PROBLEMS AND SOLUTIONS OF
SCIENTIFIC AND INNOVATIVE RESEARCH
Volume 02, Issue 09, 2025
64 PROBLEMS AND SOLUTIONS OF SCIENTIFIC AND INNOVATIVE RESEARCH uni e salcon e ence.us
O‘QUVCHILARNING GEOGRAFIYA BO‘YICHA QOBILIYATLARINI
O‘LCHASHDA TIMSS METODOLOGIYASINING AFZALLIKLARI
Ye ma o Muza a Kenjabaye ich,
Toshken shaha Chilonzo umani 357-mak ab
Anno a siya. Ushbu maqolada o‘qu chila ning geog a iya anidan qobiliya la ini
o‘lchashda TIMSS me odologiyasining a zallikla i ahlil qilinadi. TIMSS
me odologiyasi a’lim si a i a o‘qu chila ning bilim da ajasini xalqa o miqyosda
solish i ish imkonini be adi. Shuningdek, u es la o qali na aqa ak ik bilim, balki
anali ik ik lash a muammoni hal qilish qobiliya la ini ham baholashga yo dam
be adi. Bu me odologiya geog a iya anining u li yo‘nalishla ida o‘qu chila
ko‘nikmala ini aniqlash hamda a’lim ja ayonini akomillash i ish uchun muhim
ma’lumo la be adi.
Tayanch so‘zla . TIMSS, geog a iya, qobiliya la ni o‘lchash, a’lim si a i, es
me odologiyasi, xalqa o aqqoslash, anali ik ik lash, bilim baholash, a’limni
akomillash i ish.
ПРЕИМУЩЕСТВА МЕТОДОЛОГИИ TIMSS В ОЦЕНКЕ
СПОСОБНОСТЕЙ УЧАЩИХСЯ ПО ГЕОГРАФИИ
Аннотация. В данной статье анализируются преимущества методологии
TIMSS при оценке способностей учащихся по географии. Методология TIMSS
предоставляет возможность международного сравнения качества
образования и уровня знаний учащихся. Кроме того, с помощью тестов она
позволяет оценивать не только фактические знания, но и аналитическое
мышление и умение решать проблемы. Эта методология предоставляет
важные данные для определения навыков учащихся в различных направлениях
географии и для улучшения образовательного процесса.
Ключевые слова. TIMSS, география, оценка способностей, качество
образования, тестовая методология, международное сравнение, аналитическое
мышление, оценка знаний, улучшение образования.
ADVANTAGES OF THE TIMSS METHODOLOGY IN ASSESSING
STUDENTS’ ABILITIES IN GEOGRAPHY
Abs ac . This a icle analyzes he ad an ages o he TIMSS me hodology in assessing
s uden s' abili ies in geog aphy. The TIMSS me hodology p o ides he oppo uni y o
PROBLEMS AND SOLUTIONS OF
SCIENTIFIC AND INNOVATIVE RESEARCH
Volume 02, Issue 09, 2025
65 PROBLEMS AND SOLUTIONS OF SCIENTIFIC AND INNOVATIVE RESEARCH uni e salcon e ence.us
in e na ional compa ison o educa ion quali y and s uden s' knowledge le els.
Fu he mo e, h ough es s, i helps assess no only ac ual knowledge bu also
analy ical hinking and p oblem-sol ing skills. This me hodology o e s impo an da a
o iden i ying s uden s' compe encies in a ious ields o geog aphy and o imp o ing
he educa ional p ocess.
Keywo ds. TIMSS, geog aphy, abili y assessmen , educa ion quali y, es ing
me hodology, in e na ional compa ison, analy ical hinking, knowledge assessmen ,
educa ion imp o emen
Ki ish. Geog a iya anining o‘qu chila da shakllan i adigan qobiliya la i bugungi
a’lim ja ayonida juda muhim o‘ in u adi. Ushbu an o qali na aqa abiiy a ij imoiy
muhi haqida bilimla be iladi, balki anali ik ik lash, muammoni hal qilish hamda
man iqiy yondashu ko‘nikmala i i ojlanadi. Ta’lim si a ini baholash esa
o‘qu chila ning ushbu qobiliya la ini aniqlash a yaxshilash uchun asosiy osi a
hisoblanadi. Shu munosaba bilan, xalqa o miqyosda an olingan TIMSS
me odologiyasi o‘qu chila ning geog a iya anidan bilim a qobiliya la ini o‘lchashda
sama ali osi a si a ida e’ i o e ilmoqda.
