9
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
SIFATLI TA’LIMNI TA’MINLASHDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR VA
INFRATUZILMANING ROLI: XALQARO VA MILLIY TAJRIBA ASOSIDA
TAHLIL
Mualli : Bek u diye Sanja bek Sha i boye ich1, Tu suno a Sadoqa Abdusalomo na2,
Bekmu zaye a Ozoda Mu odqosim qizi2
A iliya siya: Toshken ij imoiy inno a siya uni e si e i1, Toshken da la exnika
uni e si e i2
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17312930
ANNOTATSIYA
Mazku maqolada si a li a’limning ba qa o a aqqiyo dagi o‘ ni a ahamiya i ahlil qilingan.
Tadqiqo da milliy a xalqa o manbala asosida a’lim si a i ushunchasining naza iy asosla i,
uni belgilo chi omilla hamda si a li a’limni a’minlash mexanizmla i yo i ilgan. Shuningdek,
O‘zbekis onda amalga oshi ilayo gan a’lim izimidagi isloho la , pedagogik ja ayonning
mode niza siyasi, o‘qi u chi malakasini oshi ish, in a uzilmani akomillash i ish a aqamli
exnologiyala ni jo iy e ish bo‘yicha amaliy cho a- adbi la ahlil qilingan. Maqolada si a li
a’limning ij imoiy adola , iq isodiy o‘sish a ekologik ba qa o likka a’si i ko‘ sa ilgan hamda
xalqa o aj ibala asosida akli a a siyala ishlab chiqilgan.
Kali so‘zla : si a li a’lim, ba qa o a aqqiyo , a’lim isloho la i, inno a sion pedagogika,
inson kapi ali, o‘qi u chi malakasi, aqamli a’lim, inklyuzi lik, xalqa o s anda la , a’lim
sama ado ligi.
KIRISH
Bugungi globallashu sha oi ida ha bi da la ning ij imoiy-iq isodiy
a aqqiyo i, inson kapi alining i ojlanish da ajasi a aqoba ba doshligi, a alo, a’lim
izimining si a i bilan belgilanadi. Ta’lim si a ini oshi ish ba qa o a aqqiyo ning eng
muhim omilla idan bi i bo‘lib, u na aqa milliy iq isodiy o‘sishni, balki inson
esu sla ining in ellek ual salohiya ini i ojlan i ishni ham a’minlaydi. Shu sababli,
si a li a’lim bugungi kunda jamiya a aqqiyo ining ka ola i si a ida e’ i o e ilmoqda.
Shu bilan bi ga, a’lim izimida si a sizlikka olib kelu chi ay im muammola
ham ma jud: in a uzilmaning ye a li da ajada i ojlanmaganligi, o‘qi u chila ning
aqamli sa odxonlik da ajasi pas ligi, a’lim ja ayonining nazo a a baholash
izimla ida sama ado likning ye a li emasligi. Shu sababli, xalqa o aj iba a mahalliy
amaliyo ni uyg‘unlash i gan holda a’lim si a ini a’minlash mexanizmla ini ishlab
chiqish dolza b azi a si a ida qa almoqda.
Mazku maqolada si a li a’limni a’minlashda xo ijiy aj ibala a O‘zbekis on
a’lim izimida amalga oshi ilayo gan isloho la solish i ma ahlil qilinadi.
Shuningdek, a’lim si a iga a’si e u chi asosiy omilla , in a uzilma a aqamli
exnologiyala oli, o‘qi u chila malakasini oshi ish izimi hamda ba qa o
i ojlanishga e ishish yo‘lidagi is iqbolla yo i iladi.
“RAQAMLI TRANSFORMATSIYA DAVRIDA
PEDAGOGIK TA’LIMNI RIVOJLANTIRISH
ISTIQBOLLARI”
10
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
XXI as da inson kapi ali ha qanday da la ning s a egik esu si si a ida
qa almoqda. Ba qa o iq isodiy a ij imoiy a aqqiyo ga e ishishning asosiy omili —
si a li a’lim izimini ya a ishdi . Si a li a’lim na aqa bilim a ko‘nikmala ni
shakllan i adi, balki jamiya da ij imoiy adola , madaniy bag‘ ikenglik, ekologik ong a
inno a sion ik lashni i ojlan i adi. Shu bois, Bi lashgan Milla la Tashkilo i
omonidan qabul qilingan Ba qa o a aqqiyo maqsadla i (SDG – Sus ainable
De elopmen Goals) ichida 4-maqsad — “Si a li a’limni a’minlash” alohida e’ ibo
ma kazida u adi.
