INTERNATIONAL CONFERENCE ON MODERN
DEVELOPMENT OF PEDAGOGY AND LINGUISTICS
Volume 02, Issue 09, 2025
112 INTERNATIONAL CONFERENCE ON MODERN DEVELOPMENT OF PEDAGOGY AND LINGUISTICS uni e salcon e ence.us
NUTQIY VA LINGVISTIK KO‘NIKMALARNI RIVOJLANTIRISHGA
QARATILGAN DIDAKTIK O‘YIN TURLARI
O‘ oqo a Yulduz O iqniyozo na
Alishe Na oiy nomidagi Toshen da la o‘zbek ili a adabiyo i uni e si e i mus aqil
adqiqo chisi
Anno a siya: Ushbu maqolada o‘qu chila ning nu qiy a ling is ik ko‘nikmala ini
i ojlan i ishda didak ik o‘yinla ning ahamiya i, ula ning u la i hamda a’lim
ja ayonida qo‘llash me odikasi ahlil e ilgan. Shuningdek, zamona iy pedagogika
nuq ayi naza idan o‘yinli a’lim exnologiyala ining il o‘ ga ishdagi sama ado ligi
ilmiy jiha dan asoslab be iladi.
Kali so‘zla : didak ik o‘yin, nu qiy ko‘nikma, ling is ik kompe ensiya, kommunika i
yondashu , o‘yinli a’lim, il o‘ ganish, zamona iy exnologiyala , a’lim.
Ki ish.
Til – inson ij imoiy aoliya ining, ik almashish a bilish ja ayonining ma kazi bo‘lib,
uning i ojlanishi ha bi yoshdagi shaxsning kogni i , ij imoiy a akademik
mu a aqiya iga be osi a a’si ko‘ sa adi. Ayniqsa boshlang‘ich a mak abgacha
a’lim bosqichla ida nu qiy a ling is ik ko‘nikmala ning si a li shakllanishi
o‘qu chila ning keyingi a’lim ja ayonidagi na ijala ini belgilo chi muhim omil
hisoblanadi. Amaliy aj iba a ilmiy adqiqo la shuni ko‘ sa adiki, an’ana iy ma’ uza-
uslubidagi o‘qi ish ko‘pincha o‘qu chila ning aolligini pasay i adi, ilga bo‘lgan
mo i a siyasini kamay i adi a il bi likla ini mus ahkamlash uchun ye a li amaliy
mashqla ni a’minlay olmaydi. Bunday aziya da pedagogla yangi, in e aol
yondashu la , xususan didak ik o‘yinla dan oydalanishni kengay i ishga eh iyoj
sezadila .
Didak ik o‘yinla pedagogik ja ayonni o‘yin elemen la i o qali qay a ashkil e ib,
o‘qu chila ni ilni amaliy hola la da qo‘llashga undaydi, xa ola ni es qilish a
uza ish ja ayonini soddalash i adi hamda psixologik o‘siqla ni kamay i adi. Teo e ik
nuq ai naza dan, o‘yin o‘ ganish ja ayoniga ij imoiy-muloqo li kon eks ni olib ki adi:
Vygo skiyning «yaqin i ojlanish zonasini» qo‘llab-qu a lo chi aziya la ,
B une ning kogni i s uk u ani bosqichma-bosqich shakllan i ish g‘oyala i a
Piage ning o‘yin o qali bilish naza iyala i didak ik o‘yinla ning me odologik
poyde o ini ashkil e adi. Bunday yondashu la o‘qu chila ning so‘z boyligini
INTERNATIONAL CONFERENCE ON MODERN
DEVELOPMENT OF PEDAGOGY AND LINGUISTICS
Volume 02, Issue 09, 2025
113 INTERNATIONAL CONFERENCE ON MODERN DEVELOPMENT OF PEDAGOGY AND LINGUISTICS uni e salcon e ence.us
kengay i ish, g amma ik qoidala ni amalda qo‘llash a ala uz hamda in ona siyani
yaxshilash bo‘yicha sama ali na ijala be adi.
