RESEARCH FOCUS
ISSN: 2181-3833
Pa anda, baliq, asala i a mo‘ynali hay onla kasallikla i
bilan qa shi ku ashishda dolza b muammola a уechimla |
KONFERENSIYA |
Resea ch Focus Na ional Scien i ic Jou nal, Sama kand 2025 | 34
QUYONLARDA KALSIY-FOSFOR ALMASHINUVI BUZILISHINING
PROFILAKTIKASI
Eshbu iye S.B. e e ina iya anla i dok o i, do sen
Qa shiye U.T. assis en
Aliya o S. assis an
Qi g’izboye M. assis en
Shi ino R. alaba
Ma u o N. alaba
Sama qand da la e e ina iya medi sinasi, cho achilik a bio exnologiyala
uni e si e i
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17320493
Anno a siya
Ushbu maqolada quyonla da kalsiy- os o almashinu i p o ilak ikasi klinik
belgila i, gema ologik ko’ sa kichla i a o’zga ishla bayon ye ilgan. Ona quyonla ni
bo’g’ozlik da ida o’yimliligi pas , si a siz oziqlan i ish, ona quyonla o ganizmining
i aminla a mak o-mik oelemen la ga bo’lgan eh iyojla ini o’liq qondi ilmasligi
hisoblanadi. Te i qoplamasining xu payishi, yal i oqlikning pasayishi, shilliq
pa dala ning kuchli da ajada oqa ishi, ana aznining kamayishi, ish ahaning
o’zga ishi kabi simp omla bilan kechadi Quyonla da kalsiy a os o almashini i
buzilishla ining oldini olish uchun No a Ma ks p imiksi bilan boyi ilgan g anulali
omux a yemla ni be ish, Innop o e p obio igi su ga a alash i ib be ish usulla i ishlab
chiqilgan. Ushbu p o ilak ika usuli quyonla da kalsiy- os o almashinu i buzilishla ini
oldini oladi.
Kali so’zla : quyonla , kalsiy, os o , No a Ma ks, p emiksi, Innop o e ,
gipokalsiyemiya, gipo os o emiya, gipoglikemiya, gipogemoglobinemiya.
Аннотация
В данной статье описаны клинические признаки, гематологические
показатели и изменения, возникающие при профилактике нарушений кальциево-
фосфорного обмена у кроликов. Это является следствием неполноценного
питания крольчих в период лактации, некачественного кормления, неполного
удовлетворения потребностей крольчих в витаминах, макро- и микроэлементах.
Заболевание сопровождается такими симптомами, как повышенная
шероховатость кожи, снижение блеска, выраженное побледнение слизистых
оболочек, снижение массы тела и изменение аппетита. Для профилактики
нарушений кальциево-фосфорного обмена у кроликов разработаны методы
кормления их гранулированными комбикормами, обогащенными премиксом
Нова Маркс и пробиотиком Иннопровет, разведенными с водой. Данный метод
профилактики позволяет предотвратить нарушения кальциево-фосфорного
RESEARCH FOCUS
ISSN: 2181-3833
Pa anda, baliq, asala i a mo‘ynali hay onla kasallikla i
bilan qa shi ku ashishda dolza b muammola a уechimla |
KONFERENSIYA |
Resea ch Focus Na ional Scien i ic Jou nal, Sama kand 2025 | 35
обмена у кроликов.
Ключевые слова: кролики, кальций, фосфор, Нова Маркс, премикс,
Иннопровет, гипокальциемия, гипофосфоремия, гипогликемия,
гипогемоглобинемия. Anno a ion
This a icle desc ibes he clinical signs, hema ological indica o s and changes in
he p e en ion o calcium-phospho us me abolism in abbi s. I is a consequence o
poo nu i ion o mo he abbi s du ing he lac a ion pe iod, poo -quali y eeding,
incomple e sa is ac ion o he mo he abbi s' needs o i amins and mac o- and
mic oelemen s. I is accompanied by symp oms such as inc eased skin oughness,
dec eased gloss, se e e blanching o mucous memb anes, dec eased body weigh , and
changes in appe i e. To p e en calcium and phospho us me abolism diso de s in
abbi s, me hods ha e been de eloped o p o ide g anula mixed eeds en iched wi h
No a Ma ks p emix and Innop o e p obio ic mixed wi h wa e . This p e en i e
me hod p e en s calcium-phospho us me abolism diso de s in abbi s.