So‘nggi yilla da dunyo mamlaka la i a’lim izimini mode niza siya qilishda
aqamli exnologiyala , inno a sion o‘qi ish me odla i a si a menejmen i izimla iga
ayanmoqda. Xalqa o aj iba shuni ko‘ sa adiki, a’lim si a ini oshi ishda da la
siyosa i, ilmiy salohiya , pedagogik kad la malakasi, o‘qu in a uzilmasi a aqamli
muhi ning i ojlanish da ajasi muhim ol o‘ynaydi. Masalan, OECD a UNESCO
ma’lumo la iga ko‘ a, i ojlangan da la la da a’lim ja ayoniga aqamli
exnologiyala ni keng jo iy e ish na ijasida o‘qu chila ning mus aqil o‘ ganish, ahliliy
ik lash a ijodiy yondashu qobiliya la i sezila li da ajada oshgan.
Ta’lim si a ini a’minlash masalasi ba cha mamlaka la da dolza b bo‘lib, u
siyosiy, iq isodiy a ij imoiy ba qa o likni belgilo chi muhim ko‘ sa kich si a ida e’ i o
e iladi. Xalqa o ashkilo la — UNESCO, OECD, Wo ld Bank omonidan olib bo ilgan
adqiqo la shuni ko‘ sa adiki, a’lim si a i milliy i ojlanishning asosi bo‘lib, yuqo i
malakali mu axassisla ayyo lash, inno a siyala ni jo iy e ish a aholi a o onligini
oshi ishda hal qilu chi ahamiya kasb e adi.
O‘zbekis on Respublikasida so‘nggi yilla da a’lim sohasida keng ko‘lamli
isloho la amalga oshi ilmoqda. Xususan, P eziden ning 2022-yil 11-maydagi “Ta’lim
si a ini oshi ish a ilmiy aoliya ni i ojlan i ish cho a- adbi la i o‘g‘ isida”gi PQ–244-
sonli qa o i, 2030-yilgacha mo‘ljallangan “Ta’limni i ojlan i ish milliy s a egiyasi”
hamda “Raqamli O‘zbekis on – 2030” das u i bu bo adagi muhim hujja la
hisoblanadi. Ushbu isloho la a’limning ba cha bosqichla ida si a ni oshi ish,
zamona iy pedagogik exnologiyala ni jo iy e ish, o‘qi u chila ning malakasini
oshi ish a a’lim muassasala ini xalqa o s anda la ga moslash i ishni ko‘zda u adi
[1,2].
Bi oq, ma jud adqiqo la shuni ko‘ sa adiki, a’lim si a ini baholashda bi qa o
izimli muammola ma jud: o‘qi u chila ning malaka da ajasi ye a li emasligi,
in a uzilma a exnik baza a qla i, hududiy engsizlik, o‘qu das u la ining
zamona iy mehna bozo i alabla iga mos emasligi a aqamli exnologiyala ning
ye a li da ajada qo‘llanilmayo gani. Shuning uchun, a’lim izimini i ojlan i ishda
inno a sion yondashu , ahlilga asoslangan boshqa u a xalqa o aj ibala ni
moslash i ish muhim ahamiya kasb e adi.
Mazku maqolaning maqsadi — si a li a’lim ushunchasining naza iy asosla ini
yo i ish, ba qa o a aqqiyo dagi o‘ nini aniqlash hamda O‘zbekis on a’lim izimida
si a ni oshi ish bo‘yicha ma jud muammola a akli la ni ahlil qilishdan ibo a .
Maqola doi asida xo ijiy aj ibala , milliy s a egiyala a ilmiy adabiyo la ahlil
qilinadi, a’lim si a iga a’si e u chi omilla o‘ ganiladi a ba qa o a aqqiyo ga
xizma qilu chi sama ali model ishlab chiqish imkoniya la i ko‘ ib chiqiladi [3].
