swa np ashan on Pushya Naksha a help he child en o lead a heal hy li e.
• Swa np ashan yoga can be p esc ibed o child en in wo ways -
• Pushya Naksha a Swa np ashan (which is iewed as e y auspicious day)
• Anudina Swa np ashan.
• In Kashyapa Samhi a, i is men ioned ha , Swa np ashan shows i s maximum bene i s i adminis e ed daily.
Though Pushya Naksha a Swa np ashan has equal bene i s bu i i adminis e ed Anudinalie daily i ’s e ec s
can be mul i old.
• As we know ha Swa np ashan as a whole is ex emely use ul o o e all de elopmen o he body, bu Vacha
which is one o he con en s o Swa np ashan also plays a e y i al ole in his yoga.
Conclusion
Swa np ashan is a e y bene icial sanska men ioned in classical li e a u e o ayu eda. E e y child should ge
bene i ed wi h he use o his excellen o mula ion o o e all men al and physical g ow h, as well as o imp o emen
in immuni y.
This s udy will de ini ely bene i he socie y by making people awa e abou swa nap ashan which will be esponsible
o making child en heal hy and disease ee.
Wo ld Jou nal o Ad anced Resea ch and Re iews, 2025, 26(02), 1528-1535
1533
Compliance wi h e hical s anda ds
Disclosu e o con lic o in e es
No con lic o in e es be ween au ho s.
Re e ences
[1] Kashyap Samhi a, Su as han, Lehanadhyay, by Pandi Hem aj Sha ma, Hindi ansla ion by S i
Sa yapalaBhisagacha ya, 8 h edi ion Chaukhambha Sansk i Se ies,Va anasi,2002; 1 p
[2] Kashyap Samhi a, Su as han, Lehaadhyay, by Pandi Hem aj Sha ma, Hindi ansla ion by S i
Sa yapalaBhisagacha ya, 8 h edi ion Chaukhambha Sansk i Se ies, Va anasi;2002, 4-5 p
[3] Vagbha a. Ash anga H idaya. Ka i aj T ide Gup , Chaukhambha Se ies, Va anasi;U a aS hana, Chap e 1
Balopaca aneeya, shlok 47-48; 619p.
[4] Kashyap Samhi a, Su as han, Lehaadhyay, by Pandi Hem aj Sha ma, Hindi ansla ion by S i
Sa yapalaBhisagacha ya, 8 h edi ion Chaukhambha Sansk i Se ies, Va anasi;2002, 4-5 p.
[5] Shush u Samhi a: Ka i aj D Ambikada Shash i, Chaukhamba Sansk i Sans han, Va anasi, Sha i aS hana,
Chap e 10 Ga bhini yaka anmsha i amadhyaya, shloka 72- 74 ; 113p.
[6] Sha ma SS (1994) Ras a angani, mo ilalbana asidas P akashan, 11 h (Edn.),swa na igyaniyaPanchdah a ang,
pp: 374-377.
[7] Cha ak Samhi a: Commen a y- Vidyo ini Hindi. Commen a y Vd. Kashina ha Pandey, Vd. Go akhana h.
Cha u edi,Chaukhamba Bha a i Academy,Va anasi; Nidan S hana, Chap e 7 Unmadanidanama, shlok 5; 580 p .
[8] Cha ak Samhi a: Commen a y- Vidyo ini Hindi. Commen a y Vd. Kashina ha Pandey, Vd. Go akhana h.
Cha u edi, Chaukhamba Bha a i Academy, Va anasi; Nidan S hana, Chap e 8 Apasma anidanama, shlok
5;587p.
[9] Cha ak Samhi a: Commen a y- Vidyo ini Hindi. Commen a y Vd. Kashina ha Pandey, Vd. Go akhana h.
Cha u edi, Chaukhamba Bha a i Academy,Va anasi; Chiki sa S hana, Chap e 10 Apasma aChiki si ama,shlok
25; 301p.