Keywo ds: abbi s, calcium, phospho us, No a Ma ks, p emix, Innop o e ,
hypocalcemia, hypophospho emia, hypoglycemia, hypohemoglobinemia.
Ma zuning dolza bligi. Bugungi kunda dunyo miqyosida zo li quyonla
o asida moddala almashinu i buzilishla i, shu jumladan kalsiy a os o almashinu i
buzilishi kasallikla i, uning oqiba ida nimjon a hayo chanligi pas bo‘lgan yoki o‘lik
quyon bolala ining ug‘ilish hola la i ko‘p uch amoqda. O‘zbekis on Respublikasida
cho achilik sohasi a uning a moqla ini i ojlan i ish bo‘yicha 2022-2026 yilla ga
mo‘ljallangan das u da «quyonchilik a mog‘ini yanada i ojlan i ish, si a li quyon
go‘sh i is e’mol qilish da ajasini ko‘ a ish hamda umumiy go‘sh mahsulo la i hajmida
uning ulushini oshi ish naza da u ilgan bo‘lib, quyon go‘sh ini ye ish i ish hajmini 100
onnadan 23 ming onnaga, aholi jon boshiga quyon go‘sh ini is e’mol qilish hajmini 3
kilog ammdan oshi ishga e ishish kabi muhim azi ala belgilangan. Ushbu dolza b
azi ala ni sama ali baja ish uchun quyonla ning modda almashinu i buzilishi
kasallikla i, xususan mine al moddala almashinu i buzilishi kasallikla i ka a
o‘siqla dan bi i bo‘lmoqda.
Quyonla o ganizmining o‘sishi a i ojlanishi, suyakla ning qa iqligi a ula da
modda almashinu i ja ayonla ining me’yo ida kechishini a’minlashda kalsiy a os o
elemen la ining ahamiya i nihoya da ka a hisoblanadi. Quyonla da kalsiy a os o
mine alla i almashinu ining buzilishla i o‘sish a i ojlanishdan qolish, axi , D-
gipo i aminoz mahsuldo likning hamda o ganizm ezis en ligining pasayishiga sabab
bo‘ladi [3,4].
Mis ham mik oelemen si a ida hay on o ganizmi uchun za u di , chunki u
o‘qimala ning na as olish a qon aylanish ja ayonla ida ish i ok e adi. Tanadagi mis
ye ishmasligi e ining shikas lanishiga olib keladi, o‘sayo gan yosh hay onla da
o‘sishni kechik i adi a anemiya i ojlanadi. Ma ganesning hay onla ko‘payish
RESEARCH FOCUS
ISSN: 2181-3833
Pa anda, baliq, asala i a mo‘ynali hay onla kasallikla i
bilan qa shi ku ashishda dolza b muammola a уechimla |
KONFERENSIYA |
Resea ch Focus Na ional Scien i ic Jou nal, Sama kand 2025 | 36
qobilya i aolligini yaxshilashida, shuningdek skele ning shakllanishida u gan o‘ ni
yuqo i ekanligi qayd e ilgan. O‘sib bo ayo gan yosh quyonla ning a sionida uning
ye ishmasligi suyakla ning de o ma siyasiga a ula ni o‘sishining sekinlashishiga olib
keladi [5,8,9]
Ma ganes o‘simlikla ning yashil ba gla ida a bug‘doy kepagida juda ko‘p
miqdo da saqlanadi. Kobal B12 i amini sin ezida muhim ol o‘ynaydi a gemapoez
ja ayonla ida ish i ok e adi. U quyonla junining si a iga ijobiy a’si qiladi [1,2,4]
Mine al moddala singa i i aminla ham quyonla o ganizmi uchun za u
bo‘lgan mu akkab bi ikmala hisoblanadi. Vi aminla quyonla ning o‘sishi a
i ojlanishi uchun za u . Vi aminla ye ishmasligidan (gipo i aminoz) a ula ning
o iqcha miqdo i (gipe i aminoz) paydo bo‘ladi. Ushbu ikkala omil ham hay onning
hayo iga salbiy a’si qiladi a ha xil kasallikla ning sababi, shuningdek quyonla ning
ep oduk i xususiya iga a’si qiladi [6,7]
Ozuqa a kibidagi mine al moddala hay onla ning ko‘payish ja ayoniga, o‘sish
su a ining yuqo i ko‘ sa kichiga ega bo‘lishiga, sog‘lom nasl olishga ijobiy a’si
ko‘ sa adi. Hay onning jinsi a yoshini hisobga olgan holda mine al moddala ga
bo‘lgan eh iyoj a me’yo ko‘ sa kichla i ishlab chiqilgan. Belgilangan me’yo da
mine al elemen la dan oydalanish o ganizmning chidamligiga, ula ning mahsuldo lik
ko‘ sa kichla iga, ozuqa moddala ining hazm bo‘lishiga a ozuqa sa la ining
pasayishiga ijobiy a’si ko‘ sa adi [6].
