CONFERENCE ON THE ROLE AND IMPORTANCE
OF SCIENCE IN THE MODERN WORLD
Volume 02, Issue 09, 2025
20 CONFERENCE ON THE ROLE AND IMPORTANCE OF SCIENCE IN THE MODERN WORLD uni e salcon e ence.us
O‘QUVCHILARNING AMALIY KO‘NIKMALARINI RIVOJLANTIRISHDA
GEOGRAFIK TOPSHIRIQLARNI AHAMIYATI
Ye ma o Muza a Kenjabaye ich,
Toshken shaha Chilonzo umani 357-mak ab
Anno a siya. Geog a ik bilimla ni naza iy o‘zlash i ish bilan bi qa o da, ula ni
amaliyo da qo‘llay olish qobiliya i zamona iy a’lim alabla idan bi i sanaladi. Mazku
maqolada geog a ik opshi iqla ning umumiy o‘ a a’limda o‘qu chila ning amaliy
ko‘nikmala ini shakllan i ish a i ojlan i ishdagi oli yo i ilgan, u li ipdagi
geog a ik opshi iqla – xa i ala bilan ishlash, s a is ik ma’lumo la ni ahlil qilish,
kuza u asosida xulosa chiqa ish a joyning geog a ik hola ini baholash kabi
opshi iqla misolida o‘qu chila da anali ik a akku , muammo yechish a qa o qabul
qilish kabi ko‘nikmala ning shakllanishi ahlil qilingan.
Tayanch so‘zla . geog a ik opshi iq, amaliy ko‘nikma, o‘qu aoliya i, xa i a bilan
ishlash, anali ik a akku , s a is ik ahlil, mus aqil ik lash, pedagogik yondashu ,
muammo yechish, a’lim ja ayoni.
ЗНАЧЕНИЕ ГЕОГРАФИЧЕСКИХ ЗАДАНИЙ В РАЗВИТИИ
ПРАКТИЧЕСКИХ НАВЫКОВ УЧАЩИХСЯ
Аннотация. Наряду с теоретическим усвоением географических знаний, умение
применять их на практике является одним из современных требований к
образованию. В данной статье освещается роль географических заданий в
формировании и развитии практических навыков учащихся в системе общего
среднего образования. На примере различных типов географических заданий ‒
работы с картами, анализа статистических данных, формулирования выводов на
основе наблюдений и оценки географического положения местности ‒
рассматривается формирование у учеников аналитического мышления, навыков
решения проблем и принятия решений.
Ключевые слова. географическое задание, практический навык, учебная
деятельность, работа с картой, аналитическое мышление, статистический анализ,
самостоятельное мышление, педагогический подход, решение проблем,
образовательный процесс.
THE IMPORTANCE OF GEOGRAPHICAL TASKS IN DEVELOPING
STUDENTS’ PRACTICAL SKILLS
CONFERENCE ON THE ROLE AND IMPORTANCE
OF SCIENCE IN THE MODERN WORLD
Volume 02, Issue 09, 2025
21 CONFERENCE ON THE ROLE AND IMPORTANCE OF SCIENCE IN THE MODERN WORLD uni e salcon e ence.us
Abs ac . Alongside he heo e ical acquisi ion o geog aphical knowledge, he abili y
o apply i in p ac ice is conside ed one o he key equi emen s o mode n educa ion.
This a icle highligh s he ole o geog aphical asks in de eloping and enhancing
s uden s' p ac ical skills in gene al seconda y educa ion. I analyzes how a ious ypes
o geog aphical asks ‒ such as wo king wi h maps, analyzing s a is ical da a, d awing
conclusions based on obse a ion, and assessing he geog aphical loca ion o an a ea ‒
con ibu e o he de elopmen o analy ical hinking, p oblem-sol ing, and decision-
making skills in s uden s.
Keywo ds. geog aphical ask, p ac ical skill, lea ning ac i i y, map eading, analy ical
hinking, s a is ical analysis, independen hinking, pedagogical app oach, p oblem-
sol ing, educa ional p ocess.