Si a li a’lim a ba qa o a aqqiyo
: umumiy konsepsiyala . Ba qa o a aqqiyo
maqsadla i (SDG — Sus ainable De elopmen Goals) doi asida si a li a’lim (Goal 4)
xalqa o e’ ibo ma kazida u adi. UNESCO, Wo ld Bank, OECD kabi ashkilo la si a li,
inklyuzi a eng imkoniya li a’limni aholining u li gu uhla i uchun a’minlash —
11
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
ij imoiy adola , iq isodiy o‘sish a ij imoiy ba qa o lik uchun muhim elemen deb
hisoblaydila . Masalan, global adqiqo la si a li a’lim indika o la ini aniqlashda
p o esso -o‘qi u chila ning malakasi, in a uzilma a a’lim muassasala ining
jihozlanishi, a’limda ma’lumo almashu a doimiy o‘qu ga asoslangan yondashu ni
muhim deb ko‘ sa adi [4,5].
Shuningdek, ESD (Educa ion o Sus ainable De elopmen ) kon sep siyasi
ham si a li a’lim a ba qa o a aqqiyo o‘ asidagi bog‘liqlikni kuchay i adi: a’lim
mazmuni na aqa akademik bilim, balki ij imoiy, ekologik omilla ni ham o‘z ichiga
olishi ke ak. Bu yondashu la hozi gi zamonda global miqyosda keng a qalgan.
O‘qi u chila ning si a i a malakasi:
ko‘pgina adqiqo la da si a li a’limni
a’minlashda pedagog xodimla malakasi, ula ning p o essional i ojlanishi,
mo i a siyasi muhim omil si a ida ko‘ iladi.
In as uk u a jihozlanish:
mak abla , sin la , exnologiyala , o‘qu ma e ialla i
a labo a o iyala bo‘yicha ye a li jihozlanganlik a’lim si a ini oshi ishda muhimligiga
u g‘u be ilgan.
Ta’lim ja ayonining inkluzi ligi:
ya’ni ba cha gu uhla — qizla , kam
a’minlangan hududla , imkoniya i cheklangan o‘qu chila uchun eng imkoniya la
ya a ish.
Ma’lumo la ga asoslangan boshqa u a baholash izimi:
na ijala ni o‘lchash,
baholash, s a is ik ma’lumo la asosida qa o la qabul qilish.
Xalqa o muammola
Resu sla ning eng bo‘lmasligi ( u al s u ban hududla , mamlaka ichida
in a uzilma a qliligi)
— ba’zi o‘qu muassasala i jihozlashda ye ishmo chilik,
o‘qi u chila ning malakasi pas ligi kabi muammola .
Moliya a byudje aj a mala i cheklanganligi
— a’limni yaxshilash uchun
mablag‘ ye masligi, in a uzilma a o‘qi u chila ga ag‘ba be ishdagi kamchilikla .
Ta’lim mazmuni a da slikla ning zamona iy eh iyojla ga mos emasligi
, 21-as
ko‘nikmala ini ye a licha qam ab olmayo gani.
Xalqa o yechim a yaxshi aj ibala
Doimiy p o essional i ojlanish
(CPD — Con inuing P o essional De elopmen )
das u la i o qali o‘qi u chila ning kompe ensiyala ini oshi ish.
Ta’lim muassasala idagi moddiy- exnik bas
ini yaxshilash, labo a o iyala ,
exnologiyala , in e ne imkoniya la ini kengay i ish.
Ta’lim si a ini baholashda xalqa o s anda la a se i ika siyala ni jo iy e ish,
benchma king.
Ta’lim aq i a me odologiyala ni yangilash, da slik a ku sla mazmunini
zamona iy sha oi la ga moslash i ish, 21-as ko‘nikmala ini (c i ical hinking,
k ea i lik, aqamli ko‘nikmala ) ki i ish [6,7].
Inklyuzi a’lim, gende engligi a chekka hududla uchun maxsus das u la .