Tadqiqo la joyi, ob’yek i a uslubla i. Ilmiy adqiqo ning ekspe imen al
qismi Sama qand iloya ining Oqda yo umanidagi “Kumushken -xumo qushi”,
quyonchilik xo‘jalikla ida o‘ kazildi.
Xo‘jalikla dagi ekshi ilgan bo‘g‘oz ona quyonla dan 10 bosh aj a ilib klinik
ko‘ ikdan o‘ kazish o qali umumiy qabul qilingan klinik ekshi ish usulla i bilan
umumiy hola , ish ahasi, semizlik da ajasi, ashqi a’si la ga ja ob eaksiyasi, shilliq
pa dala angi, e i qoplamasi, e i a ha aka a’zola ining hola i, ana ha o a i, 1
daqiqadagi na as a puls soni aniqlandi.
Quyonla qonining biokimyo iy ko‘ sa kichla i “Gen u GS300 Plus a
CYANSma ” biokimyo iy appa a la ida eksp ess usulida aniqlandi.
Quyonla da kalsiy a os o almashinu i buzilishla ini p o ilak ika qilish
osi ala ini anlash, ula ni quyonla o ganizmiga a mahsuldo ligiga a’si ini o‘ ganish
hamda p o ilak ika usulining iq isodiy sama ado ligini aniqlash maqsadida ilmiy –
amaliy labo a o iya aj ibala i o‘ kazildi.
Olingan na ijala ahlili. Quyonla da kalsiy a os o almashinu i
buzilishla ining e iologiyasi asosan ula ni saqlash sha oi la i, oziqlan i ish ipi,
a sionla ning o‘yimliligi, quyonla o ganizmining biologik aol moddala mak o a
mik oelemen la bilan a’minlanish da ajasiga bog‘liq.
Bo‘g‘oz quyonla da dispanse ekshi ishla o‘ kazish bilan o ganizmda
moddala almashinu i da ajasi a quyonla a sionining a kibi a o‘yimlilik
da ajasini o‘ ganish a ahlil qilish asosida quyonla o ganizmida gemoglobin miqdo i,
RESEARCH FOCUS
ISSN: 2181-3833
Pa anda, baliq, asala i a mo‘ynali hay onla kasallikla i
bilan qa shi ku ashishda dolza b muammola a уechimla |
KONFERENSIYA |
Resea ch Focus Na ional Scien i ic Jou nal, Sama kand 2025 | 37
glyukoza, umumiy oqsil, ka o in, ano ganik os o , umumiy kalsiy ye ishmasligi
aniqlandi.
Taj ibala uchun “Nu niyoz o a” e me xo‘jaligidan kel i ilgan xikol zo iga
mansub ona quyonla Uni e si e i a iyasidagi quyonxonada saqlanib, ula da
aj ibala olib bo ildi.
Taj ibala imiz yuqo ida ko‘ sa ilgan p epa a la ning bo‘g‘oz quyonla klinik,
gema ologik ko‘ sa kichla iga a’si ini o‘ ganishni da om e i ish a shu asosda
quyonla da kalsiy- os o almashinu i buzilishiga qa shi p o ilak ik osi ani ishlab
chiqish maqsadida o‘ kazildi. Taj ibala uchun ha bi ida 5 boshdan 4-4,5 oylik
quyonla dan ibo a bo‘lgan uch a gu uh ashkil e ildi. Taj ibala uchun anlangan
quyonla suniy u ug‘lan i ildi.