[10] Cha ak Samhi a: Commen a y Vd. Kashina ha Pandey, VdGo akhana hCha u edi, Chaukhamba Bha a i
Academy, Va anasi,2021; Su as han, Chap e 27 Annapana idhiAdhyayam, Shlok 243- 244; 485p.
[11] Cha ak Samhi a:Commen a yVd. Kashina ha Pandey, VdGo akhana hCha u edi, Chaukhamba Bha a i
Academy, Va anasi, 2021; Su as han, Chap e 27 Annapanai idhiAdhyayam, Shlok 245; 485p.
[12] Cha ak Samhi a: Commen a y Vd. Kashina ha Pandey, VdGo akhana hCha u edi, Chaukhamba Bha a i
Academy, Va anasi,2021; Su as han, Chap e 27 Annapanai idhiAdhyayam, Shlok 246; 485p
[13] Cha ak Samhi a: Commen a y Vd. Kashina ha Pandey, VdGo akhana hCha u edi, Chaukhamba Bha a i
Academy, Va anasi, 2021; Su as han, Chap e 27 Annapanai idhiAdhyayam, Shlok 249; 486p.
[14] Shush u Samhi a:Ka i aj D . Ambikada Shash i,Chaukhamba Sansk i Sans han,Va anasi, 2024; Su as han,
Chap e 45 D a ad a ya idhiadhyayam, shlok 132; 232p.
[15] Sush u Samhi a : Ka i aj D Ambikada Shash i, Chaukhamba Sansk i Sans han, Va anasi, 2024; Su as han,
Chap e 45 D a ad a ya idhiadhyayam, shlok 133; 232p.
[16] Sush u Samhi a: Ka i aj D Ambikada Shash i; Chaukhamba Sansk i Sans han, Va anasi, 2024; Su as han,
Chap e 45 D a ad a ya idhiadhyayam, shlok 134; 233p.
[17] Sush u Samhi a: Ka i aj D Ambikada Shash i; Chaukhamba Sansk i Sans han, Va anasi, 2024; Su as han,
Chap e 45 D a ad a ya idhiadhyayam, shlok 135; 233p.
[18] Sush u Samhi a:Ka i aj D Ambikada Shash i; Chaukhamba Sansk i Sans han, Va anasi, 2024; Su as han,
Chap e 45 D a ad a ya idhiadhyayam, shlok 136; 233p.
[19] Sush u Samhi a: Ka i aj D Ambikada Shash i; Chaukhamba Sansk i Sans han, Va anasi, 2024; Su as han,
Chap e 45 D a ad a ya idhiadhyayam, shlok 137; 233p.
Wo ld Jou nal o Ad anced Resea ch and Re iews, 2025, 26(02), 1528-1535
1534
[20] Sush u Samhi a: Ka i aj D Ambikada Shash i; Chaukhamba Sansk i Sans han, Va anasi, 2024; Su as han,
Chap e 45 D a ad a ya idhiadhyayam, Shlok 138; 233p.
[21] Sush u Samhi a: Ka i aj D Ambikada Shash i, Chaukhamba Sansk i Sans han, Va anasi, 2024; Su as han,
Chap e 45 D a ad a ya idhiadhyayam, shlok 139, 233p.
[22] D a yagun Vigyan: P iya a Sha ma,Chaukhamba Bha a i Academy, Va anasi, 2019, Vol 2; Chap e 1; 28p.
[23] D a yagun Vigyan: P iya a Sha ma,Chaukhamba Bha a i Academy, Va anasi, 2019, Vol 2; Chap e 1; 28p.
[24] D a yagun Vigyan: P iya a Sha ma,Chaukhamba Bha a i Academy, Va anasi, 2019, Vol 2; Chap e 1; 28-29 p.
[25] D a yagun Vigyan: P iya a Sha ma, Chaukhamba Bha a i Academy, Va anasi, 2019, Vol 2; Chap e 1;29p.
