ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 2022-2.889,
2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-10
165
BOSHLANG‘ICH SINFLARDA O‘QISH KO‘NIKMASINI SHAKLLANTIRISHDA
INNOVATSION YONDASHUVLAR (Adabiyo la sha hi)
Nau be o a Gulsaui Daushbae na
Chimboy uman 28- sonli mak ab boshlang’ich sin o’qi u chisi, Chimboy uman,
Qa aqolpoqis on.
Anno a siya: Mazku maqolada boshlang‘ich sin o‘qu chila ida o‘qish ko‘nikmasini shakllan i ish
ja ayonida qo‘llanilayo gan inno a sion me od a exnologiyala ga oid ilmiy manbala ahlil qilinadi.
Xususan, a’limda in e aol me odla , axbo o -kommunika sion exnologiyala , aqamli a’lim
osi ala i, audio a izual ma e ialla dan oydalanishning sama ado ligi yo i iladi. Adabiyo la sha hi
ilg‘o xo ijiy a mahalliy aj iba asosida ayyo langan bo‘lib, o‘qish ko‘nikmasini shakllan i ish
ja ayoniga yangicha yondashu la ni naza iy asoslashga xizma qiladi.
Kali so‘zla : o‘qish ko‘nikmasi, inno a sion exnologiyala , boshlang‘ich a’lim, in e aol me odla ,
aqamli a’lim.
Аннотация: В статье анализируются научные источники, посвященные инновационным
методам и технологиям, применяемым в процессе формирования навыков чтения у учащихся
начальной школы. В частности, освещается эффективность использования интерактивных
методов, информационно-коммуникационных технологий, цифровых образовательных
средств, аудиовизуальных материалов в образовании. Обзор литературы подготовлен на
основе передового зарубежного и отечественного опыта и служит теоретической основой для
новых подходов к формированию навыков чтения.
Ключевые слова: навыки чтения, инновационные технологии, начальное образование,
интерактивные методы, цифровое образование.
Abs ac : This a icle analyzes scien i ic sou ces on inno a i e me hods and echnologies used in he
p ocess o o ming eading skills in p ima y school s uden s. In pa icula , he e ec i eness o using
in e ac i e me hods, in o ma ion and communica ion echnologies, digi al educa ional ools, audio
and isual ma e ials in educa ion is highligh ed. The li e a u e e iew is p epa ed on he basis o
ad anced o eign and domes ic expe ience and se es as a heo e ical basis o new app oaches o he
p ocess o o ming eading skills.
Keywo ds: eading skills, inno a i e echnologies, p ima y educa ion, in e ac i e me hods, digi al
educa ion.
Ki ish: Bugungi kunda boshlang‘ich sin a’limida o‘qish ko‘nikmasini shakllan i ish
o‘qu chila ning keyingi bosqichla dagi mu a aqiya ining poyde o i hisoblanadi. An’ana iy
yondashu la bilan bi qa o da, zamona iy inno a sion me odla a aqamli exnologiyala a’lim
si a ini oshi ishda muhim ahamiya kasb e moqda. O‘zbekis on Respublikasida a’lim izimini
mode niza siya qilish, o‘qu chila ning sa odxonligini oshi ish, nu qiy a mus aqil ik lash
ko‘nikmala ini i ojlan i ish us u o azi a si a ida belgilangan. Shu nuq ai naza dan, o‘qish
ko‘nikmasini shakllan i ishga oid ilmiy adabiyo la a ilg‘o aj ibala ni ahlil qilish amaliy
ahamiya ga ega.
Ma e ialla a usulla : (Adabiyo la sha hi me odologiyasi) Mazku adabiyo la sha hi ayyo lash
ja ayonida quyidagi manbala ahlil qilindi:
ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 2022-2.889,
2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-10
166
O‘zbekis on Respublikasi Xalq a’limi azi ligi omonidan ishlab chiqilgan boshlang‘ich a’lim
s anda la i;
PISA (P og amme o In e na ional S uden Assessmen ) sa odxonlik mezonla i, zamona iy
pedagogika a didak ika bo‘yicha ilmiy maqolala , monog a iyala , UNESCO a boshqa xalqa o
ashkilo la ning a’lim si a ini oshi ishga oid hisobo la i; inno a sion o‘qi ish exnologiyala iga
bag‘ishlangan xo ijiy a mahalliy aj iba ahlilla i.
Adabiyo la anlashda quyidagi mezonla asosiy bo‘ldi:
• O‘qish ko‘nikmasini shakllan i ishga be osi a daxldo lik;
• Oxi gi 10 yillikda nash e ilgan dolza b manbala ;
• Pedagogik inno a siyala ni amaliyo ga jo iy e ish aj ibasi.
Na ijala : Na ijala (Adabiyo la sha hi) O‘qish ko‘nikmasining naza iy asosla i bo’yicha
ko‘plab pedagog olimla (A. G‘ulomo , M. Qodi o a, E. Smi h) boshlang‘ich a’limda o‘qish
ko‘nikmasi — aqa o ush a ha la ni o‘ ganish emas, balki ushunish, ahlil qilish, muloqo ga
ki ishish a a akku ni i ojlan i ish osi asi ekanligini a’kidlaydi. PISA (2022) hisobo ida ham
o‘qish sa odxonligi “ma ndan ma’lumo olish, uni qay a ishlash a amaliy aziya da qo‘llay olish”
qobiliya i si a ida alqin e ilgan.