Bi inchi aj iba gu uhiga g anulali omux a yem bak o i p obio igi bilan
boyi ilgan (1 onna yemga 1 kg kukun holida) be ib oziqlan i ildi.
Ikkinchi aj iba gu uhiga g anulali yem (1 onna yemga 1 kg No a Ma ks
p emiksi bilan boyi ilgan) + Innop o e 1 ml 1 li su bilan (7 kun da omida). Nazo a
gu uhi xo‘jalik a sionida oziqlan i ildi. Taj ibala bi oy da omida o‘ kazildi.
Quyonla bo‘g‘ozligining 10-, 20- a ug‘ishdan keyingi 10- kunla ida klinik a
gema ologik ekshi ishla o‘ kazildi. Ula dan ug‘ilgan quyon bolala ining
ug‘ilgandagi ana azni aniqlandi. Taj ibadagi ona quyonla ning bolala i 25 kunlikdan
so‘ng su dan aj a ilib, mus aqil oziqlana boshlagandan so‘ng ha bi ida 5 boshdan
bo‘lgan 3 a gu uhda ona quyonla ga be ilgan a ibda p o ilak ik osi ala qo‘llanilib
aj ibala da om e i ildi. Taj ibala da omida quyon bolala ining o‘sishi, klinik a
gema ologik ko‘ sa kichla i ha 10 kunda bi ma a ekshi ildi. Taj ibala 30 kun
da om e di. Quyonla ga qo‘llanilgan p o ilak ik osi ala ning suyakla ning
mo ome ik o‘lchamla iga a’si i ham o‘ ganildi. Ha bi aj iba gu uhidan aj ibala
oxi ida 3 boshdan jami 9 bosh quyonla so‘yildi a son a yelka suyakla i
muskulla dan aj a ilib, og’i ligi, uzunligi a enining o‘lchamla i aniqlandi.
Taj iba quyonla ida klinik a gema ologik ekshi ishla o‘ kazildi. Quyonla ni
klinik ko‘ ikdan o‘ kazish o qali umumiy qabul qilingan klinik ekshi ish usulla i bilan
umumiy hola , ish aha, semizlik da ajasi, ashqi a’si la ga ja ob eaksiyasi, shilliq
pa dala , e i qoplamasi, e i a ha aka a’zola i hola i, ana ha o a i, 1 daqiqadagi puls
a na as soni aniqlandi. Olingan aqamli ma’lumo la ga biome ik ishlo be ildi.
Olingan na ijala me’yo iy ko‘ sa kichla bilan aqqoslandi.
Taj ibadagi quyonla da bo‘g‘ozlikning 10- 20-kunidan uqqandan keyingi 10-
kunda bi o‘ kazilgan klinik ekshi ishla na ijasiga ko‘ a ba cha aj iba gu uhla idagi
quyonla ning ana ha o a i aj ibala ning boshida iziologik me’yo la chega asida
bo‘lib, ish ahaning pasayishi, shilliq pa dala ning oqa ishi, semizlik da ajasining
o‘ adan pas ligi, quyonla da ashqi a’si o la ga ja ob eaksiyasining pasayishi, e i
qoplamasining hu payishi, yal i oqlikning pasayishi kuza ildi. Taj ibala da omida bu
o‘zga ishla aj iba gu uhla ida ijobiy omonga o‘zga ishi qayd e ilgan bo‘lsa, nazo a
gu uhida aj iba boshida aniqlangan simp omla ni aj ibala da omida ham ak o lanib
RESEARCH FOCUS
ISSN: 2181-3833
Pa anda, baliq, asala i a mo‘ynali hay onla kasallikla i
bilan qa shi ku ashishda dolza b muammola a уechimla |
KONFERENSIYA |
Resea ch Focus Na ional Scien i ic Jou nal, Sama kand 2025 | 38
bo ishi kuza ildi. Bundan ko‘ inib u ibdiki, quyonla da mine al moddala almashinu i
buzilishla i bo‘g‘ozlikning oxi lashishi bilan chuqu lashib bo ishi kuza ildi.
