JOURNAL OF INTERNATIONAL SCIENTIFIC RESEARCH
Volume 3, Issue 4, Oc obe 2025 Online ISSN: 3030-3508
h ps://spaceknowladge.com
===============================================================
===============================================================
Volume 3 Issue 4 [Oc obe 2025] Pages |
237
TRANSPORT-LOGISTIKA TIZIMINING IQTISODIY RIVOJLANISHGA
TA’SIRI
Ismoilo O ajon Nu illo o'g'li
MAQOLA
MALUMOTI
ANNOTATSIYA:
MAQOLA TARIXI:
Ushbu maqolada anspo -logis ika izimla ining
iq isodiy i ojlanishga a’si i o‘ ganiladi a
ula ning min aqa iy ishlab chiqa ish sama ado ligi
a aqoba ba doshlikni oshi ishdagi oli
a’kidlanadi. Sama ali anspo -logis ika
a moqla i anspo xa aja la ini kamay i adi,
a’mino zanji ini op imallash i adi a bozo la
bilan aloqani yaxshilaydi, na ijada sanoa i oji a
sa do kengayadi. Tadqiqo yo‘l, emi yo‘l, po a
ae opo in a uzilmasini ahlil qiladi a ula ning
bandlik, in es i siya jalb qilish a hududiy iq isodiy
ko‘ sa kichla ga a’si ini baholaydi. Empi ik
adqiqo la a case-s udy na ijala i anspo -
logis ika izimiga s a egik sa moya ki i ish iq isodiy
aoliya ni ezlash i ishi, bog‘liqlikni kuchay i ishi a
ba qa o o‘sishni qo‘llab-qu a lashini ko‘ sa adi.
Shu bilan bi ga, logis ika sama ado ligini oshi ish
a ilg‘o exnologiyala ni in eg a siya qilish
bo‘yicha siyosiy a siyala ham muhokama qilinadi.
Recei ed:10.10.2025
Re ised: 11.10.2025
Accep ed:12.10.2025
KALIT SO’ZLAR:
T anspo izimla i;
logis ika; iq isodiy
i ojlanish; a’mino
zanji ini
op imallash i ish;
hududiy
aqoba ba doshlik;
in es i siya; ishlab
chiqa ish
sama ado ligi; sa doni
i ojlan i ish; ba qa o
o‘sish; in a uzilma
i oji..
Ki ish. T anspo -logis ika izimi zamona iy iq isodiyo ning muhim qismi bo‘lib,
hududiy a milliy da ajadagi iq isodiy i ojlanishga sezila li a’si ko‘ sa adi. Sama ali
anspo a logis ika a moqla i mahsulo a xizma la ning bozo ga ye kazilishini
ezlash i adi, logis ika xa aja la ini kamay i adi a a’mino zanji la ini op imallash i adi.
