Educa ional Resea ch in Uni e sal Sciences
ISSN: 2181-3515 VOLUME 4 | SPECIAL ISSUE 12 | 2025
h ps:// .me/E us_uz Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal Oc obe , 2025
44
DOI: h ps://10.5281/zenodo.17312266
BIOGAZNI ENERGETIKADA QO‘LLASH
Ibodullaye Bekzod Mu odullaye ich
E-mail: [email protected]
ANNOTATSIYA
Ushbu maqolada biogaz exnologiyala ining ene ge ika sohasidagi qo‘llanilishi,
ula ning ekologik a iq isodiy a zallikla i, shuningdek, O‘zbekis on sha oi ida amaliy
qo‘llanish imkoniya la i keng yo i ilgan. Maqolada biogaz ishlab chiqa ish
exnologiyasi, uning ishlash p insipi, ene giya izimidagi o‘ ni a is iqbolla i haqida
ba a sil ahlil kel i iladi. Biogazdan oydalanishning ekologik sama asi, chiqindila ni
kamay i ishdagi o‘ ni hamda qay a iklanu chi ene giya manbai si a idagi a zallikla i
o‘ ganiladi.
Kali so‘zla : Biogaz, qay a iklanu chi ene giya, ekologiya, iq isodiy
sama ado lik, ene giya izimi, ba qa o i ojlanish.
KIRISH
So‘nggi yilla da global miqyosda ene giya esu sla iga bo‘lgan alab keskin o ib
bo moqda. Tabiiy gaz, ne a ko‘mi kabi an’ana iy ene giya manbala i zaxi ala i
cheklanganligi sababli, qay a iklanu chi ene giya manbala ini i ojlan i ish dolza b
masalaga aylanmoqda. Biogaz exnologiyala i bu bo ada ekologik oza a iq isodiy
jiha dan oydali yechimla dan bi i hisoblanadi. Biogaz – bu o ganik chiqindila ni
anae ob pa chalanish ja ayonida hosil bo‘ladigan me an (CH4) a ka bona angid id
(CO2) a alashmasidan ibo a yonilg‘i bo‘lib, u ene giya ishlab chiqa ishda sama ali
qo‘llaniladi.
Biogaz ishlab chiqa ish exnologiyala i na aqa ene giya ishlab chiqa ishda, balki
chiqindila ni qay a ishlash, ekologiyani muho aza qilish a iq isodiy ba qa o likni
a’minlashda ham muhim ahamiya ga ega. O‘zbekis on uchun biogaz exnologiyala ini
i ojlan i ish qishloq xo‘jaligi chiqindila idan sama ali oydalanish a ene giya
mus aqilligini oshi ish imkonini be adi.
ASOSIY QISM
Biogaz ishlab chiqa ish ja ayoni o‘ bosqichdan ibo a : gid oliz, kislo alanish,
ase ogenez a me anogenez. Ushbu bosqichla da o ganik moddala ning pa chalanishi
Educa ional Resea ch in Uni e sal Sciences
ISSN: 2181-3515 VOLUME 4 | SPECIAL ISSUE 12 | 2025
h ps:// .me/E us_uz Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal Oc obe , 2025
45
na ijasida me an gazi hosil bo‘ladi. Biogaz eak o la ida bu ja ayon yopiq muhi da,
kislo odsiz sha oi da kechadi. Reak o ha o a i, namlik da ajasi a pH ko‘ sa kichla i
muhim omilla hisoblanadi.
Texnologik jiha dan biogaz ishlab chiqa ish inshoo la i ikki asosiy u ga
bo‘linadi: s a siona a o‘ na iladigan (modulli) biogaz qu ilmala i. S a siona
qu ilmala yi ik cho achilik a oziq-o qa sanoa i chiqindila ini qay a ishlash uchun
ishla iladi, modulli izimla esa kichik xo‘jalikla uchun mo‘ljallangan.
Biogazdan olinadigan ene giya issiqlik, elek ene giyasi yoki anspo yoqilg‘isi
si a ida oydalanilishi mumkin. Ko‘plab i ojlangan mamlaka la da biogazdan elek
ene giyasi ishlab chiqa ish keng yo‘lga qo‘yilgan. Masalan, Ge maniyada 2023-yilda
9000 dan o iq biogaz s ansiyala i aoliya yu i moqda. Bu s ansiyala mamlaka elek
ene giyasi eh iyojining 12 oizini a’minlab be adi.