Taj ibadagi quyonla ning klinik ko‘ sa kichla ini o‘ ganish shuni ko‘ sa diki, 1-
aj iba gu uhida ana ha o a i aj iba boshida o‘ acha 38,3±0,01, bo‘g‘ozlikning 20-
kuni 37,2±0,03 a uqqandan keyingi 10- kuni 38,1±0,03 ◦C ni, 2 - aj iba gu uhida
shunga mos a ishda o‘ acha 38,8±0,02 ◦C, 38,9±0,03 ◦C a 38,7±0,04 ◦C ni ashkil
e di. Nazo a gu uhida 38,6±0,01 ◦C, 38,2±0,01 ◦C a 38,1±0,03 ◦C ni ashkil (P<0,05)
e di. Ba cha gu uhla ga nisba an 2- aj iba gu uh quyonla ida ko‘ sa kichla iziologik
me’yo la da ajasida namoyon bo‘ldi.
1 daqiqadagi puls soni bi inchi gu uhdagi quyonla da aj iba boshida o‘ acha
(me’yo da 1daqiqa 120-200 ma a) 129,4±3,1 ma a, aj ibala ning oxi ida o‘ acha
126,2±4,7 ma ani ashkil e di. 2 – aj iba gu uhida mos holda o‘ acha 132,7±4,2 a
122,2±4,5 ma a, nazo a gu uhida 128,4±4,2 a 146,9±3,6 ma ani ashkil (P<0,01)
e di. G anulali yem (1 onna yemga 1 kg No a Ma ks p emiksi bilan boyi ilgan) +
Innop o e 1 ml 1 l su bilan (7 kun da omida) be ilgan 2- aj iba gu uhida puls soni
boshqa gu uhla ga nisba an yaxshi oq namoyon bo‘lganligi aniqlandi. 1-jad al
Taj ibadagi quyonla ning klinik ko‘ sa kichla i (n=15). M±m
Taj iba
gu uhla i
Tekshi ish aq i
Tana ha o a i, 0C
Puls soni, 1
daqiqada
Na as soni, 1
daqiqada
Meyo da
38,5-39,5
120-200
50-60
1- aj iba
A
38,3±0,01
129,4±3,1
55,4±0,8
B
37,2±0,03
128,3±3,1
52,2±0,05
C
38,1±0,03
126,2±4,7
54,3±0,03
2- aj iba
A
38,8±0,02
132,7±4,1
58,7±0,10
B
38,9±0,03
129,5±3,8
57,6±0,9
C
38,7±0,04
122,2±4,9
52,3±0,07
Nazo a
A
38,6±0,01
128,4±3,7
55,6±0,04
B
38,2±0,01
132,6±4,8
58,5±0,06
C
38,1±0,03
146,9±3,9
61,9±0,02
P<
(P<0,05)
(P<0,01)
(P<0,05)
Izoh: A- aj iba boshida; B- aj iba o‘ asida; C- aj iba oxi ida.
Taj ibadagi quyonla da 1 daqiqadagi na as olish soni (me’yo 1 daqiqada 50-60
ma a) 1- gu uhda aj iba boshida o‘ acha 55,4±0,8, o‘ asida 52,2±0,05 a oxi ida
54,3±0,03 ma ani, 2 - gu uhda shunga mos a ishda o‘ acha 58,7±0,10, 57,6±0,09 a
RESEARCH FOCUS
ISSN: 2181-3833
Pa anda, baliq, asala i a mo‘ynali hay onla kasallikla i
bilan qa shi ku ashishda dolza b muammola a уechimla |
KONFERENSIYA |
Resea ch Focus Na ional Scien i ic Jou nal, Sama kand 2025 | 39
52,3±0,07 ma ani, nazo a gu uhida o‘ acha 55,6±0,04, 58,5±0,06 a 61,9±0,02
ma ani (P<0,05) ashkil e di (1.-jad al).
Bi inchi aj iba gu uhidagi quyonla dan o‘ acha 10 adan bola olindi, shundan
2 a o‘lik ug‘ilganligi, ikkinchi aj iba gu uhidagi quyonla dan 12 adan bola olinib
o‘lik ug‘ilishi kuza ilmadi. Nazo a gu uhidagi quyonla dan o‘ acha 8 adan bola
olindi a jami gu uh bo‘yicha 3 a o‘lik ug‘ilishi kuza ildi.