TIMSS me odologiyasining a zallikla i qa o iga uning a’lim si a ini keng qam o li
baholashi, o‘qu chila ning ak ik bilimla i bilan bi qa o da ula ning anqidiy ik lash
a muammola ni hal qilish qobiliya la ini ham o‘lchashi ki adi. Bu esa na aqa a’lim
ja ayonini yanada akomillash i ishga, balki geog a iya anining o‘qu das u la ini
yanada sama ali qilishga yo dam be adi. Shu sababli, ushbu maqolada TIMSS
me odologiyasining geog a iya anida o‘qu chila ning qobiliya la ini o‘lchashdagi
a zallikla i ba a sil ahlil qilinadi.
Asosiy qism. Geog a iya anining o‘qu chila da shakllan i adigan qobiliya la ini
o‘lchash bugungi kunda a’lim si a ini yaxshilash a i ojlan i ish yo‘lida muhim
azi a hisoblanadi. O‘qu chila ning geog a iya bo‘yicha qobiliya la ini aniq a
sama ali baholash na aqa ula ning an bo‘yicha bilim da ajasini aniqlashga, balki
ula ni kelajakda yuzaga keladigan muammola ga man iqiy a anali ik yondashish
qobiliya la ini i ojlan i ishga ham xizma qiladi. Shu bois, o‘qu chila ning geog a iya
anidan qobiliya la ini baholashda zamona iy a xalqa o s anda la ga mos keladigan
me odologiyala dan oydalanish muhim ahamiya ga ega. Mazku jiha dan, TIMSS
me odologiyasi a’lim sohasida keng qo‘llanilayo gan a sama ado ligi asdiqlangan
usulla dan bi i hisoblanadi.
TIMSS me odologiyasining asosiy a zallikla idan bi i bu uning xalqa o miqyosda
a’lim si a ini solish i ish imkonini be ishidadi . Bu me odologiya 1995 yildan be i
ma ema ik a abiiy anla bo‘yicha o‘qu chila bilimini baholab kelmoqda a
PROBLEMS AND SOLUTIONS OF
SCIENTIFIC AND INNOVATIVE RESEARCH
Volume 02, Issue 09, 2025
66 PROBLEMS AND SOLUTIONS OF SCIENTIFIC AND INNOVATIVE RESEARCH uni e salcon e ence.us
keyinchalik uning doi asi geog a iya aniga ham kengay i ilgan. Shu sababli, TIMSS
o‘qu chila ning na aqa o‘z mamlaka idagi, balki boshqa mamlaka la dagi
engdoshla iga nisba an qanchalik bilim a qobiliya ga ega ekanligini aniqlash
imkonini be adi. Bu esa a’lim izimining kuchli a zai omonla ini aniqlash hamda
xalqa o aj ibadan oydalanish uchun muhim asos ya a adi. Xalqa o solish i ish
imkoniya i pedagogla a a’lim siyosa chila iga o‘z s a egiyala ini qay a ko‘ ib
chiqish a akomillash i ish uchun keng imkoniya la be adi.
TIMSS me odologiyasining yana bi muhim jiha i – bu baholash ja ayonida aqa
ak ik bilimla ni emas, balki o‘qu chila ning anali ik ik lash a muammoni hal qilish
qobiliya la ini ham o‘ ganishga ka a e’ ibo be ilishi hisoblanadi. Geog a iya anida
o‘qu chila dan na aqa xa i ala ni o‘qish yoki geog a ik ma’lumo la ni yodlash alab
e iladi, balki ula abiiy a ij imoiy hodisala ni ahlil qilish, munosaba la ni aniqlash,
sabab-oqiba bog‘liqlikla ini ushunish kabi mu akkab ko‘nikmala ni ham
i ojlan i ishi za u . TIMSS es la i aynan shu ko‘nikmala ni sino dan o‘ kazish uchun
maxsus ishlab chiqilgan. Shu bois, u o‘qu chila ning mus aqil ik lash da ajasini,
yangi ma’lumo la ni ahlil qilish a ula dan oydalanish qobiliya ini aniq ko‘ sa adi.