Mahalliy amaliyo : O‘zbekis on misoli
O‘zbekis onda a’lim si a i a ba qa o a aqqiyo ka ola ini oshi ish bo‘yicha
amalga oshi ilgan adqiqo la a isloho la quyidagila :
mak abla ning si a ini baholashda asosiy omilla si a ida o‘qi u chila si a i
(yuqo i oi ali o‘qi u chila soni), hududiy a qla (qishloq a shaha ), ij imoiy-iq isodiy
sha oi la (uyla dagi bandlik, da omad da ajasi) muhimligi aniqlangan.
xususiy a da la oliy a’lim muassasala i o‘ asidagi a qla ni ahlil qiladi:
xususiy muassasala da in a uzilma kamchilikla i, pedagog inno a siyala ni jo iy
e ishda sekinlik, alabala anlo ida omilla .
12
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
a’lim si a ini a’minlashda naza iy a amaliy asosla , si a ka ola ining xalqa o,
Bologna ja ayonidagi s anda la , ichki a ashqi baholash mexanizmla i muhokama
qilingan.
Amaliy isloho la ham ma jud — masalan, mak abla da si a ni oshi ish yo‘lida
o‘qi u chila ning malakasini oshi ish, se i ika siyasi, da slik a o‘qu ma e ialla ini
mode niza siya qilish ashabbusla i.
Adabiyo la da hali shuni ko‘ sa adili ba a sil o‘ ganilmagan yoki ma’lumo la i
izchiligi cheklangan jiha la ma jud: a bula ni quyidagila da ko‘ ishimiz mumkin [8].
1. Ta’lim na ijala ini ij imoiy-ba qa o lik nuq ai naza idan o‘lchash: si a li
a’limning ekologik, gende , hududiy adola kabi ba qa o a aqqiyo
elemen la iga qanchalik mos ekanligi bo‘yicha empi ik adqiqo la kam sonli.
2. Texnologiyala a aqamli o‘zga ishla ning a’si i: pandemiya da i onlayn
a’lim kengayishi, exnologik in a uzilmaning imkoniya la i a
cheklanishla ini chuqu o‘ ganish za u .
3. Inno a siyala ni jo iy e ishdagi o‘sqinlikla : pedagogik me odla , da s izimi,
a’lim muhi ining inno a siyaga ochiqligi, mahalliy madaniya a il masalala i
singa i omilla .
4. Ta’lim siyosa i a byudje aj a mala i sama asi: qancha moliya iy esu s
aj a ilyap i, bu esu sla naqada sama ali ishla ilayap i — xususan, chekka
hududla a kam esu sla ga ega mak abla da.
O‘zbekis on a’lim izimida hududiy adola ni a’minlash: qishloq a shaha
mak abla i, kam esu sli hududla ni i ojlan i ish; o‘qi u chila ning ye kazib
be ilishini yaxshilash [9,10].
O‘qi u chila ning malakasini oshi ish — doimiy malaka oshi ish ku sla i,
se i ika lash, xalqa o aj ibala dan oydalanish.
In a uzilma a exnologiyala ni yangilash: sin jihozla i, labo a o iyala , IT
esu sla , in e ne aloqasi.
Ta’lim si a ining baholash izimini mus ahkamlash — na ijala ni mun azam
o‘lchash, s anda lash i ilgan es la , xalqa o benchma king.
Ta’lim mazmunini zamona iylash i ish: da slik a ku sla o qali 21-as
ko‘nikmala ini in eg a siyalash, mu o iqlash i ilgan pedagogik yondashu .
Siyosiy a moliya iy qo‘llab-qu a lashni kuchay i ish: da la siyosa i,
moliyalash i ish, a’limga oid isloho la ning moni o ing a baholashi.
Adabiyo la shuni ko‘ sa adiki, si a li a’lim — ba qa o a aqqiyo uchun
muhim omil bo‘lib, xalqa o a mahalliy aj ibala da ba’zi umumiy omilla
(o‘qi u chila ning malakasi, in a uzilma, baholash izimi, inkluzi lik) alohida o‘ in
egallaydi. O‘zbekis onda bu sohala ga e’ ibo qa a ilmoqda, lekin hududiy a qlilikla ,
esu s ye ishmo chiligi a inno a siyala ni jo iy e ishdagi sekinlikla hanuz
mashg‘ulo da.