Taj ibadagi xikol zo li quyonla dan ug‘ilgan bolala ining ana azni me’yo da
ug‘ilgandagi i ik azni 50-90 g bo‘lishi belgilangan holda 1- aj iba gu uhidagi
quyonchala ning azni o‘ acha 58,2±11,1 g ammni a nazo a gu uhida o‘ acha
54,8±10,7 g ammni, 2- aj iba gu uhida o‘ acha 76,3±16,3 g ammni ashkil e di. Bu
gu uhdagi quyonla dan ug‘ilgan quyon bolala ining ug‘ilgandagi azni boshqa
gu uhla ga nisba an us unligi qayd e ildi. 10 kunlikda mos holda (me’yo bo‘yicha
130-260 g ) gu uhla bo‘yicha o‘ acha 196,7±22,4, 186,5±20,1 a 214,3±18,2
g ammni ashkil qildi a bu ye da ham 2-gu uh quyon bolala inin ana azni nazo a
gu uhi hamda 1- aj iba gu uhiga nisba an yuqo i bo‘lganligi aniqlandi.
Quyon bolala ining 20 kunligida (me’yo 250-500 g ) o‘ acha ana azni 1-
aj iba gu uhida 267,5±28,2, 2- aj iba gu uhida 458,7±32,6 a nazo a da 256,5±18,4
g ammni, 30 kunlikda (me’yo da 400-900 g ) mos holda 452,8±38,1, 648,3±46,2 a
436,4±30,2 ni ashkil e di. Innop o e p obio igi a boyi ilgan g anulali omux a yem
be ilgan 2- aj iba gu uhidagi quyonla dan ug‘ilgan bolala ining i ik azni 1- aj iba
gu uhi a nazo a ga nisba an yuqo i ko’ sa kichla ni namoyon e di (2.-jad al).
2-jad al
Taj ibadagi quyonla dan ug‘ilgan bolala ining ana azni (n=15), M±m.
Taj iba
gu uhla i
Tug‘ilgandagi
ana azni, g
10
kunlikda, g
20
kunlikda, g
30
kunlikda, g
Me’yo da
50-90
130-260
250-500
400-900
1 - aj iba
58,2±11,1
196,7±22,4
267,5±28,2
452,8±38,1
2 - aj iba
76,3±16,3
214,3±18,2
458,7±32,6
648,3±46,2
nazo a
54,8±10,7
186,5±20,1
256,5±18,4
436,4±30,2
Taj ibadagi ona quyonla ana aznini o‘ ganish shuni ko‘ sa diki, aj iba
boshida quyonla ning i ik azni bo‘yicha ka a a q kuza ilmadi, ammo
bo‘g‘ozligining 30 kunlik da iga bo ib, 2-gu uh quyonla da ana azni o‘ acha
5,46±1,48 kgni ashkil e ib, boshqa gu uhla ga nisba an us unlik qilganligi aniqlandi.
RESEARCH FOCUS
ISSN: 2181-3833
Pa anda, baliq, asala i a mo‘ynali hay onla kasallikla i
bilan qa shi ku ashishda dolza b muammola a уechimla |
KONFERENSIYA |
Resea ch Focus Na ional Scien i ic Jou nal, Sama kand 2025 | 40
3-jad al
Taj ibadagi quyonla ana aznining o’zga ishi (kg)
Taj iba gu uhla i
Taj iba boshida
30 kuni
1 - aj iba
4,22±0,25
4,86±0,54
2 - aj iba
4,08±1,06
5,46±1,48
nazo a
4,18±0,43
4,71±0,34
Bu ko‘ sa kich, 1-gu uhda bo‘g‘ozlikning 30- kuni o‘ acha 4,86±0,54 kg a
nazo a gu uhida o‘ acha 4,71±0,34 kgni ashkil e di (3- jad al).
Taj ibadagi quyonla da gema ologik ko‘ sa kichla gemoglobin miqdo ining
aj ibala ning oxi iga kelib 1- aj iba gu uhida o‘ acha 99,5±2,6g/l gacha, 2- aj iba
gu uhida gemoglobin miqdo i aj ibala ning boshida o‘ acha 101,2±3,6 g/l ni ashkil
e ib, aj iba oxi iga kelib o‘ acha 101,5±5,1g/l gacha oshishi, nazo a gu uhida
104,3±3,2 g/l dan 88,4±2,3 g/l ga (P<0,001) kamayishi bilan xa ak e landi.