Bu esa o‘qu chila ning haqiqiy bilim da ajasini yanada chuqu oq baholash imkonini
ya a adi.
TIMSS me odologiyasining a’lim si a ini keng qam o li baholashga qodi ligi uning
yana bi a zalligi si a ida e’ i o e iladi. An’ana iy es la ko‘pincha aqa gina
ma’lumo la ni yodlashga asoslangan bo‘lsa, TIMSS es la i o‘qu chila ning ko‘p
qi alik bilimla ini, shu jumladan ushunish, amaliy qo‘llash a yuqo i da ajadagi
ik lash ko‘nikmala ini o‘lchashga qa a ilgan. Bu yondashu o‘qu chila ning
aqa gina naza iy bilimla ini emas, balki ula ni amaliyo da qo‘llash qobiliya la ini ham
baholashga yo dam be adi. Shu a zda, TIMSS es la i a’lim ja ayonida muhim o‘ in
u u chi o‘ ganish na ijala ini yanada o‘liq oq as i laydi a a’lim si a ini yaxshilash
uchun aniq ko‘ sa kichla be adi.
TIMSS me odologiyasi o‘qu chila ning qobiliya la ini o‘lchashda yuqo i si a li a
ishonchli es osi ala idan oydalanadi. Tes sa olla i xalqa o ekspe la omonidan
ishlab chiqiladi a u li mamlaka la ning a’lim s anda la iga moslash i iladi. Bu esa
es na ijala ining nisba an adola li a ob’yek i bo‘lishini a’minlaydi. Tes la doimiy
a ishda yangilanib, zamona iy a’lim alabla i a ilm- an yu uqla iga mos keladigan
a zda akomillashadi. Shu bois, TIMSS es la i o‘qu chila ning hozi gi da da alab
e ilayo gan bilim a ko‘nikmala ga ega ekanligini aniqlash uchun ideal osi adi .
TIMSS me odologiyasi shuningdek, o‘qu chila ning u li geog a ik yo‘nalishla dagi
ko‘nikmala ini o‘lchash imkonini be adi. Geog a iya ani juda keng soha bo‘lib, unda
PROBLEMS AND SOLUTIONS OF
SCIENTIFIC AND INNOVATIVE RESEARCH
Volume 02, Issue 09, 2025
67 PROBLEMS AND SOLUTIONS OF SCIENTIFIC AND INNOVATIVE RESEARCH uni e salcon e ence.us
abia shunoslik, ij imoiy geog a iya, iq isodiy geog a iya kabi bi nech a yo‘nalishla
ma jud. TIMSS es la i shu yo‘nalishla ning ha bi iga oid sa olla ni o‘z ichiga oladi,
bu esa o‘qu chila ning qaysi yo‘nalishda kuchli yoki zai ekanligini aniqlashga yo dam
be adi. Bu ma’lumo la esa o‘qi u chila ga indi idual yondashu ni shakllan i ish,
a’lim ja ayonida muayyan yo‘nalishla ga ko‘p oq e’ ibo qa a ish imkonini be adi.
Shu bilan bi ga, a’lim das u la ini qay a ko‘ ib chiqish a akomillash i ish uchun ham
oydali bo‘ladi.
TIMSS me odologiyasining yana bi muhim a zalligi – bu uning o‘qu chila aqa
bilim da ajasini o‘lchash bilan cheklanmay, a’lim izimidagi ij imoiy a madaniy
omilla ni ham hisobga olishi. Tes na ijala i ahlil qilinganda, o‘qu chila ning oila iy,
iq isodiy a ij imoiy hola i, mak ab esu sla i a a’lim muhi ining a’si i ham
o‘ ganiladi. Bu esa a’lim siyosa chila iga a’limdagi engsizlikla ni aniqlash a
ba a a e ish bo‘yicha sama ali cho ala ko‘ ish imkonini be adi. Shu a iqa, TIMSS
me odologiyasi a’lim ja ayonida na aqa indi idual, balki izim da ajasidagi
muammola ni hal qilishga yo dam be adi.