[26] D a yagun Vigyan: P iya a Sha ma, Chaukhamba Bha a i Academy,Va anasi,2019, Vol 2; Chap e 1 ; 28p.
[27] A c i ical e iew o ( Aco us calamus) in ayu edic and mode n con ex byD .Sohi Singh,D Manoj Yada .
[28] Anonyms, “The Ayu edic Pha ma-copeia o India” Go o India Minis y o Heal h And Family Wel a e (Dep o
AYUSH) New Delhi, 1999, Pa -1.Vol-2, Page.No 168- 170.
[29] D a yagun Vigyan: P iya a Sha ma, Chaukhamba Bha a i Academy, Va anasi, 2019,Vol 2 ; Chap e 1 ; 30p.
[30] D a yagun Vigyan: P iya a Sha ma, Chaukhamba Bha a i Academy, Va anasi, 2019,Vol 2; Chap e 1; 29p.
[31] Cha ak Samhi a: Commen a y Vdkashina ha Pandey, VdGo akhana h Cha u edi, Chaukhamba Bha a i Academy,
Va anasi, 2021; Su as han, Chap e 4 Shad i echanasha as i eeyam, shloka 3, 65p
[32] Cha ak Samhi a: Commen a y Vdkashina ha Pandey, VdGo akhana h Cha u edi, Chaukhamba Bha a i Academy,
Va anasi, 2021; Su as han, Chap e 4, Shad i echanasha as i eeyam, shloka 11; 71p.
[33] Cha ak Samhi a: Commen a y Vdkashina haPandey, VdGo akhana h Cha u edi, Chaukhamba Bha a i Academy,
Va anasi, 2021; Su as han, Chap e 4 Shad i echanasha as i eeyam, shloka 12, 72 p.
[34] Cha ak Samhi a: Commen a y Vdkashina ha Pandey, VdGo akhana hCha u edi, Chaukhamba Bha a i Academy,
Va anasi 2021;Su as han, Chap e 4 Shad i echanasha as i eeyam, shloka 25, 76p.
[35] Cha ak Samhi a: Commen a y Vdkashina haPandey, VdGo akhana h Cha u edi, Chaukhamba Bha a i Academy
,Va anasi 2021; Su as han, Chap e 4 Shad i echanasha as i eeyam, shloka 42; 83p.
[36] Cha ak Samhi a: Commen a y Vdkashina haPandey,VdGo akhana h Cha u edi, Chaukhambha Bha a i
Academy,Va anasi 2021; Su as han, Chap e 4 Shad i echanasha as i eeyam, shloka 48; 86p.
[37] Shush u Samhi a: Ka i aj D Ambikada Shash i, Chaukhamba Sansk i Sans han, Va anasi, 2024, Su as hana,
Chap e 38 D a yasang ahaneeyaadhyaya, shloka 22-23 ; 184- 185p.
[38] Shush u Samhi a:Ka i aj D Ambikada Shash i, Chaukhamba Sansk i Sans han, Va anasi, 2024, Su as han,
Chap e 38 D a yasang ahaneeyaadhyaya, shloka 26-28 ; 185p.
[39] Shush u Samhi a: Ka i aj D Ambikada Shash i, Chaukhamba Sansk i Sans han, Va anasi, 2024, Su as han,
Chap e 38 D a yasang ahaneeyaadhyaya, shloka 54-55, 185p.