Inno a sion exnologiyala a in e aol me odla o’ ganilganda o‘qi ishda “Inse ”, “Klas e ”,
“Aqliy hujum”, “Raqamli hikoya” kabi me odla o‘qu chila ni ma nga aol jalb qiladi, ula ning
ik lash a ahlil qilish ko‘nikmasini kuchay i adi. Hasanboye a (2022) adqiqo ida in e aol
me odla dan oydalangan gu uhda ma nni ushunish ko‘ sa kichi 27% ga yuqo i bo‘lgani aniqlangan.
Raqamli exnologiyala (in e ak i doska, audio ma nla , QR opshi iqla , planshe la ) o‘qishga
mo i a siyani oshi adi (UNESCO, 2020). Shuningdek, gami ika siya elemen la i (o‘yin, ey ing,
badge) bolala ning e’ ibo ini ushlab u adi a ja ayonni qiziqa li qiladi.
Mul imodal a’lim osi ala i qo’llanilishini ahlil qilganimizda J. Ande son (2019) a L. Mille
(2021) adqiqo la iga ko‘ a, ma n, asm, o ush, ideo a anima siyaning bi galikda qo‘llanilishi
(mul imodal yondashu ) o‘qu chila da ma nni ushunish, ob azli ik lash a eslab qolish
sama ado ligini oshi adi. Bu ayniqsa 1–4-sin yoshidagi bolala da yuqo i na ija be adi, chunki ula
ko‘p oq izual a eshi u sezgila i o qali bilim oladila .
Di e ensial yondashu a shaxsga yo‘nal i ilgan a’lim sohasi ahlil qilinganda Smi h (2018)
o‘z adqiqo ida o‘qu chila ning o‘qish ezligi a ushunish da ajasi u licha bo‘lgani uchun o‘qi ish
ja ayonida moslashu chan opshi iqla izimi za u ligini a’kidlagan. Shaxsga yo‘nal i ilgan a’lim
modeli ha bi o‘qu chining o‘ziga xos xususiya la ini inoba ga oladi, bu esa umumiy sa odxonlik
da ajasini oshi adi.
Finlyandiya a’lim izimida o‘qishga o‘ ga ishda indi idual yondashu a o‘yin o qali o‘ ganish
keng qo‘llaniladi (Finnish Educa ion Repo , 2021).
AQShda “Reading Reco e y” a “Balanced Li e acy” das u la i o qali bolala da o‘qish ezligi a
ushunish ko‘nikmala i e a bosqichda shakllan i iladi.
Janubiy Ko eyada esa aqamli pla o mala a mul imedia osi ala i yo damida mus aqil o‘qish
madaniya i kuchay i ilmoqda (OECD, 2020).
O‘zbekis onda Xalq a’limi azi ligi omonidan ishlab chiqilgan yangi da la s anda la ida (2021)
o‘qu chila ni ushunib o‘qishga o‘ ga ish, ma n ahlili, ik ni i odalash kompe ensiyala iga
alohida u g‘u be ilgan. Boshlang‘ich sin o‘qi u chila ining ko‘pchiligi o‘qish da sla ida inno a sion
me odla ni jo iy e ishga bosqichma-bosqich o‘ moqda.
ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 2022-2.889,
2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-10
167
Munoza a: Ilmiy manbala ko‘ sa ishicha, inno a sion exnologiyala ni jo iy e ish na aqa o‘qish
ko‘nikmasini i ojlan i adi, balki o‘qu chining nu qiy aolligini oshi adi, mus aqil ik lashga
o‘ ga adi. O‘qi u chining oli bu ja ayonda yo‘nal i u chi a mo i a sion shaxs si a ida namoyon
bo‘ladi.
Shuningdek, ko‘plab adqiqo la o‘qish ezligi a ma nni anglash da ajasi o‘ asida be osi a bog‘liqlik
bo ligini ko‘ sa moqda. Inno a sion yondashu la bu ja ayonni indi iduallash i ishga imkon be adi,
bu esa a’lim si a iga ijobiy a’si ko‘ sa adi.
Xulosa: Boshlang‘ich sin la da o‘qish ko‘nikmasini shakllan i ishda inno a sion yondashu la
a’lim ja ayonining sama ado ligini oshi adi.
Raqamli exnologiyala , in e aol me odla , mul imodal osi ala a gami ika siya o‘qu chila ning
o‘qishga bo‘lgan mo i a siyasini oshi adi.
O‘qi u chi aol, moslashu chan a ijodiy yondashu ga ega bo‘lishi za u .
O‘qu das u la i o‘qu chila ning indi idual xususiya la ini inoba ga olgan holda uzilishi ke ak.
Foydalanilgan adabiyo la :
1. Qodi o a M. (2021). Boshlang‘ich a’limda o‘qish da sla ini ashkil e ishning zamona iy
usulla i. Toshken : Fan nash iyo i.
2. Hasanboye a S. (2022). “Gami ika siya o qali o‘qish ko‘nikmala ini shakllan i ishning
a zallikla i”, Ta’lim a Inno a siyala ju nali, №4.
3. Ande son J. (2019). Ea ly Reading Ins uc ion and Li e acy De elopmen . Ox o d Uni e si y
P ess.
4. Smi h E. (2018). “Di e en ia ed Reading Ins uc ion in P ima y Class ooms”, Jou nal o
Li e acy S udies, Vol. 32.
5. UNESCO (2020). Digi al Lea ning o All: Ea ly Li e acy and ICT In eg a ion. UNESCO
Publishing.
6. O‘zbekis on Respublikasi Xalq a’limi azi ligi. (2021). Boshlang‘ich a’lim da la s anda i.
Toshken .
7. PISA (2022). Reading Li e acy F amewo k. OECD Publishing.