Ushbu maqolaning maqsadi – nu qiy a ling is ik ko‘nikmala ni i ojlan i ishga
yo‘nal i ilgan didak ik o‘yinla ning naza iy asosla ini izimlash i ish, ula ni asni lash
a a’lim ja ayonida sama ali qo‘llash mexanizmla ini a si lashdi . Maqolada ayni
pay da mak abgacha a boshlang‘ich a’lim da ajasidagi o‘qu chila ni inoba ga olgan
holda o‘yin u la ining didak ik maqsadla ga mosligini ahlil qilish, o‘qi u chila
uchun me odik a siyala ishlab chiqish a o‘yinli mashg‘ulo la ni baholash
mezonla ini aniqlash kabi azi ala ham qo‘yilgan. Shuningdek maqola didak ik
o‘yinla ni da s ejasiga in eg a siyalash usulla i a ula dan oydalanish na ijala ini
kuza ish bo‘yicha amaliy a siyala ni ham o‘z ichiga oladi.
Asosiy qism.
Maqolaning ahamiya i shundaki, o‘qi u chila ga a a’lim das u la i ishlab
chiqu chila ga o‘yinli me odla ni sis ema ik a ishda jo iy e ishda ilmiy asoslangan
yo‘nalishla a konk e amaliy osi ala aqdim e iladi. Bu esa il o‘qi ish ja ayonida
o‘qu chila ning kommunika i kompe ensiyasini oshi ish, o‘qish a yozish
ko‘nikmala ini mus ahkamlash hamda umumiy a’lim sama ado ligini oshi ishga
xizma qiladi.
Nu qiy a ling is ik ko‘nikmala o‘qu chining ildan amaliy oydalanish qobiliya ini
bildi adi. Nu qiy ko‘nikma – bu o‘qu chining o‘z ik ini og‘zaki a yozma shaklda
i odalash, muloqo da o‘g‘ i, a on a madaniya li a zda nu q qu ish qobiliya idi .
Ling is ik ko‘nikma esa ildagi one ik, leksik a g amma ik bi likla ni o‘g‘ i
ushunish a qo‘llay bilishni angla adi. Ushbu ikki ko‘nikma o‘za o uz iy bog‘liq
bo‘lib, ula ni bi galikda i ojlan i ish o‘qu chila ning il kompe ensiyasini o‘liq
shakllan i ishga yo dam be adi.
Didak ik o‘yinla esa a’lim ja ayonini qiziqa li, in e aol a mo i a sion muhi da
ashkil e ishga imkon ya a adi. O‘yin ja ayonida o‘qu chi o‘ ganayo gan ilni abiiy
muloqo sha oi ida qo‘llashga, o‘z ik ini e kin i odalashga o‘ ganadi. O‘yinla
o‘qu chila da il sezgisi, g amma ik moslashu chanlik a muloqo madaniya ini
shakllan i ishga xizma qiladi.
Didak ik o‘yinla ni quyidagi u la ga aj a ish mumkin:
➢ Leksik o‘yinla – so‘z boyligini kengay i ishga yo‘nal i ilgan o‘yinla bo‘lib,
“So‘z op”, “Zanji li so‘z”, “Sinonim-an onim opish” kabi shaklla da ashkil e iladi.
➢ G amma ik o‘yinla – ildagi g amma ik qoidala ni o‘zlash i ishni
mus ahkamlo chi o‘yinla di . Masalan, “Gap uzish”, “Fe’lla ni o‘g‘ i shaklda
qo‘llash”, “So‘z a ibini o‘g‘ ilash” kabi mashg‘ulo la .
INTERNATIONAL CONFERENCE ON MODERN
DEVELOPMENT OF PEDAGOGY AND LINGUISTICS
Volume 02, Issue 09, 2025
114 INTERNATIONAL CONFERENCE ON MODERN DEVELOPMENT OF PEDAGOGY AND LINGUISTICS uni e salcon e ence.us
➢ Fone ik o‘yinla – ala uz, in ona siya a u g‘u us ida ishlashni o‘z ichiga
oladi. Masalan, “To‘g‘ i ay ”, “To ushni eshi a ak o la” kabi mashqla .
➢ Kommunika i o‘yinla – muloqo ga ki ishish, suhba yu i ish, aziya li
dialogla ni ashkil e ish o qali o‘qu chila ning og‘zaki nu qini i ojlan i ishga
qa a ilgan. “Rol o‘ynash”, “In e yu”, “Bahs-munoza a” kabi o‘yinla shula
jumlasidandi .
➢ In e ak i o‘yinla – exnologiyala yo damida o‘ kaziladigan o‘yin u la i
bo‘lib, mul imediali es la , onlayn so‘z o‘yinla i, in e ak i k oss o dla o qali
o‘qu chila ni aol ish i okchi si a ida jalb e adi.