Zamona iy a’lim izimi oldiga qo‘yilgan asosiy azi ala dan bi i ‒o‘qu chila da
naza iy bilimla bilan bi qa o da, amaliy ko‘nikmala ni shakllan i ishdi . Ayniqsa,
geog a iya anini o‘qi ishda bu yondashu alohida o‘ in u adi. Geog a ik bilimla
hayo iy oqelik bilan be osi a bog‘liq bo‘lib, ula ni eal hayo da qo‘llay olish
qobiliya i o‘qu chining anni chuqu anglaganligini ko‘ sa adi. Amaliy opshi iqla
yo damida o‘qu chila xa i a bilan ishlash, s a is ik ma’lumo la ni ahlil qilish,
kuza ish asosida xulosa chiqa ish, joyning geog a ik hola ini baholash kabi muhim
kompe ensiyala ni egallaydila . Bunday opshi iqla o‘qu chila ning aolligini
oshi adi, ula ni mus aqil ik lashga, man iqiy a izimli ahlilga yo‘nal i adi.
Shu jiha dan geog a ik opshi iqla ning u la i a ula ning o‘g‘ i anlanishi, ula ni da s
ja ayonida bosqichma-bosqich qo‘llash o qali o‘qu chila da amaliy ko‘nikmala ni
shakllan i ish muhim ahamiya kasb e adi. Ushbu maqolada aynan shu masala ilmiy-
pedagogik nuq ai naza dan ahlil qilinadi hamda sama ali yondashu la yo i iladi.
Asosiy qism. Ta’lim ja ayonida anla o‘ asida geog a iyaning ahamiya i yildan-yilga
o ib bo moqda. Buning asosiy sababi ‒ geog a iya ani na aqa abiiy a ij imoiy
ja ayonla ni ushun i ishga xizma qiladi, balki o‘qu chila da hayo iy a amaliy
ko‘nikmala ni shakllan i ishda ham muhim osi a bo‘lib xizma qiladi. Ushbu
ko‘nikmala ni i ojlan i ishda esa geog a ik opshi iqla ning o‘ ni beqiyosdi .
Geog a ik opshi iqla o‘qu chila ning bilimla ini mus ahkamlash, ula ni eal oqelik
bilan bog‘lash, mus aqil ik lashga undash, ahliliy yondashu ni shakllan i ish kabi
azi ala ni baja adi. Bugungi kunda a’limda kompe ensiya iy yondashu asosiy
amoyilga aylangan bo‘lib, ha bi o‘qu chining egallagan bilimini amalda qo‘llay
olishi muhim sanaladi. Shunday sha oi da geog a ik opshi iqla o‘qu chila ni
aollash i ish, ula ni izlanishga, kuza ishga a o‘z ik ini asoslay olishga o‘ ga ishda
asosiy osi a hisoblanadi.
CONFERENCE ON THE ROLE AND IMPORTANCE
OF SCIENCE IN THE MODERN WORLD
Volume 02, Issue 09, 2025
22 CONFERENCE ON THE ROLE AND IMPORTANCE OF SCIENCE IN THE MODERN WORLD uni e salcon e ence.us
Geog a ik opshi iqla u la i jiha idan juda xilma-xildi . Ula ga xa i a bilan ishlash
opshi iqla i, s a is ik ma’lumo la ni ahlil qilish, muammoli aziya la yechimini
opish, kuza u a eksku siya asosida baja iladigan opshi iqla , loyiha ishla iga
asoslangan opshi iqla ki adi (1- asm). Ha bi opshi iq u i o‘ziga xos a zda
o‘qu chining ik lash da ajasi, ko‘nikmasi a bilimini sino dan o‘ kazadi [3].