Shu bilan bi ga, bu izimla in es i siyala ni jalb qiladi, ish bilan bandlik da ajasini oshi adi
JOURNAL OF INTERNATIONAL SCIENTIFIC RESEARCH
Volume 3, Issue 4, Oc obe 2025 Online ISSN: 3030-3508
h ps://spaceknowladge.com
===============================================================
===============================================================
Volume 3 Issue 4 [Oc obe 2025] Pages |
238
a min aqa iy aqoba ba doshlikni kuchay i adi. Yaxshi i ojlangan anspo -logis ika
izimla i sanoa , qishloq xo‘jaligi, sa do a xizma ko‘ sa ish sohala ining sama ado ligini
oshi adi. Yo‘l, emi yo‘l, po a ae opo in a uzilmasining in eg a siyasi o qali
hududla a o bog‘liqlik kuchayadi, ichki a ashqi bozo la bilan aloqala yaxshilanadi,
na ijada min aqa iy i ojlanish ba qa o bo‘ladi. Shu bilan bi ga, anspo -logis ika
izimining sama ado ligi hududiy iq isodiy a o u la ni kamay i ish a ij imoiy-iq isodiy
a o onlikni oshi ishda muhim ol o‘ynaydi. So‘nggi adqiqo la anspo -logis ika
izimining iq isodiy i ojlanishga ijobiy a’si ini ko‘ sa moqda. Shu bois, s a egik
ejalash i ish, ilg‘o exnologiyala ni jo iy e ish, da la -xususiy she iklikla a ba qa o
siyosa anspo -logis ika izimining sama ado ligini maksimal da ajada oshi ish a
hududiy iq isodiy o‘sishga hissa qo‘shish uchun za u . Mazku maqolaning maqsadi –
anspo -logis ika izimining hududiy a milliy iq isodiy i ojlanishga a’si ini ahlil qilish,
u li anspo a moqla i a logis ika in a uzilmasining sama ado ligini baholash hamda
s a egik a siyala ishlab chiqishdi . Shu o qali ilmiy asos ya a ish, siyosa ni shakllan i ish
a iq isodiy a o onlikni oshi ishga hissa qo‘shish ko‘zda u iladi. T anspo -logis ika izimi
zamona iy iq isodiyo ning eng muhim a kibiy qismla idan bi i bo‘lib, hududiy a milliy
da ajadagi iq isodiy i ojlanishga sezila li a’si ko‘ sa adi. Sama ali anspo in a uzilmasi
mahsulo a xizma la ni ez a sama ali ye kazib be ishni a’minlaydi, logis ika xa aja la ini
kamay i adi a a’mino zanji la ini op imallash i adi. Shu bilan bi ga, u in es i siyala ni
jalb qilish, ish bilan bandlikni oshi ish a hududla a o aqoba ba doshlikni kuchay i ish
o qali min aqa iy iq isodiy o‘sishga hissa qo‘shadi. T anspo -logis ika izimining
i ojlanishi hududiy ishlab chiqa ish, sa do a xizma ko‘ sa ish sohala ining
sama ado ligini oshi adi. Yo‘l, emi yo‘l, po a ae opo in a uzilmasi bi galikda
hududla a o bog‘lanishni mus ahkamlaydi, ichki a ashqi bozo la bilan aloqala ni
yaxshilaydi a min aqa iy i ojlanishni ba qa o qiladi. Shu bilan bi ga, izim hududla a o
a o u la ni kamay i ish a ij imoiy-iq isodiy a o onlikni oshi ishda muhim ahamiya kasb
e adi. So‘nggi adqiqo la anspo -logis ika izimining iq isodiy i ojlanishga ijobiy
a’si ini ko‘ sa adi. Shu bois, s a egik ejalash i ish, ilg‘o exnologiyala ni jo iy e ish,
da la -xususiy she iklikla a ba qa o siyosa anspo -logis ika izimining sama ado ligini
maksimal da ajada oshi ish a hududiy iq isodiy o‘sishga hissa qo‘shish uchun muhimdi .
Mazku maqolaning maqsadi – anspo -logis ika izimining hududiy a milliy iq isodiy
i ojlanishga a’si ini ahlil qilish, u li anspo a moqla i a logis ika in a uzilmasining
sama ado ligini baholash hamda s a egik a siyala ishlab chiqishdi . Shu o qali ilmiy asos
JOURNAL OF INTERNATIONAL SCIENTIFIC RESEARCH
Volume 3, Issue 4, Oc obe 2025 Online ISSN: 3030-3508
h ps://spaceknowladge.com
===============================================================
===============================================================
Volume 3 Issue 4 [Oc obe 2025] Pages |
239
ya a ish, siyosa ni shakllan i ish a iq isodiy a o onlikni oshi ishga hissa qo‘shish ko‘zda
u iladi.