[40] Ash anga Sang aham: p o Ra idu T ipa hi, Chaukhamba Sansk i P a ish han, Va anasi, Su a S hana, Chap e
15, Mahakashaysamg ahaadhyaya, sloka 7 ; 293p
[41] Ash anga Sang aham: P o Ra idu T ipa hi, Chaukhamba Sansk i P a ish han, Va anasi, Su a S hana, Chap e
15, Mahakashaysamg ahaadhyaya, shloka 16,297p
[42] Ash anga Sang aham: P o Ra idu T ipa hi, Chaukhamba Sansk i P a ish han, Va anasi, Su a S hana, Chap e
15,Mahakashaysamg ahaadhyaya, shloka 17, 297p
[43] Ash anga Sang aham: P o Ra idu T ipa hi, Chaukhamba Sansk i P a ish han, Va anasi, Su a S hana, Chap e
15 Mahakashaysamg ahaadhyaya, shloka 41, 307p
[44] Ash anga Sang aham: P o Ra idu T ipa hi, Chaukhamba Sansk i P a ish han, Va anasi, Su a S hana, Chap e
15 Mahakashaysamg ahaadhyaya, shloka 47, 309p
[45] Ash anga Sang aham: P o Ra idu T ipa hi, Chaukhamba Sansk i P a ish han, Va anasi, Su a S hana, Chap e
16 Vi idhad a yaganasamg ahaadhyaya, shloka 27-28, 319p
[46] Ash anga Sang aham: P o Ra idu T ipa hi, Chaukhamba Sansk i P a ish han, Va anasi, Su a S hana, Chap e
16, Vi idhad a yaganasamg ahaadhyaya, shloka 29-30, 319p
Wo ld Jou nal o Ad anced Resea ch and Re iews, 2025, 26(02), 1528-1535
1535
[47] Ash anga Sang aham: P o Ra idu T ipa hi, Chaukhamba Sansk i P a ish han, Va anasi, Su a S hana, Chap e
16 Vi idhad a yaganasamg ahaadhyaya shloka 34, 321p
[48] Ash anga Sang aham: P o Ra idu T ipa hi, Chaukhamba Sansk i P a ish han, Va anasi, Su a S hana,Chap e
16 Vi idhad a yaganasamg aha, shloka 40- 41 ; 324p.
[49] Ash anga Sang aham: P o Ra idu T ipa hi, Chaukhamba Sansk i P a ish han, Va anasi, Su a S hana, Chap e
18, Rasa bhediyaadhyaya, shloka 22; 349p.
[50] Ash anga H idaya: P o Ra idu T ipa hi, Chaukhamba Sansk i P a ish han, Va anasi,Su a S hana, Chap e 10,
Rasabhediyamadhyaya, shloka 28-29; 167.
[51] Ash anga H idaya: P o Ra idu T ipa hi, Chaukhamba Sansk i P a ish han, Va anasi, Su a S hana, Chap e 15
Shodhanadiganasang ahaneeymAdhyayam, Shloka 1; 223p.
[52] Ash anga H idaya: P o Ra idu T ipa hi, Chaukhamba Sansk i P a ish han, Va anasi, Su a S hana, Chap e 15
Shodhanadiganasang ahaneeymAdhyayam, Shloka 3; 224p.
[53] Ash anga H idaya: P o Ra idu T ipa hi, Chaukhamba Sansk i P a ish han, Va anasi, Su a S hana, Chap e 15
Shodhanadiganasang ahaneeymAdhyayam, Shloka 35- 36; 234p.
[54] Ash anga H idaya: P o Ra idu T ipa hi, Chaukhamba Sansk i P a ish han, Va anasi, Su a S hana, Chap e 15
Shodhanadiganasang ahaneeymAdhyayam, Shloka 40; 236p.
[55] Pandi Na aha i. Raja Nighan u. T ipa iInd ade a, edi o . Va anasi: Chaukambha K ishnadas Academy; 2009.
144-145 p.
[56] Cha ak Samhi a: Commen a y Vdkashina ha Pandey, VdGo akhana hCha u edi, Chaukhamba Bha a i Academy,
Va anasi 2023;chiki sa S hana, Chap e 10 Apasma achiki si ama,shloka 27;301 pg.
[57] Cha ak Samhi a: Commen a y Vdkashina ha Pandey, VdGo akhana h Cha u edi, Chaukhamba Bha a i Academy,
Va anasi, 2023; chiki sa S hana, Chap e 1 Rasayanaadhyaya-AbhayamalakeeyamRasayanapadham, shloka 41-
61 ; 12-15p