1- asm. Geog a ik opshi iq u la i
S a is ik ma’lumo la ga asoslangan opshi iqla esa o‘qu chila da anali ik ik lashni
shakllan i adi. Bu opshi iqla o qali o‘qu chi be ilgan ma’lumo la asosida o‘z
xulosasini chiqa adi, u li da la yoki hududla bo‘yicha aqqoslashla o‘ kazadi,
sabab-oqiba aloqala ini aniqlaydi. Misol uchun, aholi sonining o‘zga ishi, abiiy
esu sla aqsimo i yoki iqlim ko‘ sa kichla i kabi s a is ik ma’lumo la ni ahlil qilish
o qali o‘qu chila oqelikni chuqu oq anglaydi a man iqiy ik lashga o‘ ga iladi.
Kuza u ga asoslangan opshi iqla esa o‘qu chini be osi a a o -muhi ni o‘ ganishga,
o‘z mus aqil ik ini shakllan i ishga yo‘nal i adi. Da sdan ashqa i ashkil e iladigan
eksku siyala , dala mashg‘ulo la i yoki mak ab hududidagi oddiy kuza u la o qali
o‘qu chila abia hodisala i, elye shaklla i, su obyek la i yoki an opogen omilla ni
o‘z ko‘zi bilan ko‘ ib, kuza ish asosida ahlil qilishni o‘ ganadila . Bu esa ula ning
bilimla ni eal hayo ga bog‘lashiga xizma qiladi.
Muammoli aziya asosidagi opshi iqla esa o‘qu chila ni mus aqil a ishda qa o
qabul qilishga, muqobil yechimla ni akli e ishga undaydi. Masalan, “Aholining
haddan ashqa i zich yashashi qanday muammola ni kel i ib chiqa adi a bu
muammola ni qanday hal e ish mumkin?”, “Iqlim o‘zga ishi qaysi hududla ga ko‘p oq
CONFERENCE ON THE ROLE AND IMPORTANCE
OF SCIENCE IN THE MODERN WORLD
Volume 02, Issue 09, 2025
23 CONFERENCE ON THE ROLE AND IMPORTANCE OF SCIENCE IN THE MODERN WORLD uni e salcon e ence.us
a’si ko‘ sa adi?” kabi sa olla asosidagi opshi iqla o‘qu chining anqidiy ik lashi,
man iqiy ahlil qilish, sabab a oqiba ni aj a a olish salohiya ini oshi adi. Bunday
opshi iqla ning sama ado ligi, ayniqsa, yuqo i sin o‘qu chila ida yaqqol ko‘zga
ashlanadi [5].
Loyiha ishla iga asoslangan opshi iqla esa chuqu o‘ ganish, izlanish, jamoa iy
aoliya a aqdimo ko‘nikmala ini shakllan i adi. Masalan, “Hududiy u izm
imkoniya la i”, “Min aqamizdagi ekologik muammola a ula ni hal e ish yo‘lla i”
kabi loyihala o‘qu chila ni muayyan ma zuni mus aqil o‘ ganishga, ma’lumo
o‘plashga, na ijala ni ahlil qilish a aqdimo qilishga undaydi. Bunday opshi iqla
o‘qu chila ni ijodiy ik lashga, axbo o exnologiyala idan oydalanishga a jamoada
ishlashga o‘ ga adi.
Xa i a bilan ishlash opshi iqla i o‘qu chidan joylashu ni aniqlash, koo dina ala ni
opish, muayyan obyek la ning o‘za o joylashu iga baho be ish kabi amaliy
ha aka la ni alab qiladi. Bu o qali o‘qu chi azo iy a akku ni i ojlan i adi, xa i a
sha i, massh ab, izox belgila bilan ishlash ko‘nikmasini egallaydi.
Shuningdek, geog a ik opshi iqla ni da s ja ayoniga o‘g‘ i in eg a siya qilish muhim
ahamiya ga ega. Ha bi da s ma zusi o‘z mohiya iga ko‘ a mos opshi iq u i bilan
boyi ilishi ke ak. Masalan, “Ye sha ining ichki uzilishi” ma zusida xa i a a
modeldan oydalanilgan opshi iqla , “Iqlim o‘zga ishi” bo‘yicha esa s a is ik ahlilga
asoslangan opshi iqla sama ali oq na ija be adi. Da sda in e aol me odla asosida
ashkil e ilgan geog a ik opshi iqla o‘qu chini aollikka undaydi, bilimla ni
mus ahkamlashda sama ali osi aga aylanadi. Bu o qali a’lim ja ayonining si a i
o adi, o‘qu chila ning anga bo‘lgan qiziqishi kuchayadi.