XULOSA
Si a li a’lim izimini shakllan i ish a uni ba qa o a aqqiyo ning asosiy omiliga
aylan i ish bugungi kunning eng dolza b masalala idan bi idi . Dunyo aj ibasi shuni
ko‘ sa adiki, iq isodiy o‘sish, ij imoiy ba qa o lik a inno a sion i ojlanish be osi a
a’lim si a i bilan uz iy bog‘liqdi . Xalqa o ashkilo la – UNESCO, OECD, Wo ld Bank
omonidan ilga i su ilgan konsepsiyala shuni asdiqlaydiki, si a li a’lim inson
kapi aliga sa moya ki i ishning eng sama ali shakli bo‘lib, u na aqa bilim da ajasini,
balki jamiya ning ij imoiy-iq isodiy aolligini ham oshi adi.
13
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
Xalqa o aj ibani o‘ ganish na ijala iga ko‘ a, a’lim si a ini oshi ishda quyidagi
omilla muhim ahamiya ga ega: pedagogik kad la salohiya i, o‘qu das u la ining
moslashu chanligi, o‘qu in a uzilmasining zamona iy alabla ga ja ob be ishi,
baholash izimining adola li a na ijaga yo‘nal i ilganligi, shuningdek, aqamli
exnologiyala ni qo‘llash da ajasi. Ushbu omilla uyg‘unligi a’lim izimini sama ali
boshqa ish a na ijado likka e ishishning ka ola idi .
Shu nuq ai naza dan, O‘zbekis on uchun eng muhim azi a — xo ijiy ilg‘o
aj ibala ni mahalliy sha oi ga moslash i gan holda, milliy modelni
akomillash i ishdi . Bunda a’lim si a ini boshqa ishning yagona izimini ya a ish,
aqamli pla o mala asosida ochiq a’lim muhi ini kengay i ish, an, ishlab chiqa ish
a a’lim o‘ asidagi in eg a siyani chuqu lash i ish muhim ahamiya ga ega.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. O‘zbekis on Respublikasi P eziden i Sh.M. Mi ziyoye . “Yangi O‘zbekis onni
bi galikda ba po e amiz”. – Toshken : O‘zbekis on, 2021. – 350 b.
2. O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining 2022-yil 11-maydagi PQ–244-sonli
qa o i “Ta’lim si a ini oshi ish a ilmiy aoliya ni i ojlan i ish cho a- adbi la i
o‘g‘ isida”. – Toshken , 2022.
3. O‘zbekis on Respublikasi Vazi la Mahkamasi. “2030-yilgacha mo‘ljallangan
Ta’limni i ojlan i ish milliy s a egiyasi”. – Toshken , 2023.
4. UNESCO. Educa ion o Sus ainable De elopmen Goals: Lea ning
Objec i es. – Pa is: UNESCO Publishing, 2017. – 60 p.
5. UNESCO Ins i u e o S a is ics. Global Educa ion Moni o ing Repo
2023/2024: The Role o Technology in Educa ion. – Pa is: UNESCO, 2024.
6. OECD. Educa ion a a Glance 2023: OECD Indica o s. – Pa is: OECD
Publishing, 2023.
7. Wo ld Bank. The Road o Lea ning: Reimagining Educa ion o
De elopmen . – Washing on, D.C.: The Wo ld Bank G oup, 2022.
8. Tu diye a M.I., Bu iye a Ch. “The Quali y and E iciency o P i a e and Public
Highe Educa ion in Uzbekis an”. Edu. Vis. 2025, 1 (4), 851-857.
9. Jamoliddino ich, U. B. “Fundamen als o Quali y Assu ance in he Highe
Educa ion Sys em o Uzbekis an.” CAJOTAS 2022, 3, 197-202.
10. Ubaydullaye U ki jon; Dushano Begmama ; Bek u diye Sanja bek;
Na zullaye Shoh ukh. Sma Lea ning As New Educa ional Model. CAJOTAS
2024, 5, 69-77.