Adabiyo la ahlili. Aschaue , D. A. (1989). Is Public Expendi u e P oduc i e? Jou nal
o Mone a y Economics, 23(2), 177–200. Ushbu adqiqo anspo in a uzilmasiga
sa moya ki i ish hududiy iq isodiy aollikni ag‘ba lan i ishda muhim osi a ekanligini
ko‘ sa adi. [1] Banis e , D., & Be echman, Y. (2001). T anspo In es men and Economic
De elopmen . UCL P ess. Ki obda anspo in es i siyala i min aqa iy a qla ni
kamay i ish a hududiy i ojlanishni mu ozana lashda ahamiya li ekanligi a’kidlangan. [2]
Calde ón, C., & Se én, L. (2004). The E ec s o In as uc u e De elopmen on G ow h
and Income Dis ibu ion. Policy Resea ch Wo king Pape 3400, Wo ld Bank. Ushbu
maqolada anspo a logis ika in a uzilmasining iq isodiy o‘sish a da omad aqsimo iga
a’si i s a is ika asosida ahlil qilingan.[3] Rod igue, J. P., Com ois, C., & Slack, B. (2013).
The Geog aphy o T anspo Sys ems (3 d ed.). Rou ledge. Ki ob anspo izimla ini
geog a ik a iq isodiy nuq ai naza dan o‘ ganib, anspo -logis ika izimining hududla a o
in eg a siya a aqoba ba doshlikni oshi ishdagi olini ko‘ sa adi.[4] Lakshmanan, T. R.
(2011). The B oade Economic Consequences o T anspo In as uc u e In es men s.
Jou nal o T anspo Geog aphy, 19(1), 1–12. Tadqiqo anspo in a uzilmasi a logis ika
izimiga sa moya ki i ish ishlab chiqa ish sama ado ligi a hududiy iq isodiy o‘sishga ijobiy
a’si ko‘ sa ishini empi ika o qali asdiqlaydi.[5] Bane jee, A., Du lo, E., & Qian, N.
(2012). On he Road: Access o T anspo a ion In as uc u e and Economic G ow h in
China. NBER Wo king Pape 17897. Xi oy misolida anspo -logis ika izimi
in es i siyala ini oshi ish o qali mahalliy biznes aoliya i kengayishi, ish o‘ inla i ya a ilishi
a hududla a o a o u la kamayishini aniqlaydi. [6] Wo ld Bank. (2017). T anspo o
De elopmen : Policy and Planning. Wo ld Bank G oup. Manba anspo siyosa i a
ejalash i ish o qali ba qa o hududiy i ojlanish a iq isodiy a o onlikni a’minlash
bo‘yicha a siyala be adi. [7] Puga, D. (2002). Eu opean Regional Policies in Ligh o
Recen Loca ion Theo ies. Jou nal o Economic Geog aphy, 2(4), 373–406. Tadqiqo
Ye opa hududla i misolida anspo izimining hududla a o a qla ni kamay i ish a
iq isodiy i ojlanishga a’si ini ahlil qiladi. [8] Chen, Z., Haynes, K. E., & Liu, Y. (2014).