Amaliy ko‘nikmala ni i ojlan i ishda yana bi muhim jiha – o‘qu chining mus aqil
ishlashini ashkil e ishdi . Bu bo ada indi idual opshi iqla , uyga azi ala , kichik
adqiqo ishla iga asoslangan mashqla muhim ol o‘ynaydi. O‘qu chi o‘zi mus aqil
opgan ma’lumo ga ko‘p oq ishonadi, uni chuqu oq o‘zlash i adi. Shu sababli,
geog a ik opshi iqla ning aqa da sda emas, balki da sdan ashqa i aoliya da ham
qo‘llanilishi za u [4].
Amaliy ko‘nikmala o‘qu chining na aqa anga oid bilimini, balki umumiy
kompe ensiyala ini – muammoni anglash, yechim izlash, qa o qabul qilish,
ma’lumo ni aqdim e ish, jamoada ishlash, aq ni o‘g‘ i aqsimlash kabi
ko‘nikmala ini ham i ojlan i adi. Bugungi kunda bu ko‘nikmala ha qanday kasb
egasi uchun muhim hisoblanadi. Shu bois geog a ik opshi iqla ning o‘qu chila ning
kelajakdagi hayo ida ham amaliy ahamiya i ka a.
Yuqo ida kel i ilgan ik la shuni ko‘ sa adiki, geog a ik opshi iqla ning u li-
umanligi a ula ning o‘g‘ i anlanib, o‘z o‘ nida qo‘llanilishi o‘qu chila ning
CONFERENCE ON THE ROLE AND IMPORTANCE
OF SCIENCE IN THE MODERN WORLD
Volume 02, Issue 09, 2025
24 CONFERENCE ON THE ROLE AND IMPORTANCE OF SCIENCE IN THE MODERN WORLD uni e salcon e ence.us
aolligini oshi ish, bilimla ni chuqu lash i ish a amaliy ko‘nikmala ni
shakllan i ishda beqiyos ol o‘ynaydi. Geog a iya ani o qali o‘qu chi na aqa abia
a jamiya haqidagi bilimla ga ega bo‘ladi, balki bu bilimla ni eal hayo ga a biq
e ishni, muammola ni yechishni, ik ini asoslashni a o‘z pozi siyasini i odalashni
o‘ ganadi. Bu esa zamona iy a’limning asosiy maqsadla iga o‘liq mos keladi.
Xulosa. Geog a iya anida o‘qu chila ning aolligini oshi ish, ula ni mus aqil
ik lashga o‘ ga ish hamda hayo iy muammola ga amaliy yechim opishga
yo‘nal i ishda geog a ik opshi iqla ning o‘ ni juda muhim a beqiyosdi . Zamona iy
a’lim ja ayonida na aqa naza iy bilimla ni egallash, balki bu bilimla ni amaliyo ga
a biq e ish, mus aqil ahlil qilish, muammoni aniqlash a uni hal e ish yo‘lla ini izlash
asosiy maqsad si a ida belgilangan. Shu nuq ai naza dan, geog a ik opshi iqla
o‘qu chila ning bilimla ini eal hayo iy aziya la bilan bog‘lab, ula ni aollikka,
mus aqil ik lashga, izlanishga ag‘ba lan i adi.