Umuman olganda, TIMSS me odologiyasi geog a iya anida o‘qu chila ning
qobiliya la ini o‘lchashda keng ko‘lamli, chuqu a izimli yondashu ni a’minlaydi.
Bu me odologiya o‘qu chila ning na aqa ak ik bilimla ini, balki yuqo i da ajadagi
ik lash ko‘nikmala ini ham aniqlashga qodi ligi bilan aj alib u adi. Shuningdek,
uning xalqa o miqyosda a’lim si a ini solish i ish imkoniya i a’lim izimini
akomillash i ish uchun muhim asos bo‘lib xizma qiladi. Shu bois, a’lim sohasida
si a ni oshi ish a o‘qu chila ning geog a iya anidan qobiliya la ini sama ali baholash
maqsadida TIMSS me odologiyasini qo‘llash kengay i ilishi lozim.
Xulosa. Xulosa qilib ay ganda, o‘qu chila ning geog a iya anidan bilim a
ko‘nikmala ini baholashda TIMSS me odologiyasi zamona iy a’limning alabla i a
xalqa o s anda la iga o‘liq ja ob be adi. U na aqa o‘qu chila ning ak ik bilimla ini,
balki ula ning anali ik ik lash, muammoni hal qilish a amaliy aziya la ga
moslashish kabi yuqo i da ajadagi kogni i ko‘nikmala ini ham baholaydi. TIMSS
me odologiyasi asosida olingan ma’lumo la na aqa o‘qu chila , balki o‘qi u chila ,
a’lim muassasala i a bu un a’lim izimi aoliya ini baholashda ham muhim
ahamiya ga ega. TIMSS xalqa o miqyosdagi aqqoslashla o qali ha bi mamlaka ning
a’limdagi yu uqla i a kamchilikla ini aniqlash, ilg‘o aj ibala ni o‘zlash i ish a
ula ni milliy a’lim izimiga moslash i ish imkoniya ini ya a adi. Bu esa geog a iya
anining o‘qu chila da hayo ga ayyo lo chi eal an si a ida shakllanishi a u o qali
ij imoiy, ekologik a iq isodiy muammola ga ongli yondashu ni i ojlan i ishga
xizma qiladi.
PROBLEMS AND SOLUTIONS OF
SCIENTIFIC AND INNOVATIVE RESEARCH
Volume 02, Issue 09, 2025
68 PROBLEMS AND SOLUTIONS OF SCIENTIFIC AND INNOVATIVE RESEARCH uni e salcon e ence.us
Kelgusida geog a iya anini o‘qi ishda TIMSS me odologiyasiga asoslangan baholash
osi ala ini keng oq jo iy e ish, o‘qu das u la ini xalqa o mezonla asosida
akomillash i ish, o‘qi u chila ning malakasini oshi ish a a’lim si a ini baholash
izimini izimli a ishda i ojlan i ish za u . Bu esa na aqa o‘qu chila ning indi idual
qobiliya la ini i ojlan i ishga, balki bu un jamiya da a’lim madaniya ini
yuksal i ishga xizma qiladi.
Foydalanilgan adabiyo la .
1. Vahobo H. ‒ Geog a iya a’limi me odikasi, Toshken , 2007, 177 be .
www.namdu.uz
2. G‘ulomo P, Qu bonniyozo R.‒ Geog a iya, Toshken : “Yangiyo‘l polig a
se is”, 2015. a m.sammoi.uz
3. Soliye A.S., Jumaxano Sh.Z. ‒ Iq isodiy a ij imoiy geog a iya, Nash iyo
“Mash ab”, 2024, 411 be . www.namdu.uz
4. A.Q. Samyaye , Q.S. Ya ashe , B.B. Eshqu a o ‒ Geog a iya anidan amaliy
mashg‘ulo la o‘ kazish me odikasi, Sama qand, 2018. a m.sammoi.uz
5. Sh.M. Sha ipo V.N. Fedo ko N.I. Sa a o a V.A. Ra iqo ‒ Geog a iya 10-sin ,
“O‘zbekis on milliy ensiklopediyasi”, 2017. lib a y.ziyone .uz