O‘zbekis on sha oi ida biogaz ishlab chiqa ish uchun xom ashyo manbala i juda
ka a. Respublika bo‘ylab ha yili 50 million onnadan o iq o ganik chiqindila (go‘ng,
o‘simlik qoldiqla i, oziq-o qa chiqindila i) hosil bo‘ladi. Aga ula ning 30 oizi biogaz
ishlab chiqa ishga yo‘nal i ilsa, yiliga 2 millia d kub me ga yaqin biogaz olish
mumkin. Bu esa 1,5 millia d kV /soa elek ene giyasi ishlab chiqa ishga engdi .
Biogaz exnologiyala ining iq isodiy a zallikla i quyidagila dan ibo a :
1.Mahalliy esu sla dan oydalanish hisobiga ene giya impo ini kamay i ish.
2.Chiqindila ni qay a ishlash o qali ekologik xa sizlikni a’minlash.
3.Qishloq xo‘jaligi chiqindila idan qo‘shimcha da omad manbai ya a ish.
4.Ishlab chiqa ish xa aja la ini kamay i ish a ene giya ejamko ligini oshi ish.
5.Yangi ish o‘ inla i ya a ish o qali ij imoiy oyda kel i ish.
Biogaz ishlab chiqa ish exnologiyasini keng jo iy e ish uchun hukuma
omonidan subsidiya a im iyozla izimini yo‘lga qo‘yish muhim. Masalan,
Ge maniya, Hindis on a Xi oyda biogaz loyihala iga da la omonidan 30–50% gacha
moliya iy yo dam ko‘ sa iladi. O‘zbekis onda ham 2024-yildan boshlab qay a
iklanu chi ene giya loyihala iga soliq im iyozla i a k edi yengillikla i jo iy e ilgan.
Quyidagi jad alda biogaz ishlab chiqa ishning asosiy a zallikla i a kamchilikla i
ko‘ sa ilgan (maqola ma ni uchun):
A zallikla :
-Ekologik oza ene giya manbai
-Mahalliy esu sla dan oydalanish imkoniya i
-Ene giya ejamko ligi a iq isodiy oyda
Kamchilikla :
-Das labki in es i siya xa aja la ining yuqo iligi
Educa ional Resea ch in Uni e sal Sciences
ISSN: 2181-3515 VOLUME 4 | SPECIAL ISSUE 12 | 2025
h ps:// .me/E us_uz Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal Oc obe , 2025
46
-Texnik xizma ko‘ sa ish mu akkabligi
- Biogaz si a i xom ashyo u iga bog‘liqligi
Biogazning kelajak is iqbolla i O‘zbekis on ene ge ika siyosa ida muhim o‘ in
u adi. 2025-yilga qada qay a iklanu chi ene giya manbala i ulushini 15 oizga
ye kazish maqsad qilingan. Bu ja ayonda biogaz inshoo la i, ayniqsa, qishloq
hududla ida ene giya a’mino ini yaxshilashda muhim ol o‘ynaydi.
XULOSA
Biogaz exnologiyala ini ene ge ika sohasida keng qo‘llash ekologik ba qa o lik,
iq isodiy sama ado lik a ene giya xa sizligini a’minlashning muhim omilla idan
bi idi . Biogaz ishlab chiqa ish o qali na aqa chiqindila ni qay a ishlash, balki
ene giya manbala ini di e si ika siya qilish imkoniya i ya a iladi. O‘zbekis on uchun
biogaz exnologiyala ini i ojlan i ish s a egik ahamiya ga ega bo‘lib, u
mamlaka ning ene ge ik mus aqilligini a’minlashga, a o -muhi ni muho aza qilishga
a qishloq xo‘jaligi sohasida iq isodiy ba qa o likni oshi ishga xizma qiladi.
Kelajakda ushbu yo‘nalishda ilmiy adqiqo la ni kengay i ish, inno a sion
exnologiyala ni jo iy e ish a xalqa o aj ibala ni o‘ ganish za u .
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI: (REFERENCES)
1. Xolma o B., Ka imo A. “Qay a iklanu chi ene giya manbala i”. – Toshken : Fan
nash iyo i, 2021.
2. In e na ional Renewable Ene gy Agency (IRENA). “Biogas o sus ainable
de elopmen ”, 2020.
3. O‘zbekis on Respublikasi Ene ge ika azi ligi hisobo la i, 2023.
4. Hasano I. “Ene ge ika izimida biogaz exnologiyala ining o‘ ni”. – Tashken
Ene gy Re iew, 2022.
5. Eu opean Biogas Associa ion Repo , 2023.
6. Minis y o Ene gy o Uzbekis an. “Renewable Ene gy De elopmen S a egy”,
2024.