Qon za dobidagi umumiy oqsil miqdo i aj ibala ning boshida 1- aj iba
gu uhida o‘ acha 54,25±1,52 g/l ni, aj ibala ning oxi iga kelib o‘ acha 62,6±1,48 g/l
gacha, 2- aj iba gu uhida shunga mos a ishda o‘ acha 53,15±1,54 g/l dan 68,32±1,48
g/l gacha oshganligi aniqlandi, nazo a gu uhida bu ko‘ sa kichning aj ibala oxi iga
kelib o‘ acha 52,26±1,76 g/l dan 51,72±2,84 g/l gacha (P<0,05) kamayganligi
aniqlandi.
Taj ibadagi quyonla qonidagi glyukoza miqdo ining ahliliga ko‘ a, 1- aj iba
gu uhida aj iba boshida o‘ acha 3,45±0,421 mmol/lni, oxi ida o‘ acha 3,76±0,422
mmol/l, mos holda 2- aj iba gu uhida o‘ acha 3,32±0,245 mmol/l dan 4,73±0,232
mmol/l gacha oshganligi, nazo a gu uhida o‘ acha 3,36±0,582 mmol/l dan
3,18±0,453 mmol/l gacha (P<0,05) kamayishi kuza ildi.
Qon za dobidagi umumiy kalsiy 1-gu uhda aj ibala ning boshida o‘ acha
2,22±0,250 mmol/l, oxi ida o‘ acha 2,66±0,050 mmol/l gacha, 2-gu uhda o‘ acha
2,34±0,451mmol/l dan 3,54±0,216 mmol/l gacha ko‘payishi, nazo a gu uhida
2,23±0,184 mmol/l dan 2,06±0,086 mmol/l gacha P<0,01) kamayishi kuza ildi.
Ano ganik os o miqdo i aj iba boshida 1- gu uhdagi quyonla da o‘ acha
1,46±0,0253 mmol/l a oxi ida 1,62±0,054 mmol/l gacha, mos holda 2- gu uhda
o‘ acha 1,38±0,074 mmol/l dan 1,95±0,053 mmol/l gacha oshishi, nazo a gu uhida
o‘ acha 1,48±0,024 mmol/l dan 1,26±0,069 mmol/l gacha (P<0,01) kamayishi
kuza ildi.
Taj ibala ning boshida aj iba a nazo a gu uhla idagi quyonla da klinik-
iziologik, gema ologik ko‘ sa kichla ida sezila li a qla kuza ilmagan bo‘lsada,
aj ibala ning oxi iga kelib, aj iba gu uhidagi quyonla ga be ilgan p o ilak ik
osi ala ni quyonla o ganizmiga ijobiy a’si e ishi na ijasida moddala almashinu i
RESEARCH FOCUS
ISSN: 2181-3833
Pa anda, baliq, asala i a mo‘ynali hay onla kasallikla i
bilan qa shi ku ashishda dolza b muammola a уechimla |
KONFERENSIYA |
Resea ch Focus Na ional Scien i ic Jou nal, Sama kand 2025 | 41
ja ayonla i, klinik, gema ologik ko‘ sa kichla i me’yo la da ajasida yaxshilanishi,
nazo a gu uhidagi quyonla da esa bu ko‘ sa kichla ning salbiy omonga o‘zga ishi
bilan xa ak e lanib, aj ibala oxi igacha ham quyonla da kalsiy- os o almashinu i
buzilishi klinik belgila i (ish ahaning o’zga ishi, umumiy holsizlanish, kamqonlik ana
qoplamasi yal i oqligining pasayishi) qayd qilindi.
Xulosala
1. Quyonla da kalsiy a os o almashinu i buzulishla ini p o ilak ika qilishda
ula bug‘ozligining 10 kunidan boshlab ug‘ishdan keyingi 10 kunlikgacha bo‘lgan
da da g anulali yem a innop o e p obio igini qo‘llashning sama asi yuqo i bo‘lib,
quyonla da moddala almashinu ini yaxshilaydi, klinik a gema ologik
ko‘ sa kichla ni me’yo la da ajasida bo‘lishini ula dan ug‘ilgan bolala ining
ug‘ilgandagi ana aznini nazo a gu uhiga nisba an 28,4% ga yuqo i bo‘lishini
a’minlaydi.