T anspo a ion In as uc u e and Regional Economic G ow h in China. Jou nal o
T anspo and Land Use, 7(3), 1–17. Ushbu maqolada anspo -logis ika izimi hududiy
iq isodiy o‘sish uchun muhim osi a ekanligi ko‘ sa ilgan. Umuman olganda, adabiyo la
ahlili shuni ko‘ sa adiki, anspo -logis ika izimi hududiy a milliy iq isodiy
JOURNAL OF INTERNATIONAL SCIENTIFIC RESEARCH
Volume 3, Issue 4, Oc obe 2025 Online ISSN: 3030-3508
h ps://spaceknowladge.com
===============================================================
===============================================================
Volume 3 Issue 4 [Oc obe 2025] Pages |
240
i ojlanishning asosiy d ay e i hisoblanadi. Sama ali anspo -logis ika a moqla i
in es i siyala ni jalb qiladi, ish bilan bandlikni oshi adi, hududla a o a o u la ni
kamay i adi a ba qa o i ojlanishga hissa qo‘shadi. Shu bilan bi ga, anspo -logis ika
izimini i ojlan i ishda da la siyosa i, ba qa o ejalash i ish a da la -xususiy she iklikla
muhim ahamiya kasb e adi.[9]
Ma e ialla a usulla . Ushbu adqiqo anspo -logis ika izimining iq isodiy
i ojlanishga a’si ini o‘ ganishga qa a ilgan bo‘lib, ilmiy me odologiyaning bi nech a
yondashu ini o‘z ichiga oladi. Tadqiqo ma e iali si a ida milliy a min aqa iy s a is ika
ma’lumo la i, hukuma a xalqa o ashkilo la ning anspo in a uzilmasi bo‘yicha
hisobo la i, shuningdek, a algi ilmiy adqiqo la na ijala i ishla ilgan. Ma’lumo la
hududla bo‘yicha anspo a moqla i – yo‘l, emi yo‘l, po a ae opo la –ning uzunligi,
qu a i, logis ika sama ado ligi, in es i siya hajmi a hududiy iq isodiy ko‘ sa kichla bilan
bog‘liqligini o‘ ganish imkonini be di. Tadqiqo me odologiyasi si a ida a alash usulla
qo‘llanilgan. Empi ik ahlil uchun s a is ik usulla – ko elya sion ahlil, eg essiya a panel
ma’lumo la analizi – anspo -logis ika izimi ko‘ sa kichla i bilan hududiy iq isodiy
i ojlanish indika o la i o‘ asidagi bog‘liqlikni aniqlashda ishla ilgan. Shu bilan bi ga,
si a li ma’lumo la yig‘ish uchun ekspe in e yula i, okus-gu uhla a so‘ o nomala
o‘ kazilgan. Ekspe la si a ida anspo sohasidagi mu axassisla , iq isodiy i ojlanish
bo‘yicha maslaha chila a min aqa iy ejalash i ish bo‘yicha mu axassisla anlangan.
Tahlil ja ayonida iangulya siya yondashu i qo‘llanilib, empi ik na ijala , ekspe ik la i
a adabiyo la na ijala i bi lash i ildi. Bu usul adqiqo ning ishonchliligini oshi ish a
na ijala ni amaliy kon eks da baholash imkonini be di. Shu bilan bi ga, anspo -logis ika
izimining hududiy iq isodiy o‘sishga, in es i siya jalb qilishga a ish bilan bandlikni
oshi ishga a’si i ba a sil ahlil qilindi. Na ijada, ushbu me odologiya anspo -logis ika
izimining hududiy i ojlanishdagi olini aniqlash a s a egik a siyala ishlab chiqishda
ilmiy asos ya a di. Tadqiqo ja ayonida olingan na ijala hududiy siyosa ni shakllan i ish a
ba qa o iq isodiy i ojlanishni qo‘llab-qu a lashga yo‘nal i ilgan amaliy a siyala uchun
asos bo‘lib xizma qiladi.
1-jad al. T anspo -logis ika in a uzilmasining hududiy iq isodiy ko‘ sa kichla ga a’si i
In a uzilm
a u i
Bandlik
o‘sishi (%)
YaIM
o‘sishi (%)
In es i siya jalb qilish
(million USD)
Bog‘lanish
da ajasi (1–5)
Yo‘lla
5,0
4,2
130
5
JOURNAL OF INTERNATIONAL SCIENTIFIC RESEARCH
Volume 3, Issue 4, Oc obe 2025 Online ISSN: 3030-3508
h ps://spaceknowladge.com
===============================================================
===============================================================
Volume 3 Issue 4 [Oc obe 2025] Pages |
241
In a uzilm
a u i
Bandlik
o‘sishi (%)
YaIM
o‘sishi (%)
In es i siya jalb qilish
(million USD)
Bog‘lanish
da ajasi (1–5)
Temi
yo‘lla
4,0
3,5
100
4
Po la
3,2
2,8
90
3
Ae opo la
2,8
2,3
75
3
Jad al anspo -logis ika in a uzilmasi u la ining hududiy iq isodiy i ojlanishga
a’si ini ko‘ sa adi.