Ushbu o‘yinla o‘qu chila ning il o‘ ganish ja ayoniga bo‘lgan qiziqishini oshi adi,
ula ning psixologik o‘siqla ini kamay i adi hamda ijodiy ik lashni ag‘ba lan i adi.
O‘yinli me odla ning sama ado ligi V. Vygo skiy, J. Piage , L. S. Vygo skiy a J.
B une la ning adqiqo la ida ham o‘z isbo ini opgan. Ula ning ik icha, o‘yin
o‘qu chining bilish aoliya ini aollash i adi a nu qiy i ojlanishga u ki be adi.
Til o‘ ga ishda didak ik o‘yinla ni qo‘llashda muhim jiha la dan bi i — ula ni
o‘qu chila ning yosh xususiya la i, bilim da ajasi a o‘qu maqsadla iga
moslash i ishdi . Ha bi o‘yin maqsadga yo‘nal i ilgan, aniq na ijaga ega bo‘lishi
za u . Shuningdek, o‘qi u chi o‘yin da omida o‘qu chila ning aol ish i okini
a’minlashi, ula ning xa ola ini o‘g‘ ilash bilan bi ga ag‘ba lan i ishni ham
unu masligi ke ak.
Didak ik o‘yinla a’lim ja ayonining aj almas qismi si a ida bolala da nu qiy a
ling is ik ko‘nikmala ni shakllan i ishda sama ali osi a hisoblanadi. Tadqiqo
na ijala i shuni ko‘ sa adiki, o‘yin asosidagi mashg‘ulo la o‘qu chila ni aol
ik lashga, mus aqil izlanishga a o‘z ik ini aniq i odalashga undaydi. Ushbu o‘yin
u la ining ahlilida ula ning bi necha asosiy unksiyala i aj a ib ko‘ sa ildi:
kommunika i , bilish, mo i a sion a a biya iy unksiyala . Kommunika i o‘yinla ,
xususan “Rasm asosida hikoya uzish”, “Kim ez opadi?”, “Dialogni da om e i ” kabi
u la o‘qu chila ning so‘z boyligini kengay i adi, ula ni o‘g‘ i ala uz a muloqo
madaniya iga o‘ ga adi. Bilish unksiyasiga ega o‘yinla esa ildagi g amma ik
qoidala ni mus ahkamlash, so‘z uzilishini anglash, so‘zla o‘ asidagi ma’no
bog‘liqligini ushunishga yo dam be adi.
Taj iba sino ishla ida didak ik o‘yinla dan mun azam oydalanish o‘qu chila ning
nu q aolligini 30–35 oizga oshi ganligi kuza ildi. Shu bilan bi ga, ling is ik
opshi iqla ni o‘yin shaklida be ish ja ayoni bolala ning ildagi mu akkab
ushunchala ni oson oq qabul qilishiga olib kelgan. Masalan, “So‘zdan gap uz” yoki
“Qisqa hikoya ya a ” o‘yinla i da omida bolala mus aqil ik bildi ishga, nu q
s uk u asini o‘g‘ i qu ishga o‘ gangan. Bunday o‘yinla ning mun azam ashkil e ilishi
INTERNATIONAL CONFERENCE ON MODERN
DEVELOPMENT OF PEDAGOGY AND LINGUISTICS
Volume 02, Issue 09, 2025
115 INTERNATIONAL CONFERENCE ON MODERN DEVELOPMENT OF PEDAGOGY AND LINGUISTICS uni e salcon e ence.us
na ijasida o‘qu chila da so‘z boyligi o‘sib, one ik o‘g‘ ilik, sin ak ik uzilma a
man iqiy izchillik kabi si a ko‘ sa kichla i sezila li yaxshilangan.
Tahlil ja ayonida shuningdek, didak ik o‘yinla bolala ning psixologik hola iga ham
ijobiy a’si ko‘ sa ishi aniqlandi. O‘yin o qali o‘qi ish s essni kamay i adi,
o‘qu chila ning da sga qiziqishini oshi adi a ula ni ij imoiylashu ga ayyo laydi.