Geog a ik opshi iqla u li shaklla da bo‘lib, ula o asida xa i a bilan ishlash, s a is ik
ma’lumo la ni ahlil qilish, abiiy a ij imoiy ja ayonla ni kuza ish, muammoli
aziya la ni aniqlash a yechish, shuningdek, loyiha asosida ishlash kabi ko‘plab
amaliy usulla ma jud. Ushbu u li xil opshi iqla o‘qu chila da na aqa geog a ik
bilimla ni chuqu lash i adi, balki ula ni izimli ik lash, mas’uliya ni his qilish, aq ni
sama ali boshqa ish a jamoada ishlash ko‘nikmala i bilan ham boyi adi. Ta’lim
ja ayonida geog a ik opshi iqla dan oydalanish o‘qu chila ning aolligini oshi ish,
ula ning an a a o -muhi ga bo‘lgan qiziqishini jonlan i ishda muhim ahamiya kasb
e adi. Bunday opshi iqla o‘qu chila da na aqa qog‘ozda yozilgan bilimla emas,
balki eal dunyo hodisala ini anglash a ula ni amalda qo‘llash qobiliya ini
i ojlan i adi. Na ijada, o‘qu chila o‘z ik ini man iqiy asoslab, xulosala chiqa ish a
amaliy yechimla opish qobiliya iga ega bo‘ladila . Bu esa ula ni kelajakda mu akkab
muammola ni hal qilishga ayyo laydi.
Zamona iy a’limda kompe ensiya iy yondashu asosida geog a ik opshi iqla dan
maqsadli oydalanish o‘qu chila da aqa gina an doi asida emas, balki ula ning
kundalik hayo ida a kelajakdagi kasbiy aoliya ida ham za u bo‘lgan ko‘nikmala ni
shakllan i adi. Masalan, anali ik ik lash, muammola ni izimli ko‘ ib chiqish, aq a
esu sla ni boshqa ish, hamda ijodiy yondashu o qali yangi g‘oyala ishlab chiqish
kabi ko‘nikmala bu ja ayonda i ojlanadi. Bu esa o‘z na ba ida, yoshla ni jamiya ning
aol, ij imoiy jiha dan mas’uliya li a anqidiy ik laydigan a’zola iga aylan i adi.
Geog a ik opshi iqla ning o‘qu chila ning amaliy ko‘nikmala ini i ojlan i ishdagi
ahamiya i ma zusidagi ushbu maqolaning asosiy mazmunidan kelib chiqib quyidagu
akli la ni kel i ib o‘ moqchiman:
CONFERENCE ON THE ROLE AND IMPORTANCE
OF SCIENCE IN THE MODERN WORLD
Volume 02, Issue 09, 2025
25 CONFERENCE ON THE ROLE AND IMPORTANCE OF SCIENCE IN THE MODERN WORLD uni e salcon e ence.us
– mak ab geog a iya o‘qi u chila i uchun sin a ma zula kesimida amaliy
opshi iqla o‘plami ishlab chiqilishi za u .
– ha bi ma zuga mos a ishda xa i a asosida sa olla a mashqla ki i ilishi lozim.
– asmiy s a is ik ma’lumo la ga asoslangan opshi iqla o qali o‘qu chila ning ahliliy
ik lash qobiliya i i ojlan i ilishi ke ak.
– o‘qu chila ni ekologik, ij imoiy-geog a ik a iq isodiy ma zula da mus aqil loyiha
ishla ini baja ishga jalb e ish.
– in e ak i xa i ala , aqamli a lan a , Google Ea h kabi osi ala asosida opshi iqla
uzish.
– amaliy opshi iqla ni sama ali uzish a qo‘llash bo‘yicha mun azam semina a
eningla o‘ kazish.
– geog a iya bilan bog‘liq ma ema ika, a ix, biologiya kabi anla bilan
in eg a siyalashgan opshi iqla ni jo iy e ish.
Foydalanilgan adabiyo la
1. O‘zbekis on Respublikasi “Ta’lim o‘g‘ isida”gi Qonuni. (23.09.2020)
2. Geog a iya anining da la a’lim s anda i. ‒ T.: 2021.
3. Tu suno A. “Geog a iya a’limida in e aol usulla ”. ‒ T.: O‘qi u chi, 2020.
4. Rasulo a N. “Geog a iyada amaliy mashg‘ulo la ”. ‒ Sama qand: 2021.
5. Ka imo S. “Zamona iy geog a ik a’limda opshi iqla dan oydalanish usulla i”
// Geog a iya a abiiy anla , 2022, №4.