2. Ona quyonla da kalsiy a os o almashinu i buzilishla ining oldini olishda
bo‘g‘ozligining 10-kunidan boshlab ug‘ishdan keyingi 10 kunigacha bo‘lgan da da
g anulali yem (1 onna yemga 1 kg No a Ma ks p emiksi bilan boyi ilgan) a
innop o e 1 ml 1 li su bilan (7 kun da omida) qo‘llashning sama asi yuqo i bo‘lib,
qondagi gemoglobin miqdo ini o‘ acha 104,3±5,1g/l, qon za dobidagi umumiy oqsilni
- 68,32±1,48 g/l, umumiy kalsiyni - 3,54±0,216 mmol/l a ano ganik os o ni
1,95±0,053 mmol/l gacha oshishi aniqlandi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. No boye Q.N., Baki o B., Eshbu iye B.M. Hay onla ning ichki yuqumsiz
kasallikla i. Da slik. SamDU bosmaxonasi. Sama qand, 2020.435-b.
2. Juyko a, M. Myasnaya p oduk i nos i kaches o myasa k oliko p i
ispolzo anii s e o ыx oln aznoy dlinы / M. Juyko a, O. Go elik // Ma e ialы
mejduna . nauchn. – p ak . kon e .: «Raz abo ka i ned eniye no ыx exnologiy
polucheniya i pe e abo ki p oduksii ji o no ods a». – T oisk: UGAVM. – 2014.
– S. 80-83.
3. Gema ologiya. Uchebnoye posobiya. I.I. Nek aso a, A.I. K ochko,
R.A.Ziyagaskiy. Sank -Pe e bu g : Lan, 2021.-208 s.
4. Nozd in, G.A. Nauchnыye osno ы p imeneniya p obio iko p ise ods e
/ G.A. Nozd in, A.B. I ano a, A.I. She chenko, A.G. Nozd in. – No osibi sk. –
2005. – 224 s.
5. Eshbu iye S.B., Z.B.Mama o a, Sa o o J, Qa shiye U, Azimo a D.
Yo oyi a ekzo ik hay onla kasallikla i diagnos ikasi anidan amaliy-labo a o
mashg‘ulo la . Uslubiy qo‘llanma. «Nasimo » XK. Sama qand. 2021. 196-b.
RESEARCH FOCUS
ISSN: 2181-3833
Pa anda, baliq, asala i a mo‘ynali hay onla kasallikla i
bilan qa shi ku ashishda dolza b muammola a уechimla |
KONFERENSIYA |
Resea ch Focus Na ional Scien i ic Jou nal, Sama kand 2025 | 42
6. Eshbu iye , S. B., Qa shiye , U. T., & Bax iyo o , S. (2024).
QUYONLARDA KALSIY FOSFOR ALMASHINUVI BUZILISHLARINI
PROFILAKTIKASI. TADQIQOTLAR. UZ, 1(1), 140-145.
7. Toshmu odo , D., Eshimo , D., Eshbu iye , S., Aliya o , S. M., &
Fayzullaye , I. (2024). The use o Chi osan hyd oxyapa i e in imp o ing he Clinico-
physiological indica o s o b oile chicks, as well as in inc easing p oduc i i y and
p ese a ion. In BIO Web o Con e ences (Vol. 95, p. 01030). EDP Sciences.
8. Eshbu iye , S., Mama o a, Z., Achilo , O., Ka shiye , U., Eshimo , D.,
Kholbeko a, G., & Sa o o , J. (2024). Causes and p e en ion o diso de o calcium-
phospho us exchange in abbi s. In BIO Web o Con e ences (Vol. 118, p. 01013). EDP
Sciences.
9. No boye , K. N., Rakhmano , U. A., A a-Ku bano , A. E., & Eshbu iye ,
S. B. (2023). The use o Vi a onik eed addi i es and Bio-S3 p obio ic on he
p oduc i i y and esis ance o laying hens. In E3S Web o Con e ences (Vol. 462, p.
01009). EDP Sciences.