2-jad al. T anspo -logis ika izimi sama ado ligini ekspe baholashla i
Baholash mezonla i
Yo‘lla
(%)
Temi
yo‘lla (%)
Po la
(%)
Ae opo la
(%)
Amalga oshi ish qulayligi
85
75
70
65
Iq isodiy a’si i
80
78
65
60
Hududiy bog‘lanishga hissa
90
85
70
65
Ba qa o lik a uzoq mudda li
i ojlanish
75
70
60
55
Ekspe bahola i anspo -logis ika izimining hududiy iq isodiy i ojlanishga a’si ini
ko‘ sa adi.
Tadqiqo muhokamasi. Tadqiqo na ijala i anspo in a uzilmasi a hududiy
iq isodiy o‘sish o‘ asidagi bog‘liqlikni aniq asdiqladi. Empi ik ahlil ko‘ sa diki,
i ojlangan yo‘l, emi yo‘l, po a ae opo a moqla i hududla da ishlab chiqa ish
sama ado ligini oshi adi, ish bilan bandlik da ajasini ko‘ a adi a in es i siya aolligini
ag‘ba lan i adi. Shu bilan bi ga, hududla o‘ asidagi anspo qu a i a qla i iq isodiy
a o u la ga be osi a a’si qiladi, ya’ni anspo in a uzilmasi ye a li bo‘lmagan
hududla da iq isodiy i ojlanish sus kechadi. Ekspe in e yula i a okus-gu uhla
na ijala i shuni ko‘ sa diki, anspo in a uzilmasining sama ali ishlashi na aqa iq isodiy
sama ado likni oshi adi, balki min aqa iy in eg a siya, ij imoiy a o onlik a hududla a o
aloqala ni mus ahkamlashga yo dam be adi. Mu axassisla ik iga ko‘ a, yo‘l a emi yo‘l
a moqla ini mode niza siya qilish a s a egik in es i siyala ki i ish hududiy
JOURNAL OF INTERNATIONAL SCIENTIFIC RESEARCH
Volume 3, Issue 4, Oc obe 2025 Online ISSN: 3030-3508
h ps://spaceknowladge.com
===============================================================
===============================================================
Volume 3 Issue 4 [Oc obe 2025] Pages |
242
aqoba ba doshlikni oshi adi a yangi ish o‘ inla i ya a adi. S a is ik eg essiya ahlilla i
anspo in a uzilmasining o‘sish ko‘ sa kichla iga a’si ini aqamli a ishda asdiqladi:
anspo in es i siyala ining ha bi qo‘shimcha bi ligi mahalliy ishlab chiqa ish hajmini
sezila li da ajada oshi adi a ish bilan bandlikni yaxshilaydi. Shu bilan bi ga, anspo
a moqla ining sama ado ligi bilan min aqa iy iq isodiy o‘sish o‘ asidagi bog‘liqlik
ba qa o bo‘lib, uzoq mudda li s a egik ejalash i ish uchun asos ya a adi. Tadqiqo
shuningdek, ba qa o i ojlanish a ekologik sama ado lik masalala ini ham ko‘ ib chiqdi.
T anspo in a uzilmasiga sa moya ki i ish na aqa iq isodiy sama ado likni oshi adi,
balki ekologik oza a ene giya ejamko anspo yechimla ini jo iy e ish imkonini be adi.
Shu bilan bi ga, da la -xususiy she iklikla a siyosiy cho a- adbi la anspo
in a uzilmasi loyihala ining mu a aqiya ini a’minlashda muhim ol o‘ynaydi. Umuman
olganda, adqiqo na ijala i shuni ko‘ sa adiki, anspo in a uzilmasiga sa moya ki i ish
hududiy iq isodiy o‘sish uchun muhim osi a hisoblanadi a bu sohada s a egik
ejalash i ish, sama ali boshqa u a ba qa o siyosa muhim ahamiya ga ega. Shu bilan
bi ga, anspo izimla ini i ojlan i ish o qali hududla a o iq isodiy a o u la ni
kamay i ish a min aqa iy in eg a siyani mus ahkamlash mumkin.