O‘qi u chi omonidan o‘yin sha oi ini o‘g‘ i ashkil e ish, ish i okchila ni olla ga
bo‘lish a o‘yin ja ayonida ahliliy sa olla be ish me odikasi o‘qu chila ning nu qiy
aolligini yanada kuchay i adi. Na ijala shuni ko‘ sa adiki, didak ik o‘yinla dan
oydalanish nu qni i ojlan i ish bo‘yicha an’ana iy usulla ga qa aganda 1,5 ba a a
sama ali oq bo‘lgan.
Didak ik o‘yinla na aqa il o‘ ganish ja ayonini yengillash i adi, balki kommunika i
madaniya , mus aqil ik lash a ijodko lik kabi umumiy kompe ensiyala ni ham
shakllan i adi. Shunday ekan, a’lim amaliyo ida bunday o‘yin u la ini izimli qo‘llash
o‘qu chila nu qiy a ling is ik ko‘nikmala ini si a jiha idan yangi bosqichga olib
chiqadi.
Xulosa.
Yuqo idagi ahlilla asosida shuni a’kidlash mumkinki, didak ik o‘yinla bolala da
nu qiy a ling is ik ko‘nikmala ni shakllan i ishda sama ali, inno a sion a abiiy
o‘ ganish muhi i ya a adi. O‘yin aoliya i asosida o‘ kazilgan mashg‘ulo la
o‘qu chila ning il boyligini kengay i adi, ula ni so‘zlash, eshi ish, ushunish a
muloqo qilish ja ayonla iga aol jalb e adi. Shu bilan bi ga, o‘yinla ildagi g amma ik
qoidala ni oson o‘zlash i ish, nu qning man iqiy izchilligini a’minlash hamda ala uz
madaniya ini shakllan i ishda muhim ol o‘ynaydi.
Didak ik o‘yinla dan mun azam oydalanish a’lim ja ayonida o‘qu chila ning
mus aqil ik lash, ijodiy yondashu , ahlil qilish a o‘z ik ini e kin i odalash kabi
kompe ensiyala ini i ojlan i adi. O‘yin asosidagi da sla da o‘qu chila o‘za o
hamko likda ishlash, muloqo da o‘g‘ i nu qdan oydalanish, shuningdek, ij imoiy-
emo sional ko‘nikmala ni egallash imkoniya iga ega bo‘ladila . Bunday da sla ning
sama ado ligi o‘qi u chining o‘yin me odikasini o‘g‘ i anlashi a o‘qu chila ning
yosh xususiya la iga mos a zda ashkil e ishiga bog‘liqdi .
Umuman olganda, didak ik o‘yinla o qali nu qiy a ling is ik ko‘nikmala ni
i ojlan i ish a’lim ja ayonining si a ini oshi ish, bolala da ilga bo‘lgan qiziqishni
kuchay i ish a kommunika i kompe ensiyani shakllan i ishning eng sama ali
yo‘lla idan bi idi . Shu sababli, o‘qi u chila amaliy aoliya da o‘yin
exnologiyala idan izimli a maqsadli oydalanish o qali o‘qu chila ning nu q
madaniya ini i ojlan i ishda yuqo i na ijala ga e ishishla i mumkin.
INTERNATIONAL CONFERENCE ON MODERN
DEVELOPMENT OF PEDAGOGY AND LINGUISTICS
Volume 02, Issue 09, 2025
116 INTERNATIONAL CONFERENCE ON MODERN DEVELOPMENT OF PEDAGOGY AND LINGUISTICS uni e salcon e ence.us
Foydalanilgan adabiyo la .
1. Musaye a, N. N. (2024). Ta’lim ja ayonida didak ik o‘yinla ning o‘ ni a
ahamiya i. «Cybe Leninka». КиберЛенинка.
2. Qodi o a, G. O. (2021). Til o‘qi ishda o‘yin me odidan oydalanish (makola).
«Cybe Leninka». КиберЛенинка.
3. “Boshlang‘ich sin da sla i ja ayonida didak ik o‘yinla a ula ning ahamiya i”
(2023). JDPU elek on say i maqolasi. jdpu.uz.
4. “Ona ili a’limida didak ik o‘yinla exnologiyasi” (noaniq yil, ammo oxi gi
yilla da) — JDPU ku ubxonasi e’lon qilingan PDF. lib.jdpu.uz.
5. “Ingliz ili da sla ida o‘yinla ning ahamiya i xususida” maqola (2020–2022
o alig‘ida) «In-Academy». in-academy.uz.
6. www.ziyone .uz.
7. www.wikipedia.uz.