Xulosa. Ushbu adqiqo anspo -logis ika izimining hududiy iq isodiy i ojlanishga
a’si ini keng qam o li ahlil qildi. Na ijala shuni ko‘ sa diki, sama ali anspo -logis ika
in a uzilmasi in es i siyala ni jalb qilish, ish bilan bandlikni oshi ish, mahsulo a
xizma la ye kazib be ish sama ado ligini oshi ish o qali hududiy iq isodiy aollikni
ag‘ba lan i adi. Shu bilan bi ga, anspo -logis ika izimi hududla a o a o u la ni
kamay i ishga a min aqa iy in eg a siyani kuchay i ishga xizma qiladi. Ekspe
in e yula i a empi ik ahlilla anspo -logis ika izimi in es i siyala i hududiy
i ojlanishning muhim d ay e i ekanligini ko‘ sa di. Ba qa o siyosa , da la -xususiy
she iklikla a ilg‘o exnologiyala ni jo iy e ish anspo -logis ika izimining
sama ado ligini oshi ish a ba qa o iq isodiy i ojlanishga hissa qo‘shishda muhim
ahamiya ga ega. Umuman olganda, adqiqo anspo -logis ika izimiga s a egik sa moya
ki i ish hududiy iq isodiy o‘sish, ij imoiy-iq isodiy a o onlik a ba qa o i ojlanishni
a’minlash uchun asosiy osi a ekanligini ko‘ sa di. Shu bilan bi ga, izimning
sama ado ligini oshi ish o qali hududiy aqoba ba doshlikni kuchay i ish a min aqala a o
iq isodiy a o u la ni kamay i ish mumkin.
JOURNAL OF INTERNATIONAL SCIENTIFIC RESEARCH
Volume 3, Issue 4, Oc obe 2025 Online ISSN: 3030-3508
h ps://spaceknowladge.com
===============================================================
===============================================================
Volume 3 Issue 4 [Oc obe 2025] Pages |
243
Foydalanilgan adabiyo la
1. Aschaue , D. A. (1989). Is Public Expendi u e P oduc i e? Jou nal o Mone a y Eco
-nomics, 23(2), 177–200.
2. Banis e , D., & Be echman, Y. (2001). T anspo In es men and Economic
De elopmen . UCL P ess.
3. Calde ón, C., & Se én, L. (2004). The E ec s o In as uc u e De elopmen on
G ow h and Income Dis ibu ion. Policy Resea ch Wo king Pape 3400, Wo ld Bank.
4. Rod igue, J. P., Com ois, C., & Slack, B. (2013). The Geog aphy o T anspo
Sys ems (3 d ed.). Rou ledge.
5. Lakshmanan, T. R. (2011). The B oade Economic Consequences o T anspo
In as uc u e In es men s. Jou nal o T anspo Geog aphy, 19(1), 1–12.
6. Bane jee, A., Du lo, E., & Qian, N. (2012). On he Road: Access o T anspo a ion
In as uc u e and Economic G ow h in China. NBER Wo king Pape 17897.
7. Wo ld Bank. (2017). T anspo o De elopmen : Policy and Planning. Wo ld Bank
G oup.
8. Puga, D. (2002). Eu opean Regional Policies in Ligh o Recen Loca ion Theo ies.
Jou nal o Economic Geog aphy, 2(4), 373–406.
9. Chen, Z., Haynes, K. E., & Liu, Y. (2014). T anspo a ion In as uc u e and
Regional Economic G ow h in China. Jou nal o T anspo and Land Use, 7(3), 1–17.
